Một số biện pháp sử dụng trò chơi đóng vai theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ hình thành biểu tượng toán học cho trẻ 4 5 tuổi theo hướng tích cực (2014)

Khoá Luận tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Nguyễn Thị Thuý K36A- GDMN LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan khoá luận tốt nghiệp với đề tài “Một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đ

Trang 1

4 – 5 TUỔI THEO HƯỚNG TÍCH HỢP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành:Phương pháp hình thành biểu tượng Toán học

sơ đẳng cho trẻ Mầm non

Hà Nội, 2014

Trang 2

Khoá Luận tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Nguyễn Thị Thuý K36A- GDMN

LỜI CẢM ƠN

Học tập và nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ hàng đầu của mỗi sinh viên Song trên con đường tìm kiếm và khám phá kho tàng tri thức mà nhân loại đã tích luỹ được qua nhiều thế kỷ thì bất cứ ai đều cần sự giúp đỡ của người thầy

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy Nguyễn Văn

Đệ - người đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn

thành khoá luận

Qua đây em cũng gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học, các thầy cô giáo trong tổ phương pháp đã tạo điều kiện giúp đỡ

để khoá luận của em được hoàn thành

Trong quá trình nghiên cứu và làm đề tài, do hạn chế về thời gian và hiểu biết nên em không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được

sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để đề tài của em được hoàn thiện

và mang lại hiệu quả cao hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2014 Sinh viên

Nguyễn Thị Thuý

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khoá luận tốt nghiệp với đề tài “Một số biện pháp

sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4- 5 tuổi theo hướng tích hợp” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự giúp

đỡ của giáo viên hướng dẫn và tham khảo các tài liệu có liên quan

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của mình, không trùng với kết quả của tác giả khác

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2014 Sinh viên

Nguyễn Thị Thuý

Trang 4

Trang 5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc khoá luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 6

1.1 Đặc điểm tâm - sinh lý của trẻ MGN 6

1.2 Đặc điểm nhận thức của trẻ MGN 7

1.3 Nội dung hình thành biểu tượng toán cho trẻ MGN 9

1.4 Phương pháp hình thành biểu tượng toán cho trẻ MGN 10

1.4.1 Phương pháp hoạt động với đồ vật ( phương pháp trực quan) 10

1.4.2 Phương pháp dùng lời 11

1.4.3 Phương pháp thực hành luyện tập 11

1.4.4 Phương pháp dạy học tích cực 12

1.5 Vài nét về quan điểm tích hợp sư phạm trong GDMN 12

1.5.1 Quan điểm tích hợp 12

1.5.2 Quan điểm tích hợp sư phạm 13

1.5.3 Quan điểm tiếp cận tích hợp trong GDMN 13

1.6 Trò chơi đóng vai theo chủ đề 15

1.6.1 Đặc điểm của TCĐV theo chủ đề 16

1.6.2 Tiến trình tổ chức TCĐV theo chủ đề cho trẻ 4-5 tuổi 18

Trang 6

1.6.3 TCĐV theo chủ đề trong quá trình HTBTTH cho trẻ 4- 5 tuổi theo hướng tích hợp 20 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TCĐV THEO CHỦ ĐỀ NHẰM NÂNG CAO MỨC ĐỘ HTBTTH CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI THEO HƯỚNG TÍCH HỢP 24 2.1 Các nguyên tắc xây dựng các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp 24 2.1.1 Việc xây dựng một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp phải góp phần thực hiện mục tiêu GDMN nói chung và nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ mẫu giáo nói riêng 24 2.1.2 Các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm phát triển biểu tượng toán học của trẻ 4 - 5 tuổi 25 2.1.3 Các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề phải thể hiện tính chất của hoạt động vui chơi đối với trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng 26 2.1.4 Các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề phải đảm bảo sự tích hợp các nội dung toán theo chủ đề, chủ điểm 27 2.1.5 Việc xây dựng các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp phải phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ khi chơi 28 2.2 Các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp 29 2.2.1 Lựa chọn TCĐV theo chủ điểm giáo dục và trang bị cho trẻ kiến thức,

kỹ năng cần thiết để trẻ có thể tham gia các trò chơi đã lựa chọn 29 2.2.2 Lập kế hoạch sử dụng TCĐV theo chủ đề trong hoạt động góc cho trẻ

4 - 5 tuổi nhằm nâng cao mứa độ HTBTTH theo hướng tích hợp 31 2.2.3 Xây dựng môi trường chơi theo hướng phát triển cho trẻ 4 - 5 tuổi 33

Trang 7

2.2.4 Phối hợp các phương pháp trực quan, thực hành, dùng lời để tổ chức hướng dẫn TCĐV theo chủ đề góp phần nâng cao mức độ HTBTTH theo hướng tích hợp 35 2.3 Các điều kiện sư phạm để tiến hành sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4- 5 tuổi theo hướng tích hợp 39 KẾT LUẬN 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Trang 8

Nguyễn Thị Thuý 1 K36A- GDMN

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục - đào tạo là chìa khoá vàng cho mọi quốc gia, mọi dân tộc tiến tới tương lai Chính vì vậy Đảng và nhà nước ta rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục của nước nhà, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là một trong những mục tiêu chiến lược

Trong hệ thống giáo dục của mỗi quốc gia thì giáo dục mầm non (GDMN) giữ vai trò quan trọng, là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự hình thành phát triển nhân cách ban đầu và chuẩn bị cho trẻ những kiến thức sơ đẳng rồi đi đến những kiến thức cơ bản

hiện đại Nhà giáo dục Xô Viết A.S Makarenko khẳng định: “Những cơ sở

căn bản của việc giáo dục trẻ được hình thành từ trước tuổi lên 5 Những điều dạy cho trẻ trong thời kì đó chiếm tới 90% tiến trình giáo dục trẻ Về sau việc giáo dục đào tạo con người vẫn tiếp tục nhưng lúc đó là lúc bắt đầu nếm quả, cùng những nụ hoa thời đó được vun trồng trong 5 năm đầu tiên” Lịch sử

GDMN ghi nhận: GDMN là khâu đầu tiên của quá trình đào tạo nhân cách con người mới Việt Nam, với mục tiêu là “Giúp trẻ phát triển về thể chất, trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1” Mục tiêu này được thể hiện rất rõ ràng trong nội dung chương trình GDMN

Trong những nội dung đó, việc hình thành biểu tượng toán học (HTBTTH) cho trẻ mẫu giáo có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục trí tuệ, đặt nền móng cho phát triển tư duy, năng lực nhận biết của trẻ, góp phần vào sự phát triển nhân cách và chuẩn bị cho trẻ vào phổ thông Qua những kiến thức toán học sơ đẳng, trẻ không chỉ phát triển các thao tác tư duy: phân tích, tổng hợp, khái quát hoá,… mà còn góp phần giáo dục cho trẻ những phẩm chất của hoạt động trí tuệ: tính tích cực, sáng tạo, độc lập; Phát

Trang 9

triển ngôn ngữ đặc biệt rèn luyện các đức tính khác rất cần cho cuộc sống của các em sau này: tính chính xác, cẩn thẩn, kiên trì, tính kỉ luật, hợp tác,…

Qua quá trình trẻ 4 - 5 tuổi làm quen với toán trên thực tế gặp không ít khó khăn Về cơ bản chúng ta cũng biết môn Toán là một môn rất khó học, thường rất khô khan, cứng nhắc, không lôi cuốn trẻ trong quá trình lĩnh hội kiến thức Bên cạnh đó, nhiều giáo viên tổ chức tiết học còn mang tính dập khuôn theo tài liệu, thiếu sự linh hoạt, sáng tạo, không phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo tìm tòi của cá nhân trẻ, chưa biết lồng ghép, tích hợp các bộ môn khác và gây hứng thú để thu hút sự chú ý của trẻ

Dựa vào đặc điểm nhận thức của lứa tuổi mầm non nói chung và đặc biệt là trẻ 4- 5 tuổi nói riêng là dễ nhớ, mau quên; sự tập trung chú ý không cao Trẻ lĩnh hội kiến thức là nhờ phương pháp truyền đạt của cô song để tạo

ấn tượng cho trẻ thì trẻ phải được chơi, được trải nghiệm thực tiễn qua góc nhìn của trẻ Dưới ánh mắt trẻ thơ biểu tượng toán được hình thành như một trò chơi sinh động, hấp dẫn, thu hút, lôi cuốn trẻ

Thực tế cho thấy, TCĐV theo chủ đề được trẻ em rất yêu thích, đặc biệt

là trẻ 4 - 5 tuổi Hơn nữa, thời gian trẻ dành để chơi trò chơi này ở trường mầm non là không ít nếu không muốn nói rằng TCĐV theo chủ đề chiếm một thời lượng khá lớn trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ Trẻ có thể chơi mọi lúc, mọi nơi: trong hoạt động góc thậm chí trong hoạt động ngoài trời, trong giờ ăn trưa hay sau khi ăn quà chiều, lúc đón trả trẻ,… Mặt khác để nhập vai tốt trong TCĐV theo chủ đề buộc trẻ phải sử dụng tới các kiến thức,

kỹ năng từ các lĩnh vực giáo dục khác như: môi trường xung quanh, tạo hình, văn học, ngôn ngữ,… và kiến thức, kỹ năng toán học như về số lượng, con số, phép đếm, thời gian, không gian,… Vì vậy mà TCĐV theo chủ đề tạo điều kiện để trẻ mẫu giáo trong đó có trẻ 4 - 5 tuổi phát triển các quá trình tâm lý như tư duy, tưởng tượng, chú ý, ngôn ngữ,… đặc biệt là vai trò của tưởng

Trang 10

tượng và ngôn ngữ Đây chính là tiền đề, là cơ sở vững chắc trong quá trình hình thành biểu tượng toán học cho trẻ

Trong những năm gần đây, quan điểm đổi mới trong chương trình chăm sóc GDMN theo hướng tích hợp đã và đang là hướng đi mới cho các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam trên con đường đưa nền GDMN nước nhà hội nhập cùng nền giáo dục khu vực và trên thế giới Hoạt động tích hợp trong chương trình GDMN mới được áp dụng rộng rãi cả về chiều rộng và chiều sâu, đó chính là sự lồng ghép, đan cài học tập trong mọi lúc, mọi nơi Những biểu tượng toán thường khô khan cứng nhắc giáo viên cần tích hợp hình thành biểu tượng toán trong các hoạt động hàng ngày: Giờ học có chủ đích, hoạt động ngoài trời, hoạt động góc,…

Như vậy việc sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp là vô cùng cần thiết, một mặt

nó đáp ứng nhu cầu vui chơi của trẻ, đồng thời vừa bắt nhịp với sự tiến bộ chung của khoa học GDMN trên thế giới

Từ những lí do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn nghiên cứu đề tài “Một số

biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp” Tôi hy vọng góp phần nhỏ bé vào

tìm ra các biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình này

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài là nghiên cứu một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm nhận thức của trẻ 4 - 5 tuổi

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc hình thành biểu tượng toán cho trẻ 4 - 5 tuổi

- Tìm hiểu vài nét về quan điểm tích hợp sư phạm trong GDMN

Trang 11

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề vào quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm dạy trẻ 4 - 5 tuổi làm quen với các biểu tượng toán sơ đẳng theo hướng tích hợp

- Thiết kế một số giáo án có vận dụng quan điểm tích hợp trong tổ chức TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao chất lượng tiếp thu các biểu tượng toán học cho trẻ 4 - 5 tuổi

4 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

Từ đó, đề ra một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề vào quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

5 Phạm vi nghiên cứu

Các lớp mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi) tại Trường mầm non Hùng Vương - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài sử dụng TCĐV theo chủ

đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp, phân tích và tổng hợp lí thuyết, hệ thống hoá, khái quát hoá tri thức lí luận nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

6.2 Phương pháp điều tra quan sát

- Điều tra đối với giáo viên nhằm tìm hiểu quan niệm của giáo viên về việc sử dụng TCĐV theo chủ đề trong quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp và cách thức sử dụng TCĐV theo chủ đề của giáo viên trong hoạt động khác

- Quan sát, ghi chép cách thức tiến hành các TCĐV theo chủ đề và việc

sử dụng chúng vào quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi

Trang 12

6.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Sử dụng TCĐV theo chủ đề được xây dựng dựa vào tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ nhằm khảo sát mức độ HTBTTH cho trẻ theo hướng tích hợp của trẻ MGN 4 - 5 tuổi

7 Cấu trúc khoá luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần phụ lục và tài liệu tham khảo Phần nội dung chính của khoá luận bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức

độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

Trang 13

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Đặc điểm tâm - sinh lý của trẻ MGN

Đến tuổi MGN, tư duy trực quan hành động đã xuất hiện ở lứa tuổi trước vẫn tiếp tục phát triển

Đây là thời kì phát triển mạnh tư duy trực quan hình tượng Đây được coi là bước ngoặt trong tư duy của trẻ Thực chất, đó là sự chuyển từ tư duy bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong Quá trình tư duy của trẻ đã bắt đầu dựa vào những hình ảnh, sự vật, hiện tượng đã có trong đầu Trẻ có nhu cầu khám phá các quan hệ phụ thuộc, lập kế hoạch cho các hành động của mình, vì thế trẻ buộc phải giải quyết các nhiệm vụ bằng cách dựa vào các biểu tượng của sự vật, hiện tượng đã có trong đầu Cùng với sự hoàn thiện của hoạt động vui chơi và sự phát triển của các hoạt động khác mà vốn biểu tượng của trẻ mẫu giáo được giàu lên thêm nhiều Chức năng kí hiệu tượng trưng cũng phát triển mạnh, lòng ham hiểu biết và hứng thú nhận thức tăng lên rõ rệt, đó cũng là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tư duy trực quan hình tượng cho trẻ

Trẻ MGN có khả năng suy luận song những kết luận mà trẻ đưa ra thường rất ngây ngô và ngộ nghĩnh

Trẻ MGN có hệ thần kinh khá hoàn chỉnh về cấu tạo cũng như chức năng Các thao tác tư duy như so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát đã phát triển mạnh mẽ Trẻ có thể nhận biết các đặc điểm chủ yếu của vật, hiểu được mối quan hệ đơn giản giữa các vật

Các quá trình tâm lý như ghi nhớ, chú ý, tưởng tượng cũng đang phát triển mạnh mẽ ở lứa tuổi này Trí nhớ của trẻ đã phát triển hơn, trẻ đã biết cách ghi nhớ và ghi nhớ lại Tuy nhiên, một đặc điểm ở trẻ là dễ nhớ nhưng lại mau quên, thường chú ý những dấu hiệu bên ngoài không bản chất, nhận

Trang 14

thức trực quan hình ảnh là chủ yếu, tư duy lôgic còn hạn chế Trẻ chỉ có khả năng so sánh, phân tích để tìm ra kết quả dựa vào hoạt động cụ thể

Cơ quan phân tích thị giác là mắt cũng hoàn thiện, trẻ có khả năng chú

ý vào một đối tượng nhưng đôi khi không tập trung vào những cái mà giáo viên yêu cầu, còn chịu sự chi phối nhiều của cảm tính như màu sắc, hình ảnh, hình dáng, chất liệu,…

Trẻ MGN chưa có khả năng tư duy trừu tượng, mà trẻ thường dựa vào những biểu tượng đã có và những kinh nghiệm đã trải qua vì vậy còn nhầm lẫn giữa thuộc tính bản chất và không bản chất của sự vật , hiện tượng

1.2 Đặc điểm nhận thức của trẻ MGN

* Trẻ MGN có biểu tượng về tập hợp, số lượng, con số và phép đếm:

- Trẻ có khả năng nhận biết dấu hiệu chung của nhóm bất kì và biết bỏ qua những dấu hiệu khác của chúng Trẻ có khả năng phân tích rõ ràng từng phần

tử của tập hợp, đánh giá độ lớn của tập hợp theo số lượng các phần tử Ảnh hưởng của các dấu hiệu bên ngoài như màu sắc, hình dạng, kích thước, sự phân bố trong không gian đến việc tri giác và đánh giá số lượng đã giảm

- Trẻ có khả năng so sánh số lượng giữa hai nhóm đồ vật bằng cách thiết lập tương ứng 1- 1 giữa các đối tượng của hai nhóm

- Trẻ có khả năng đếm Khi dạy trẻ, trẻ có thể nắm được phép đếm, phân biệt được quá trình đếm và kết quả của phép đếm, hiểu được ý nghĩa của con số Tuy nhiên, trẻ còn khó khăn khi phải đếm với số lượng lớn các vật

* Trẻ MGN có biểu tượng về kích thước vật thể:

- Trẻ đã có khả năng phân biệt được kích thước lớn theo hai chiều của vật khi hai chiều có sự khác nhau rõ rệt về kích thước

- Các hành động khảo sát bằng tay kết hợp với sự phát triển về ngôn ngữ đã giúp trẻ cảm nhận đúng hơn từng biểu tượng kích thước cụ thể của đối tượng, diễn đạt các từ chỉ kích thước của vật chính xác hơn

Trang 15

- Trẻ có khả năng phân biệt được kích thước của 2- 3 vật có độ chệnh lệch nhỏ bằng kĩ năng so sánh Khả năng so sánh, ước lượng bằng mắt về từng biểu tượng kích thước cụ thể tăng lên

- Đa số trẻ thực hiện đúng nhiệm vụ tìm những vật có dạng hình tròn hay hình vuông, hoặc tìm dấu hiệu chung của các vật

- Trong quá trình tìm hiểu vật, trẻ đã tích cực sờ nắn vật bằng một tay, nhưng những đầu ngón tay của trẻ chưa tham gia vào quá trình sờ nắn vật Vì vậy, vẫn chưa nhận biết chính xác hình dạng của vật

* Trẻ MGN có biểu tượng về định hướng trong không gian:

- Trẻ có khả năng xác định được vị trí của các vật trong không gian so với bản thân Lúc này gốc toạ độ là chính bản thân trẻ

- Trẻ có thể diễn đạt bằng lời nói vị trí của các vật trong không gian so với trẻ

về các phía trước- sau, trên- dưới, phải- trái

- Từ quan niệm không gian là rời rạc trẻ đã phần nào thấy được mối quan hệ của các đối tượng trong không gian với nhau vì vậy phần không gian mà trẻ xác định là phía phải, phía trái được mở rộng dần Trẻ hiểu được phía trên, phía dưới của mình cũng là phía trên phía dưới của bạn Trẻ đã có khả năng định hướng không gian cho các vật ở xa

* Trẻ MGN có khả năng định hướng về thời gian:

Trang 16

- Trẻ bắt đầu nắm được các chuẩn đo thời gian như là các buổi trong ngày, các ngày trong tuần, các tuần trong tháng, các tháng trong năm, Ví dụ: “Buổi sáng bé đi học”, “Buổi trưa bé được ăn cơm”, “Buổi chiều mẹ đón bé về”,

“Buổi tối bé đi ngủ” Trẻ có khả năng diễn đạt bằng lời các khái niệm về thời gian phụ thuộc vào các dấu hiệu đặc trưng của nó

- Trẻ có khả năng ước lượng khoảng thời gian nhanh chậm

1.3 Nội dung hình thành biểu tượng toán cho trẻ MGN

- Hình dạng vật thể trong không gian:

+ Phân biệt được các hình vuông, hình tròn, tam giác, chữ nhật;

+ Sử dụng các hình học phẳng trong hoạt động chắp ghép tạo ra các đối tượng mang ý nghĩa thực tế

- Kích thước của vật thể:

+ So sánh kích thước của 2 đối tượng, 3 đối tượng;

+ Dạy trẻ đo độ dài đối tượng bằng 1 đơn vị đo;

+ Dạy trẻ đo dung tích của 1 đối tượng bằng 1 đơn vị đo

- Định hướng trong không gian:

+ Phân biệt phía trước - phía sau, trên - dưới của bạn khác;

+ Xác định phía phải - phía trái của bản thân;

+ Phân biệt tay trái, tay phải của bạn khác

- Định hướng thời gian:

+ Dạy trẻ phân biệt sáng, trưa, chiều, tối, đêm;

Trang 17

+ Dạy trẻ thiết lập trình tự thời gian diễn ra các sự kiện cùng với việc

sử dụng các từ chỉ trình tự thời gian: đã, sẽ, đang, bây giờ, muộn hơn… Phân biệt hôm qua, hôm nay, ngày mai;

+ Dạy trẻ nắm kiến thức và sử dụng đúng các từ diễn đạt thời lượng và tốc độ diễn ra các hành động theo thời gian như: lâu, không lâu, nhanh, chậm

1.4 Phương pháp hình thành biểu tượng toán cho trẻ MGN

Phương pháp HTBTTH cho trẻ mầm non là tổ hợp các cách thức tổ chức các hoạt động cho trẻ em trong quá trình HTBTTH, nhằm mục đích giáo dục toán học cho trẻ mầm non Có thể phân chia các phương pháp HTBTTH cho trẻ thành ba nhóm: nhóm phương pháp dạy học trực quan, nhóm phương

pháp dạy học thực hành, nhóm phương pháp dạy học dùng lời

Một số phương pháp dạy học thường dùng trong quá trình HTBTTH sơ đẳng cho trẻ:

1.4.1 Phương pháp hoạt động với đồ vật ( phương pháp trực quan)

Đây là phương pháp tổ chức cho trẻ tiến hành các hoạt động với đồ vật dưới hình thức vui chơi mang tính trực quan Từ đó, hình thành nội dung bài học

Đây là phương pháp chủ đạo, thường xuyên được sử dụng vì nó có rất nhiều ưu điểm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và nhận thức của trẻ Do đặc điểm của trẻ mầm non là độ tập trung chú ý không cao, thích hoạt động với đồ vật nên khi sử dụng phương pháp trực quan trẻ sẽ được trực tiếp hoạt động với đồ vật, được quan sát tranh, xem các hình ảnh…kích thích khả năng tri giác và hứng thú học tập ở trẻ Qua đó góp phần phát triển trí tuệ, năng lực tư duy, rèn luyện các kĩ năng cần thiết cho trẻ Giúp trẻ chuyển từ tư duy trực quan hình tượng (tư duy cụ thể) sang tư duy lôgic (tư duy trừu tượng)

Các bước tiến hành khi sử dụng phương pháp này là:

Trang 18

- Bước 1: Xác định mục đích bài dạy, yêu cầu trẻ cần đạt được, nội dung của bài học

- Bước 2: Xác lập phương thức hoạt động của trẻ

- Bước 3: Định hướng hoạt động (nêu nhiệm vụ cần thực hiện)

- Bước 4: Tổ chức cho trẻ hoạt động trong giờ học:

+ Cho trẻ quan sát, hoạt động với đồ vật;

+ Bước 2: Tổ chức cho trẻ hoạt động với đồ vật;

+ Bước 3: Hướng dẫn trẻ quan sát, phân tích để tìm ra kết quả

1.4.3 Phương pháp thực hành luyện tập

Là phương pháp lặp đi lặp lại nhiều lần những hành động nhất định nhằm hình thành và củng cố những kỹ năng, kĩ xảo cần thiết Phương pháp này được thực hiện một cách có tổ chức và có kế hoạch Các trường hợp sử dụng phương pháp thực hành luyện tập:

Trang 19

- Luyện tập qua các bài tập ứng dụng đa dạng: các trò chơi, các phương tiện khác nhau

- Vận dụng các hiểu biết đã có để giải quyết các tình huống cụ thể trong thực

+ Luật chơi (trò chơi mới cô phải cho trẻ chơi thử)

- Luyện tập qua các môn học khác và các hoạt động khác:

Cô giáo cần tận dụng các cơ hội để củng cố các biểu tượng toán khi dạy trẻ các môn học và tổ chức các hoạt động khác

1.4.4 Phương pháp dạy học tích cực

Là các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo

của người học trong quá trình hình thành các kiến thức mới

Phương pháp dạy học tích cực bao gồm các phương pháp:

- Phương pháp dạy học phân hoá đối tượng người học;

- Phương pháp dạy học gợi mở vấn đề;

- Phương pháp dạy học trải nghiệm;

kinh nghiệm, hình thành các kỹ năng từ các lĩnh vực khác nhau khi tìm hiểu

các sự vật thông qua việc trẻ tham gia tích cực và trực tiếp vào các hoạt động nào đó một cách tự nhiên

Trang 20

1.5.2 Quan điểm tích hợp sư phạm

Sử dụng quan điểm tích hợp trong môi trường sư phạm, môi trường dạy học nhằm thống nhất các nội dung dạy học, các môn học với nhau trong cùng một bài học để tăng hiệu quả học tập

Quan điểm tích hợp sư phạm cho rằng tích hợp sư phạm không chỉ là đặt cạnh nhau, liên kết với nhau, mà là sự xâm nhập, đan xen các đối tượng hay các bộ phận của một đối tượng vào nhau, tạo thành một chỉnh thể Trong

đó không những các giá trị của từng bộ phận được bảo tồn và phát triển, mà đặc biệt là ý nghĩa thực tiễn của toàn bộ chỉnh thể đó được nhân lên

Theo quan điểm sư phạm tích hợp, các quá trình giáo dục được tổ chức, xâm nhập, đan xen vào nhau tạo thành một thể thống nhất, tác động đồng bộ đến các mặt phát triển của trẻ tạo thành một chỉnh thể toàn vẹn Trong nội dung chăm sóc sức khoẻ, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ trẻ được kết hợp một cách chặt chẽ Vì vậy, hiệu quả giáo dục được nhân lên, hình thành cho trẻ những năng lực chung để có thể vận dụng những kinh nghiệm xã hội vào những hoàn cảnh, tình huống, điều kiện mới

1.5.3 Quan điểm tiếp cận tích hợp trong GDMN

Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non chính là quá trình tác động sư phạm một cách phù hợp với sự phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ của trẻ, cho trẻ được tham gia nhiều hoạt động nhằm cung cấp cho trẻ cơ hội được học tập và rèn luyện trưởng thành và đáp ứng nhu cầu của bản thân trẻ Trẻ tích cực, năng động trong việc tìm hiểu, khám phá, kích thích trẻ tư duy tích cực, vận dụng những kiến thức, kỹ năng, lựa chọn đưa ra quyết định trong hoàn cảnh có ý nghĩa đối với cuộc sống thực của chúng Đúng như ý kiến của

VF Ađôepxki: “Vấn đề không phải là truyền thụ kiến thức cho trẻ nhỏ mà chúng ta phải làm sao cho trẻ tự tìm đến kiến thức”

Trang 21

Hiện nay, việc giáo dục ở trường mầm non theo hướng tích hợp có một

số đặc điểm sau:

+ Trước hết thể hiện mối quan hệ giữa việc chăm sóc và giáo dục trẻ

em Trong khi nuôi phải tính đến dạy và trong dạy phải quan tâm đến nuôi;

+ Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non được tiến hành theo nguyên tắc: Lấy trẻ em là trung tâm, phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ, nguyên tắc cá biệt hoá, đảm bảo tính phát triển, giáo dục, tính hệ thống, thường xuyên, thực tiễn, trực quan,…

+ Lồng ghép, đan xen các hoạt động của trẻ trong đó lấy một hoạt động làm công cụ, các hoạt động khác làm nội dung tích hợp, lấy vui chơi làm hoạt động chủ đạo;

+ Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non theo chủ đề, chủ điểm: Chủ đề

là các mảng hiện thực, sự kiện,… của tự nhiên xã hội được trẻ tìm hiểu khám phá trong khoảng thời gian nhất định (2 - 4 tuần) theo các hình thức khác nhau dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên làm cho nó phù hợp với nhu cầu hứng thú của trẻ trong lớp học, thực tế địa phương và làm vốn kinh nghiệm của trẻ ngày càng phong phú Các chủ điểm dành cho trẻ MGN: Trường mầm non, Bản thân, Gia đình, Giao thông, Hiện tượng tự nhiên, Quê hương đất nước,…

+ Giáo dục tích hợp rất quan tâm tới vấn đề môi trường: đặt trẻ vào môi trường để chúng sáng tạo, chủ động, tích cực Môi trường đây vừa là môi trường vật chất: không gian, địa điểm, sự bố trí, sắp đặt trang thiết bị dạy học,… vừa là mối quan hệ giữa cô và trẻ Môi trường tinh thần phát huy năng lực chung của trẻ

Ưu điểm của giáo dục tích hợp mầm non chính là đáp ứng nhu cầu của đứa trẻ, giảm thiểu nội dung dạy trẻ quá tải, hướng trẻ tới vùng phát triển gần nhất, phát huy tính tích cực, quan tâm tới việc đánh giá hoạt động của trẻ, trẻ

Trang 22

được khám phá, tìm hiểu các sự kiện, hiện tượng gần gũi xung quanh trong tính tổng hợp để hình thành lên những năng lực chung, có ý nghĩa trong giáo dục toàn diện trẻ Bên cạnh đó, giáo viên cũng phát huy được tính chủ động, sáng tạo của mình trong việc tạo tình huống, lập kế hoạch, tạo môi trường để trẻ hoạt động, cho phép cô vận dụng linh hoạt, mềm dẻo những điều kiện sẵn

có, phù hợp với từng vùng miền,…

Tuy nhiên trong thực tiễn, giáo dục tích hợp mầm non ở nước ta còn tồn tại nhiều hạn chế: nước ta còn nghèo việc tạo môi trường hoạt động cho trẻ còn giới hạn,…

Nhìn chung đổi mới GDMN theo hướng tích hợp tạo cơ hội cho giáo viên mầm non chủ động, sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học bằng cách

tổ chức môi trường cho trẻ được tăng cường hoạt động, xây dựng các góc hoạt động phù hợp, trên cơ sở tích cực hoá hoạt động tư duy của trẻ thông qua các trò chơi, trẻ hoạt động tích cực, độc lập, mang lại niềm vui, thoả mãn nhu cầu, hứng thú của trẻ trong hoạt động,…

1.6 Trò chơi đóng vai theo chủ đề

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển các chức năng tâm lý (trí tuệ, đạo đức, thẩm

mỹ, thể lực,…) tạo tiền đề để hoàn thiện nhân cách cho trẻ Chơi chính là cuộc sống thực của trẻ, là niềm vui, hạnh phúc của trẻ thơ Ở trường mầm non, tổ chức chơi cho trẻ bao gồm nhiều loại trò chơi khác nhau:

- Trò chơi đóng vai theo chủ đề

Trang 23

Nhìn chung, trò chơi nào cũng đều có tác dụng nhất định đối cới sự hình thành và phát triển tâm lý - nhân cách của trẻ Tuy nhiên, mỗi loại lại có thế mạnh riêng Trong thế giới trò chơi đa dạng, phong phú có thể nói được trẻ yêu thích, hấp dẫn hơn cả vẫn là TCĐV theo chủ đề

1.6.1 Đặc điểm của TCĐV theo chủ đề

a Khái niệm TCĐV theo chủ đề

TCĐV theo chủ đề là một loại trò chơi khi chơi trẻ mô phỏng một mảng cuộc sống của người lớn trong xã hội thông qua việc nhập vai vào một nhân vật nào đó để thực hiện chức năng xã hội của họ bằng hành động mang tính tượng trưng Bản chất của TCĐV theo chủ đề là một mô hình hoá những quan

hệ xã hội, mà trẻ chịu sự chi phối của chúng Đó là quan hệ giữa người lớn với nhau trong xã hội, cách cư xử, hành vi ứng xử, văn minh được trẻ em quan tâm và trở thành đối tượng hành động của chúng

b Đặc điểm của TCĐV theo chủ đề

- Trò chơi này được coi là TCĐV theo chủ đề trước hết vì trò chơi này

bao giờ cũng có chủ đề

Chủ đề chơi muôn màu muôn vẻ, trẻ tái hiện những sinh hoạt của người lớn Chẳng hạn như chủ đề “Gia đình”, “Bản thân”, “Nghề nghiệp”, “Quê hương đất nước”,…Trong khi chơi phản ánh hiện thực xung quanh rất đa dạng, phong phú Các mảng của cuộc sống người lớn trong xã hội được phản ánh vào trong trò chơi gọi là chủ đề chơi Phạm vi hiện thực mà trẻ tiếp xúc càng rộng bao nhiêu thì chủ đề chơi càng phong phú bấy nhiêu Cùng một chủ

đề chơi nhưng được tái tạo khác nhau theo lứa tuổi Trẻ càng lớn chủ đề chơi

càng trở lên sâu rộng

- Để TCĐV theo chủ đề được thực hiện trẻ cần phải đóng vai tức là ướm mình vào một người nào đó Đóng vai là con đường để trẻ xâm nhập vào thế giới người lớn Ví dụ: Trẻ đóng làm bác sĩ, bán hàng, lái xe,…TCĐV theo

Trang 24

chủ đề có thành công hay không điều đó phụ thuộc phần lớn vào việc trẻ có đóng được vai hay không?

- Đặc trưng của TCĐV theo chủ đề, trẻ không chơi riêng lẻ mà đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa các thành viên với nhau Điều này không chỉ hoàn toàn phù hợp với bản chất của TCĐV theo chủ đề mà phản ánh một mặt nào

đó của xã hội người lớn xung quanh Trong quá trình chơi cần phải có nhiều trẻ em tham gia, cùng hoạt động với nhau nghĩa là có bạn để cùng chơi do đó một “xã hội trẻ em” được hình thành Tính hợp tác là một nét phát triển mới, một nét tiêu biểu trong hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo, là nhân tố đầu tiên để trẻ xâm nhập vào xã hội người lớn

- TCĐV theo chủ đề là cơ hội để trẻ có thể nhập vào các mối quan hệ

xã hội Các mối quan hệ này bộc lộ rất rõ rệt và chính nó làm nên sức sống của TCĐV theo chủ đề Ví dụ: Trò chơi “Bệnh viện” em bé đóng vai bác sĩ chăm sóc cho bệnh nhân khi bị bệnh nặng Bác sĩ thể hiện rõ trên nét mặt lo lắng cho bệnh nhân, cặp nhiệt độ, lấy thuốc cho bệnh nhân và dặn dò uống thuốc, hỏi han, động viên bệnh nhân “Còn đau đầu lắm không? Uống thuốc vào sẽ khỏi mau thôi” Đồng thời, bệnh nhân nhìn bác sĩ và lễ phép “Cảm ơn bác sĩ nhiều”,… Chỉ là tình huống giả định trong trò chơi nhưng tình cảm của trẻ là thật Đây cũng chính là bản chất của TCĐV theo chủ đề, trẻ biến mình thành một thành viên khác trong xã hội, hiểu và thực hiện được các quy tắc của cuộc sống xã hội như “bác sĩ chăm sóc cho bệnh nhân, bệnh nhân phải biết cảm ơn khi được chăm sóc, động viên”

- TCĐV theo chủ đề mang tính biểu tượng cao, đó là chức năng kí hiệu tượng trưng Trong khi chơi mỗi đứa trẻ đều tự nhận cho mình một vai trò nào

đó và thực hiện những hành động của vai Nhưng đó chỉ là hành động “giả vờ” mà thôi, từ vai chơi, hành động chơi đến những đồ chơi đều là giả vờ, đều mang tính tượng trưng nhưng lại rất thật đối với trẻ vì nó đã phản ánh được

Trang 25

thực tế cuộc sống Chức năng kí hiệu tượng trưng cho phép trẻ tách khỏi hành động với đồ vật thật và hành động với những vật thay thế Ví dụ: Trẻ phi ngựa bằng gậy thì hành động đó mất đi ý nghĩa thực tiễn của nó mà biến thành một

kí hiệu đánh dấu việc cưỡi ngựa và chiếc gậy ở đây chỉ là đồ vật thay thế cho con ngựa

1.6.2 Tiến trình tổ chức TCĐV theo chủ đề cho trẻ 4-5 tuổi

a Những yêu cầu khi tổ chức TCĐV theo chủ đề cho trẻ MGN

- Cần tôn trọng tính tự nguyện, tự chủ, độc lập của trẻ trong khi chơi: trẻ tự lựa chọn các trò chơi, bạn chơi, vai chơi và đồ chơi

- Hình thành các biểu tượng về cuộc sống của người lớn thông qua hoạt động vui chơi, thông qua dạo chơi, tham quan, tiến hành vào các buổi chiều, thông qua “tiết học”

- Hướng dẫn trẻ em lựa chọn nội dung chơi:

+ Chơi theo ý thích: hướng dẫn trẻ lựa chọn những nội dung chơi tích cực Khi trẻ chơi giáo viên phải bao quát nếu có biểu hiện lệch lạc phải uốn nắn ngay và gợi ý để trẻ phát triển nội dung chơi;

+ Chơi theo kế hoạch giáo dục: giáo viên tạo hứng thú cho trẻ với nội dung chơi có trong chương trình GDMN

- Hướng dẫn trẻ thiết lập mối quan hệ giữa các vai chơi theo nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng

- Hướng dẫn trẻ thiết lập và tổ chức “xã hội trẻ em”

- Giáo viên cần tạo được các tình huống trong trò chơi để trẻ tập trung giải quyết

b Các bước tổ chức TCĐV theo chủ đề cho trẻ MGN

Tổ chức TCĐV theo chủ đề cho trẻ MGN ở trường mầm non được tiến hành theo 3 bước:

- Bước 1: Thoả thuận trước khi chơi

Trang 26

+ Cô đưa ra các chủ đề chơi có trong chương trình giáo dục mầm non 4-5 tuổi;

+ Cô gợi ý và đưa ra các câu hỏi để trẻ lựa chọn chủ đề chơi, lựa chọn bạn chơi, phân vai và lựa chọn đồ chơi, về góc chơi

- Bước 2: Hướng dẫn quá trình chơi

+ Cô không cần đóng vai, cùng chơi với trẻ suốt cả buổi chơi mà chủ yếu là cô bao quát các nhóm chơi để nắm được ý đồ chơi từ đó có phương pháp tác động Hướng dẫn của cô phải linh hoạt trong nhóm này cô là bạn chơi, trong nhóm khác cô là quan sát hoặc cố vấn, gợi ý để trẻ phát triển nội dung chơi

+ Ở giai đoạn đầu 4 tuổi cô cần hướng dẫn trẻ thực hiện tuần tự các hành động của vai chơi:

Hướng dẫn thiết lập mối quan hệ của vai chơi;

Hướng dẫn trẻ thực hiện một vài tiêu chuẩn đạo đức của vai chơi

+ Ở giai đoạn cuối: hướng dẫn trẻ mở rộng nội dung chơi và thể hiện sự nhất quán giữa hành động và các tư tưởng đạo đức của vai chơi

- Bước 3: Nhận xét sau khi chơi

+ Vì trẻ chơi theo nhóm cho nên cô nhận xét chung từng nhóm và đưa

ra một số câu hỏi gợi ý để trẻ tự nhận xét về mình, về bạn thông qua việc thể hiện vai chơi, hành động chơi, vào mối quan hệ và sự phối hợp giữa các vai chơi Trẻ biết trình bày ý tưởng, giới thiệu sản phẩm nhóm mình

Ví dụ: Cháu vừa chơi trò gì vậy?

Cháu có thích không? Vì sao?

Cháu đóng vai gì? Hãy kể công việc của vai mà cháu đóng?

+ Giáo viên là người tổng kết, nhận xét ngắn gọn, chủ yếu là động viên khích lệ “Chê thì hà tiện, động viên thì hào phóng”

+ Sau đó, cô hướng dẫn trẻ cất đồ chơi đúng nơi quy định

Trang 27

Khi tổ chức TCĐV theo chủ đề phải đảm bảo tính tích hợp, lồng ghép, đan xen nội dung giữa các góc và giữa các lĩnh vực phát triển

1.6.3 TCĐV theo chủ đề trong quá trình HTBTTH cho trẻ 4- 5 tuổi theo hướng tích hợp

Có thể nói hoạt động vui chơi mà trung tâm là TCĐV theo chủ đề đã đạt đến dạng chính thức, nghĩa là có đầy đủ đặc điểm của hoạt động vui chơi

Trong cuốn “Tổ chức hoạt động phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo theo

hướng tích hợp” các nhà GDMN đã khẳng định rằng: Trẻ 4 - 5 tuổi rất hay sử

dụng TCĐV theo chủ đề để xử lý thông tin mới và để hiểu các các khái niệm phức tạp Chính vì yêu thích nên trong trò chơi, trẻ tham gia rất tự nguyện mà người lớn không thể ép buộc hay áp đặt chúng Trẻ chơi đóng vai một cách say sưa, bởi thông qua vai chơi trẻ thực hiện nhiệm vụ chơi Bản thân trò chơi cho trẻ sự hứng thú và tự nguyện cao trong việc củng cố, luyện tập những kiến thức, kỹ năng toán học Đồng thời trên cơ sở đó trẻ ứng dụng một cách không chủ định những kiến thức, kỹ năng toán học cũng như kiến thức từ các môn học khác để thực hiện tốt vai chơi của mình

Ví dụ: Trẻ chơi trò chơi “Cô giáo” trẻ phải biết kiến thức về môi trường xung quanh Công việc của cô giáo là dạy dỗ học sinh: dạy hát, đọc thơ, kể chuyện; Có kiến thức về toán: hôm nay lớp học có mấy học sinh? bao nhiêu bạn nam? bao nhiêu bạn nữ? Cô giáo cũng phải có ngôn ngữ mạch lạc như khi giao tiếp với phụ huynh, học sinh, động viên trẻ chăm ngoan học tập, nghe lời cô giáo

Như vậy, trẻ thể hiện vai đóng của mình một cách không chủ định, trẻ chơi say sưa, vận dụng một cách rất tự nhiên những gì chúng hiểu, chúng biết vào quá trình chơi đóng vai

TCĐV theo chủ đề là hoạt động thường được tổ chức ở trường mầm non trẻ có nhiều thời gian dành cho nó TCĐV theo chủ đề có thể được tổ

Trang 28

chức ở mọi nơi như trong hoạt động góc, giờ ăn trưa, trong thời gian hoạt động tự do buổi chiều Bản thân hoạt động học tập có chủ đích là giáo viên sẽ cung cấp kiến thức, kỹ năng cho trẻ một cách khái quát nhất, hệ thống nhất nhưng chỉ trong thời gian vẻn vẹn 25- 30 phút (đối với trẻ MGN) Với thời lượng như vậy việc vận dụng các kiến thức, kỹ năng với trẻ là quá khó TCĐV theo chủ đề được sử dụng trong các hoạt động trong đó ưu tiên hoạt động góc, thời gian cho hoạt động này tương đối nhiều Vì vậy mà vận dụng TCĐV theo chủ đề nhằm HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp tận dụng được thời gian hoàn toàn hợp lý, tạo cơ hội để trẻ vận dụng kiến thức, kinh nghiệm sống cũng như kiến thức toán học một cách hiệu quả vào quá trình chơi Mặt khác do đặc điểm của trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng: dễ nhớ nhưng cũng mau quên Vì vậy, nếu trẻ được học trong quá trình vui chơi thì trẻ sẽ nhớ lâu hơn, ghi nhớ có chủ định và biến những kiến thức toán học trở thành kỹ năng, kỹ xảo trong các hoạt động khác

Ví dụ: Trên tiết học HTBTTH trẻ được cung cấp biểu tượng về tập hợp,

số và phép đếm và khi chơi đóng vai trẻ sẽ có cơ hội được ứng dụng các kiến thức đó: Chơi nấu ăn bé sẽ biết xếp tương ứng 1 cái thìa với 1 cái bát bày trên bàn Biết đếm thành viên để xếp ghế, xếp bát cho đủ

Quan điểm tích hợp trong GDMN rất quan tâm tới vấn đề môi trường Bởi vậy sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp cũng là điều kiện hợp lý, tạo cơ hội thuận lợi cho hoạt động đồng thời giữa cô và trẻ Việc xây dựng môi trường chơi cho trẻ bao gồm: việc bố trí không gian nhất định để trẻ chơi và việc chuẩn bị, sắp xếp, cung cấp các nguyên vật liệu chơi, đồ chơi cho trẻ Về không gian chơi, cô giáo có thể chia diện tích phòng thành các góc hoặc các khu vực chơi khác nhau để tiến hành các TCĐV theo chủ đề Thực tế cho thấy, ở trường mầm non các lớp học rộng rãi được giáo viên bố trí, chia ra thành các góc khá hợp lý trong

Trang 29

khi TCĐV theo chủ đề lại có thể sử dụng được trong hầu hết các góc đó như: góc xây dựng, góc nấu ăn, bán hàng Vì vậy, trẻ có thể chơi theo bất kì hình thức nào: chơi nhóm nhỏ hay nhóm lớn, liên kết giữa các góc chơi, tuỳ theo hứng thú nhu cầu chơi của chúng, chơi một cách tự nguyện, thoả sức sáng tạo

Về nguyên vật liệu, đồ dùng, đồ chơi của TCĐV theo chủ đề đơn giản,

dễ làm, dễ tận dụng từ thiên nhiên, cuộc sống, ít tốn kém nên cô giáo mầm non có thể tự tạo ra các sản phẩm đẹp, hấp dẫn, sinh động, màu sắc sặc sỡ, bắt mắt, tạo ra trong góc chơi cho trẻ nhiều bất ngờ, kích thích trẻ tham gia vào hoạt động Đối với trẻ mẫu giáo đồ chơi là người bạn đồng hành không thể thiếu được trong các trò chơi của mình, đồ chơi tạo điều kiện cho trẻ nhập vai

và hành động giống như thực, đáp ứng nhu cầu bắt chước, được hành động như người lớn và làm quen với thế giới đồ vật xung quanh Đồng thời trong quá trình chơi trẻ cũng có cơ hội được tìm hiểu, khám phá những dấu hiệu toán học và những mối quan hệ toán học như về số lượng, hình dạng, kích thước, phép đếm,… có trong những thứ đồ chơi đó

Ví dụ: Trong góc chơi “mẹ con” mẹ chọn quần áo cho con đi học: Váy dài hơn màu hồng cho chị, váy ngắn hơn màu xanh cho em Đôi giầy nhỏ hơn cho em, đôi giầy lớn hơn cho chị Chiếc cặp sách to cho chị, chiếc cặp sách nhỏ cho em,…

Như vậy TCĐV theo chủ đề được trẻ em rất yêu thích đặc biệt là trẻ MGN Trẻ tham gia chơi một cách tự nguyện, ứng dụng một cách rất tự nhiên những kiến thức toán học để thực hiện tốt vai chơi, hoàn thành nhiệm vụ chơi của mình Ở trường mầm non, TCĐV theo chủ đề được tổ chức và dành nhiều thời gian cho nó Vì vậy mà tận dụng TCĐV theo chủ đề trong quá trình HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp là cơ hội tốt để nâng cao hiệu quả tham gia chơi của trẻ Đồng thời để hoạt động trên có hiệu quả vai trò hướng dẫn trẻ của giáo viên khi tổ chức TCĐV theo chủ đề là vô cùng quan

Trang 30

trọng Đối với trẻ 4- 5 tuổi, cô không cần đóng vai, cùng chơi với trẻ suốt cả buổi chơi mà chỉ cần hướng dẫn, bao quát trẻ thông qua các câu hỏi gợi ý Trong quá trình chơi cô giáo cần giúp trẻ ứng dụng những kiến thức, kỹ năng toán học vào quá trình chơi, quá trình trẻ học làm người lớn Cụ thể trong quá trình tổ chức TCĐV theo chủ đề nhằm HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp cô giáo cần:

+ Tôn trọng đặc điểm nhận thức của trẻ 4 - 5 tuổi, cung cấp, hình thành

và trang bị cho trẻ những biểu tượng toán học nhiều nhất cả về số lượng lẫn chất lượng để trẻ có thể sử dụng vào hoạt động vui chơi cũng như các hoạt động khác

+ Trẻ phải tự do, tự nguyện chơi Vì vậy giáo viên cần có những biện pháp lôi cuốn trẻ như bày ra trò chơi có nội dung hay, thay đổi các hình thức chơi, vai chơi, không áp đặt trẻ, mở rộng và làm phong phú chủ đề chơi,…

+ Cô cần tạo môi trường thuận lợi để khuyến khích trẻ chơi, dành nhiều thời gian để hướng dẫn trẻ vào quá trình chơi, tạo ra tình huống có vấn đề buộc trẻ phải huy động những gì đã học từ môn toán kết hợp với môn học khác

Vì vậy nên quá trình tổ chức TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức

độ HTBTTH cho trẻ theo hướng tích hợp vai trò của giáo viên là vô cùng quan trọng nhằm tạo hứng thú cho trẻ, đồng thời giúp trẻ lĩnh hội và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã có vào hoàn cảnh, tình huống mới một cách hiệu quả

Trang 31

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TCĐV THEO CHỦ ĐỀ NHẰM NÂNG CAO MỨC ĐỘ HTBTTH CHO TRẺ

4 – 5 TUỔI THEO HƯỚNG TÍCH HỢP 2.1 Các nguyên tắc xây dựng các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp

2.1.1 Việc xây dựng một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp phải góp phần thực hiện mục tiêu GDMN nói chung và nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ mẫu giáo nói riêng

Mục tiêu của GDMN hiện nay đó là phát triển trẻ toàn diện trên tất cả các mặt đạo đức, thể chất, trí tuệ,…Hướng tới thực hiện mục tiêu đó, quan điểm dạy học tích hợp đã được hầu hết các trường mầm non vận dụng thông qua việc xây dựng những bài học cụ thể đến với trẻ nhưng luôn có sự lồng ghép, đan xen giữa các chủ đề, chủ điểm Trên cơ sở đó, trẻ có cơ hội được tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh một cách hoàn chỉnh và trọn vẹn nhất, có điều kiện huy động kiến thức, kỹ năng toán và các môn học khác nhằm hình thành năng lực chung, đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển nhân cách toàn diện

Xuất phát từ yêu cầu trên mà quá trình sử dụng TCĐV nhằm HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi theo hướng tích hợp phải đảm bảo được mục tiêu GDMN

Việc HTBTTH cho trẻ mẫu giáo đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nhân cách nói chung và phát triển trí tuệ của trẻ nói riêng Qua quá trình HTBTTH trẻ sẽ được làm quen với những kiến thức toán học

sơ đẳng về tập hợp, con số, phép đếm, về kích thước, hình dạng, vị trí sắp đặt trong không gian của các sự vật, hiện tượng về mối quan hệ giữa các đại

Trang 32

lượng Đây là cơ hội tốt tạo điều kiện để trẻ được lĩnh hội các kinh nghiệm xã hội, rèn luyện thành thục các kĩ năng cần thiết và thực hiện nhiệm vụ giáo dục,…Như vậy, trẻ không những được trải nghiệm, hiểu biết về thế giới xung quanh, góp phần tích cực vào việc phát triển trí tuệ mà còn dần hoàn thiện nhân cách, tạo cơ sở vững chắc để các em vào học lớp một tiểu học

Xuất phát từ vai trò của việc HTBTTH cho trẻ 4 - 5 tuổi nên việc xây dựng một số biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ MGN theo hướng tích hợp không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu GDMN mà còn góp phần nâng cao mức độ HTBTTH cho trẻ

2.1.2 Các biện pháp sử dụng TCĐV theo chủ đề phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm phát triển biểu tượng toán học của trẻ 4 - 5 tuổi

TCĐV theo chủ đề không gò bó theo quy luật nào cụ thể nhưng quá trình đóng vai đòi hỏi phải biết huy động cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm sống của mình, vận dụng một cách hiệu quả thì khi đó mới đảm nhận tốt vai chơi được phân Vì vậy mà kiến thức, nội dung, mục tiêu hình thành

kỹ năng cho trẻ qua trò chơi đòi hỏi cô giáo phải có sự hướng dẫn, gợi mở vừa sức, không quá dễ nhưng cũng không quá khó để trẻ hiểu Nói cách khác quá trình xây dựng TCĐV theo chủ đề và hướng dẫn trẻ chơi phải tính đến đặc điểm nhận thức, vốn hiểu biết, kinh nghiệm sống hiện thời của trẻ trong từng lớp khác nhau là khác nhau Các lứa tuổi nói chung và trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng với sự phát triển về cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ, tưởng tượng,…riêng nên việc sử dụng TCĐV theo chủ đề nhằm nâng cao mức độ HTBTTH theo hướng tích hợp phải mang tính vừa sức, phù hợp đồng thời kích thích sự phát triển của trẻ đảm bảo quá trình dạy học đạt kết quả nhất định

Việc HTBTTH góp phần tạo tiền đề để phát triển nhân cách toàn diện ở trẻ và chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông Thông qua quá trình HTBTTH

Định dạng
Số trang	64
Dung lượng	1,04 MB