Đưa một số bài hát dân ca vào chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non 5-6 tuổi

Việc sử dụng các bài hát dân ca cho tr nghe càng thể hiện rõ ý thức dân tộc trong giáo dục âm nhạc, đặt cơ sở ban đầu cho việc giáo dục v n hóa cho tr , góp phần vào việc hình thành ở tr

CHO TRẺ MẦM NON 5 – 6 TUỔI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

Người hướng dẫn khoa học

Th.S Lại Thế Anh

Hà Nội, 2014

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, các thầy, cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã giúp đỡ em

trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là hoàn toàn trung thực.Đề tài

chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào

Hà Nội, Tháng 05 năm 2014

Sinh viên

Đàm Thị Ngọc

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mụch đích nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Đối tượng nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Đóng góp của khóa luận 5

9 Kết cấu khóa luận 5

CHƯƠNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ L LUẬN VÀ CƠ SỞ TH C TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

ai tr của dân ca đối với tr mẫu giáo lớn 6

hái niệm về dân ca 6

ai tr đối với đời sống con người 6

ai tr của dân ca đối với tr mẫu giáo 5 – tu i 7

Đặc điểm hả n ng âm nhạc của tr mẫu giáo lớn 10

Thực trạng dạy hát dân ca iệt am ở trường mầm non cho tr 5 – tu i 11

Chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mẫu giáo lớn 11

Các phương pháp dạy dân ca ở trường mầm non 12

Thực trạng dạy học ở trường mầm non 14

CHƯƠNG ĐƯA MỘT SỐ ÀI HÁT D N CA VÀO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC M NHẠC CHO TRẺ MẦM NON – TUỔI 17

Tiêu chí lựa chọn các bài hát dân ca 17

Tiêu chí lựa chọn 17

Các bài được lựa chọn 18

Đặc điểm các bài dân ca đã được chọn 20

2.2.1 Các bài hát dân ca miền Bắc 20

Các bài hát dân ca miền Trung 25

Các bài hát dân ca miền am 27

Tiến trình dạy hát dân ca 33

Tiến trình dạy hát dân ca 33

iáo án dạy dân ca 35

ột số yêu cầu cần thiết trong dạy hát dân ca cho tr mẫu giáo lớn 39

êu cầu đối với giáo viên 39

êu cầu về thiết bị dạy học 39

5 ết quả hảo sát học hát dân ca của tr 40

KẾT LUẬN 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU Lí do chọn đề tài

Trong mỗi chúng ta ai cũng biết rằng , tr em chính là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước Chính vì vậy việc bảo vệ và ch m

sóc, giáo dục tr em không chỉ là trách nhiệm của một cá nhân nào đó Mà là

trách nhiệm của tất cả mọi người, của nhà nước và toàn xã hội phải có những

biện pháp hữu hiệu để thực hiện nhằm tạo ra những con người mới, những

con người được phát triển về mọi mặt để có thể tiếp thu những khoa học tiên

tiến nhất, nhằm đưa đất nước ta phát triển ngang tầm với các nước trong khu

vực Vấn đề này mang tính thời đại và cấp thiết với ngành giáo dục Đặc biệt

giáo dục mầm non là hâu đầu tiên trong nền giáo dục quốc dân, đặt nền

móng cho sự phát triển và giáo dục con người trong tương lai

hư chúng ta đã biết, âm nhạc là loại hình nghệ thuật xuất hiện rất sớm trong lịch sử loài người, nó gắn bó với con người và trở thành nhu cầu không

thể thiếu Âm nhạc phản ánh cuộc sống con người bằng những hình tượng âm

nhạc Âm nhạc còn phản ánh niềm vui, n i buồn, khát vọng, ước mơ của con

người

Đối với tr mầm non, âm nhạc có vai trò vô cùng quan trọng Âm nhạc

là phương tiện giúp tr nhận thức thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ,

quan hệ giao tiếp, trao đ i tình cảm, âm nhạc của tr là thế giới kỳ diệu đầy

cảm xúc Tr có thể tiếp nhận âm nhạc từ lúc còn trong nôi Những lời ru của

bà, của mẹ, những câu hát mộc mạc, gần gũi đã nuôi lớn tâm hồn tr thơ của

tr Tình yêu gia đình, quê hương cũng lớn lên từ tiếng hát, lời ru đó Tr

mầm non dể xúc cảm, ngây thơ trong sáng nên rất dể tiếp xúc với âm nhạc

Giáo dục âm nhạc trong đó có dân ca là mội dung vô cùng quan trọng và

không thể thiếu trong giáo dục toàn diện chân – thiện – mỹ cho tr

Để hun đúc cho các bé có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật c truyền đóng vai tr hết sức quan trọng Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc

sắc của dân tộc từ đời này qua đời hác đã theo các làn điệu dân ca tác động

đến nhiều thế hệ Những làn điệu dân ca, những sáng tác mang sắc thái dân

tộc phải được đến sớm với tu i thơ, lứa tu i hồn nhiên trong sáng

Ở trường mầm non, bước đầu tr được tiếp cận với nền v n hóa của dân tộc và nhân loại nên cần cho tr làm quen với những hình thức nghệ thuật

mang tính dân tộc rõ nét như: ca dao, hát ru, dân ca, các tr chơi đồng dao

Âm nhạc là phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình cảm dân tộc Ở nhiều nước

trên thế giới, giáo dục âm nhạc truyền thống là vấn đề có tính nguyên tắc Do

đó, trong sáng tác bài hát cho tr , các nhạc sĩ iệt am cũng đã hai thác âm

điệu, tiết tấu dân ca các miền làm phong phú nguồn giai điệu để tr dễ tiếp

thu Dân ca gắn với con người từ sơ sinh cho đến khi trở về cát bụi Đó là

khúc hát ru, những câu h trong lao động, yêu đương Dân ca có nhiều chức

n ng, gắn nhiều với lao động sản xuất, dân ca ra đời không vì mục đích nghệ

thuật, nhưng trong ho tàng dân ca lại có nhiều câu hát hay, giá trị nghệ thuật

cao và có tính giáo dục

Một số bài hát dân ca dành cho tr mẫu giáo nói chung và tr mẫu giáo 5-6 tu i nói riêng làm thỏa mãn nhu cầu nghe nhạc của tr , giúp tr nghe và

hiểu âm nhạc, vừa nghe nhạc vừa vui chơi, học tập, làm phong phú thêm đời

sống tinh thần cho tr Việc sử dụng các bài hát dân ca cho tr nghe càng thể

hiện rõ ý thức dân tộc trong giáo dục âm nhạc, đặt cơ sở ban đầu cho việc

giáo dục v n hóa cho tr , góp phần vào việc hình thành ở tr những yếu tố của

một nhân cách phát triển hài hòa, toàn diện, đó là sự phát triển về thẩm mĩ và

đạo đức Dân ca đối với tr là tiếp xúc nghệ thuật t ng hợp, thỏa mãn tính

hình tượng đang phát triển mạnh ở tr

Thực tế, tr mẫu giáo 5-6 tu i đã định hướng được rất rõ về âm nhạc, tr

có khả n ng lĩnh hội, cảm thụ và hiểu được âm nhạc Tr mầm non tiếp xúc dân

ca quá muộn hoặc hông được nghe dân ca thì hi trưởng thành tr sẽ thờ ơ với

dân ca Vì vậy, việc đưa một số bài dân ca vào chương trình giáo dục âm nhạc

cho tr là rất phù hợp và cần thiết Những bài dân ca khác nhau của các v ng

miền, các dân tộc Việt Nam phong phú về âm điệu, tiết tấu, phương thức diễn

xướng, phong tục tập quán sẽ cho tr hiểu biết về bản sắc âm nhạc dân tộc Việt

Nam, bồi dưỡng cho các cháu cảm xúc trữ tình, lòng tự hào về v n hóa dân tộc

Thực tiễn, các bài hát dân ca cũng đã được đưa vào trong chương trình

âm nhạc mầm non nhưng c n rất hạn chế, có 8 8 bài hát dân cho cô hát

cho tr nghe và chỉ có 8 bài dân ca là cho tr hát, do vậy sự hiểu biết của

về dân ca chưa thật sự sâu rộng Trong chương trình, những bài hát dân ca

dành cho tr rất ít, nếu có thì chỉ dàn dựng cho một vài tr biểu diện trong

chương trình lễ hội, chứ chưa áp dụng rộng cho mọi cháu Chủ yếu tr tiếp

xúc với dân ca qua hình thức nghe cô hát

Xuất phát từ những điều trên đề tài: “Đưa một số bài hát dân ca vào chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mầm non 5-6 tu i.” là rất cần thiết

Việc lựa chọn và dạy dân ca cho tr , đặc biệt là tr mẫu giáo còn là vấn

đề mới m Một số tài liệu mà tôi tiếp cận: Luận v n tốt nghiệp đại học của

Phan Đông Phương “Bước đầu dạy hát đồng dao ph nhạc của Phạm Tuyên”

cho tr 4-5 tu i

Luận v n tốt ngiệp đại học của Dương Thị Phương với đề tài: “Bước đầu chọn và dạy một số bài dân ca cho tr 5-6 tu i”

Gần đây là luận án của thạc sĩ Phạm Thị H a “ ghiên cứu âm nhạc đối với

tr tu i Mẫu giáo” là công trình nghiên cứu cơ bản trong chương trình “Tính giáo

dục truyền thống thông qua các hoạt động âm nhạc” Tác giả sưu tầm phân tích một

số bài dân ca đảm bảo tính vừa sức cho tr mầm non tham gia hoạt động âm nhạc

3 Mục đích nghiên cứu

hảo sát việc dạy dân ca cho tr mẫu giáo lớn từ đó lựa chọn một số bài hát dân ca vào dạy tr ca hát trong trường mầm non

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu những nét khái quát chung về dân ca Việt Nam từ đó có thể đưa vào giảng dạy ở trường mầm non những bài dân ca phù hợp với tâm sinh

lý tr và mang tính giáo dục cao

Tìm hiểu về thực trạng và lựa chọn một số bài hát dân ca cho tr mầm non 5-6 tu i

Đề xuất cách dạy tr 5-6 tu i học hát dân ca ở trường mầm non

Đối tƣợng nghiên cứu

Quá trình đưa các bài hát dân ca vào chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mầm non 5-6 tu i

7 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu Phương pháp quan sát sư phạm Phương pháp điều tra thực trạng Phương pháp thống kê

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8 Đóng góp của khóa luận

Tìm hiểu thực trạng việc dạy hát dân ca cho tr mầm non 5-6 tu i ở một số trường mầm non thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội và một số

trường mầm non trên địa bàn tỉnh ĩnh Phúc

Đưa ra biện pháp để dạy hát dân ca trong trường mầm non cho tr 5-6

tu i

9 Kết cấu khóa luận

Phần mở đầu

Phần nội dung Chương : ột số vấn đề về co sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương : Đưa một số bài hát dân ca vào chương trình giáo dục âm nhạc cho tr mầm non 5 – tu i

CHƯƠNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ L LUẬN VÀ CƠ SỞ

TH C TIỄN CỦA ĐỀ TÀI V i tr củ d n c đối với tr mẫu giáo ớn

Khái niệm về d n c

Dân ca là một thể loại ca hát dân gian, chủ yếu phát xuất từ môi trường nông ngư nghiệp ở thôn làng, rất có thể bắt đầu từ một cá nhân có n ng hiếu

dệt nhạc vào một bài ca dao (thơ dân gian), rồi được truyền miệng và nhào

luyện, uốn nắn, gọt dũa qua nhiều người trong tập thể, từ làng này đến làng

khác, từ thời này qua thời khác, có thể sinh ra nhiều dị bản hác nhau, thường

hó xác định được gốc phát xuất

V i tr đối với đời sống con người

Dân ca là một trong những tinh hoa v n hóa dân tộc iệt am rất được quan tâm và giữa gìn Đó là những tiếng hát mô phỏng về hiện tượng tự

nhiên, những tiếng h trong lao động của một tập thể, những làn điệu dân ca

trữ tình thể hiện tình yêu đôi lứa, những khúc hát ru của người mẹ dù chỉ là

một làn điệu dân ca Nam Bộ hay dân ca quan họ Bắc Ninh

Trong cuộc đời con người lúc nào cũng có những lời ca, tiếng nhạc từ lúc lọt lòng mẹ, tr đã được nghe những lời ru thân thương trìu mến cho đến

khi biết đi, chạy, nhảy, có những bài hát dân ca vui nhộn đến hi trưởng thành

các bài hát dân ca trở nên đa dạng và phong phú đối với cuộc sông con người

Mỗi lứa tu i đề có những bài hát dân ca phù hợp với sở thích riêng của mình

Điều đó thể hiện trong các gia đình, ông bà thường hát những điệu dân ca sâu

lắng, khoan thai, anh chị thích những bài dân ca vui nhộn, tươi tắn Còn tr

mẫu giáo lại thích vừa hát dân ca vừa làm động tác minh họa hay hay vỗ tay

theo giai điệu bài hát rất là nhí nhảnh

V i tr củ d n c đối với tr mẫu giáo – tuổi

Dân ca Việt Nam có khả n ng tác động đến con người ngay từ thuở còn nằm nôi, nghe tiếng hát ru của mẹ Những phản ứng xúc cảm từ rất sớm,

những biểu hiện sinh động của tr khi nghe thấy nhạc âm…, đã hẳng định

rằng, có thể cho tr làm quen với dân ca từ khi còn nhỏ Những ca khúc dân

ca ba miền cũng góp phần tích cực trong việc giáo dục tr em ở nhiều mặt

thẩm mĩ, đạo đức, trí tuệ, thể chất…

1.1.3.1 Dạy dân ca nhằm giáo dục thẩm mĩ cho trẻ

Lời ca, giai điệu của bài hát, bản nhạc giúp tr tưởng tượng tập nói lên cảm xúc của mình, tr thấy được mình có thể diễn tả những ý nghĩ, những ước

mơ, những cảm xúc mạnh mẽ hay dịu dàng

Trong dạy hát dân ca, điều quan trọng hông phải là dạy tr hát chuẩn xác, rõ ràng một cách đơn giản mà tr phải được tham gia vào các hoạt động

như nghe nhạc, vận động theo nhạc, múa, tr chơi âm nhạc Được tiếp xúc với

dân ca ở một chừng mực nào đó tr sẽ biết nhận xét, biết trao đ i… sự cảm

nhận của ý nghĩa lời ca, âm điệu, tiết tấu… Đó chính là ý nghĩa của giáo dục

thẩm mĩ.Tiếp xúc với dâm ca có quá trình sẽ tạo cho tr những ham thích,

xuất hiện dần quan hệ lựa chọn, nghĩa là có những sự ham thích hác nhau

Đó chính là cơ sở của việc hình thành thị hiếu âm nhạc

Trong hi nghe các bài hát hay điệu nhạc dân ca, tr cảm nhận được tính chất âm nhạc, hưởng ứng với những trạng thái cảm xúc có trong tác

phẩm Bài hát ru con ngủ sẽ đưa tr đến với tình cảm dịu dàng, nhẹ nhàng…,

hư vậy , tr dần thêm yêu thích dân ca hơn, hứng thú trong các hoạt động

học hát dân ca và nảy sinh nhu cầu tham gia các hoạt động học

1.1.3.2 Dạy dân ca để hướng đến hình thành những phẩm chất đạo đức cho

trẻ

Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có nét v n hóa riêng hững nét v n hóa

dó là những phong tục, truyền thống,… được lưu truyền từ đời này qua đời

khác

Dân ca thường là những câu vần, lời thơ gắn liền âm điệu cao thấp.Dân

ca là vật báu mà bất cứ dân tộc nào cũng ra sức nâng niu, giữ gìn.Dân ca xuất

hiện từ nhân dân và ngược lại tác động đến đời sống nhân dân

Dân ca Việt Nam có nhiều luyến láy Từ những làn điệu đơn sơ, qua quá trình phát triển trở thành những khúc dân ca Nhịp điệu tiết tấu của dân ca

liên quan chắt đến nhịp điệu tiết tấu của thơ, phải kể đến từ đa âm trong tiếng

Việt

hững điệu múa, tr chơi dân gian, những bài dân ca các dân tộc, v ng miền iệt am đem đến cho tr cảm xúc trữ tình, tự hào dân tộc Cho tr làm

quen với những giai điệu, tiết tấu của các bài hát hay trích đoạn âm nhạc nước

ngoài hông chỉ giúp tr mở mang hiểu biết về các dân tộc hác, mà c n nhen

nhóm trong l ng tr thơ tình hữu nghị quốc tế

Lời ca trong các tác phẩm âm nhạc giàu hình ảnh, phong phú và mang đậm chất trữ tình Chính vì vậy nó đã giúp tr phát hiện và cảm nhận được v

đẹp trong thiên nhiên, sự ngộ nghĩnh đáng yêu của các con vật, về tình cảm

gia đình, tình yêu quê hương đất nước,… Từ đó, gợi mở cho tr về cách ứng

xử, hay nói cách khác là giáo dục tr đạo đức làm người Những bài dân ca

khác nhau của các vùng miền phong phú về âm điệu, tiết tấu, phương thức

diễn xướng, phong tục tập quán sẽ cho tr hiểu biết về bản sắc âm nhạc dân

tộc Việt Nam, bồi dưỡng cho các cháu cảm xúc trữ tình, lòng tự hào về v n

hóa dân tộc Qua đó, hình thành cho tr phẩm chất đạo đức tốt

1.1.3.3 Dân ca ba miền và phát triển trí tuệ ở trẻ

Dân ca góp phần giúp tr phát triển trí nhớ hả n ng ghi nhớ các bài hát dân ca của tr thông qua độ nhạy cảm của tai nghe âm nhạc và sự phối

hợp các thao tác của tư duy Trong quá trình hoạt động học tập, trí nhớ hông

có hả n ng nhắc lại toàn bộ ngay mà phải trải qua quá trình rèn luyện lâu

dài ì vậy, hi tập hát, giáo viên nên gợi mở, giúp tr nhận thức và trên cơ sở

ấy trí nhớ âm nhạc lại càng phát triển

Bên cạnh đó, tính tích cực và sự tập trung chú ý trong các hoạt động cũng có vai tr quan trọng trong việc củng cố và phát triển trí nhớ hi tr hát

là c ng một lúc phải ghi nhớ lời ca, giai điệu, tiết tấu.Tr yêu thích ca hát bao

nhiêu thì càng thuộc nhanh, nhớ chính xác và nhớ lâu bài hát đó bấy nhiêu

Điều này có tác dụng rèn luyện đôi tai nhạy bén cho tr , đồng thời t ng cường

sự nhận thức của tr với thế giới xung quanh

Cảm thụ dân ca gắn bó với sự phát triển trí tuệ, đ i hỏi tr phải chú ý, quan sát, nhạy bén Những trải nghiệm ban đầu thuở đánh giá cái đẹp trong

các bài hát dân ca đ i hỏi các thao tác tư duy, trí tuệ của tr phải hoạt động

tích cực Trong khi tập hát dân ca, tr không chỉ tiếp thu đường nét giai điệu,

tiết tấu âm nhạc, mà lời ca dản dị, dễ hiểu, gần gũi với tr còn giúp tr phát

triển ngôn ngữ, phát âm chính xác, biểu cảm, mở rộng vốn từ… Cũng như các

loại hình âm nhạc khác, dân ca Việt Nam còn có ý nghĩa nhận thức Nhiều

hiện tượng của đời sống được phản ánh trong các bài hát dân ca, làm phong

phú thêm vốn hiểu biết của tr Do đó, dân ca ba iệt Nam góp phần phát

triển nhân cách của tr tốt hơn

1.1.3.4 Học hát dân ca giúp thúc đẩy sự phát triển thể chất ở trẻ

Hát dân ca cũng liên quan trực tiếp đến sự phát triển thể lực của tr , giúp tr củng cố cơ quan phát âm, thở sâu, tránh nói lắp, đẩy mạnh chức n ng

hoạt động của cơ quan phát thanh, hô hấp, hình thành giọng hát ở tr ,… tạo

sự liên hệ nhạy bén giữa các giác quan Hát c n ảnh hưởng đến tư thế của tr :

hi học hát, tr luôn được nhắc nhở phải ngồi thẳng, đứng thẳng, hông g ,

đó là điều quan trọng để tạo tư thế đúng “Tai âm nhạc” phát triển c ng với sự

nhạy cảm sẽ giúp tr hưởng ứng những tình cảm và hành vi tốt đẹp, hoàn

thiện mọi vận động thể chất ở tr Qua việc tiếp xúc với bài hát dân ca một

cách t ng hợp giúp tr hưởng ứng những hành vi tốt đẹp, hoàn thiện hơn về

bản thân

Đ c điểm hả n ng m nhạc củ tr mẫu giáo ớn

Ở nhóm tr 5-6 tu i đã có hả n ng phân biệt một số phương tiện biểu hiện âm nhạc, mối quan hệ giữa chúng và tính chất âm nhạc của tác phẩm

Tr có thể phân biệt được độ cao thấp của âm thanh, giai điệu đi lên hay đi

xuống; độ to nhỏ, mạnh nhẹ của âm thanh, có thể nhận biết được sự thay đ i

về cường độ mạnh lên hay yếu dần đi của âm thanh; phân biệt được âm sắc

của một số loại nhạc cụ, giọng hát Cảm giác tai nghe và kinh nghiệm nghe

nhạc của tr cũng được tích lũy nhiều hơn Tr cảm thụ âm nhạc có định

hướng rõ hơn.Hứng thú và khả n ng âm nhạc biểu hiện rõ hơn.Tr không

chỉ thích một dạng hoạt động âm nhạc nào đó mà có thái độ lựa chọn rõ

rệt.Một số tr thì thích bài hát này còn số khác lại thích những bài hát

khác Nhiều tr bắt đầu biết nhận xét, đánh giá một cách đơn giản, theo ý

kiến của riêng mình Giọng tr ở độ tu i này đã vang hơn, âm sắc giọng

n định hơn.Tr có thể hát được trong quãng 7, quãng 8.Sự phối hợp giữa

nghe và hát đã tốt hơn

Tr mẫu giáo 5-6 tu i, sự chú ý của tr đã cao hơn, có thể tới đến phút, đã có sự ra đời một chức n ng mới, chức n ng í hiệu tượng trưng

là sự nhận thức thông qua một hệ thống kí hiệu trong đó có í hiệu âm

nhạc Tính hình tượng phát triển mạnh kết hợp với tư duy trực quan hành

động và nhu cầu ham hoạt động của tr dẫn lối giáo dục truyền thống

trong âm nhạc rất phong phú, đa dạng

Tr 5-6 tu i có khả n ng tri giác toàn vẹn một bài hát dân ca cùng với những kinh nghiệm được tích lũy từ trước như nghe hát c ng đàn đệm, xem

động tác, điệu bộ.Tr có thể nghe hát và học hát rất nhanh, vận động phối hợp

trong các điệu múa hay tr chơi dân gian.Tr có ấn tượng sâu sắc khi nghe

nhạc qua đài, xem b ng đĩa… biết so sánh các thể loại âm nhạc về âm thanh,

tính chất, lời ca

Bài hát dân ca ngộ nghĩnh thắm đượm tình dân tộc.Ca từ vui v , dễ nghe, dễ nhớ với những câu hát ngắn Những nốt nhạc luyến láy của dân ca

tạo nên những âm thanh dễ đi vào l ng người, tr thích hát, thích nghe và

thuộc rất nhanh các bài dân ca Khi nghe dân ca, tr tiếp thu được đường nét

giai điệu, tiết tấu âm nhạc, mà lời ca giản dị, gần gũi làm phong phú thêm vốn

hiểu biết của tr về truyền thống, xã hội

Th c trạng dạ hát d n c Việt N m ở trường mầm non cho tr –

tuổi

Chương tr nh giáo dục m nhạc cho tr mẫu giáo ớn

m nhạc dân gian chiếm vị trí hông nhỏ trong chương trình giáo dục

âm nhạc dánh cho lứa tu i mầm non đặc biệt là lứa tu i mẫu giáo lớn iệc

nhận thức về dân ca iệt am đối với giáo viên c n hạn chế, cũng như sự g

ép bắt buộc về mặt thời gian cho tiết dạy, giáo viên vừa phải đảm bảo cho tr

hiểu và thuộc bài hát, vừa có thể vận động đúng theo nhạc chỉ trong một

hoảng thời gian nhất định… Thực tế hiện nay, học hát dân ca chưa được tr

tiếp cận nhiều, một số giáo viên chưa thực sự hiểu biết giá trị của các bài hát

dân ca đối với tr Các bài hát dân ca thường mang tính chất vùng miền,

không phù hợp với chất giọng ở tất cả tỉnh khác

Trong chương trình dạy dân ca iệt am cho tr mầm non có tất cả

8 bài hát trong đó chương trình học của tr mẫu giáo lớn chỉ có bài là dạy

tr hát c n lại 8 bài là cho tr nghe hát Việc sử dụng dân ca trong chương

trình chủ yếu là cô hát cho tr nghe Từ thực tế trên, cần lựa chọn thêm các

bài hát dân ca iệt am vào dạy tr ca hát trong trường mầm non

Các phương pháp dạ d n c ở trường mầm non

Những âm điệu dân ca, những sáng tác mang sắc thái dân tộc cần phải được đến sớm với tr 5-6 tu i Ở độ tu i này mà tiếp xúc với dân ca quá

muộn hoặc hông được nghe dân ca thì lớn lên sẽ thờ ơ với dân ca Những lời

ca, những làm điệu dân ca ấy ban đầu như vô tri vô giác được tr nghe và nhơ

theo quy luật cơ học thông thường, đến khi lớn lên tr được vui đ a c ng

chúng bạn trong những đêm tr ng sáng, dưới mỗi bữa trưa hè bằng những trò

chơi, bài hát dân ca ngộ nghĩnh thắm tười đượm tình dân tộc, được củng cố

nhận thức tr bắt đầu hiểu và lưu giữ trong bộ nhớ của tr , góp phần nuôi

dưỡng và phát triển những giá trị nhân v n và tâm hồn dân tộc trong tâm hồn

tr thơ một cách tích cực Trong chương trình giáo dục mầm non chú trọng

cho tr làm quen dân ca qua hình thức nghe cô hát, nghe qua b ng đĩa hoặc

vận động nhẹ nhàng theo những bài dân ca vui nhộn

1.3.2.1 Giáo viên sử dụng phương pháp trình bày tác phẩm

Tr được nghe giáo viên hát, chơi đàn trược tiếp, hoặc nghe bạn hát.Trình bày tác phẩm diễn cảm là phương pháp hiệu quả nhất, đem lại ấm

tượng sâu sắc về dân ca cho tr Trình bày, biểu diễn tác phẩm diễn cảm một

cách chân thực, sâu sắc, tác động mạnh đến tr , kích thích ở tr những tình

cảm khác nhau, làm phong phú ấn tượng của tr , gợi ở tr những cảm xúc

tương tự, đồng cảm với âm nhạc như vui, buồn, lo âu, sôi n i, ngọt ngào, êm

dịu… hi nghe nhạc trực tiếp, tr được quan sát cách thể hiện sống động của

giáo viên Những bài hát dân ca được thể hiện một cách chính xác, đơn giản,

tự nhiên, đúng phong cách, tình cảm, nội dung âm nhạc

Giáo viên trình bày, biểu diễn tác phẩm một cách chân thực, sâu sắc, tác động manh đến tr , kích thích ở tr những tình cảm khác nhau, làm phong

phú ấn tượng của tr , gợi ở tr những cảm xúc tương tự, đồng cảm với âm

nhạc như vui, buồn…

1 3 2 2 hương pháp hướng d n thực hành, uyện t p

hi muốn tr chú ý tới bài dân ca sắp được học, giáo viên chú ý sắp xếp chỗ cho tr , sao cho mọi em đều nghe rõ, nhìn thấy mọi biểu hiện trên nét

mặt và các động tác của giáo viên

Trong các hoạt động như múa, vẫn động nhẹ nhàng theo bài hát dân ca,

cô phải hát múa là chủ yêu, tr làm theo từ chậm đến nhanh dần cho đúng

nhịp độ iáo viên trình bày nhiều lần để tr có chỗ dựa, làm theo cho đến

hết

ặp phải bài dân ca hó, dài, giáo viên chia thành các đoạn, các câu ngắn, tập cho tr nắm được rồi nối tiếp các tiết nhạc, câu, đoạn sau

hi tr hát, múa sai, giáo viên trình bày lại riêng phần đó cho tr thấy,

c ng tr luyện tập nhiều lần cho đến hi tr tự làm được

1.3.2.3 Giáo viên sử dụng phương tiện trực quan

Tr được nghe nhạc, nghe qua b ng, đĩa ghe bằng phương tiện mở rộng khả n ng giới thiệu cho tr làm quen với các hình thức diến tấu khác

nhau như hát đơn, hát tốp…, các loại nhạc cụ khác nhau Giáo viên vừa cho

tr nghe, kết hợp xem tranh ảnh, hình ảnh, xem múa minh họa cho bài hát dân

ca đó Giáo viên sử dụng phương tiện thành thạo, đạt hiệu quả, cận thận trong

lựa chọn, không lạm dụng

Sử dụng nhạc cụ để trình bày để trình bày tác phẩm cho tr nghe, hướng dẫn luyện tập thực hành các hoạt động âm nhạc cho tr , đệm cho tr

biểu diễn hát, múa

Sử dụng đồ chơi âm nhạc, đạo cụ kết hợp phương pháp d ng lời để giới thiệu tác phẩm, tác giả nhằm giúp tr làm quen với dân ca Trong các tiết học

có kết hợp với múa và vận động theo nhạc Sử dụng các thiết bị điện tử đ i

hỏi phải chuẩn bị chu đáo, thành thạo, thận trọng và tránh lạm dụng

1.3.2.4 Giáo viên sử dụng phương pháp dùng ời

Dùng lời trong giáo dục và dạy học âm nhạc khá phong phú: như trình bày, giới thiệu tác phẩm, giới thiệu cách thể hiện, giải thích nội dung, phương

tiện diễn tả âm nhạc; trò chuyện về nội dung âm nhạc; kể chuyện về âm nhạc;

đặt câu hỏi, gợi mở, nhắc nhở những chỗ tr quên; khích lệ, động viên tr …

Dùng lời không phải là phương pháp cơ bản, quan trọng nhất, nhưng cần thiết và có vai trò hỗ trợ cho cá phương pháp trình bày tác phẩm, thực

hành luyện tập để nắm cá kiến thưc cơ sở, các ĩ n ng hoạt động âm nhạc Do

vậy, giáo viên sử dụng lời nói trong dạy hát dân ca phải có sự chuẩn bị ĩ

càng để dùng lời đúng lúc, đúng chỗ, vừa đủ

Lời nói ngắn gọn, rõ ràng, hình ảnh hướng tới nội dung, các phương tiện diễn tả hình tượng, tính chất âm nhạc để gợi mở những cảm xúc, tâm

trạng, tình cảm thể hiện trong những bài hát dân ca Giáo viên chuẩn bị kỹ lời

nói để không ảnh hưởng đến quá trình cảm thụ dân ca của tr

Trong việc dạy tr nghe dân ca, lời nói của giáo viên ngắn gọn, rõ ràng hình ảnh; hướng tới tính chất, nội dung tác phẩm, đến các phương tiện diễn tả

âm nhạc…để gợi mở những cảm xúc, tâm trạng thể hiện trong bài hát dân ca

Trong giới thiệu tác phẩm dân ca mà tr sắp nghe, giáo viên dùng lời giới thiệu ngắn gon về tác giả, tác phẩm, xuất xứ… Tr chuyện với tr về nội

dung tác phẩm dựa trên sự thông nhất giữa âm nhạc và lời ca trong bài Dùng

lời để giới thiệu bài hát dân ca ngắn gon, sinh động, gây được hứng thú, gợi

nhu cầu muốn nghe, muốn học tác phẩm đó

nghe Các bài hát dân ca thường mang tính chất vùng miền, không phù hợp

với chất giọng ở tất cả tỉnh khác

Khi hát múa dân ca, trang thiết bị chuẩn bị cho cô và tr c n chưa có gì phong phú và hấp dẫn Dân ca là sinh hoạt âm nhạc dân gian cho nên trang

phục cho những bài hát dân ca mang tính dân dã lỉnh kỉnh nhiều vật dụng đồ

dùng khiến giáo viên ngại chuẩn bị cho tr , phần cũng vì trang thiết bị cho

học hát dân ca trong trường mầm non c n ít Bên canh đó, sự hiểu biết của

giáo viên về dân ca còn hạn chế, phong cách chưa được truyền cảm Một số

giáo viên vẫn chưa có hả n ng truyền thụ tất cả các thể loại dân ca của các

vùng miền Một số tr khả n ng cảm thụ âm nhạc còn hạn chế

Sau đây là bảng hảo sát hả n ng học dân ca của tr mẫu giáo lớn ởn trường mầm non hiện nay

Bảng 1: Khảo sát khả n ng học dân ca của tr 5-6 tuổi

(Nguồn tác giả hóa luận, khảo sát tại trường mầm non Sao Mai, Huyện Đông

Anh, Thành phố Hà Nội vào lúc 14h30 ngày 12/11/2014) Nội dung khảo sát trên 40

Theo ết quả hảo sát cho ta thấy, tr chưa thực sự hứng thú với bài hát dân ca mình được học ì chỉ được nghe hát và vận động theo, nên tr chỉ nhớ

tên bài hát mà hông nhớ được lời ca của bài (tr thuộc lời bài dân ca đó là

) Chính vì hông nhớ lời ca mà tr có thể dễ dàng quên đi nội dung bài

hát ngay sau hi học ên hả n ng cảm thụ bài hát đó sẽ hông được cao,

đối với những tr yếu thì tiếp thu được bài hát đó là rất hó h n Tr chỉ chú

ý vào cô hát và vận động, hi cô hát hay cho tr nghe qua b ng đĩa thì tr mới

có thể nhớ và vận động theo được

Tiểu kết: hư vậy, trong chương đề tài xuất phát từ những cơ sở lí

luận, cơ sở thực tiễn đã làm rõ vai tr của âm nhạc dân ca đối đời sống con

người nói riêng và sự phát triển toàn diện nhân cách tr của tr mẫu giáo lớn

nói chung Đề tài cũng đã đề cập đến đặc điểm khả n ng âm nhạc của tr 5 - 6

tu i cùng với một số phương pháp dạy tr học dân ca ở trường mầm non Đề

tài c n nói đến thực trạng dạy học cho tr mẫu giáo lớn từ đó đưa ra bảng

hảo sát hả n ng học dân ca của tr 5 – tu i Xuất phát từ những thực tiễn

trên đã cho thấy tình hình dạy học dân ca trong trường mầm non hiện nay

Chương trình dạy tr học dân ca sắp xếp c n chưa hợp lí, chỉ chú trọng cho

tr nghe hát mà chưa chú ý tới dạy tr hát dân ca Vì vậy, người nghiên cứu

đưa ra đề tài với hi vọng giúp tr mẫu giáo lớn bồi dưỡng tình cảm dân tộc và

thêm yêu thích các bài hát dân ca của dân tộc

CHƯƠNG ĐƯA MỘT SỐ ÀI HÁT D N CA VÀO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC M NHẠC CHO TRẺ MẦM NON – TUỔI 2.1 Tiêu chí chọn các ài hát d n c

Tiêu chí chọn

Mỗi bài dân ca đều có nét đặc sắc riêng, mỗi một giai điệu, tiết tấu trong bài

dân ca thể hiện tính chất trữ tình, phản ánh sinh hoạt, hoạt động, cuộc sống,

tình cảm của nhân dân Dân ca Việt Nam mang tính chất vùng miền rõ

rệt.Mỗi miền có thể loại dân ca riêng mà hi hát lên người ta sẽ nhận ra ngay

đó là dân ca miền nào.Điều đó cũng tạo nên nét đặc sắc của nhân dân Việt

Nam Dân ca Nam bộ với những bài như: lý cây xanh, bắc im thang … nhẹ

nhàng đi vào l ng người với những sản vật trù phú của Nam Bộ Dân ca Bắc

bộ vui v , hóm hỉnh thể hiện cuộc sống lao động vất vả của người nông dân

Bắc bộ: x e hoa, gà gáy… Dân ca Trung bộ thì sâu lắng và trữ tình.Mỗi một

miền lại có những trang phục khác nhau, cách hát hác nhau Đó chính là nét

đẹp của con người Việt Nam

ựa chọn giai điệu – tiết tấu

iáo viên nên chọn những bài có nhịp chắc, hỏe; âm hình tiết tấu rõ

ràng nhắc lại nhiều lần dựa trên các nốt đơn, nốt đen có chấm hoặc dấu lặng

thể hiện sự dứt hoát của bước chân hành húc

hững bài mang tính trữ tình giai điệu thường nhẹ nhàng tha thiết, trìu

mến hoặc lượn sóng mềm mại giúp tr dễ hát, trong bài đôi hi tác giả sử

dụng dấu luyến giúp tr dễ thể hiện tình cảm bài hát Tiết tấu trữ tình thường

là những âm hình nhịp điệu đơn giản với những nốt trắng, nốt đen, móc đơn,

lặng đen, lặng đơn hông có hoặc rất ít các ý hiệu như nhấn, ngắt, dấu lặng

và giai điệu lặp đi lặp lại đều đều, các quãng được tiến hành liền bậc

Bài tính chất vui tươi, sôi n i có giai điệu dứt hoát thể hiện một

hông hí sinh hoạt vui v liên quan đến cuộc sống xung quanh của tr Tiết

tấu thường sử dụng nốt trắng, nốt đen, móc đơn, dấu lặng đen, lặng đơn, đôi

hi có móc ép để tạo hông hí nhanh vui hay sự dí dỏm ngộ nghĩnh của bài

hát

hững bài dân ca được chọn có cấu trúc ngắn gọn, lời ca rõ ràng, nhịp điệu dễ hát, dễ nhớ Thường ở nhịp tiết tấu đơn giản, âm vựa vừa phải với

giọng hát của tr

ựa chọn nội dung ời ca

ề lời ca, giáo viên nên chọn các bài có lời ca vui tươi trong sáng, giản

dị, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thuộc Đó là bài hát có nội dung miêu tả những sinh

hoạt trong đời sống hàng ngày của tr như dạo chơi trong vườn, múa hát trong

ngày hội, niềm vui được đến trường

Hình tượng của lời ca phải trong sáng, gần gũi với tr để tr có thể ết

hợp với vận động một cách dễ dàng Lựa chọn bài hát có lời ca - giai

điệu mang ý nghĩa giáo dục nhẹ nhàng, đảm bảo tính nghệ thuật hi dạy tr

Các ài đƣợc chọn

Dựa trên những tiêu chí trên có thể lựa chọn một số bài hát sau:

ột số bài hát dân ca iền Bắc

Đặt lời mới: Huy Trân

Múa đàn: Dân ca Thái

Lời mới: Việt Anh

Xòe hoa: Dân ca Thái

Lời mới: Phan Duy

Quê hương tươi đẹp: Dân ca Nùng

Inh lả ơi: Dân ca Thái

ột số bài hát dân ca miền Trung

Đi cấy: Dân ca Thanh Hóa

Hò ba lí: Dân ca Quảng Nam

ột số bài hát dân ca miền am

Bắc kim thang: Dân ca Nam Bộ

Chim sáo: Dân ca hơ – Me

Lý cây xanh: Dân ca Nam Bộ

Vui bước trên đường xa: Theo điệu Lý con sao Gò Công (Dân ca Nam Bộ)

Đặt lời mới: Hoàng Lân

Lý cây bông: Dân ca Nam Bộ

Đ c điểm các ài d n c đ đƣợc chọn

2.2.1 Các bài dân ca miền Bắc

Bài 1: Bài hát “ à gáy”

GÀ GÁY (Dân ca Cống Khao)

Đ t lời mới: Huy Trân

Bài hát “ à gáy” của dân ca Cống hao, đặt lời mới: Huy Trân Bài hát được viết ở nhịp 2/4 Có hóa biểu: Pha th ng Cấu trúc là 1 đoạn, gồm câu hát:

Câu 1: Con gà gáy le té le sáng rồi ai ơi!

Câu 2: Gà gáy té le té le sáng rồi ai ơi!

Câu 3: Nắng sáng lên rồi dậy lên nương đã sáng rồi ai ơi!

Câu 4: Rừng và nương xanh đã sáng rồi ai ơi!

Trong bài hát có: cao độ: rê, mi, son, la, si Trường độ: nốt móc đơn, nốt đen, nốt trắng Có sử dụng thêm dấu lặng đen

Bài hát “ à gáy” diễn tả tiếng gà gáy thật thân thương, quen thuộc đối với đồng bào dân tộc ít người ở vùng cao.Tiếng gà như gọi mặt trời và dân

bản thức dậy để bắt đầu một ngày mới như mọi ngày, vừa bận rộn nhưng lại

rất vui tươi và hạnh phúc

Bài 2: Bài hát “ úa đàn”

Bài hát “ úa đàn” của dân ca Thái, lời mới: Việt Anh

Bài hát viết ở nhịp 2/4.Trong bài có hóa biểu là xi giáng

Có cấu trúc đoạn gồm 3 câu hát:

Câu 1: Tình tình đây mấy cây đàn c ng h a lên vang lừng vang

Câu 2: Tình tình tình tang tình tang vang lên câu ca nhịp nhàng

Câu 3: Cầm đàn em múa nhịp nhàng đánh lên câu tịch tình tang