tài liệu hướng dẫn trồng rau ăn lá an toàn

CẨM NANG TRỒNG RAU ĂN LÁ AN TOÀNS NƠNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NƠNG THƠN TP... RAU AN TOÀN... RAU THEO TIÊU CHU N VIETGAP 3.1.

CẨM NANG TRỒNG RAU ĂN LÁ AN TOÀN

S NƠNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NƠNG THƠN

TP H CHÍ MINH

TRUNG TÂM KHUY N NƠNG

********

CẨM NANG TRỒNG RAU ĂN LÁ AN TOÀN

N M 2009

M C L C

I NH NG HI U BI T CHUNG V RAU AN TOÀN 6

II C S V T CH T K THU T S N XU T RAU AN TOÀN

2.1 Ch n đ t 92.2 Ngu n n c t i - tiêu 92.3 Chu n b gi ng 102.4 Chu n b phân bón 112.5 Phòng tr sinh v t h i 122.6 Chu n b thi t b - công c s n xu t 132.7 Ng i lao đ ng 142.8 T ch c s n xu t 15

III M T S V N CHUNG KHI S N XU T RAU THEO TIÊU CHU N VIETGAP

3.1 ánh giá và l a ch n vùng s n xu t 163.2 Gi ng 163.3 Phân bón 163.4 Hóa ch t, thu c b o v th c v t 17

3.6 Thu ho ch và x lý sau thu ho ch 183.7 Ghi chép, l u tr h s , truy nguyên ngu n g c 183.8 Ki m tra vi c th c hi n 19

IV K THU T TR NG M T S LO I RAU N LÁ

PH BI N

4.1 C i xanh, c i ng t 194.2 Xà lách 244.3 M ng t i 274.4 Rau d n 304.5 Rau mu ng 33

B ng 1: M c gi i h n t i đa cho phép c a hàm l ng nitrat (NO-

L I NÓI U

Thành ph H Chí Minh là thành ph công nghi p và đông dân nh t n c, trong nh ng n m qua thành ph t p trung phát tri n vành đai xanh các qu n ven và huy n ngo i thành nh : Hóc Môn, C Chi, Bình Chánh, Qu n 12, v i di n tích gieo tr ng hàng n m kho ng 10.000 ha v i s n l ng h n 200.000 t n/n m, rau đ c t p trung s n xu t vào mùa khô nh t là rau n lá

Rau n lá r t d b nhi m m t s đ c ch t v d l ng thu c b o v th c v t, kim lo i n ng, nitrate, các vi trùng và

Tr c yêu c u th c t đó, Trung tâm Khuy n nông TP H

Chí Minh biên so n c m nang Tr ng rau n lá an toàn.

Thay m t cho Ban biên t p, chúng tôi xin chân thành

c m n và mong ti p t c nh n đ c các ý ki n đóng góp quý báu c a các c quan chuyên môn, ng i s n xu t và bà con nông dân, đ ti p t c b sung cho tài li u hoàn ch nh h n

TS Tr n Vi t M

I NH NG HI U BI T CHUNG V RAU AN TOÀN

quy đ nh và h ng d n vi c s n xu t rau an toàn B Nông nghi p và PTNT đã có các quy t đ nh sau:

Quy t đ nh s 379/Q -BNN-KHCN ngày 28/1/2008

c a B Nông nghi p và PTNT v vi c ban hành Quy trình

th c hành s n xu t nông nghi p t t cho rau qu , t i an toàn

Quy t đ nh s 84/2008/Q -BNN ngày 28/7/2008 v

vi c ban hành Quy ch ch ng nh n quy trình th c hành s n

xu t nông nghi p t t (VietGAP) cho rau, qu và chè an toàn.Quy t đ nh s 99 /2008/Q -BNN ngày 15/08/2008 v

vi c ban hành Quy đ nh v qu n lý s n xu t, kinh doanh rau,

Trong rau khi ch a quá nhi u nitrat mà chúng ta n vào trong c th nó s chuy n thành nitrit (NO2), đây là m t ch t

r t đ c chúng s gây ung th

Trên rau th ng có nhi u đ i t ng sinh v t gây h i

Do là cây tr ng ng n ngày, nên trong quá trình s n xu t, nông dân th ng dùng thu c b o v th c v t phun nhi u l n trong v nh m đ phòng tr Sau khi phun, thu c b o v th c

v t s phân h y trong môi tr ng t nhiên Th i gian phân

h y ng n hay dài tùy thu c vào lo i thu c L ng thu c b o

v th c v t ch a phân h y h t còn trong rau g i là d l ng thu c b o v th c v t N u d l ng v t m c cho phép s làm cho rau không đ m b o v sinh an toàn th c ph m, gây

Nguyên nhân làm cho d l ng các kim lo i n ng trên rau cao ch y u do:

+ t tr ng b ô nhi m

+ S d ng phân rác có ch a kim lo i n ng

+ S d ng ngu n n c th i c a các khu công nghi p b

ô nhi m ch a nhi u kim lo i n ng t i cho rau

* Các vi sinh v t có h i:

Các vi sinh v t có h i nh tr ng giun, các vi khu n E.coli, Samonella… là các tác nhân gây b nh đ ng ru t, thi u máu, ngoài da cho con ng i

Nguyên nhân là do:

+ S d ng phân h u c ch a qua hoai bón tr c ti p cho rau

+ Dùng phân t i ho c ngu n n c ô nhi m t i tr c

ti p cho rau

+ Sau khi thu ho ch v n chuy n b o qu n không h p

v sinh và đúng yêu c u k thu t

RAU AN TOÀN.

Hi n nay, phát tri n ngành tr ng rau có hi u qu kinh

t cao, phù h p v i ngành nông nghi p đô th ph i đ m b o các tiêu chí:

1 Có n ng su t ch t l ng cao

2 m b o v sinh an toàn th c ph m

3 S n ph m ph i đa d ng, nhi u ch ng lo i đ h tr nhau trong s n xu t c ng nh trong tiêu th , phù h p v i th

2.1 Ch n đ t:

a s các lo i rau là cây tr ng c n, không phát tri n khi b ng p úng, nh ng l i r t c n n c Do v y, c n ch n các vùng không b nh h ng c a ng p úng trong mùa m a, thi u n c t i trong mùa khô Các vùng đ t cao, tri n ch

đ ng t i tiêu phù h p cho vi c phát tri n rau

V đ t, c n chú ý ch n các lo i đ t cát pha, th t nh t c

là các lo i đ t có sa c u nh d thoát n c, t h i chua đ n trung tính (pH c a đ t bi n đ ng t 5,5 – 7,0) là t t nh t.Rau là m t lo i cây tr ng cho n ng su t cao, th i gian gieo tr ng ng n nên chúng đòi h i s luân canh th ng xuyên trong quá trình gieo tr ng Do v y, c n b trí quy ho ch theo

t ng ô, th a, t ng khu v c K t h p h th ng t i tiêu và giao thông n i đ ng nh m áp d ng c gi i hoá, v n chuy n v t t

và s n ph m thu ho ch Tránh tr ng h p b c d nhi u l n làm d p nát, th t thoát, gi m giá tr c a s n ph m

t không đ c t n d hóa ch t đ c h i và kim lo i

Hi n nay t t c các lo i rau đ u s d ng h t gi ng F1

ho c gi ng OP do các công ty trong n c s n xu t ho c nh p

t n c ngoài T i thành ph có r t nhi u công ty cung c p

h t gi ng có ch t l ng cao Tuy nhiên, c n ph i chú ý các

y u t sau đây:

- Ch t l ng h t gi ng đ c quy t đ nh b i: t l n y

m m ph i trên 90%, đ s ch ph i trên 98%, m đ h t nh

h n 10%, không có hi n t ng b sâu m t

- Có r t nhi u lo i h t gi ng rau Tuy v y, có nh ng

gi ng ch phù h p gieo tr ng trong mùa m a, có gi ng phù

h p gieo tr ng trong mùa n ng Do v y, c n n m b t các thông tin v gi ng th t chính xác đ quy t đ nh ch n l a

gi ng phù h p v i đi u ki n đ t đai và th i ti t khí h u, phù

h p v i th hi u c a thành ph

- S l ng h t gi ng c ng là m t y u t quan tr ng

đ th c hi n k ho ch s n xu t Trong mùa n ng l ng h t

gi ng trên m t đ n v di n tích ít h n khi gieo tr ng trong mùa m a Do y u t ngo i c nh tác đ ng, c n tính toán h t

gi ng d phòng

2.4 Chu n b phân bón:

Rau là lo i cây ng n ngày nh ng cho kh i l ng s n

ph m khá l n Do v y, đ mu n t o ra m t s n l ng l n nên cây tr ng đã l y đi t đ t m t l ng dinh d ng t ng ng Trong canh tác rau, phân h u c chi m m t vai trò r t quan tr ng Ngoài vi c chúng cung c p các ch t dinh d ng

đa l ng NPK cho cây phân h u c , phân h u c còn là ngu n cung c p các nguyên t vi l ng mà chúng không

th thi u trong quá trình phát tri n và t o n ng su t nh Bo, Mangan, K m, Molipden…Phân h u c còn m t vai trò r t quan tr ng khác là làm đ t t i x p, t ng đ mùn, góp ph n

c i t o đ t, gi m cho đ t trong mùa khô Khi gia t ng hàm

l ng mùn chúng k t h p v i các lo i phân hoá h c khi bón vào đ t ch ng làm trôi phân t ng hi u su t s d ng c a phân

Hi n nay, trên th tr ng có r t nhi u lo i phân h u

c , h u c vi sinh r t t t đ s d ng cho rau c bi t, có

nh ng lo i phân h u c vi sinh có ch a các lo i vi sinh v t

đ i kháng khi bón vào đ t chúng s h n ch s phát tri n c a các lo i vi sinh v t gây b nh cho cây

Khi s d ng phân h u c đ bón cho cây c n bón đúng cách m i phát huy tác d ng, và nên dùng lo i phân đã đ c hoai, bón lót chôn vào trong đ t

Phân hoá h c: là các lo i phân cung c p các nguyên t

đa l ng cho cây ch y u NPK Có lo i phân đ n ch ch a

m t ch t nh Urê ch a đ m, KCl ch ch a kali, Super lân ch

ch a lân… Có nh ng lo i phân h n h p đ c ph i ch ch a

t 2 ch t tr lên nh phân DAP, NPK

Hi n nay, có nhi u lo i phân bón sinh h c r t t t cho quá trình s n xu t rau nh WEGH, NEP 26 đã đ c khuy n cáo s d ng cho rau

Chu n b phân bón c n l u ý các v n đ sau:

- l ng, đúng lo i

- Phân h u c ph i đ c hoai m c tr c khi s

d ng

- Bón vào đ t đúng cách, đúng th i đi m, đúng l ng, đúng lo i

tr ng c a cây, t gieo tr ng đ n thu ho ch

Rau đ c s n xu t quanh n m nên sâu b nh d lây lan

mà không th x lý tri t đ đ c; vì, chúng n náu t t, t n

t i ti m tàng n u có đi u ki n thu n l i chúng s phát tri n

d ng các lo i thu c BVTV có th i gian cách ly dài th ng làm cho d l ng thu c BVTV cao

Vi c tr ng rau quy mô nh l , áp d ng các bi n pháp BVTV không đ ng b d n đ n sâu b nh t n t i và d b c phát gây h i.

phòng tr sâu b nh có hi u qu , ng i nông dân

c n n m ch c đ c đi m, quy lu t phát sinh phát tri n c a sâu

b nh, k thu t s d ng thu c BVTV

C n áp d ng tri t đ các bi n pháp IPM trong phòng

tr d ch h i N u làm t t công tác này thì đây là ph ng pháp

hi u qu nh t không nh ng v kinh t mà còn đem l i hi u

qu r t l n trong vi c b o v s c kho cho ng i s n xu t, tiêu dùng và môi tr ng

Vì v y, các ki n th c v BVTV c ng nh n m b t các thông tin v các lo i thu c BVTV ph c v cho s n xu t đ phòng tr k p th i ch đ ng là c n thi t

2.6 Chu n b thi t b - công c s n xu t:

Rau b nh h ng r t l n b i đi u ki n th i ti t Vi c thâm canh c n có các thi t b chuyên dùng

Thi t b t i: Mô t , máy b m n c, bình t i Ô doa,

h th ng t i phun, bình phun thu c…

kiên c … Tuy nhiên, theo yêu c u chung nhà l i có tác

th ti n hành s n xu t theo h ng thâm canh t ng n ng su t,

ch t l ng; đ m b o s n ph m đ t tiêu chu n an toàn, s ch

nh :

+ Hi u bi t v gi ng: ây là m t v n đ quan tr ng

N ng su t, ch t l ng và thu nh p có gia t ng hay không

m t ph n l n do vai trò c a gi ng Nông dân c n bi t ch n

gi ng theo mùa v , ch n gi ng luân canh cây tr ng h p lý…

N m ch c đ c tính t ng lo i gi ng đ có các gi i pháp canh tác phù h p, khi đó gi ng m i có đi u ki n phát huy l i th

+ Ki n th c v phòng tr sâu b nh: ây là m t l nh

v c đòi h i ng i nông dân ph i ch u h c và l ng nghe các

ch d n c a cán b k thu t chuyên ngành chuy n giao trong quá trình t p hu n, c n bi t nh n bi t phân bi t các lo i sâu

b nh phá h i và cách phòng tr Hi u bi t v cách s d ng thu c theo nguyên t c 4 đúng, các bi n pháp phòng tr t ng

t o đi u ki n cây tr ng phát tri n, h n ch sâu b nh T o ra các s n ph m an toàn

+ Hi u bi t v th tr ng: C n ph i giúp nông dân đ i

m i nh n th c theo n n kinh t th tr ng “bán cái gì th

tr ng c n” thay quan đi m c “ch bán cái ta có mà không

bi t th tr ng có c n hay không” Bi t tính toán hi u qu và quy t đ nh đ u t

2.8 T ch c s n xu t:

S n xu t rau ph i đ c quy ho ch thành m t vùng theo yêu c u nh đã nêu trên Vi c t p h p nông dân hình thành các t ch c nh T s n xu t, H p tác xã là m t đi u ki n t t

y u không th thi u đ c, vì nh ng lý do sau:

+ Theo n n kinh t th tr ng m t nông dân không th

s n xu t đ các lo i rau đ ph c v cho nhu c u tiêu th , do

v y ph i liên k t phân chia nhi m v s n xu t các ch ng lo i khác nhau trong c c u luân canh theo th i gian

+ Nhu c u th tr ng đa d ng, phong phú nên m t nông

h hay m t nhóm nh nông h không th đ m trách đ c vai trò nên c n liên k t

+ Có liên k t v i nhau hình thành m t t ch c m i có

đ n ng l c đ ti n hành ti p th , tri n khai h p đ ng tiêu th

s n ph m v i các doanh nghi p, nhà tiêu th l n…

+ Quá trình liên k t t o cho các nông dân có đi u ki n trao đ i kinh nghi m, nâng cao trình đ s n xu t, hoàn thi n các quy trình đ i m i s n xu t Có liên k t thì m i có th áp

d ng đ ng b các bi n pháp c gi i hoá trong s n xu t cây

gi ng, làm đ t, canh tác, mua s m trang thi t b c ng nh

ti n hành s ch b o qu n nông s n sau thu ho ch t t h n

RAU THEO TIÊU CHU N VIETGAP

3.1 ánh giá và l a ch n vùng s n xu t:

Vùng s n xu t rau, qu áp d ng theo VietGAP ph i

đ c kh o sát, đánh giá s phù h p gi a đi u ki n s n xu t

th c t v i quy đ nh hi n hành c a nhà n c đ i v i các m i nguy gây ô nhi m v hóa h c, sinh h c và v t lý lên rau, qu

Là vùng đ c nhà n c công nh n đ đi u ki n s n xu t rau

C n l a ch n phân bón trong quá trình s d ng nh m

gi m thi u nguy c gây ô nhi m lên rau, qu Ch s d ng

các lo i phân bón có trong danh m c đ c phép s n xu t, kinh doanh t i Vi t Nam Không s d ng phân h u c ch a qua x lý ( hoai m c).

N i ch a phân bón hay khu v c đ trang thi t b ph c

v ph i tr n và đóng gói phân bón, ch t ph gia c n ph i

đ c xây d ng và b o d ng đ đ m b o gi m nguy c gây

ô nhi m vùng s n xu t và ngu n n c L u gi h s phân bón khi mua (ghi rõ ngu n g c, tên s n ph m, th i gian và

ch n các lo i thu c b o v th c v t và ch t đi u hòa sinh

tr ng cho phù h p, c n có ý ki n c a ng i có chuyên môn

v l nh v c b o v th c v t Ch s d ng thu c b o v th c

v t trong danh m c đ c phép s d ng cho t ng lo i rau,

qu t i Vi t Nam Ch nên mua thu c b o v th c v t t các

c a hàng đ c phép kinh doanh thu c b o v th c v t

Nên áp d ng các bi n pháp qu n lý sâu b nh t ng h p (IPM), qu n lý cây tr ng t ng h p (ICM) nh m h n ch vi c

Kho ch a hóa ch t ph i đ m b o theo quy đ nh, xây

d ng n i thoáng mát, an toàn, có n i quy và đ c khóa

c n th n

N c t i dùng cho s n xu t và x lý sau thu ho ch rau, qu ph i đ m b o theo tiêu chu n hi n hành c a Vi t Nam ho c tiêu chu n mà Vi t Nam đang áp d ng

C n có đánh giá nguy c ô nhi m hóa ch t và sinh h c

t ngu n n c s d ng cho: t i, phun thu c b o v th c

v t, đ có bi n pháp kh c ph c

Không dùng n c th i công nghi p, n c th i t các

b nh vi n, các khu dân c t p trung, các trang tr i ch n nuôi, các lò gi t m gia súc gia c m, n c phân t i, n c gi i

ch a qua x lý trong s n xu t và x lý sau thu ho ch

3.6 Thu ho ch và x lý sau thu ho ch:

C n có thi t b , v t t và d ng c ch a đ thu ho ch rau Thi t b , thùng ch a hay v t t ph i đ m b o ch c ch n

và v sinh s ch s tr c khi s d ng

S n ph m sau khi thu ho ch không đ c ti p xúc tr c

ti p v i đ t và h n ch đ qua đêm

Ph i có bi n pháp x lý rác th i nh t là ph ph m nông nghi p và h th ng thoát n c nh m gi m thi u nguy c ô nhi m đ n vùng s n xu t và ngu n n c

3.7 Ghi chép, l u tr h s , truy nguyên ngu n g c:

Quá trình s n xu t rau, qu theo VietGAP ph i ghi chép

và l u gi đ y đ nh t ký s n xu t, nh t ký v b o v th c

v t, phân bón, bán s n ph m, v.v…ph i t ki m tra ho c thuê

ki m tra viên ki m tra n i b xem vi c th c hi n s n xu t,

ghi chép và l u tr h s đã đ t yêu c u ch a N u ch a đ t yêu c u thì ph i có bi n pháp kh c ph c.

C i ng t, c i xanh là rau ng n ngày có th tr ng quanh

n m, không c n v n nhi u mà tiêu th d dàng

Tuy nhiên, c i ng t, c i xanh có nhi u sâu b nh h i khó tr H n n a, trong canh tác do t p quán nông dân

th ng hòa phân đ m d i d ng urê t i nhi u l n đ cây sinh tr ng nhanh ó chính là nguyên nhân khi n d l ng thu c tr sâu và d l ng nitrat trong s n ph m th ng cao

2 ch ng lo i rau này và có th d n đ n tình tr ng gây ng

đ c cho ng i tiêu dùng

kh c ph c tình tr ng trên trong quá trình canh tác

nh t thi t ph i theo quy trình s n xu t

K THU T CANH TÁC:

1 Th i v tr ng:

C i ng t, c i xanh có th tr ng đ c quanh n m Thông

th ng v ông - Xuân thì cho n ng su t cao Mùa m a khó

tr ng do đi u ki n th i ti t và th ng b nhi u sâu h i nh ng

+ Sau khi gieo, c n r i l p đ t m ng ph h t và r c thu c tr côn trùng h i nh : ki n, b nh y… đ ng th i ph

l p r m m ng ch ng m a và gi m trong mùa khô Sau

khi gieo kho ng 15 - 17 ngày tu i, nh cây con đem tr ng

ho c t a th a Tr c khi nh tr ng t i phân DAP pha loãng 30g/10lít n c đ khi tr ng cây mau bén r C n đ khô m t ngày tr c khi nh

+ Chúng ta có th dùng các lo i khay 108 đ n 126 l đ gieo m cây con đem tr ng nh m rút ng n th i gian c ng

+ Bón lót: Toàn b phân chu ng hoai m c + toàn b

phân Super lân + 50% l ng phân đ m và Kali Phân đ c bón vào đ t và tr n đ u sau đó t i m và tr ng cây

+ Bón thúc: Sau tr ng 5 - 7 ngày cây b t đ u h i xanh

và là th i k cây phát tri n, thân lá m nh c n bón thúc l ng phân còn l i, Phân đ c r i gi a hàng, x i nh cho thoáng