Luận văn khái quát về vấn đề dân số Nhật Bản có quá nhiều người già, trong khi đó dân số trẻ lại càng ngày ít đi
Trang 1DÂN SỐ GIÀ – DÂN SỐ TRẺ VẤN ĐỀ BỨC THIẾT CỦA XÃ HỘI NHẬT BẢN
Khổng thị Kim Oanh – 081 J1 Cao Thị Khuyên – 081 J1
Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Phương Đông
GV hướng dẫn: ThS Trịnh Thị Ngọc Lan
Lời mở đầu
1 Lí do chọn đề tài
Năm 2010 kinh tế Trung Quốc vượt Nhật Bản trở thành nền kinh tế thứ 2 trên thế giới.Và chúng tôi đã tự hỏi rằng: “Phải chăng dân số cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hậu quả kinh tế Nhật bị tụt dốc?” Câu hỏi đó đã thôi thúc chúng tôi đi tìm câu trả lời bằng cách bắt đầu tìm hiểu về thực trạng dân số già-dân số trẻ ở Nhật Bản
2 Mục đích nghiên cứu
- Giới thiệu về thực trạng về sự chênh lệch tỉ lệ dân số già-dân số trẻ ở Nhật Bản đồng thời phân tích sự ảnh hưởng của vấn đề này tới xu hướng phát triển tiếp theo của xã hội Nhật Bản trong thời điểm hiện tại cũng như trong tương lai
- Chứng minh rằng đây không chỉ là vấn đề riêng của xã hội Nhật Bản mà còn là vấn đề của nhiều nước phát triển khác và thậm chí còn là vấn đề của thế giới
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khảo sát thực trạng dân số già-dân số trẻ ở Nhật Bản
- Tìm ra những nguyên nhân của vấn đề trên
- Nêu ra tầm ảnh hưởng của vấn đề trên đối với xã hội Nhật Bản
- Giới thiệu về những giải pháp chính phủ Nhật đã đưa ra
- Dự đoán về xã hội Nhật Bản trong tương lai gần
4 Phạm vi nghiên cứu
- Dựa vào tài liệu,thông tin thu thập trên internet
- Dựa vào các tài liệu,sách vở có được
5 Phương pháp nghiên cứu
- Tổng hợp,phân tích,khái quát tài liệu thông tin
Trang 26 Ý nghĩa nghiên cứu
- Làm rõ hơn những hiểu biết về thực trạng dân số già-dân số trẻ ở Nhật Bản
và tầm quan trọng của vấn đề này đối với đất nước Nhật
- Chỉ ra rõ đây không chỉ là vấn đề quan trọng đối với Nhật Bản mà còn là vấn đề quan trọng đối với nhiều quốc gia trên thế giới
Phần I: Cách biệt lớn giữa tỉ lệ dân số già - dân số trẻ - vấn đề nổi cộm của
Nhật Bản
1 Dân số-yếu tố quan trọng của một quốc gia
a Dân số là tập hợp của những con người đang sống ở một vùng địa lí hoặc một không gian nhất định
b Dân số là yếu tố rất quan trọng trong sự phát triển của mỗi quốc gia và của chung toàn nhân loại
c Tình hình dân số thế giới trong năm 2010:
Dân số thế giới năm 2010 là khoảng 7 tỉ người Trong đó,Trung Quốc (1 tỉ
330 triệu người) và Ấn Độ (1 tỉ 173 triệu người) vẫn là những nước giữ vị trí đầu bảng trên bản đồ dân số thế giới.Và Nhật Bản hiện đang đứng trong top 10 những nước có dân số đông nhất thế giới
2 Tình trạng dân số của Nhật Bản: sự cách biệt lớn giữa tỉ lệ dân số già -dân số trẻ.
* Sự cách biệt lớn giữa tỉ lệ dân số già - dân số trẻ đã và đang là một vấn đề thường thấy ở các quốc gia phát triển như: Pháp, Thụy Điển, Đức, Anh, Nhật Bản, … Đó là tình trạng xảy ra ở một đất nước khi số trẻ em được sinh ra ít đi
do tỉ lệ sinh thấp và tuổi thọ trung bình của người dân tăng cao,điều đó dẫn đến việc số trẻ em trong tổng số dân ngày càng giảm đi trong khi số người già (trên
65 tuổi) ngày càng tăng lên
* Nhật Bản là một ví dụ điển hình cho vấn đề trên
Từ sau năm 1945 cho đến năm 2004 dân số Nhật vẫn tăng hàng năm nhưng xét về cơ cấu dân số đã có sự biến đổi mạnh mẽ.Về cơ cấu dân số: kể từ sau năm 1945 dân số già tăng mạnh qua mỗi năm và có xu hướng sẽ còn tăng nhiều nữa,ngược lại dân số trẻ thì ngày càng giảm đi đến mức đáng lo ngại.Chính vì vậy,Nhật Bản còn được coi là đất nước của dân số già
Phần II: Thực trạng tình hình dân số Nhật Bản
1 Tổng quan về dân số Nhật Bản:
- Trước năm 1945 dân số Nhật Bản là khoảng gần 80 triệu người
Trang 3- Thế nhưng trong khoảng thời gian xảy ra chiến tranh thế giới thứ 2, do ảnh hưởng của chiến tranh dân số Nhật giảm xuống khoảng 1.7 triệu người
- Sau chiến tranh thế giới 2, dân số Nhật dần phục hồi và tăng mạnh qua mỗi năm.Và đến năm 2004 dân số Nhật đạt kỉ lục với khoảng 127 triệu 800 nghìn người
- Tuy nhiên kể từ sau năm 2004, dân số Nhật có dấu hiệu suy giảm,cho đến năm 2010 dân số Nhật giảm mạnh nhất trong hơn nửa sau thế kỉ 20 với 123 nghìn người
- Trong tương lai, dân số Nhật sẽ còn giảm mạnh do xu hướng sinh con ít,tỉ
lệ người già vẫn tiếp tục tăng
2 Cơ cấu dân số
- Từ sau năm 1945,dân số Nhật trong độ tuổi từ 0~14 tuổi (dân số trẻ) giảm dần,trong khi dân số trong độ tuổi từ 65 tuổi trở lên (dân số già) lại tăng mạnh
- Theo định nghĩa của tổ chức Y tế Thế giới và Liên Hợp Quốc (WHO) thì một nước được gọi là nước có cơ cấu dân số già hóa khi 7% dân số của nước
đó là người già.Và nước đó được gọi là nước dân số già khi số người già chiếm 14% tổng số dân.Theo đó Nhật trở thành nước có cơ cấu dân số già hóa vào năm 1970,và trở thành nước dân số già vao năm 1994
→ Nhật Bản chỉ mất 24 năm(1975~2000) để tăng tỉ lệ người già chiếm từ 7%
lên 14% trong tổng dân số cả nước
- Mỗi năm số trẻ em được sinh ra ở Nhật ngày càng ít đi do tỉ lệ sinh ở Nhật ngày càng thấp Theo điều tra của bộ Y tế Lao động và Phúc lợi Nhật Bản thì trong thời gian bùng nổ trẻ em lần thứ nhất(1947~1949),tỉ lệ sinh ở Nhật là 4.32.Và tỉ lệ đó đã giảm xuống còn 2.14 vào thời gian bùng nổ trẻ em lần thứ 2 (1971~1974).Liên tục từ năm 1975 trở đi tỉ lệ sinh ở Nhật giảm.Năm 2004,tỉ lệ sinh ở Nhật giảm xuống thấp nhất là 1.29 trong vòng hơn 50 năm (1947~2004)
- Ngoài ra độ tuổi sinh con của phụ nữ Nhật Bản cũng ngày càng cao.Đa phần phụ nữ Nhật lựa chọn sinh con ở tuổi 30~34 tuổi;tiếp theo là ở lứa tuổi 25~29 và không nhiều phụ nữ sinh con ở dưới tuổi 19
Có thể nói cùng một lúc xã hội Nhật Bản đón nhận hai cơn sóng dân số cùng dồn về: dân số già tăng lên,dân số trẻ ít đi Khi khoảng cách này ngày càng giãn rộng thì chi phí chăm sóc người sẽ là gánh nặng chưa từng thấy đè lên lực lượng lao động vốn đã kiệt sức của Nhật Bản
3 Biến động dân số Nhật
Dân số già tăng lên,dân số trẻ giảm đi tháp dân số của Nhật ngày càng trở thành tháp dân số ngược
Trang 4* Những điểm mốc quan trọng về cơ cấu dân số già-dân số trẻ ở Nhật:
- Năm 1970 (昭昭昭昭) dân số Nhật có dấu hiệu lão hóa khi hơn 7% dân số nước này là người già
- Năm 1994 ( 昭 昭昭 ) Nhật trở thành nước dân số già khi hơn 14% dân số Nhật là người già
- Năm 2000 (昭昭昭昭) tỉ lệ dân số già vượt tỉ lệ dân số trẻ
- Năm 2004 dân số Nhật đạt kỉ lục với 127 triệu 800 nghìn người.Tuy nhiên
kể từ sau năm 2004 dân số Nhật có dấu hiệu suy giảm,và đã liên tục giảm từ đó cho đến nay
- Năm 2010 dân số Nhật Bản giảm 123.000 người, mức cao nhất trong lịch
sử và cũng đánh dấu năm giảm dân số thứ 4 liên tiếp trên đất nước này.Trong năm này có khoảng 1 triệu 190 người qua đời-mức cao nhất kể từ năm 1947 cho đến thời điểm năm 2010, trong khi đó số trẻ em ra đời chỉ có hơn 1 triệu trẻ
* Tuổi thọ trung bình ở Nhật:
Nhật Bản được biết đến với nước có tuổi thọ trung bình cao nhất trên thế giới.Vào cuối chiến tranh thế giới lần thứ II,tuổi thọ trung bình ở Nhật là 41,nhưng cho đến nay con số đó đã tăng lên thành 83 - hơn gấp đôi so với năm 1941.Đây là một tin tốt nhưng tuổi thọ trung bình tăng lên kết hợp với việc dân
số già ngày càng tăng lên,dân số trẻ ngày càng ít đi đang là những thách thức lớn đối với đất nước này
Phần III: Nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất cân bằng dân số
1 Nguyên nhân chủ quan:
1.1 Nguyên nhân chủ quan dẫn đến tình trạng dân số già:
- Nhiều người Nhật lạc quan với vấn đề tuổi già
- Người dân Nhật ăn uống khoa học ,lành mạnh,lối sống năng động ngay từ hồi trẻ nên tuổi thọ được nâng cao
1.2 Nguyên nhân chủ quan dẫn đến tình trạng thiếu trẻ em:
- Xu hướng kết hôn muộn của giới trẻ,đặc biệt là phụ nữ
- Xu hướng và tâm lí lười sinh con vì bận rôn công việc ngoài xã hội
- Tư tưởng Âu hóa ở các bạn trẻ
2 Nguyên nhân khách quan
2.1 Nguyên nhân khách quan dẫn đến tình trạng dân số già;
- Do dân số ngày càng già đi mà không có nhiều trẻ con được sinh ra
Trang 5- Người dân Nhật Bản được hưởng những dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe tốt nhất trong số những nước phát triển
- Kinh tế Nhật Bản vẫn phát triển mạnh nên đời sống của người cao tuổi vẫn thoải mái
2.2 Nguyên nhân khách quan dẫn đến tình trạng thiếu trẻ em:
- Ngày càng có nhiều người nước ngoài nhập cảnh vào Nhật Bản và cũng có nhiều người Nhật đi học tập, công tác ở nước ngoài nên văn hóa Nhật Bản bị ảnh hưởng, đặc biệt là tư tưởng Âu hóa
- Chi phí nuôi con ,giáo dục ngày càng đắt đỏ,đời sống ngày càng khó khăn, vất vả
Phần IV: Vấn đề dân số và những tác động đối với Nhật Bản:
1 Đối với kinh tế
- Nhật Bản sẽ phải đối mặt với những khó khăn về lực lượng lao động
- Khoảng cách giữa số người già yếu không lao động với số người ở độ tuổi lao động ngày càng lớn Đó là gánh nặng đáng kể cho người đang đi làm
- GDP sẽ giảm nếu không tăng sản lượng lao động
- Cơ cấu tài chính quốc gia bị ảnh hưởng khi phải chi ngân sách cho các chương trình phúc lợi xã hội quá nhiều
- Dân số đang lão hóa,thu hẹp và nhu cầu cũng giảm xuống.Điều này làm giảm sự khao khát đẩu tư của các doanh nghiệp ,nhà máy vì vậy tình trạng thất nghiệp của giới trẻ có nguy cơ tăng cao
2 Đối với chính trị
- Giảm sản lượng lao động và gặp khó khăn về kinh tế có thể làm suy yếu sự
tự tin và vị thế của Nhật Bản trên trường quốc tế
- Việc gia tăng chi phí chăm sóc người cao tuổi đã làm tăng thâm hụt của chính phủ và tăng nợ của quốc gia
- Các yếu tố của chính sách đối ngoại, an ninh bị ảnh hưởng
3 Đối với văn hóa-xã hội
- Số lượng lao đông đang giảm đang là gánh nặng lên hỗ trợ an sinh xã hội
- Do xã hội già hóa nhanh chóng nên độ tuổi nhận lương hưu tăng lên
- Dân số già tác động mạnh mẽ đến truyền thống tiết kiệm của người dân
- “Lỗ hổng giữa các thế hệ” ngày càng gia tăng
- Các trường đại học,cao đẳng thiếu sinh viên,phải nhờ vào du học sinh để lấp chỗ trống này Điều này không phải là vấn đề của riêng trường đại học mà còn ảnh hưởng lớn đến lực lượng lao động của Nhật
Trang 6Phần V: Giải pháp của chính phủ về vấn đề mất cân bằng dân số:
1 Những giải pháp cho vấn đề dân số được chính phủ Nhật đưa ra từ trước cho đến nay
- Năm 2007 chính phủ Nhật đưa vào một điều luật sửa đổi và có hiệu lực vào tháng 4,yêu cầu người sử dụng lao động tiếp tục giúp đỡ những người về hưu
để họ tiếp tuc làm việc cho đến khi nhận tháng lương hưu đầu tiên
- Nhiều chính sách được ghi trong sách trắng của các Bộ,Ngành
- Tháng 12 năm 1994,thực hiện chương trình “angle plan predule’’
- Năm 1996.Bộ Y tế đưa ra nhiều chính sách cơ bản:hỗ trợ cho việc nuôi con
và công việc,hỗ trợ cho những gia đình có con nhỏ…
- Cựu Thủ tướng Yukio Hatoyama đã hứa hỗ trợ tiền cho các cặp vợ chồng sinh con
- Cựu Thủ tướng Shinzo Abe đã có kế hoạch mở thêm khoản ngân sách để đầu tư cho các dịch vụ chăm sóc trẻ em
- Bộ trưởng Y tế Akira Nagatsuma thúc giục quan chức địa phương chăm sóc
và nắm bắt tốt thông tin về người già
2 Hướng giải quyết của Nhật trong tương lai đối với vấn đề dân số:
- Nâng cao năng suất lao động để bù đắp thiếu hụt lao động
- Kích thích phụ nữ quay lại làm việc sau khi họ sinh con
- Đẩy mạnh các phát minh khám phá
- Tiếp nhận lao động nước ngoài,khuyến khích nhập cư
Phần VI: Dân số Nhật trong tương lai
* Tình hình dân số Nhật Bản
Người ta dự đoán trong tương lai dân số Nhật sẽ còn tiếp tục giảm trong những năm tới.Tuy nhiên điều đáng lo ngại hơn cả là dân số già đang tăng lên với tốc độ mạnh mẽ trong khi đó số trẻ em Nhật được sinh ra ngày càng ít đi.Đây không chỉ là vấn đề ảnh hưởng tới phát triển kinh tế của Nhật Bản mà còn ảnh hưởng tới việc duy trì nòi giống và gìn giữ những bản sắc văn hóa tốt đẹp của quốc gia
* Trong tương lai dân số Nhật sẽ là bao nhiêu?
Theo như dự đoán của Sở Kế hoạch đất đai thuộc Bộ Giao thông Nhật Bản thì năm 2030 dân số Nhật sẽ là 115 triệu 220 nghìn người,trong đó dân số già
sẽ chiếm 31.8% tổng dân số.Năm 2050 dân số Nhật sẽ là khoảng 95 triệu 150 nghìn người,trong đó dân số già sẽ chiếm 39.6% tổng dân số.Và đến năm 2055, 40.5% dân số Nhật sẽ là người già
Trang 7* Tỉ lệ người già so với số người trong độ tuổi lao động sẽ trở lên như thế nào?
Dân số già không phải là yếu tố chính làm cho nước Nhật nghèo đi nhưng
số lượng người già tăng lên thì chi phí sử dụng cho chi tiêu y tế,phúc lợi xã hội
và hưu trí sẽ làm thâm hụt ngân sách của nhà nước.Ngoài ra khi lực lượng dân
số già ngày càng tăng trong khi số người trong độ tuổi lao động ngày càng ít đi
do tỉ lê sinh thấp sẽ làm cho Nhật Bản trong tương lai phải đối măt với những khó khăn về lực lượng và người đóng thuế để hỗ trợ cho dân số Nhật đang già hóa nhanh chóng
Có lẽ một biện pháp thiết yếu và quan trọng nhất trong thời điểm này là chính phủ Nhật Bản cần mau chóng đưa ra các chính sách nhằm thúc đẩy tỉ lệ sinh ở Nhật ngày càng tăng lên.Bởi tỉ lệ sinh có tăng thì cơ cấu dân số Nhật mới dần được cải thiện.Hơn nữa đó sẽ là lực lượng bổ xung cần thiết cho lực lượng lao động hiện tại đang kiệt sức vì làm việc và vì những khoản thuế để hỗ trợ cho dân số đang già hóa nhanh chóng
Kết luận
- Vấn đề dân số,vấn đề nhân khẩu học đang gây ra nhiều mối lo ngại cho xã hội Nhật Bản,làm “đau đầu” các nhà chức trách,lãnh đạo và chính phủ Nhật Bản,là vấn đề xã hội nóng bỏng của xứ sở hoa anh đào.Nếu vấn đề này vẫn còn tiếp diễn thì sự ảnh hưởng của nó tới kinh tế,chính trị xã hội Nhật Bản sẽ ngày càng lớn hơn nữa
- Nếu Nhật Bản nhanh chóng khắc phục được vấn đề nhân khẩu học ,đất nước này sẽ có cơ hội trở thành một mô hình mẫu cho việc giải quyết thành công vấn đề dân số già thay vì một lời cảnh báo đáng sợ như hiện nay
* Những thuận lợi và khó khăn gặp phải trong quá trình nghiên cứu:
- Thuận lợi: + Có sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo
+ Nguồn tài liệu trên mạng internet phong phú
- Khó khăn: + Trên mạng internet có nhiều nguồn thông tin và số liệu khác nhau,không đồng đều nên khó khăn trong việc tìm ra và xác định nguồn tài liệu và số liệu đáng tin cậy
+ Vì chúng tôi nghiên cứu về vấn đề xã hội Nhật Bản nên các tài liệu,biểu đồ bằng tiếng Việt rất hiếm và hầu như không có,vì vậy có rất nhiều biểu đồ và hình ảnh sử dụng trong đề tài nghiên cứu, chúng tôi đã lấy nguồn từ các tài liệu của Nhật Bản.Đó là thiếu xót của chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.Nếu như có điếu kiện phát triển nghiên cứu ở cấp độ cao hơn chúng tôi sẽ cố gắng khắc phục thiếu xót này