Hoạt động can thiệp của Mỹ vào quá trình điều tra tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia của Việt Nam

luận văn viết về ý đồ của Mý trong việc can thiệp quá trình điều tra các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia ở Việt Nam, qua đó phác họa tình hình nổi lên cũng như sự đối phó của các cơ quan chức năng của Việt Nam. Từ đánh giá chung, sẽ có một số đề xuất cụ thể để hạn chế, xóa bỏ điều kiện mà Mỹ có thể lợi dụng can thiệp quá trình điều tra của ta

Trong quan hệ quốc tế thời kỳ đương đại, các quốc gia trong đó có Mỹthường áp dụng nhiều công cụ khác nhau nhằm hỗ trợ việc thực hiện chínhsách đối ngoại của mình Can thiệp nhân đạo nói chung và can thiệp vào quátrình điều tra các cụ án xâm phạm ANQG đã từng được Mỹ sử dụng trongchính sách đối ngoại nhằm giải quyết “vấn đề vi phạm nhân quyền” bởi theocách lập luận của Mỹ “nó có thể gây nên thảm họa cho một số nhóm dân tộcthiểu số” hoặc “nhằm giải quyết mối nguy cơ diệt chủng” Trên thực tế, biệnpháp can thiệp vào quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG xuất hiệnkhá sớm trong đời sống kinh tế, tuy nhiên trước đây chủ yếu áp dụng đối vớicác vụ án về gián điệp, phản bội tổ quốc

Sau sự kiện ngày 11 tháng 9 làm thay đổi bàn cờ phân bố lực lượng trênthế giới vốn được định hình nhưng chưa chắc chắn giữa các cường quốc, tácđộng mạnh đến nền tảng, cơ sở của mối quan hệ an ninh giữa Mỹ và cácnước đồng minh, đồng thời làm thay đổi cách nhìn nhận, đánh giá của cácnước về sức mạnh của các quốc gia Cách ứng xử Mỹ đã trở thành mối quantâm hàng đầu trong tính toán, hoạch định chính sách của nhiều nước, trong

đó có Việt Nam Trong khi đó, Mỹ đang tăng cường các hoạt động can thiệpnhân đạo tại các quốc gia khác với nhiều lý do, nhiều loại đối tượng, nhiềuthủ đoạn khác nhau Trong đó, việc can thiệp với quá trình điều tra các vụ ánxâm phạm ANQG đã không ít khó khăn cho quá trình điều tra vụ án cũngnhư cho xây dựng, thực hiện chính sách đối nội, đối ngoại của ta

Vấn đề này chưa được nghiên cứu nhiều, các học giả chủ yếu đi vàonghiên cứu một số vụ việc cụ thể, chưa có mấy ai rút ra các kết luận có tínhchất tổng kết

Công trình này sẽ đề cập đến một số trường hợp cụ thể, có thể coi làđiển hình trong việc Mỹ can thiệp vào quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG ở Việt Nam, đồng thời

Chương I HOẠT ĐỘNG CỦA CAN THIỆP QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRACÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM ANQG

1 Can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG

1.1 Khái niệm và bản chất của can thiệp quá trình điều tra các vụ ánxâm phạm ANQG

Cho đến nay, trong nghiên cứu quốc tế đã có nhiều công trình nghiêncứu vấn đề can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG nhưngchưa có quan điểm nào thống nhất về nội dụng khái niệm can thiệp quá trìnhđiều tra các vụ án xâm phạm ANQG Có hai trường phái khác nhau liênquan đến khái niệm về can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG Đó là khái niệm đưa ra những tiêu chuẩn pháp lý Một số học giảcho rằng có những tiêu chuẩn cụ thể đặt ra khi can thiệp được coi là hoạtđộng vì mục đích nhân đạo Khái niệm này nhằm vào trường hợp khi chínhphủ nước bị coi là vi phạm có những hành động “mang tính hủy diệt trênphạm vi rộng chống lại người dân nước mình và các nước thực hiện canthiệp nhân đạo sẽ chỉ hạn chế phạm vi hoạt động của mình vào mục đíchchấm dứt và ngăn chặn thảm họa giết người hàng loạt, không nhằm vào mụcđích mở rộng ảnh hưởng của mình tại nước chịu can thiệp” Trường hợp thứhai, tập trung vào tính hợp pháp của hoạt động quá trình điều tra các vụ ánxâm phạm ANQG và những kinh nghiệm rút ra từ thực tế quan hệ quốc tế.Theo quan điểm này thì cần có sự phân biệt rõ ràng dựa trên Hiến chương

Liên hợp quốc : Thứ nhất, các nước không được sử dụng vũ lực ngoại trừ vì mục đíchtự vệ Thứ hai, việc bảo vệ nhân quyền là mục đích chủ yếu và lâu

dài của Liên hợp quốc

Những hành động này có thể hành động đơn phương của một quốc gia

mà không có sự thông qua của cộng đồng quốc tế hoặc cũng có thể là hànhđộng của một quốc gia hay của một liên minh với các quá trình điều tra các

vụ án xâm phạm ANQG một cách hợp pháp theo nghj quyết của một tổ chứcquốc tế đa phương như Liên hợp quốc Nhưng cũng có nhiều quan điểm cho

rằng can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG là hành độngcủa một quốc gia hay nhóm quốc gia liên quan đến việc sử dụng chính sáchđối ngoại trên lãnh thổ quốc gia khác không cần sự chấp thuận của của chínhphủ nước sở tại và của Liên hiệp quốc với mục đích ngăn chặn hoặc chấmdứt sự vi phạm nghiêm trọng và trên diện rộng quyền con người hay “luậtnhân quyền quốc tế” Theo định nghĩa được đai đa số các luật gia quốc tếchấp nhận thì can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG gắnvới việc sử dụng chính sách đối ngoại, nhưng trên thực tiễn, hành động canthiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG cfon bao gốm các hoạtđộng can thiệp sử dụng vũ lực, kinh tế, chính trị.

So sánh với nội dung của một số nguyên tắc cơ bản trong luật quốc tếnhư nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia, nguyên tắc không can thiệpvào công việc nội bộ, nguyên tắc không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng

vũ lực cùng với các quyền cơ bản của con người đã được quy định trong luậtquốc tế thì chúng ta có thể thấy quyền thực hiện can thiệp quá trình điều tracác vụ án xâm phạm ANQG là một quyền còn gây nhiều tranh cãi Hơn nữa,hiện nay kháu niệm nhân quyền cũng chưa có sự thống nhất, đặc biệt làtrong quan niệm giữa phương Đông và phương Tây Việc bảo vệ quyền conngười giữa các nước cũng khác nhau Các quốc gia khi tham gia vào các mốiquan hệ quốc tế theo đuổi những lợi ích khác nhau, vì vậy, các hành độngcan thiệp của họ được tiến hành gắn với những lợi ích riêng của quốc giamình Các quốc gia chỉ hành động khi quyền lợi quốc gia bị đe dọa hay khimục đích bảo vệ quyền con người và lợi ích quốc gia song hành với nhau.Đây chính là các nguyên nhân dẫn đến các quan niệm khác nhau về canthiệp nhân đạo

Theo quan niệm cổ điển thì can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG bao gồm mọi hình thức can thiệp của một quốc gia nhằm bảo

vệ cuộc sống và tự do của công dân nước mình đang cư trú trê lãnh thổ quốcgia khác khỏi sự điều tra, xử lý về tội xâm phạm ANQG do quốc gia đókhông tự nguyện và không có khả năng để làm việc đó một mình Vào thời

kỳ trước khi Liên hiệp quốc ra đời, nhiều học giả chấp nhận tính hợp phápcủa hoạt động can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG trên

cơ sở của luật tập quán quốc tế

Từ khi Liên hiệp quốc được thành lập (năm 1945), Hiến chương Liênhiệp quốc đã tạo ra những sự thay đổi lớn tác động đến tính hợp pháp củaviệc sử dụng các biện pháp của các quốc gia và Hiến chương không có quyđịnh cụ thể về vấn đề can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG Theo nội dung can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG đã nêu trên thì rõ ràng can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG mâu thuẫn với việc “không can thiệp vào công việc nội bộ củaquốc gia khác” đã được quy định tại khoản 7, Điều 2 của Hiến chương Liênhiệp quốc Tuy nhiên, có một số quan điểm cho rằng việc can thiệp quá trìnhđiều tra các vụ án xâm phạm ANQG không bị loại bỏ theo quy định tạikhoản 7, Điều 2 Hiến chương Liên hiệp quốc bởi vì hành động can thiệpkhông trực tiếp chống lại “sự toàn vẹn lãnh thổ hay nền độc lập về chính trị”của quốc gia bị can thiệp Để tăng thêm tính pháp lý cho hoạt động can thiệpHiến chương Liên hiệp quốc, các nhà luật học phương tây ngoài việc việndẫn các quy phạm điều ước, học còn viện dẫn các quy phạm tập quán quốc

tế Nhưng ngược lại, có rất nhiều vụ việc có liên quan tới việc hành hungngười bị bắt giữ là người da màu, tra tấn can phạm, xâm phạm đời tư cánhân trong quá trình điều tra mà không có sự can thiệp hay giúp đỡ của bất

kỳ một nước nào Thái độ thờ ơ của các nước trước các trường hợp trên thểhiện rõ lập trường của các nước phương Tây về vấn đề can thiệp quá trìnhđiều tra các vụ án xâm phạm ANQG Vì vậy, can thiệp quá trình điều tra các

vụ án xâm phạm ANQG cổ điểnko thể được coi là nguồn hợp lý viện dẫncho hoạt động can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG trongluật quốc tế hiện hành

2 Cơ sở lý luận của vận dụng hoạt động can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG trong quan hệ quốc tế

Hoạt động can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQGđược đề cập từ hồi thế kỷ XVI và XVII, cùng với sự ra đời của học thuyếtcan thiệp nhân đạo, gắn với luật tự nhiên và chủ nghĩa tự do Tuy nhiên,trong nội bộ những người theo chủ nghĩa tự do còn tồn tại nhiều bất đồngxung quanh một số vấn đề có liên quan tới sự hình thành nội dung của canthiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG Các nhà lý luận tự dokinh điển cho rằng cá nhân là đơn vị quan trọng nhất, các nhà nước và dântộc chit đóng một vai trò tối thiểu trong xã hội, chủ yếu làm trọng tài phân

xử các tranh chấp giữa các cá nhân và đảm bảo quy trì các điều kiện để các

cá nhân tận hưởng các quyền của mình Trong chủ nghĩa tự do, những người

tự do dân chủ cho rằng sự lan rộng của hệ thống chính trị dân chủ sẽ khiếncho quyền lực không còn tập trung vào tay một thiểu số người Một số lýluận theo trường phái này được nhiều người biết đến trong lĩnh vực quan hệquốc tế là I Kant và H Grotius Theo quan niệm của Kant, trên thế giới luôn

có một giá trị đạo đức, nhân đạo phổ quát, vĩnh cửu, bất biến Những nhân tốnày khi cần thiết có thể đòi hỏi sự lật đổ hệ thống các quốc gia, thành lậpmột cộng đồng phổ quát của loài người Các nước phương Tây dựa trên họcthuyết Kant cho rằng giá trị cơ bản của con người là hoàn toàn giống nhau.Chính vì vậy, các nước này thường gắn các quyền cơ bản của con người vàdân chủ của nước mình cho các quốc gia khác Tuy nhiên trên thực tế, nhânquyền không hoàn toàn giống nhau ở các quốc gia khác nhau về văn hóa, xãhội và trình độ phát triển kinh tế Chính vì vậy, sự can thiệp của một quốcgia này đối với một quốc gia khác là không thể chấp nhận được

Trong khi đó, luật gia quốc tế nổi tiếng Hugo Grotious mong muốn điềuchỉnh quan hệ quốc tế bằng việc đưa ra các tiêu chuẩn đạo đức và chính trịmới, trong mối quan hệ với những quy định khác liên quan đến sự tôn trọngchủ quyền quốc gia và các thỏa thuận Với mục đích cải thiện trật tự thếgiới, ông cũng đưa ra thuật ngữ “can thiệp chính nghĩa” nhấn mạnh rằng canthiệp chỉ có thể được cho phép nếu có những lý do chính nghĩa rõ ràng Ông

mô tả chính trị quốc tế như một xã hội của các quốc gia Tuy nhiên, khác với

trường phái của Kant, trường phái này cho rằng các quốc gia là chủ thểchính của xã hội quốc tế Các quốc gia này trong quan hệ quốc tế, khôngnhững bị giới hạn bới những nguyên tắc cẩn trọng và lợi ích thiết thực màbởi cả những yêu cầu về đạo lý và pháp luật Ông cho rằng sự tồn tại quyềnthực hiện các cuộc cách mạng, đặc biệt trong trường hợp chế độ độc tài Nếutrong trường hợp đối tượng bị đàn áp yêu cầu sự giúp đỡ từ bên ngoài thìcan thiệp nhân đạo, trong đó có can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG sẽ được thực hiện ngay Lập luận của Hugo Grotius được gắnvới học thuyết chống lại sự đàn áp và cuối cùng dựa trên cơ sở thực tế rằngnguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ không tồn tại vào thờiđiểm này.

Quan điểm của Grotius về sau cũng nhận được sự ủng hộ của nhiều luậtgia quốc tế Vào thế kỷ XIX, can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG được phổ biến rộng rãi Tuy nhiên, trong suốt thế kỷ XIX,nguyên tắc không can thiệp dần trở thành nguyên tắc ưu tiên, nhưng nhìnchung vấn đề can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG vẫnđược thừa nhận cho đến tận cuối thế kỷ XIX Trong khuôn khổ cân bằngquyền lực và sự phối hợp của các nước châu Âu, một số can thiệp được xácđịnh trên cơ sở bảo vệ quyền con người đã được diễn ra từ 1927 đến 1908 Đến thế kỷ XX, ý thuyết can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG dần dần mất cơ sở thực tế trong quan hệ giữa các nước vàcũng không còn có cơ sở trong pháp luật quốc tế Sau chiến tranh thế giớithứ nhất, tính hợp pháp của việc can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâmphạm ANQG chỉ còn hạn chế trong một số trường hợp

3 Cơ sở pháp lý của vấn đề can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm

phạm ANQG

Với tư cách là hành vi mang tính cưỡng ép, bản thân vấn đề can thiệpquá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG gây ra sự xung đột giữa hainguyên tắc pháp lý cơ bản của pháp luật quốc tế: quyền con người và quyềnđộc lập của quốc gia là đối tượng của hành vi can thiệp Luật pháp quốc tế

không cho phép các quốc gia thực hiện các hành động đơn phương không bịhạn chế chống lại nền độc lập của quốc gia khác.

Quy định về việc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc giakhác có nguồn gốc từ một số hiệp ước sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.Hiến chương Hội quốc liên là hiệp ước quốc tế đầu tiên kiểm soát hành vican thiệp của các quốc gia Điều 10 của Hiến chương quy định “Tất cả cácquốc gia thành viên của Hội có nghĩa vụ tôn trọng và kiềm chế hành vi xâmphạm sự toàn vẹn lãnh thổ, nền độc lập chính trị của các quốc gia thành viênkhác” Bản Hiến chương, một mặt đã tạo ra một khung pháp lý quy định vềkhông can thiệp, mặt khác đã bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chínhtrị của các quốc gia Đây là hai trụ cột của khái niệm pháp lý hiện đại vềkhông can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác Tại châu Mỹ, từnăm 1928 đến năm 1933, các quốc gia trong khu vực đã thông qua Công ước

về các Quyền và nghĩa vụ của các quốc gia trong tranh chấp dân sự (1928)

và Công ước về các Quyền và nghĩa vụ của các quốc gia (1933) Công ướcnăm 1928 không chỉ bao gồm các điều khoản ngăn cấm hành vi can thiệpcủa các quốc gia mà còn quy định các quốc gia có trách nhiệm ngăn chặnhành vi can thiệp của công dân nước mình và công việc nội bộ của quốc giakhác Công ước năm 1933 khẳng định trong Điều 8 như sau “Không mộtquốc gia nào có quyền can thiệp vào các công việc đối nội cũng như đốingoại của quốc gia khác” Năm 1936, nhằm hoàn chỉnh hơn nữa các quyđịnh về chống can thiệp, các quốc gia trong khu vực đã họp tại Buenos Aires

và bổ sung vào Công ước năm 1933 bản Nghị định thư bổ sung liên quan tớivấn đề không can thiệp Điều 1 của bản Nghị định thư quy định “Các quốcgia tham gia công ước tuyên bố không chấp nhận can thiệp dưới bất kỳ hìnhthức nào, gián tiếp hay trực tiếp và vì bất kỳ lý do nào vào công việc đối nội

và đối ngoại của bất kỳ quốc gia nào tham gia vào công ước”

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Hiến chương Liên hợp quốc là văn bảnpháp lý quan trọng nhất quy định về vấn đề chống can thiệp Khoản 4, Điều

2 Hiến chương ghi “Tất cả các quốc gia thành viên kiềm chế hành vi can

thiệp vào công việc nội bộ và độc lập chính trị của các quốc gia khác khôngphù hợp với mục đích của Liên hợp quốc”, hành vi nào vi phạm điều khoảnnày sưe bị coi là vi phạm trừ khi có đủ cơ sở thuyết phục Năm 1947, Hiệpước liên Mỹ về hỗ trợ lẫn nhau (Hiệp ước Rio) một lần nữa nhắc lại nộidung Khoản 4 Điều 2 của Hiến chương Hiến chương của Tổ chức các quốcgia châu Mỹ vũng nghiêm cấm hành vi can thiệp Điều 18 Hiến chương nàyghi rõ “Không một quốc gia hay nhóm quốc gia nào có quyền can thiệp, trựctiếp hay gián tiếp, vì bất kỳ lý do nào vào công việc đối nội và đối ngoại củaquốc gia khác Nguyên tắc này không chỉ nghiêm cấm hành vi can thiệp vũtrang mà cả bất kỳ cố gắng can thiệp hoặc đe dọa nào chống lại quốc giahoặc cơ sở kinh tế, chính trị xã hội của quốc gia đó” Vấn đề toàn vẹn lãnhthổ, chống can thiệp còn được quy định tại điều 20 của Hiến chương “Lãnhthổ quốc gia không thể trở thành đối tượng của sự can thiệp của bất kỳ quốcgia nào, trực tiếp hay gián tiếp vì bất kỳ lý do nào”.

Ngoài ra, một số văn kiện pháp lý quốc tế khác cũng coi can thiệp làhành vi bất hợp pháp, trong số này phải kể đến Tuyên bố không chấp nhậnhành vi can thiệp vèo công việc nội bộ của quốc gia khác và bảo vệ độc lập

và chủ quyền của các quốc gia bị can thiệp của Liên hợp quốc năm 1965.Hai điều khoản đầu của Tuyên bố đã trở thành cơ sở cho quy định về chốngcan thiệp của luật quốc tế hiện nay:

“1 Không một quốc gia nào có quyền can thiệp, trực tiếp hay gián tiếp

và vì bất kỳ lý do nào vào công việc của quốc gia khác Vì vậy, tất các hành

vi can thiệp vũ trang và tất cả các hình thức can thiệp khác hoặc đe dọa canthiệp chống lại cơ sở kinh tế, chính trị, văn hóa của quốc gia khác đều bịnghiêm cấm

2 Không một quốc gia nào được phép sử dụng các biện pháp kinh tế,chính trị hoặc bất kỳ biện pháp nào khác để ép buộc quốc gia khác nhằm đạtđược từ quốc gia do sự phụ thuộc trong việc thực thi các quyền chủ quyềnhoặc bất kỳ lợi thế nào khác Không một quốc gia nào được phép tổ chức,giúp đỏ, xúi giục, cung cấp tài chính, kích động hoặc dung túng cho các hoạt

động lật đổ, khủng bố hoặc các hoạt động vũ trang nhằm sử dụng vũ lực lật

đổ chính quyền hoặc can thiệp vào các xung đột dân sự tại quốc gia khác”.Như vậy, bản Tuyên bố này nghiêm cấm bất kỳ hành vi can thiệp dướibất kỳ hình thức và vì bất kỳ lý do nào Nguyên tắc này đã được Đại hộiđồng Liên hợp quốc nhắc lại trong tuyên bố về các nguyên tắc của luật quốc

tế về thân thiện và hợp tác giữa các quốc gia Các tuyên bố trên của Đại hộiđồng Liên hợp quốc mặc dù không ràng buộc về mặt pháp lý song đã chothấy quan điểm giống nhau giữa các quốc gia chống lại việc sử dụng bất hợppháp hành vi can thiệp Như vậy có thể thấy rõ một điều rằng, can thiệp quátrình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG không hề dựa trên cơ sở pháp lýđược các nước trong cộng đồng quốc tế công nhận Những thực tiễn quốcgia và các quan điểm luật cho thấy một mớ ý kiến lộn xộn về nguyên tắc củahoạt động can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG Như vậy,can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG được công nhận nhưmột quyền trong luật quốc tế và là một hành động trái với pháp luật quốc tế.Mặc dù, các q uy định về cấm lạm dụng hành vi can thiệp đã được quyđịnh đầy đủ và rõ ràng trong luật pháp quốc tế nhưng trong những năm qua,

và đặc biệt là từ sau Chiến tranh lạnh kết thúc trong quan hệ quốc tế vẫnchứng kiến sự tồn tại của can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG như một thực tế Thời ký sau Chiến tranh lạnh, can thiệp quá trìnhđiều tra các vụ án xâm phạm ANQG đang ngày càng trở lên phổ biến vàcũng vấp phải những phản ứng mạnh mẽ nhất do loại hình này một mặt canthiệp trực tiếp vào công việc nội bộ, vi phạm chủ quyền quốc gia sở tại, mặtkhác hiện chưa có bất kỳ một cơ chế siêu quốc gia nào giám sát các yêu cầuhạn chế về mặt hành vi của nó do vậy can thiệp quá trình điều tra các vụ ánxâm phạm ANQG có thể dễ dàng bị các nước lớn lợi dụng để phục vụ ý đồriêng của họ

II VIỆC VẬN DỤNG CAN THIỆP QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRA CÁC

VỤ ÁN XÂM PHẠM ANQG TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ

1 Can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG trong thời

kỳ chiến tranh lạnh

Chiến tranh thế giới thứ II kết thúc, đi kèm theo sau là sự ra đời củaLiên hợp quốc và Hiến chương Liên hợp quốc đã tạo cho các nước lớn cónhững quyền lực nhất định trong việc đưa ra các quyết định liên quan đếnchiến tranh và hòa bình trên thế giới Hiến chương Liên hợp quốc và hàngloạt các hiệp ước khác được ban hành nhằm mục đích bảo vệ nhân quyền,ngăn chặn chế độ phân biệt chủng tộc và bảo vệ nạn nhân chiến tranh.Quyền phủ quyết của năm nước ủy viên thường trực Hội đồng bảo an Liênhợp quốc được áp dụng với mục đích cân bằng lực lượng giữa các nước lớn

và bảo đảm hòa bình, an ninh và trật tự thế giới được định hình từ sau chiếntranh Thế giới kết thúc

Tuy vậy, ngay sau khi Hiến chương Liên hợp quốc được ký, cạnh tranh

về tư tưởng và cuộc đấu tranh giành ảnh hưởng giữa hai nước lớn là Liên xô

và Mỹ, đã có những tác động tiêu cực nhất định đến việc thực hiện nhữngmục đích tốt đẹp được đề cập đến trong Hiến chương Liên hợp quốc Sự têliệt Hội đồng bảo an Liên hợp quốc trong thời kỳ chiến tranh lạnh đã hạnchế hệ thống an ninh của Liên hợp quốc Đồng thời, Hội đồng bào an Liênhợp quốc cũng không có nhiều quyền hạn trong việc đưa ra những quyếtđịnh thực thi can thiệp Hầu như không một nước lớn nào muốn làm đảo lộntrật tự thế giới vốn được thiết lập nếu nếu như hành động can thiệp vào vùngảnh hưởng của nước khác không được “sự hỗ trợ” của Hội đồng bảo an vìmục đích bảo vệ nhân quyền hoặc ngăn chặn nạ diệt chủng Những “tínhtoán về trật tự được định hình chiếm ưu thế hơn là vấn đề bảo vệ lẽ phải bởi

vì những cái được gọi là mối đe dọa có những cái giá qua lớn: nổi lo sợ vềCuộc xung đột hạt nhân tận thế (nuclear Amargeddon) đã có những tác động

to lớn” Các luật lệ hoặc nghị quyết được thông qua hoặc ban hành trongthời kỳ này đều nhằm điều tiết mối quan hệ giữa Liên xô và Mỹ mà về thựcchất là nhằm tránh đối đầu trực tiếp thông qua những hính thức khác nhautrong quan hệ quốc tế

Ngoài ra, bất chấp các cuộc hội nghị quốc tế liên quan đến vấn đề nhânquyền và ngăn chặn chế độ diệt chủng, khái niệm về công lý bản thân nó đã

lệ thuộc vào bối cảnh thời kỳ đó Ý chí và khả năng can thiệp tập thể vì mụcđích gọi là nhân đạo theo quan điểm của Phương Tây không tồn tại bởi vìkhông ai và ko một nước nào trong cả hai khối nước XHCN và TBCN muốnmột cuộc chiến tranh thế giới thứ ba nổ ra Thêm vào đó, đa số các quốc giathành viên Liên hợp quốc đều coi can thiệp là di tích của chủ nghĩa thực dân

và đều tránh xa các việc này Cách suy nghĩ và lập luận này không chỉ tồntại trong quan hệ giữa hai khối Đông và Tây mà còn giữa Nam và Bắc.Chính vì vậy, trong giai đoạn này hầu hết các nước thành viên Liên hợpquốc đều chống lại việc can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác nóichung và việc can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG nóiriêng Các nước vừa mới giành được độc lập trong thời kỳ đầu của chiếntranh lạnh đều coi can thiệp của bên ngoài vào việc giải quyết công việc nội

bộ của nước khác là cách nghĩ của chủ nghĩa thực dân mới Đây cũng chính

là lý do cho việc hạn chế can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạmANQG ở một số quốc gia trên thế giới trong thời kỳ này

Quyền phủ quyết của năm ủy viên thường trực được các nước lớn sửdụng như là phương tiện để kiểm soát và hạn chế ảnh hưởng của các nướckhác trong khi giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quan hệ quốc tế Liên xô

và Mỹ không ngần ngại vận dụng những cơ sở pháp lý trong hệ thống luậtquốc tế để bảo vệ cho quyết định và hành động của mình hoặc hỗ trợ chonhững hoạt động nhằm tạo ảnh hưởng trong hai khối Đông và Tây, và cácnước thành viên khác của Liên hợp quốc Hai nước này đã coi hệ thống luậtquốc tế là đòn bẩy tạo thế chiến lược cho mỗi nước hơn là những thiết chếthực sự theo chức năng thực sự của nó

Khái niệm về nhân quyền được vận dụng trong các điều luật quốc tế vềthực chất là theo “khái niệm truyền thống cổ điển về tự do và dân chủ củaPhương Tây” nhằm chống lại các nước trong hệ thống XHCN, đứng đầu làLiên xô Các nước phương Tây không hệ ngần ngại hạ thấp các giá trị dân

chủ và nhân quyền của các nước trong khối Đông Âu và gây áp lực thôngqua tiến trình Helsinki và Hội nghị an ninh và hợp tác Châu Âu (CSCE).Chính những đòi hỏi quá mức về dân chủ và nhân quyền đã phần nào đưađến sự sụp đổ của các nước Đông Âu Bên cạnh đó, các nước phương Tây

và Mỹ ủng hộ mạnh mẽ về vật chất cũng như tinh thần cho những chế độhoặc phần tử chống đối ở châu Phi, châu Á, Trung cận đông và Mỹ latinh

mà “thành tích về vi phạm nhân quyền” thật sự là đáng lên án

Chính do những nguyên nhân như đã nêu ở trên, hàng loạt các sự viphạm quyền con người nghiêm trọng như tra tấn tù nhân; sử dụng nhục hình

để bức cung; bắt giữ người trái pháp luật; vi phạm quyền tự do cá nhân nhưnghe lén, đọc trộm thư từ trong quá trình điều tra…trong suốt thời gian này

mà lại không có sự can thiệp hoặc phản kháng lại nào của cộng đồng quốctế

Có thể thấy rằng căng thẳng và tranh giành Xô - Mỹ trong thời kỳ chiếntranh lạnh mà đi liền với nó là chia rẽ sâu sắc trong Liên Hợp quốc lànguyên nhân làm cho can thiệp quá trình điều tra các tội xâm phạm ANQGkhông xảy ra Hành động can thiệp của bất kỳ một bên nào đều có thể bị coi

là nhằm tạ ảnh hưởng và bị phản đối bởi bên đối lập Một thực tế tất yếu xảy

ra là mâu thuẫn sâu sắc giữa những hệ thống quyền của các cá nhân và hệthống được thiết lập để bảo vệ các quyền này trong trường hợp xảy ra các vụ

vi phạm nhân quyền trong các cuộc trấn áp tội phạm xâm phạm ANQG làcác phần tử của phe đối nghịch chắc chắn nảy sinh

2 Can thiệp quá trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG thời kỳ hậu chiến tranh lạnh

Sau khi Liên xô và các nước XHCN tan rã, can thiệp quá trình điều tracác vụ án xâm phạm ANQG đã trở thành một lựa chọn trong thập kỷ 90 củathế kỷ XX khi nền chính trị thế giới bước vào giai đoạn có phần ít xảy raxung đột hơn so với trước Mục đích thực hiện can thiệp dưới khẩu hiệu “vìmục đích nhân đạo” của các nước phương Tây vẫn là “tránh sự tổn thương

về thân thể cho người dân vô tội” nhưng với bối cảnh trong đó can thiệp quá

trình điều tra các vụ án xâm phạm ANQG được tiến hành theo cách khác sovới thời kỳ sau Chiến tranh Thế giới II.

Trong thời kỳ này, ưu thế vượt trội của Mỹ trong quan hệ quốc tế đã tạothuận lợi cho các nước phương Tây và Mỹ chi phối các hoạt động trong Hộiđồng bảo an Liên hợp quốc Trung Quốc cũng dần tìm cách củng cố và thúcđẩy quan hệ với Mỹ Quan hệ thân thiện và phần nào mang tính chất phốihợp giữa các nước lớn đã hạn chế khả năng xảy ra các cuộc chiến tranh quatay người khác và việc tranh thủ gây ảnh hưởng, xây dựng thành các khốiđồng minh đối kháng như trong thời kỳ chiến tranh lạnh Điều anỳ cũng cónghĩa là trong thời ỳ chiến tranh lạnh kết thúc, những nước có chính quyềncầm quyền không mạnh dễ dàng trở thành đối tượng hoặc nạn nhân canthiệp từ bên ngoài

Khái niệm về chủ quyền quốc gia bất khả xâm phạm được đề cấp trongHiến chương Liên hợp quốc không còn mang tính tuyệt đối như trong thời

kỳ trước đó Tội phạm xuyên quốc gia, các vấn đề toàn cầu như ma túy,khủng bố, HIV/AIDS, an ninh lương thực, an ninh con người, an ninh tôngiáo… đã làm chi biên giới quốc gia không còn có tính cố định như trước.Tổng thư ký Liên hợp quốc, Kofi Annan đã viết “chủ quyền quốc gia, nếuxét về nghĩa cơ bản của nó đang có những thay đổi - trước lực lượng củatoàn cầu hóa và hợp tác quốc tế Nhà nước được hiểu như là những bộ máy,phương tiện bảo vệ và phục vụ người dân tồn tại trên lãnh thổ đất nước họ…Khi chúng ta đọc Hiến chương nagỳ hôm nay, chúng ta cần hiểu rằng mụctiêu của Hiến chương là nhằm bảo vệ cá nhân con người chứ không phải đểbảo vệ những ai vi phạm đến quyền của các cá nhân” Thế giới trong thời kỳsau chiến tranh lạnh kết thúc, trở lên phức tạp hơn, nhưng cũng có điều kiệnthuận lợi hơn cho các quốc gia cùng phối hợp hành động giải quyết nhữngvấn đề mang tính chất đa quốc gia

Đồng thời vấn đề dân chủ và nhân quyền ngày càng trở thành vấn đềđược các nước phương Tây và Mỹ nhấn mạnh trên các diễn đàn quốc tế vàkhu vực Các nước trên thế giới buộc phải tính đến nhân tố này trong quan