Hình tượng nhân vật kẻ thù trong tiểu thuyết của Nguyễn bảo

Nhưng đọc Thượng Đức của nhà văn Nguyễn Bảo, tôi hiểu thêm một góc khuất khác trong con người nhân vật kẻ thù.. Dưới đây, chúng tôi xin trích dẫn một vài nhận xét tiêu biểu xung quanh vấ

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT KẺ THÙ TRONG TIỂU THUYẾT THƯỢNG ĐỨC CỦA NGUYỄN BẢO

Nguyễn Thị Diễm My Đại Học Đà Lạt

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chúng tôi đã học, đã đọc khá nhiều

tác phẩm viết về đề tài chiến tranh cách

mạng Tội ác của kẻ thù - bọn xâm lược,

bọn tay sai bán nước - hiện lên trên từng

trang viết Nhưng đọc Thượng Đức của

nhà văn Nguyễn Bảo, tôi hiểu thêm một

góc khuất khác trong con người nhân vật

kẻ thù Bên cạnh cái xấu xa, tàn ác, chất

"người" trong nhân vật kẻ thù được tác giả

khắc họa khá đậm nét Đến với tiểu thuyết

Thượng Đức, ta không bắt gặp một cách

trực diện tội ác, sự điên cuồng chém giết

của những tên ngụy quân mà là nhìn thấu

nội tâm của chúng Đây là điều rất đáng

ghi nhận

Chiến tranh đã là quá vãng Cần thiết

có cái nhìn toàn diện, khách quan về

những con người đứng bêm kia chiến

tuyến Đơn giản bởi một điều, họ cũng là

NGƯỜI, cái khác cơ bản là ở sự lựa chọn

chính trị

2 Lịch sử vấn đề

Thượng Đức là cuốn tiểu thuyết ra

đời do hưởng ứng “Cuộc vận động sáng

tác tiểu thuyết sử thi về đề tài chiến tranh

cách mạng” của Bộ Quốc phòng Tính đến

thời điểm chúng tôi tiến hành khảo sát đề

tài này thì chưa có một công trình nghiên

cứu nào về tác phẩm Thượng Đức.

Tuy vậy, chúng ta có thể tìm thấy

những nhận xét về tiểu thuyết này trong

một số bài viết như: Ký ức chiến tranh

(Bùi Việt Thắng), Dấu ấn Thượng Đức

(Nguyễn Hữu Qúy), Thượng Đức - một

cách nhận diện chiến tranh: trung thực,

giàu cảm xúc (Đỗ Viết Nghiệm) Đó là

những suy nghĩ, những cảm xúc của những

người trong nghề Bên cạnh đó còn có

những bài viết khác của bạn đọc

Dưới đây, chúng tôi xin trích dẫn

một vài nhận xét tiêu biểu xung quanh vấn

đề "Hình tượng nhân vật kẻ thù" trong tiểu

thuyết Thượng Đức của nhà văn Nguyễn

Bảo

Từ Nữ Triệu Vương trong bài

Thượng Đức đã nhận xét: "Tiểu thuyết đã

xây dựng hai tuyến nhân vật rõ nét, phong phú, đa dạng về số phận, tính cách Các nhân vật trong tác phẩm không đơn giản, một chiều, không theo cách hiểu cách nghĩ thông thường mà rất "người” Tác giả bài viết đặc biệt đánh giá cao ngòi bút tiểu thuyết Nguyễn Bảo khi xây dựng nhân vật trung tá quận trưởng Nguyễn Quốc Hùng Cùng quan điểm là ý kiến của Bùi Việt

Thắng: “Trong Thượng Đức, nhà văn đã

dành một số trang không ít để miêu tả nhân vật kẻ thù: “Đã qua rồi cái thời ấu trĩ khi nói về kẻ thù thì chỉ thấy chúng tàn bạo và dốt nát, chúng là cổ máy giết người Gần đây, trong tiểu thuyết viết về chiến tranh, nhân vật kẻ thù đã được thể hiện trong một quan niệm nghệ thuật khác Nhân vật trung

tá quận trưởng Nguyễn Quốc Hùng và nhân vật tiểu đoàn trưởng Hà Văn Lầu

trong Thượng Đức được nhà văn"đối xử

công bằng" hơn Cả hai nhân vật này đều được nhà văn thể hiện cả phần "con người trong con người" - nghĩa là ngoài bộ mặt một sĩ quan được xếp vào loại có nợ máu với dân thì trong mỗi cá nhân đó vẫn không mất đi phần con người như bất kỳ ai( có yêu thương hờn giận, có chờ đợi nhớ nhung, có kỷ niệm và mơ ước…)"

3 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ yêu cầu và mục đích của hướng tới của đề tài, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp hệ thống Bên cạnh đó, chúng tôi còn vận dụng thao tác so sánh

4 Bố cục đề tài

Ngoài Phần mở đầu và Kết luận, đề tài khảo sát bốn nội dung, được trình bày

như sau:

1 Khái quát hình tượng nhân vật kẻ thù

trong tiểu thuyết Việt Nam giai đoạn

1954-1975

2 Giá trị nội dung tiểu thuyết Thượng

Đức của Nguyễn Bảo

3 Nhân vật kẻ thù trong tiểu thuyết

Thượng Đức của Nguyễn Bảo

4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật kẻ thù

của Nguyễn Bảo trong tiểu thuyết Thượng

Đức

II NỘI DUNG

1 Khái quát hình tượng nhân vật

kẻ thù trong tiểu thuyết Việt Nam giai

đoạn 1954-1975

Những năm 1954-1975 là thời kỳ nở

rộ của tiểu thuyết sử thi, đặ biệt là tiểu

thuyết cách mạng miền Nam 1965-1970

Mô tả kẻ thù, các tác giả đã vạch trần âm

mưu, thủ đoạn cũng như bản chất xấu xa,

phản động của chúng trong cuộc đối đầu

sinh tử với nhân dân, với cách mạng

Thằng Xăm trong tiểu thuyết Hòn Đất của

Anh Đức là một tên ác ôn mang bản chất

của giai cấp địa chủ " thù cách mạng với

tất cả nỗi căm oán chứa chất trong bao

năm" Hắn đã không từ một thủ đoạn man

rợ nào trong khi chống phá cách mạng

Nhân vật Ba Phổ trong Gia đình má Bảy

(Phan Tứ) cũng là một tên địa chủ ác ôn

được miêu tả tập trung ở dục vọng tiền và

quyền Hình ảnh thằng Phổ hiện ra chống

cánh tay xăm chàm vào hông, gườm gườm

con mắt lồi "một chén gạo cho Cộng sản là

một chén máu!" ám ảnh người đọc Trong

tiểu thuyết Đất Quảng của Nguyễn Trung

Thành, Hứa Min được dựng lên như một

tên căm thù giai cấp điên cuồng nhất Min

là kẻ nuôi ý chí phục thù cách mạng, biết

tạm nén những thú ăn chơi sa đọa, tập

trung vào mục đích phản cách mạng

Trên đây là một số nhân vật phản

diện được miêu tả bằng những nét thù

nghịch, đối lập với những người chiến sĩ

cách mạng Bên cạnh đó còn có những

nhân vật khác như thiếu tá Sằng, vợ chồng

Ba Phi trong Hòn Đất, vợ chồng Ba Sồi, đại diện Hiếm, cảnh sát Âu trong Ở xã Trung Nghĩa, Quản Mun, trung úy Đào trong tiểu thuyết Rừng U Minh Chúng đã

được các nhà văn phác họa với những nét tạo hình khá sinh động, làm cho người đọc nhận thức rõ hơn, sâu hơn bản chất xấu xa

và nguy hiểm của kẻ thù Nguyễn Thi đã

mô tả chân dung đại diện Hiếm (Ở xã Trung Nghĩa) bằng những nét sắc sảo: "

Hắn ngồi sau cái bàn tròn, mặt bàn bằng đá cẩm thạch rộng đến tám cái lưng hắn đặt cũng lọt Chính vì cái khối to lớn bè bè trước mặt nên người hắn trông nhỏ choắt Trên mặt hắn chỉ có hai cái tai và sống mũi

là không động đậy còn thì toàn bộ đều đang nhăn nhó kể cả cặp kính trễ xuống như cũng đang chuẩn bị nhảy ra ngoài"

Nhân vật Hứa Xâng trong Đất Quảng được nhà văn Nguyễn Trung Thành

vạch rõ bản chất gian ác của kẻ thù: "

trước đã theo Tây nay lại về cướp ruộng đất và giết người, nó đứng sau ngọn đèn cày đó, gầy và cao, bóng lắc lư trên tường trắng bệch như một con rắn khổng lồ lạnh lùng trườn từ mặt đất lên trần nhà".

Như vậy, nhân vật kẻ thù trong tiểu thuyết Việt Nam giai đoạn 1954-1975 là điển hình cho những nét tính cách tàn ác, hiểm độc Đó là những kẻ phản động trong tư tưởng, độc ác điên cuồng trong chống phá cách mạng và đồi trụy trong sinh hoạt Nhìn chung, chúng được xây dựng ở cực đối nghịch với nhân vật anh hùng, tạo nên hai phe đối lập địch - ta, thiện - ác, chính - tà và chúng thường bị đẩy về phía ác quỷ Đây là cách thức xây dựng nhân vật kẻ thù phục vụ cho mục đích chính trị, theo yêu cầu của cuộc chiến đấu lúc bấy giờ Trong điều kiện hoàn cảnh chiến tranh, các nhà văn của chúng ta nói chung chưa thật hiểu kẻ thù một cách sâu sắc, toàn diện Do vậy nhân vật kẻ thù còn

sơ lược, chưa có cá tính, chưa có đời sống tâm lý sinh động Hình tượng nhân vật kẻ thù chỉ làm nền cho hình tượng nhân vật anh hùng, mà quên một điều rằng, trong thực tế, trừ một bộ phận quân đội trong

chính quyền ngụy trở thành những kẻ ác

ôn thì đa số sĩ quan, binh lính quân đội Sài

Gòn phải sống trong cảnh bắt buộc phải

cầm súng Bởi lẽ, trước hết họ vẫn là người

nhưng phải đi trên con đường lầm lạc và lý

tưởng của họ khác hẳn lý tưởng của những

người Cộng sản

2 Giá trị nội dung tiểu thuyết

Thượng Đức của Nguyễn Bảo

Sau năm 1975, đăc biệt là trong thời

kỳ đổi mới của văn xuôi tái hiện chiến

tranh cách mạng, nhiều tác phẩm xuất sắc

đã ra đời, trong đó có Thượng Đức của

Nguyễn Bảo

Nguyễn Bảo họ tên khai sinh là

Nguyễn Ngọc Bảo, bút danh Nguyễn Bảo

Ông sinh ngày 2 tháng 4 năm 1948, quê

gốc Vĩnh Thạnh, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa

Tốt nghiệp khoa văn trường Đại học Tổng

hợp Hà Nội năm 1971, Nguyễn Bảo vào

công tác và chiến đấu ở chiến trường khu

V trong suốt thời kỳ kháng chiến chống

Mỹ Sau năm 1975, Nguyễn Bảo về làm

Biên tập viên tạp chí Văn nghệ quân đội

Hiện nhà văn là đại tá, Tổng biên tập Tạp

chí Văn nghệ quân đội, Đảng viên Đảng

Cộng sản Việt Nam, hội viên Hội nhà văn

Việt Nam Với tiểu thuyết Thượng Đức,

nhà văn Nguyễn Bảo đã nhận được bằng

khen của Bộ Quốc phòng và tặng thưởng

của Hội nhà văn Việt Nam năm 2006

Thượng Đức là cuốn tiểu thuyết sử

thi tái hiện chiến tranh cách mạng chống

Mỹ cứu nước vào giai đoạn cuối Chiến

dịch Thượng Đức được Nguyễn Bảo chọn

làm sự kiện xuyên suốt cuốn tiểu thuyết

cùng tên của mình

Thượng Đức là cụm cứ điểm kiên cố,

vững chắc án ngữ vòng ngoài ở phía Tây

Nam căn cứ liên hiệp hải - lục - không

quân Đà Nẵng của Mỹ - ngụy Đây là một

căn cứ vô cùng hiểm yếu Hiểu được điều

này, địch đã xây dựng Thượng Đức thành

một “cánh cửa thép” Ba lần tấn công

Thượng Đức trước đó ta đều thất bại Bộ

Tổng tham mưu phải điều Sư đoàn 304,

quân chủ lực của Bộ vào tác chiến với bộ

đội và nhân dân khu V, quyết tâm giải

phóng Thượng Đức cho bằng được Trải qua hai cuộc tấn công vào chi khu quận lỵ Thượng Đức, quân ta đã giành được thắng lợi Chiến dịch được miêu tả một cách sinh động và hấp dẫn Nhiều nhân vật tạo cho độc giả ấn tượng khó quên: tướng Hai Mạnh - Tư lệnh quân khu V, tướng Nguyễn Chánh - Phó Tư lệnh - Chính ủy quân khu V, Đại tá Hoàng Đan - quân đoàn phó, Lê Công Phê - Sư trưởng Sư 304 và

cả đồng chí Sáu Nam - Chủ tịch tỉnh Quảng - Đà nữa Dưới sự chỉ huy của họ là lớp lớp những chiến sĩ kiên trung, chiến đấu với một tinh thần gan góc, quả cảm và sẵn sàng hy sinh cho thắng lợi cuối cùng

Đó là những con người như Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Quỳ, Tiểu đoàn phó Ngoãn, anh trinh sát vui tính Toản, anh lính trẻ Tấn, cán bộ địa phương Hoàng Thủy và cả cô gái mảnh dẻ nhưng vô cùng gan dạ Cẩm Linh

Ngòi bút của Nguyễn Bảo không chỉ dừng lại ở việc miêu tả nhân vật anh hùng

mà tác giả còn đi sâu khám phá bản chất nhân vật kẻ thù Nổi bật là nhân vật quận trưởng Nguyễn Quốc Hùng - một sĩ quan trung thành với lý tưởng phụng sự cho chế

độ Việt Nam cộng hòa, tiểu đoàn trưởng

Hà Văn Lầu thô lỗ, tục tằn nhưng chiến đấu với lòng tận trung của người lính Bên cạnh đó còn có quận phó Nguyễn Trung Tín sống thực tế, tư lệnh quân đoàn 1 vùng

I chiến thuật Ngô Quang Trưởng "chỉ tay năm ngón", ấp trưởng Nguyễn Bá hèn nhát Tác giả đã mang đến cho chúng ta cái nhìn mới mẻ, khách quan về nhân vật kẻ thù: bên cạnh bản chất hung ác, phản động, vẫn tồn tại trong con người chúng những mặt tính cách rất “người” Chính điều này làm cho tác phẩm mang đầy giá trị chân thực

3 Nhân vật kẻ thù trong tiểu

thuyết Thượng Đức của Nguyễn Bảo

Nguyễn Bảo đã có cái nhìn khách quan khi xây dựng nhân vật kẻ thù trong

tiểu thuyết Thượng Đức Mỗi nhân vật kẻ

thù trong tác phẩm đều có đời sống riêng, tính cách riêng và có số phận riêng

3.1 Nhân vật trung tá quận trưởng

Nguyễn Quốc Hùng

Nguyễn Quốc Hùng là quận trưởng

chi khu quận lỵ Thượng Đức Nguyễn

Quốc Hùng được nhà văn xây dựng với

những nét tính cách chân thật Hùng là

hình tượng của một sĩ quan quân đội cộng

hòa trung thành với lý tưởng phụng sự chế

độ miền Nam Ở Hùng không có cái thô

lỗ, tàn bạo của nhân vật kẻ thù mà ta quen

hình dung Nổi bật nơi y là một người đàn

ông lịch lãm, hấp dẫn; một người chồng,

người cha có trách nhiệm với gia đình; đặc

biệt đối với người dân ấp Hà Tân, Hùng đã

tạo được niềm tin trong họ vào cái chế độ

mà y tôn thờ, bảo vệ

Xây dựng nhân vật quận trưởng

Hùng trong mối quan hệ với gia đình, với

người dân, thái độ của y trong cuộc tranh

luận với Lầu và Tín, Nguyễn Bảo đã tạo

nên một viên sĩ quan nguỵ đầy cá tính

Nhân vật này đã có những khoảnh khắc

sống trong dằn vặt rất “người” Tuy vậy,

tác giả cũng không quên vạch trần bản chất

của một tên nguỵ quân trong hắn

Có thể nói rằng, hình tượng nhân vật

Nguyễn Quốc Hùng là nơi hội tụ điểm

nhìn mới mẻ của Nguyễn Bảo Đọc

Thượng Đức, độc giả không hề bắt gặp ở

y cái độc ác, tàn bạo của một nhân vật kẻ

thù mà đâu đó, chỉ là hành động đường

cùng của một tên giặc Hùng là một sĩ quan

có tinh thần quốc gia, trung thành với chế

độ, dũng cảm và có tài chỉ huy Y cũng là

một con người, có thể không hẳn là tốt

nhưng là người sống có lý tưởng, có ước

mơ và cũng có trái tim yêu thương tha

thiết Bi kịch của y là đã chọn đi trên con

đường lầm lạc Nguyễn Bảo đã thật “ưu ái”

và dành cho Hùng thiện cảm khi để cho

nhân vật này chọn cái chết

Xây dựng nhân vật Nguyễn Quốc

Hùng với đầy đủ những phẩm chất “người”

và “không người” trong một con người cụ

thể, nhà văn Nguyễn Bảo đã làm cho cái

thang độ nhân vật phản diện không còn

đậm màu tội ác như nhân vật kẻ thù trong

tiểu thuyết chiến tranh giai đoạn

1954-1975 Đây là thành công nổi bật trong khắc họa hình tượng nhân vật kẻ thù trong tiểu

thuyết Thượng Đức của nhà văn Nguyễn

Bảo

3.2 Nhân vật thiếu tá tiểu đoàn trưởng Hà Văn Lầu

Hà Văn Lầu là một kiểu sĩ quan ngụy khác với Nguyễn Quốc Hùng mà nhà văn Nguyễn Bảo đã xây dựng Lầu không đẹp trai, học thức như Hùng, cũng không lịch thiệp, đứng đắn như Hùng Hắn là một kẻ làm hết mình và chơi cũng hết mình Lầu theo đuổi quan niệm sống phóng túng và lối ăn chơi trác táng của đám sĩ quan binh lính quốc gia Tuy nhiên, hắn là một người

có nghĩa khí Trong cuộc tranh luận với Hùng và Tín, về trách nhiệm đối với quốc gia, Lầu đã tỏ rõ thái độ kiên quyết của mình

Như vậy, nhân vật Hà Văn Lầu được nhà văn dựng lên với tính cách của một tiểu đoàn trưởng xông xáo, cơ mưu, chống Cộng quyết liệt Lầu là một nhân vật sĩ quan nguỵ mang đậm chất phản diện Hình tượng nhân vật kẻ thù trong tiểu thuyết

Thượng Đức nhờ đó cũng trở nên đa dạng

hơn

3.3 Nhân vật thiếu tá quận phó Nguyễn Trung Tín

Nhân vật quận phó Nguyễn Trung Tín trong tác phẩm không được tác giả xây dựng đậm nét như Hùng và Lầu nhưng qua cuộc tranh luận lý tưởng giữa ba con người này, ta cũng phần nào hình dung được con người y Tín là người có học, biết rộng hiểu và là một kẻ thức thời Tín “sáng suốt” hơn Hùng và Lầu ở chỗ, y đã nhận ra bản chất của cái chế độ mà y và các bạn y đang tận tụy phục vụ

3.4 Hình ảnh binh lính quốc gia Nhìn chung hình ảnh binh lính nguỵ trong tác phẩm hiện lên như là những kẻ chỉ biết phục tùng và hèn nhát Tuy vậy, Nguyễn Bảo đã cho độc giả một cái nhìn thiện cảm hơn khi ông để cho một tên lính nguỵ kịp “thức tỉnh” Hành động này của hắn phần nào nói lên tư tưởng chung của

tác phẩm: bản chất “người” luôn tồn tại

trong con người nhân vật kẻ thù

3.5 Nhân vật kẻ thù trong bộ máy

dân sự

Nổi bật trong đám tay sai này là ấp

trưởng ấp Hà Tân: Nguyễn Bá Y là một kẻ

chiêu hồi, phản cách mạng Vì hèn nhát, sợ

chết, hắn đã làm tay sai cho giặc Bên cạnh

bản chất ti tiện, phần “người” trong Bá vẫn

chưa mất hết Thay vì giết vợ con Hoàng

Thuỷ, Bá đã bí mật đưa họ về Đà Nẵng

Trong tác phẩm, Nguyễn Bảo đã xây

dựng nhân vật Nguyễn Bá với một thế giới

nội tâm không đơn giản

4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật

kẻ thù của Nguyễn Bảo trong tiểu thuyết

Thượng Đức

Vận dụng nghệ thuật xây dựng nhân

vật tiểu thuyết, Nguyễn Bảo đã tạo nên

hình tượng nhân vật kẻ thù đậm nét Nhà

văn không chỉ coi trọng miêu tả ngoại hình

nhân vật, đặt nhân vật trong những hoàn

cảnh cụ thể để họ bộc lộ bản chất, mà ông

còn chú ý khai thác thế giới nội tâm nhân

vật Nhờ đó, hình tượng nhân vật kẻ thù

trong tiểu thuyết Thượng Đức trở nên đa

dạng và phức tạp

4.1 Mô tả ngoại hình, khắc hoạ

tính cách nhân vật thông qua ngôn ngữ,

hành động

Nhân vật kẻ thù trong tiểu thuyết

Thượng Đức đã đạt được sự thống nhất

giữa dáng vẻ bên ngoài và bản chất bên

trong Không những thế, tác giả còn đặt

nhân vật trong những tình huống cụ thể để

họ bộc lộ tính cách thông qua hành động

cũngnhư ngôn ngữ riêng Nhân vật Hà Văn

Lầu bộc lộ mình bằng hành động nghĩa khí

“cắt máu ăn thề” Nguyễn Bá hiện rõ bản

chất trong hoàn cảnh bị Hoàng Thuỷ hỏi

tội Ngôn ngữ mà nhà văn cho nhân vật

này “diễn xướng” là ngôn ngữ của một kẻ

xu nịnh, hèn nhát

Có thể nói rằng, với nghệ thuật khắc

hoạ chân dung nhân vật thông qua ngôn

ngữ và hành động, bộ mặt nhân vật kẻ thù

trong Thượng Đức hiện lên với đúng bản

chất của chúng

4.2 Xây dựng tình huống đối thoại Nguyễn Bảo đã khéo léo sáng tạo nên cuộc tranh luận lý tưởng giữa Hùng, Lầu và Tín Một cuộc họp bàn về kế hoạch đánh trả Cộng quân đã trở thành “bàn giải phẫu” để “mổ xẻ” cái gọi là lý tưởng của những viên sĩ quan ngụy Từ chỗ là tình huống đối thoại giữa ba người, tác giả chuyển sang sự đối thoại gay gắt của từng cặp nhân vật một Qua đây con người họ bộc lộ một cách chân thật Cuộc đối thoại giữa Hoàng Thủy và Nguyễn Bá có y nghĩa tương tự

Xây dựng tình huống đối thoại giữa các nhân vật, tác giả đã để cho nhân vật tự bộc lộ bản chất, tạo cho mỗi nhân vật trong cuốn tiểu thuyết này mang những nét tính cách riêng và có số phận riêng

4.3 Hướng vào thế giới nội tâm nhân vật

Bên cạnh việc khai thác một cách tối

đa những nét tính cachstrong các mối quan

hệ khác nhau, Nguyễn Bảo đã đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật Nhà văn đã để cho nhân vật Nguyễn Quốc Hùng độc thoại nội tâm, sống với dòng ký ức và suy nghĩ

về cái hiện thực mà y đang phải đối mặt Hướng vào thế giới nội tâm nhân vật, tác giả đã dựng nên một Nguyễn Quốc Hùng thật sâu sắc, một nhân vật có cá tính

và có đời sống nội tâm khá phức tạp

III KẾT LUẬN

Hơn sáu trăm trang sách đưa người đọc trở về với một chiến dịch đánh địch trong những năm kháng chiến chống Mỹ

Ở đó, những con người ở phía ta và địch hiện lên với những số phận riêng, tính cách riêng Họ mang trong mình lý tưởng sống lớn lao và tận trung với cái lý tưởng đó

Trong Thượng Đức, con người kẻ

thù hiện lên chân thật với những gì vốn có của nó, không bị bôi nhọ, khinh bỉ mà ngược lại, họ được nhìn nhận một cách khách quan, trung thực

Cuộc sống đưa đẩy khiến con người đôi lúc phải sống như một “hình nhân hai mặt” Một mặt, họ sống đúng với bản chất

của mình Và mặt kia, đôi khi ẩn hiện dưới

ngoài muôn màu muôn vẻ Những viên sĩ

quan, binh lính quốc gia, thậm chí những

tên tay sai như ấp trưởng Nguyễn Bá…

người thì không nhìn nhận đúng lý tưởng,

kẻ không vượt qua được cám dỗ tầm

thường mà đi ngược lại lợi ích dân tộc, trở

thành những kẻ có tội với đất nước Nhà

văn Nguyễn Bảo đã nhìn thấu bản chất hai

mặt tồn tại trong một con người cụ thể:

mặt “người” và mặt “không người” để từ

đó làm nên những phẩm tốt đẹp, cao cả

hay xấu xa, tàn ác

Chiến tranh đã là quá vãng Chúng ta

cần có cái nhìn khách quan hơn, đầy đủ

hơn về những con người lầm lạc, mù

quáng trong cuộc chiến ấy Sự phát hiện ra

những biểu hiện tích cực bên cạnh những cái tiêu cực trong con người nhân vật kẻ thù là một đóng góp được đánh giá cao của

nhà văn Nguyễn Bảo khi ông viết Thượng Đức.

Hồi ức trận mạc của một người lính từng tham gia chiến dịch được khơi chảy hòa vào cảm xúc mạnh mẽ của một nhà văn tạo nên âm hưởng hào hùng trong từng

câu chữ Dấu ấn về Thượng Đức không

chỉ là những con người anh hùng ở phía ta

mà cả những con người ở phía địch Cái nhìn đầy thiện cảm của nhà văn Nguyễn Bảo đã tạo nên hình tượng nhân vật kẻ thù mang đậm chất người

( N.T.D.M)