CHUYÊN ĐỀ: KĨ NĂNG PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM ( HOẶC ĐOẠN TRÍCH) TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 9. A. Hệ thống số lượng nhân vật, nội dung và nghệ thuật xưng dựng nhân vật trong chương trình Ngữ văn 9: TT Tên nhân vật( tác phẩm) Nội dung tư tưởng Nghệ thuật xây dựng nhân vật 1 Vũ Nương( Chuyện người con gái Nam Xương Nguyễn Dữ) Qua nhân vật người đọc thấy được phẩm chất và số phận của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến. .Xây dựng nhiều tình tiết, chi tiết thử thách nhân vât. . Tự sự và miêu tả hấp dẫn . Sử dụng yếu tố hoang đường kì ảo. 2 Hình tượng Quang Trung – Nguyễn Huệ (Hoàng Lê nhất thống chí Ngô gia văn phái) vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng áo vải Quang Trung trong chiến công lẫy lừng trong cuộc chiến đại phá quân Thanh. Miêu tả chân thực, sâu sắc hình tượng nv Cách kể chuyện lôi cuốn, hấp dẫn. 3 Ông Hai (Làng Kim Lân) Tình yêu làng thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến của người trong hoàn cảnh đặc biệt. Xây dựng tình huống tâm lí. Miêu tả diễn biến tâm trạng và ngôn ngữ nhân vật. 4 Anh thanh niên ( Lặng lẽ Sa Pa Nguyễn Thành Long Qua nhân vật anh thanh niên, TP ca ngợi những người lao động thầm lặng, có cách sống đẹp, cống hiến hết mình cho đất nước. Xây dựng tình huống truyện. Cách kể chuyện tự nhiên, kết hợp giữa tự sự, miêu tả và bình luận. 5 Bé Thu Anh Sáu Qua nhân vật, TP ca ngợi tình phụ tử trong hoàn cảnh éo le, đồng thời ngầm tố cáo sự tàn khốc của cuộc chiến tranh đối với nhân dân ta. Xây dựng tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí. Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật đặc sắc nhất là trẻ em. 6 Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong Phương Định Qua các nhân vật( Phương Định), thấy được tâm hồn trong sáng, mơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên lạc quan Chọn ngôi kể phù hợp Ngôn ngữ sinh động, trẻ trung. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật. B. Dạng đề bài thường gặp TT Yêu cầu(, thể loại, lệnh đề) Đối tượng Mục đích của đề 1 Cảm nhận ( Hình tượng nhân vật ( diễn biến tâm trạng, tâm lí nhân vật) Để làm sáng tỏ 2 Phân tích Ví dụ: Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn làng của nhà văn Kim Lân để làm sáng tỏ tình yêu làng, yêu nước của người nông dân Việt Nam trong thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp. C. Các bước làm bài. 1. Học sinh cần: Đọc kĩ văn bản: các chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ của nhân vật … Tóm tắt được văn bản. Nhớ được các luận điểm, luận cứ trong phần đọc hiểu. Bố cục một bài văn nói chung và bài văn phân tích nhân vật nói riêng. Kĩ năng xây dựng đoạn văn mở bài, các đoạn thân bài, kết bài; cách nối, liên kết câu và liên các đoạn văn.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ:
KĨ NĂNG PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM ( HOẶC ĐOẠN
TRÍCH) TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 9.
A
Hệ thống số lượng nhân vật, nội dung và nghệ thuật xưng dựng nhân vật trong chương trình Ngữ văn 9:
TT Tên nhân vật( tác phẩm) Nội dung tư tưởng Nghệ thuật xây dựng nhân
vật
1 Vũ Nương( Chuyện
người con gái Nam
Xương- Nguyễn Dữ)
Qua nhân vật người đọc thấy được phẩm chất và số phận của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến
Xây dựng nhiều tình tiết, chi tiết thử thách nhân vât Tự sự và miêu tả hấp dẫn
Sử dụng yếu tố hoang đường kì ảo
2 Hình tượng Quang
Trung – Nguyễn Huệ
(Hoàng Lê nhất thống
chí- Ngô gia văn phái)
vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng áo vải Quang Trung trong chiến công lẫy lừng trong cuộc chiến đại phá quân Thanh
- Miêu tả chân thực, sâu sắc hình tượng nv
- Cách kể chuyện lôi cuốn, hấp dẫn
3 Ông Hai (Làng- Kim
Lân)
Tình yêu làng thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến của người trong hoàn cảnh đặc biệt
Xây dựng tình huống tâm lí
Miêu tả diễn biến tâm trạng và ngôn ngữ nhân vật
4 Anh thanh niên ( Lặng
lẽ Sa Pa- Nguyễn Thành
Long
Qua nhân vật anh thanh niên, TP ca ngợi những người lao động thầm lặng, có cách sống đẹp, cống hiến hết mình cho đất nước
Xây dựng tình huống truyện
Cách kể chuyện tự nhiên, kết hợp giữa tự sự, miêu tả
và bình luận
- Anh Sáu
Qua nhân vật, TP ca ngợi tình phụ
tử trong hoàn cảnh éo le, đồng thời ngầm tố cáo sự tàn khốc của cuộc chiến tranh đối với nhân dân ta
Xây dựng tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật đặc sắc nhất là trẻ em
6 - Hình ảnh ba cô
gái thanh niên
Qua các nhân vật( Phương Định), thấy được tâm hồn trong sáng, mơ
- Chọn ngôi kể phù hợp
Trang 2xung phong
- Phương Định
mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên lạc quan
- Ngôn ngữ sinh động, trẻ trung
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
B
Dạng đề bài thường gặp
TT Yêu cầu(, thể loại, lệnh
đề)
của đề
1 Cảm nhận ( Hình tượng nhân vật
( diễn biến tâm trạng, tâm lí nhân vật)
Để làm sáng tỏ
2 Phân tích
Ví dụ: Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn làng của nhà văn Kim
Lân để làm sáng tỏ tình yêu làng, yêu nước của người nông dân Việt Nam
trong thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp
C
Các bước làm bài.
1
Học sinh cần:
- Đọc kĩ văn bản: các chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ của nhân vật …
- Tóm tắt được văn bản
- Nhớ được các luận điểm, luận cứ trong phần đọc hiểu
- Bố cục một bài văn nói chung và bài văn phân tích nhân vật nói riêng
- Kĩ năng xây dựng đoạn văn mở bài, các đoạn thân bài, kết bài; cách nối, liên
kết câu và liên các đoạn văn
D
Cách làm bài
1 Cách viết phần mở bài:
- Có nhiều cách, nhưng phổ biến nhất là lối đi từ khái quát đến cụ thể:
+ Câu 1:Giới thiệu tên tác giả với đặc điểm tiêu biểu về thời đại hoặc
trào lưu văn học.
VD: Kim Lân là nhà văn tiêu biểu trong nền văn học hiện đại
+ Câu 2: Giới thiệu về đề tài quen thuộc của tác giả
VD: Ông là nhà văn chuyên viết về nông dân và nông thôn.
+ Câu 3: Phong cách văn chương:
VD: Truyện của ông