Qua bảng số liệu trên, tính theo tỉ lệ phần trăm của các mệnh đề, ta nhận thấy mệnh đề thứ 6 có tỉ lệ phần trăm cao nhất là: 89 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề: “NCTĐTHTN
Trang 1NHU CẦU THÀNH ĐẠT TRONG HỌC TẬP NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ
Đề tài khảo sát 300 học sinh, sinh viên tại trường Trung cấp nghề Tôn ĐứcThắng, tỉnh Bình Phước vào năm học: 2013 - 2014 bằng phương pháp điều trabằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, quan sát và thống kê toán học
Từ khóa: Nhu cầu, Nhu cầu thành đạt nghề nghiệp, Nhu cầu thành đạt trong học
tập nghề nghiệp của học sinh, sinh viên
1 Đặt vấn đề
Nhu cầu thành đạt là sự nỗ lực của con người vươn lên hoàn thiện bảnthân, là nguồn gốc tích cực của con người Nó quy định chiều hướng, tính chất,điều chỉnh hành vi mỗi người Đặc biệt tri thức trẻ, trong đó lực lượng học sinh,sinh viên có số lượng rất lớn với hoạt động chủ đạo là hoạt động học tập lĩnh hội
Trang 2tri thức kỹ năng, kỹ xảo ở những chuyên nghành khoa học khác nhau Nhu cầuthành đạt trong học tập nghề nghiệp của sinh viên đóng vai trò đặc biệt quantrọng, trong việc nâng cao chất lượng nguồn lao động trẻ ngày mai Nhất là họcsinh, sinh viên trung cấp nghề, cao đẳng nghề nói chung, học sinh, sinh viênTrung cấp nghề Tôn Đức Thắng thì nhu cầu thành đạt trong học tập nghề nghiệp
là nhu cầu bức thiết phải đạt được, bởi đó là điều kiện giúp họ vươn lên và gắn
bó với nghề
Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay vẫn còn một số học sinh, sinh viên Trungcấp nghề Tôn Đức Thắng chưa có sự phấn đấu vươn lên, vì vậy kết quả học tậpchưa cao như sự mong đợi của gia đình, nhà trường và xã hội
Điều quan trọng là việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề, tạo chuyển biếncăn bản chất lượng dạy nghề, tiếp cận với trình độ tiên tiến của khu vực và thếgiới, khuyến khích phát triển các hình thức dạy nghề, phát triển mạnh hệ thốnggiáo dục nghề nghiệp, tăng nhanh quy mô đào tạo cao đẳng nghề, trung cấp nghềcho các khu công nghiệp, các vùng kinh tế động lực và cho xuất khẩu lao động,
đã và đang được Đảng và nhà nước ta quan tâm, chú trọng Đặc biệt dự thảo
Chiến lược Phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 sẽ được trình tại Đại hội lầnthứ XI cũng đã nêu rõ: Đẩy mạnh dạy nghề và tạo việc làm, nhất là ở nông thôn
và vùng đô thị hoá; hỗ trợ các đối tượng chính sách, người nghèo học nghề Trênthế giới cũng vậy luôn tăng cường, mở rộng quy mô đào tạo nghề cả về chấtlượng lẫn số lượng, xem đó là một trong những chiến lược trọng tâm phát triểnkính tế của đất nước Chẳng hạn như Trung Quốc, gần đây ráo riết đẩy mạnh đàotạo nghề Lý Bằng nói: “Giáo dục dạy nghề và tại chức là bộ phận hợp thành củagiáo dục Ra sức phát triển giáo dục dạy nghề là con đường tất yếu để nâng caotrình độ người lao động và chấn hưng nền kinh tế”
Trang 3Do vậy, nghiên cứu nhu cầu thành đạt trong học tập nghề nghiệp của học
sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn Đức Thắng là yêu cầu bức thiết,
nhằm tìm hiểu và đánh giá thực trạng về mức độ nhu cầu thành đạt trong học tập
nghề nghiệp của học sinh, sinh viên Từ đó, tìm ra những biện pháp tâm lý – giáo
dục nhằm nâng cao nhu cầu thành đạt trong học tập nghề nghiệp của học sinh,
sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn Đức Thắng, góp phần nâng cao chất lượng
giáo dục và đào tạo nói chung, chất lượng đào tạo nghề nói riêng Vì đó là con
đường tất yếu để nâng cao trình độ người lao động và chấn hưng nền kinh tế của
đất nước
2 Kết quả nghiên cứu
Bảng 1: NCTĐTHTNN thể hiện qua thái độ của học sinh, sinh viên.
sinh viên tích cực ứng dụng tri thức,
kỹ năng, kỹ xảo giải quyết vấn đề
Trang 44 NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh
viên có uy tín cao trong học tập
5 NCTĐTHTNN thúc đấy học sinh,
sinh viên tích cực học hỏi kinh
nghiệm, nâng cao tay nghề, trở thành
người thợ giỏi sau này ra trường có
thu nhập cao
6 NCTĐTHTNN đòi hỏi học sinh, sinh
viên sự nỗ lực không ngừng trong quá
trình học tập
7 NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh viên
có mối quan hệ tốt đẹp và vị trí cao
trong tập thể và được tập thể yêu
mến
Qua bảng số liệu trên, tính theo tỉ lệ phần trăm của các mệnh đề, ta nhận
thấy mệnh đề thứ 6 có tỉ lệ phần trăm cao nhất là: 89 % số học sinh, sinh viên
cho khẳng định mệnh đề: “NCTĐTHTNN thúc đấy học sinh, sinh viên tích cực
học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề trở thành người thợ giỏi sau này ra
trường có thu nhập cao” là đúng, có 8% số học sinh, sinh viên cho khẳng định
mệnh đề này chỉ đúng một phần và chỉ có 3% số học sinh, sinh viên cho khẳng
định mệnh đề này là không đúng: Mệnh đề 1 có có tỉ lệ phần trăm cao thứ hai
là: 82% số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề: “NCTĐTHTNN giúp
học sinh, sinh viên tích cực học tập, tìm hiểu các lĩnh vực khác và sáng tạo khoa
học kỹ thuật.” là đúng, có 16% số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề
này chỉ đúng một phần và chỉ có 2% số học sinh, sinh viên cho khẳng định
mệnh đề này là không đúng Mệnh đề thứ 2 có có tỉ lệ phần trăm cao thứ ba là:
62% số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề: “NCTĐTHTNN thúc đẩy
học sinh, sinh viên tích cực ứng dụng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo giải quyết vấn đề
Trang 5trong thực tiễn.” là đúng, có 25 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh
đề này chỉ đúng một phần và có tới 13 % số học sinh, sinh viên cho khẳng địnhmệnh đề này là không đúng Mệnh đề thứ 4 có có tỉ lệ phần trăm cao thứ tư là:
53 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề: “NCTĐTHTNN giúp họcsinh, sinh viên có uy tín cao trong học tập.” là đúng, có tới 31 % số học sinh,sinh viên cho khẳng định mệnh đề này chỉ đúng một phần và có 16 % số họcsinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề này là không đúng Mệnh đề thứ 6 có
có tỉ lệ phần trăm cao thứ năm là: 48 % số học sinh, sinh viên cho khẳng địnhmệnh đề: “NCTĐTHTNN đòi hỏi học sinh, sinh viên sự nỗ lực không ngừngtrong quá trình học tập.” là đúng, có tới 38 % số học sinh, sinh viên cho khẳngđịnh mệnh đề này chỉ đúng một phần và chỉ có 14 % số học sinh, sinh viên chokhẳng định mệnh đề này là không đúng Mệnh đề thứ 3 có có tỉ lệ phần trămcao thứ sáu là: 44 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề:
“NCTĐTHTNN thúc đẩy học sinh, sinh viên tích cực thi đua với bạn bè tronghọc tập.” là đúng, có tới 45 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đềnày là không đúng và chỉ có 11 % số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh
đề này chỉ đúng một phần Mệnh đề thứ 7 có có tỉ lệ phần trăm thấp nhất trong
7 mệnh đề và chỉ đạt: 39% số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh đề:
“NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh viên có mối quan hệ tốt đẹp và vị trí caotrong tập thể.” là đúng, có tới 46% số học sinh, sinh viên cho khẳng định mệnh
đề này chỉ đúng một phần và có 15 % số học sinh, sinh viên cho khẳng địnhmệnh đề này là không đúng
Điều này chứng tỏ cho thấy học sinh, sinh viên có thái độ khá tốt về tầmquan trọng về NCTĐTHTNN, nhưng thái độ được thể hiện ở nhiều mức độkhác nhau trong từng mệnh đề, điều này cũng đúng vì nó phải phù hợp với nhucầu của học sinh, sinh viên học nghề Mệnh đề: “NCTĐTHTNN thúc đẩy họcsinh, sinh viên tích cực học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề trở thành ngườithợ giỏi sau này ra trường có thu nhập cao” có tỉ lệ phần trăm: 89 % khẳng định
Trang 6đúng, cao nhất trong 7 mệnh đề Vì sao vậy? điều này cũng dễ hiểu bởi họcsinh, sinh viên học nghề luôn ý thức được rằng: “tay nghề là cần câu cơm” củangười thợ Hơn thế nữa học sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn ĐứcThắng học nghề luôn mong muốn sau này ra trường có tay nghề giỏi để có thunhập cao và đủ sức cạnh tranh với các bậc thợ khác trong xã hội
Mục tiêu chính của người học nghề ở đây là phải kiếm được nhiều tiền từchính nghề mà mình được đào tạo, muốn vậy phải có kinh nghiệm và tay nghềgiỏi, mới có đủ sức cạnh tranh trên thi trường Điều gì thúc đẩy học sinh, sinhviên trường Trung cấp nghề Tôn Đức Thắng đặt ra mục tiêu cao trong nhu cầuthành đạt trong học tập nghề nghiệp “NCTĐTHTNN thúc đẩy học sinh, sinhviên tích cực học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề trở thành người thợ giỏisau này ra trường có thu nhập cao” Phải chăng ảnh hưởng cả về chủ quan vàkhách quan đến học sinh, sinh viên
Như chúng ta cũng biết, trong hai năm trở lại đây, nhất là trong thời điểmnày Thời điểm mà tôi tiến hành điều tra: Nhu cầu thành đạt trong học tập nghềnghiệp của học sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn Đức Thắng – TỉnhBình Phước, vào tháng 5 năm 2014, giá các mặt hàng nông sản, nhất là giá mủcao su rớt giá thê thảm … bà con nông dân ở các vùng trồng cao su nói chung
và tỉnh Bình Phước nói riêng, buộc lòng mất trắng thu hoạch mủ, vì giá mủ cao
su bán ra không đủ vốn bỏ ra chăm sóc, chưa nói đến công thuê thợ cao mủ vàtrút mủ ban đêm Chỉ có ít hộ gia đình cạo mủ cao su cầm hơi: “ Đủ mua bát gạosống qua ngày”
Thu nhập chính của nhân dân tỉnh Bình phước là nông sản, cao su lànguồn nông sản chính của người nông dân nơi đây, diện tích trồng cao su chiếmtới trên 90% quỹ đất Cao su rớt giá thê thảm người nông dân bỏ xứ đi làm thuê,làm mướn khắp nơi chủ yếu là đi phụ hồ, xe ôm … Vì lâu nay họ chỉ có mộtnghề duy nhất là chăm sóc cao su và cạo mủ cao su
Trang 7Có thể nói thời hoàng kim của cây cao su bị tạm lắng, từ đó ta có thểđưa ra câu hỏi yếu tố khách quan nào tiếp động trực tiếp đến nhận thức củangười dân nơi đây, trong đó có học sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề TônĐức Thắng – Tỉnh Bình Phước Trước đây thời hoàng kim của cây cao su, ngườidân không chú trọng đến việc học tập của con em họ, họ cho rằng học làm gì chomất thời gian và công sức, chỉ cần có sức khỏe, có vốn đầu tư vào cây cao su thì
cả đời sung sướng: Một tháng thu hoạch từ mủ cao su với diện tích 1ha trừ côngchăm bón và thuê thợ cạo mủ, thu lợi nhuận tới gần 3 trăm triệu/1 tháng Họthường ngân nga chế diễu: “ Học làm gì cho đầu to, mắt cận, học làm gì cho lậnđận về sau – Như tôi đây chẳng cần học tiền bạc chất đầy nhà – ngủ dậy bước ravườn cao su là có tiền đầy túi…”
Thời điểm này: “Thất bát” làm thay đổi nhận thức của người dân, dùkinh tế sa sút hơn trước nhiều nhưng họ bắt đầu chú ý đến chuyện học hành củacon em Các bậc phụ huynh đưa con đến nhập học tại trường không còn thái độhênh hoang vỗ ngực trước cán bộ giáo viên nhà trường “Vận động lắm, ông mớicho con ông đi học đấy, liệu hồn đối xử cho tốt, nếu không ông cho con ông về
ăn chơi và cạo mủ cho khỏe” mà thay vào đó là: “Thất bát thật rồi, trăm sự nhờcác thầy cô dạy bảo, rèn cho cháu một cái nghề … để kiếm cơm…”
Có thể khẳng định rằng tình hình thực tế “Giá mủ cao su trượt giá trầmtrọng” tác động trực tiếp đến nhận thức các bậc phụ huynh và học sinh, sinhviên, vì thế mà các em chọn mệnh đề: “NCTĐTHTNN thúc đẩy học sinh, sinhviên tích cực học hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề trở thành người thợ giỏisau này ra trường có thu nhập cao” khẳng định là đúng, chiếm: 89% cao nhấttrong 7 mệnh đề Chỉ 3% học sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn ĐứcThắng – Tỉnh Bình Phước, cho là không đúng Vì sao vậy ? tôi tìm hiểu số ý kiếnnày thuộc về số rất ít học sinh, sinh viên năm thứ hai thi rớt các trường Đại họchoặc điểm thi xét vào hệ cao đẳng chuyên nghiệp không đủ điểm Số học sinh,
Trang 8sinh viên này còn nuôi ước mơ sẽ thi lại đại học, vào học nghề với họ chỉ là nơitrú chân tạm thời, trong 3% học sinh, sinh viên đó còn có một số con nhà đại giacao su trước kia vẫn chưa tỉnh mộng, do có nhiều tiền ăn chơi, quậy phá, gia đìnhkhông quản lí và giáo dục nổi, đưa vào trường, các bậc phụ huynh này xemtrường nghề là nơi trông coi con em hư hỏng giúp họ, chứ không phải cho con đihọc lấy cái nghề nuôi thân sau này
Nếu dừng lại ở “NCTĐTHTNN thúc đẩy học sinh, sinh viên tích cựchọc hỏi kinh nghiệm, nâng cao tay nghề trở thành người thợ giỏi sau này ratrường có thu nhập cao” Thì điều này đúng với thực tế khó khăn mà người nôngdân Bình Phước đang phải nếm trãi: “ Cao su trượt giá thê thảm” nên người học
có ước mơ thoát khỏi thảm cảnh này, là phải học có một tay nghề giỏi ra trườnghành nghề kiếm được thật nhiều tiền phụ giúp gia đình Xét về khía cạnh cho cánhân, là thái độ đúng đắn không có gì là sai, nhưng chỉ dừng lại lợi ích cá nhân,nghĩa là NCTĐTHTNN mang tính cá nhân thì chưa đủ Cần phải có giá trị xã hội
và vì lợi ích xã hội nữa
Xét cho cùng thì: “Nhà nhà, người người có no ấm thì xã hội mới phồnvinh và thịnh vượng” và “Dân giàu thì nước mới mạnh” Vấn đề mấu chốt ở đây
là các lực lượng giáo dục: Nhà trường – Gia đình – Xã hội cần phải giáo dục đểnâng cao hơn nữa thái độ cho các em, giúp các em không chỉ hiểu: cố gắng họctập trở thành người thợ giỏi có thu nhập cao cho bản thân và gia đình còn phải cóđóng góp cho xã hội Trả lời câu hỏi lớn này, chúng ta đi vào tỉ lệ phần trăm cao
thứ 2 ở mệnh đề thứ nhất “ NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh viên tích cực học
tập, tìm hiểu các lĩnh vực khác và sáng tạo khoa học kỹ thuật” Đạt tới 82%khẳng định đúng Có thể nói đây là nhiệm vụ cốt lõi trong học tập của học sinh,sinh viên nói chung và của học sinh, sinh viên trường Trung cấp nghề Tôn ĐứcThắng nói riêng, nhất là học sinh, sinh viên học nghề, bởi vì sau này ra đời trênbước đường hành nghề, muốn tồn tại được mang lại thu nhập cao và đủ sức cạnh
Trang 9tranh trên chiến trường kinh doanh đầy thử thách và gay gắt Bản thân người thợkhông những giỏi một nghề được đào tạo chính thức mà còn phải có hiểu biết vàlàm được một số nghề gần với nghề chính của mình
Hơn nữa, muốn có uy tín cao trong nghề nghiệp sau này và thành đạttrong học tập thì học sinh, sinh viên không chỉ tích cực học tập, mà còn phải tìmhiểu các lĩnh vực khác và luôn luôn có những sản phẩm sáng tạo khoa học tronghọc tập, đưa ra sử dụng mang lại tiện lợi cho cuộc sống, nhiệm tình tham gia hộithi sáng tạo khoa học kỹ thuật do trường và các cấp tổ chức nhằm khẳng định taynghề và năng lực sáng tạo khoa học kỹ thuật của bản thân
Như vậy ở mệnh đề 1 này: “NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh viên
tích cực học tập, tìm hiểu các lĩnh vực khác và sáng tạo khoa học kỹ thuật” thì
NCTĐTHTNN của học sinh, sinh viên cố gắng học tập trở thành người thợ giỏi
có thu nhập cao cho bản thân và gia đình mà các em còn có đóng góp cho xã hội.Chẳng hạn trong học tập luôn có những sản phẩm khoa học sáng tạo sử dụng tốttrong đời sống, ví dụ Thầy và trò trường Trung cấp nghề Tôn Đức Thắng năm
2012 đã sáng tạo bộ điều khiển từ xa hệ thống bóng đèn cao áp, sản phẩm nàytham gia hội thi sáng tạo khoa học kỹ thuật của tỉnh Bình Phước đạt giải nhì.Hiện nay lắp sắp đưa vào sử dụng điều khiển hệ thống bóng đèn cao áp tạitrường và các khu công nghiệp Chơn thành, được nhiều tỉnh bạn đặt hàng Nhưvậy chúng ta đã trả lời được câu hỏi lớn “cố gắng học tập trở thành người thợgiỏi có thu nhập cao cho bản thân và gia đình còn phải có đóng góp cho xã hội”.Các em có thái độ đúng đắn về NCTĐTHTNN của mình là luôn biết đặt lợi íchcủa bản thân và lợi ích xã hội trong NCTĐTHTNN, đây là điều rất đáng đượcđộng viên và khích lệ hơn nữa
Mệnh đề thứ 7: “NCTĐTHTNN giúp học sinh, sinh viên có mối quan
hệ tốt đẹp và vị trí cao trong tập thể và được tập thể yêu mến.” đạt: 39% khẳng
Trang 10định đúng, thấp nhất trong 7 mệnh đề Điều này làm cho chúng ta phải đặt câuhỏi: Tại sao? trả lời cho câu hỏi này, trong phỏng vấn sâu với câu hỏi: “ Nhữngbạn học khá giỏi trong lớp có được tập thể lớp yêu mến không ? Tại sao?” Đa
số các em trả lời rất thẳng thắn: “ Rất ít được tập thể lớp quý trọng” các em giảithích: Phần lớn những bạn này khá kiêu luôn xem mình là trung tâm, ít khi giúp
đỡ tập thể trong học tập và những khó khăn trong cuộc sống, những bạn học khágiỏi trong lớp không có nghĩa là được tập thể yêu mến, quý trọng, mặt khác họcsinh, sinh viên trường nghề chúng em hạnh kiểm không quan trọng, vì đến cácdoanh nghiệp xin việc họ thử tay nghề trong 2 tiếng hoặc 4 tiếng làm được việc
họ nhận vào làm ngay, ít quan tâm đến hạnh kiểm Vì kỷ luật ở các doanh nghiệpnói chung và doanh nghiệp nước ngoài nói riêng luôn dùng kỷ luật sắt: Vi phạmmột lần trừ 50% lương, lần 2 đuổi việc dù vi phạm chỉ là đi trễ quá 5 phút Dùhạnh kiểm hàng tuần, hàng tháng từng học sinh, sinh viên đưa ra tập thể lớp bìnhbầu, xếp loại Xếp loại gì cũng được các em không quan tâm, vì nó không ảnhhưởng đến quá trình đi xin việc làm sau này, nên các em không cần sự ủng hộcủa tập thể lớp
Phải chăng ? “ Đạo đức của người công nhân” không quan trọng, màchỉ cần người thợ, người công nhân có tay nghề giỏi là đủ, đây là một vấn đề cầnkiến nghị với các doanh nghiệp, công ty trong nước và nước ngoài
Chúng tôi thiết nghĩ nhà nước cần phải đặt ra tiêu chuẩn tuyển côngnhân: Phải bao gồm cả năng lực và phẩm chất cho các công ty, doanh nghiệp,nhà máy trong nước và ngoài nước Như vậy trong quá trình đào tạo ở cáctrường nghề thuận lợi rất nhiều Vì học sinh, sinh viên của trường nghề, các emchỉ chú trọng đến việc rèn luyện và nâng cao tay nghề, không quan tâm đến tudưỡng đạo đức Điều này dẫn đến thực tế học sinh, sinh viên ở trường nghề luônxảy ra những hành vi mất đạo đức như: Đánh nhau, uống rượu, cờ bạc, … thậm