Sử dụng bài tập nghe nhạc cho trẻ 5 6 tuổi theo chủ đề gia đình (2014)

Lịch sử giáo dục Mầm non ghi nhận: Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên của quá trình đào tạo nhân cách con người mới Việt Nam, với mục tiêu là “Giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cả

THEO CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

Người hướng dẫn khoa học

Th.S Lại Thế Anh

Hà Nội, 2014

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường ĐHSP Hà Nội 2, các thầy, cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Th.S Lại Thế Anh - người đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này

Qua đây, em xin gửi tới Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo trong trường Mầm non Phù Linh, một số trường mầm non trên địa bàn huyện Sóc Sơn – Hà Nội và trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc cùng các bạn sinh viên trong khoa Giáo dục Tiểu học lời cảm ơn chân thành nhất

Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Trần Quỳnh Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Đề tài chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Trần Quỳnh Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Đối tượng nghiên cứu 4

6 Phạm vi và khách thể nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp của khóa luận 4

9 Bố cục nội dung khóa luận 4

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÍ LUẬN THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Vai trò của âm nhạc đối với sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ 5

1.1.2 Vai trò của nghe nhạc đối với trẻ 4 - 5 tuổi 7

1.1.3 Đặc điểm khả năng nghe nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi 8

1.1.4 Phương pháp dạy trẻ nghe nhạc 10

1.2 Cơ sở thực tiễn 11

1.2.1 Chương trình các bài nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi hiện nay theo chủ đề gia đình 12

1.2.2 Thực trạng dạy trẻ 4 - 5 tuổi tập nghe nhạc trong trường mầm non 12

Tiểu kết chương 1 15

CHƯƠNG 2 SỬ DỤNG BÀI TẬP NGHE NHẠC CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI THEO CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH 16

2.1 Phân loại bài nghe nhạc theo chủ đề Gia đình 16

2.1.1 Chủ điểm người thân trong gia đình 16

2.1.2 Chủ điểm các con vật trong gia đình 16

2.1.3 Chủ điểm ngôi nhà, đồ vật 16

2.2 Đặc điểm các bài nghe nhạc theo chủ đề Gia đình 16

2.2.1 Chủ điểm người thân trong gia đình 17

2.2.2 Chủ điểm các con vật trong gia đình 20

2.2.3 Chủ điểm ngôi nhà, đồ vật 24

2.3 Một số hình thức tổ chức dạy trẻ nghe nhạc theo chủ đề gia đình 26

2.3.1 Tiết học nghe nhạc 27

2.3.2 Trò chơi âm nhạc 32

2.4 Yêu cầu cần thiết để thực hiện dạy trẻ nghe nhạc theo chủ đề gia đình 40

Tiểu kết chương 2 44

Kết luận 45

Tài liệu tham khảo 46 Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục là chìa khóa vàng cho mọi quốc gia, dân tộc tiến bước vào tương lai Chính vì vậy Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến giáo dục và coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là một trong những mục tiêu chiến lược Trong đó, giáo dục Mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Lịch sử giáo dục Mầm non ghi nhận: Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên của

quá trình đào tạo nhân cách con người mới Việt Nam, với mục tiêu là “Giúp

trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu

tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào lớp một” có thể nói rằng, so

với tất cả các bậc học, ngành học, các loại hình giáo dục thì giáo dục Mầm non đòi hỏi chăm lo về cả thể chất lẫn tinh thần cho trẻ của gia đình, trường Mầm non, mọi ngành, mọi cấp, tất cả cộng đồng Mặt khác, đây là độ tuổi sự phát triển các tố chất trở nên hết sức quan trọng để về sau trẻ có thể phát triển lành mạnh, hài hòa, toàn diện

Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội khả năng nhận thức của trẻ cũng phát triển nhanh hơn, trẻ rất thông minh, sáng tạo vì vậy nhu cầu tìm hiểu thế giới của trẻ ngày càng cao Trong khi đó, những kiến thức mà thực tiễn cuộc sống đem lại cho trẻ chưa đầy đủ và chính xác nên chưa thỏa mãn được nhu cầu của trẻ Do đó, việc cung cấp cho trẻ những tri thức cần thiết một cách đầy đủ và hệ thống có ý nghĩa rất lớn trong sự phát triển trí tuệ cũng như trong đời sống của mỗi đứa trẻ

Âm nhạc là loại hình nghệ thuật xuất hiện rất sớm trong lịch sử xã hội loài người và là nhu cầu không thể thiếu trong đời sống, đặc biệt là đối với trẻ thơ Nhà sư phạm Xu-Khôm-Linxki đã nói : “Tuổi thơ không thể thiếu âm nhạc giống như không thể thiếu trò chơi hay truyện cổ tích Âm nhạc là một

phương tiện kì diệu và tế nhị nhất để truyền đạt lời kêu gọi của những cái tốt đẹp và nhân đạo Nó dẫn dắt trẻ vào thế giới của điều thiện, tạo ra sự đồng cảm và là một phương tiện bồi dưỡng năng lực sáng tạo của trí tuệ mà không một phương tiện nào sánh được” Đối với trẻ, âm nhạc là cả một thế giới kì diệu, đầy xúc cảm với những lời ca, giai điệu trầm bổng, sự phong phú của

âm hình tiết tấu, sự ngộ nghĩnh của các hình tượng, sự nhịp nhàng, uyển chuyển, sự khỏe khoắn của các vận động Âm nhạc là phương tiện phát triển năng lực thẩm mĩ, đạo đức, trí tuệ, thể chất cho trẻ, tạo tiền đề cho sự phát triển nhân cách Với vai trò như vậy, âm nhạc đã trở thành một nội dung cần thiết trong chương trình giáo dục mầm non

Giáo dục Âm nhạc là hoạt động nghệ thuật có tác dụng giáo dục thẩm

mĩ ngoài ra nó còn giúp trẻ phát triển trí tuệ, trẻ có khả năng trải nghiệm những cảm xúc trong quá trình cảm thụ và cảm nhận âm nhạc: Khi nghe nhạc, trẻ cảm nhận được tính chất, tình cảm của âm nhạc, ảnh hưởng những trạng thái cảm xúc có trong tác phẩm Đồng thời Âm nhạc cũng dẫn dắt trẻ đến với những hiện tượng sống động của đời sống, giúp trẻ hình thành sự liên tưởng

Ví dụ: Nghe bản nhạc vui vẻ lắc lư, đập tay vào đùi, vỗ tay, nhảy; nhạc buồn trẻ lắng đọng, ngồi đung đưa nhè nhẹ… Trên cơ sở đó, trẻ dần nảy sinh tình cảm với âm nhạc, hứng thú và có nhu cầu hoạt động với Âm nhạc

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, khả năng nghe của trẻ xuất hiện rất sớm Từ chỗ biết lắng nghe âm thanh nói chung, dần dần trẻ có biểu hiện hưởng ứng với tính chất của âm thanh, trong đó có âm thanh âm nhạc

Quá trình dạy trẻ trong năm học được thể hiện thông qua 9 chủ đề: Trường Mầm non, bản thân, gia đình, nghề nghiệp, thế giới thực vật, thế giới động vật, giao thông, quê hương đất nước Bác Hồ, nước và các hiện tượng tự nhiên

Để việc dạy trẻ nghe nhạc đạt hiệu quả cao đòi hỏi nhà giáo dục phải có

hệ thống các bài tập nghe nhạc hợp lí, sáng tạo Vì vậy, người nghiên cứu đã chọn đề tài: “Sử dụng bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề Gia đình” nhằm phát triển tối đa khả năng nghe nhạc cho trẻ

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Hiện nay trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của âm nhạc đối với trẻ mầm non Một số tài liệu người nghiên cứu tiếp cận để phục vụ cho đề tài nghiên cứu như:

Đề tài nghiên cứu khoa học của Phạm Thị Hòa: “Thiết kế bài soạn giáo dục âm nhạc cho giáo viên mầm non theo định hướng đổi mới”

Đề tài nghiên cứu khoa học của Vũ Thị Việt Hiếu: “Hứng thú học âm nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non tỉnh Yên Bái”

Đề tài nghiên cứu khoa học của Nguyễn Thị Minh Châu: “Tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật trong ca khúc lứa tuổi mẫu giáo”

Đề tài nghiên cứu khoa học của Nguyễn Thị Ngọc Trang: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục Âm nhạc trong đời sống hàng ngày đối với trẻ ở trường mầm non”

Đề tài nghiên khoa học của TS Trần Thị Ngọc Trâm, Ths Hoàng Thu Hương, Phùng Thị Tường: “Một số biện pháp tổ chức vận động theo nhạc cho trẻ mẫu giáo trên hoạt động có chủ định trong trường mầm non”

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đối với đề tài này tôi nghiên cứu nhằm các mục đích:

Sử dụng bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề Gia đình

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Một số vấn đề về lí luận và thực tiễn của đề tài

- Vai trò của giáo dục âm nhạc trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ

- Vai trò của nghe nhạc đối với trẻ 4 - 5 tuổi

- Đặc điểm khả năng nghe nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi và các phương pháp dạy trẻ nghe nhạc

- Thực trạng dạy nghe nhạc cho trẻ ở trường mầm non

- Sử dụng bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề gia đình

- Yêu cầu cần thiết để thực hiện dạy trẻ 4 - 5 tuổi nghe nhạc theo chủ đề gia đình

5 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Quan sát

+ Điều tra

+ Phỏng vấn

Tham khảo ý kiến chuyên gia giáo dục mầm non

8 ĐÓNG GÓP CỦA KHÓA LUẬN

Khóa luận nhằm sử dụng một số bài tập nghe nhạc cho trẻ mầm non 4 -

5 tuổi theo chủ đề Gia đình từ đó đưa ra giải pháp dạy nghe nhạc tốt hơn

9 BỐ CỤC NỘI DUNG KHÓA LUẬN

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của đề tài gồm 2 chương sau:

Chương 1 Một số vấn đề về lí luận thực tiễn của đề tài

Chương 2 Sử dụng bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề gia đình

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÍ LUẬN THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Vai trò của giáo dục âm nhạc trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ

* Quan niệm khoa học nhân cách:

Các nhà tâm lí học khoa học cho rằng khái niệm nhân cách là một phạm trù xã hội, có bản chất xã hội - lịch sử, nghĩa là nội dung của nhân cách là nội dung của nhân cách là nội dung của những điều kiện lịch sử

cụ thể của xã hội được chuyển vào mỗi con người Có thể nêu lên một số định nghĩa nhân cách như sau:

Theo A G Covalion: “Nhân cách là một cá nhân có ý thức, chiếm một

vị trí nhất định trong xã hội và đang thực hiện một vai trò xã hội nhất định”

Theo E V Sôrôkhôva: “Nhân cách là con người với tư cách là kẻ mang toàn bộ thuộc tính và phẩm chất tâm lí, quy định hình thức hoạt động và hành vi có ý nghĩa xã hội”

Theo A N Leonchev: Nhân cách không phải được sinh ra mà được hình thành

Theo nhà tâm lí học Xô Viết X L Rubinstein đã viết: “Con người là cá tính do nó có những thuộc tính đặc biệt, không lặp lại, con người là nhân cách

do nó xác định được quan hệ của mình với những người xung quanh một cách

có ý thức”

Triết học Mác - Lênin quan niệm: “Nhân cách là khái niệm chỉ bản sắc độc đáo, riêng biệt của mỗi cá nhân, là nội dung và tính chất bên trong của mỗi cá nhân”

Từ đó ta có thể định nghĩa: “Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm

lí của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc giá trị xã hội của người ấy”

Dựa theo “Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ trước tuổi học” của TS Ngô Thị Nam (2008), Nxb Sư phạm thì giáo dục âm nhạc có vai trò trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ như sau:

Âm nhạc là phương tiện giáo dục thẩm mĩ

Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật giáo dục cái đẹp cho trẻ, lời ca, giai điệu của bài hát, bản nhạc giúp trẻ tưởng tượng tập nói lên cảm xúc của mình, trẻ thấy được mình có thể diễn tả những ý nghĩ, những ước mơ, những cảm xúc của mình Trong giáo dục âm nhạc, điều quan trọng không phải là dạy trẻ hát chuẩn xác mà trẻ phải được tham gia vào các hoạt động như nghe nhạc, vận động theo nhạc, múa, trò chơi âm nhạc

Được tiếp xúc với âm nhạc ở một chừng mực nào đó trẻ sẽ biết nhận xét, biết trao đổi… sự cảm nhận của ý nghĩa lời ca, âm điệu, tiết tấu Âm nhạc

có sức mạnh lôi cuốn tâm hồn và tình cảm con người Có giá trị nghệ thuật cảm hóa mọi người hướng tới cái đẹp

Các bài hát viết cho trẻ mầm non mang lại những cảm xúc đa dạng góp phần quan trọng trong giáo dục tình cảm đạo đức và thẩm mĩ cho trẻ thơ trong

đó có cái đẹp về cách ứng xử, giao tiếp với ông bà cha mẹ và những người trong cộng đồng Vì vậy, giáo dục tình cảm thẩm mĩ cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc trong trường mầm non làm phong phú thêm đời sống tinh thần của trẻ, giúp trẻ cảm thụ cái đẹp

Âm nhạc là phương tiện giáo dục đạo đức

Âm nhạc tác động một cách kì diệu đến tận đáy lòng, nó khám phá ra các phẩm chất cao quý của con người, đó là lời ca cho tác phẩm giàu hình ảnh, phong phú, giúp trẻ phát hiện và cảm nhận vẻ đẹp của tự nhiên, sự ngộ nghĩnh đáng yêu của các con vật, về tình cảm gia đình, bạn bè, tình yêu quê hương đất nước… gợi mở cho trẻ cách ứng xử, giáo dục đạo đức làm người Những bài dân ca, đồng dao phong phú về âm hình điệu tiết tấu giúp trẻ hiểu biết về bản sắc âm nhạc dân tộc Việt Nam Bồi dưỡng cho các cháu cảm xúc

chữ tình, lòng tự hào về văn hóa dân tộc Hoạt động giáo dục âm nhạc có ảnh hưởng và chi phối mạnh mẽ đến các hành vi văn hóa của trẻ, giáo dục cho trẻ văn hóa giao tiếp, hành vi ứng xử, tính tập thể, tạo điều kiện hình thành phẩm chất đạo đức

Âm nhạc góp phần giáo dục trí tuệ

Ở trẻ mẫu giáo, các hình thức tư duy trực quan hành động, trực quan hình tượng và tư duy trừu tượng được biểu hiện trong bất kì hoạt động nào, trong đó

có âm nhạc

Âm nhạc giúp trẻ phát triển trí nhớ Trí nhớ âm nhạc là khả năng thu nhận

và ghi nhớ lại Khả năng ghi nhớ âm nhạc của trẻ thông qua độ nhạy cảm của tai nghe âm nhạc và sự phối hợp các thao tác của tư duy Tuy nhiên ở trẻ không có khả năng nhắc lại toàn bộ ngay mà phải trải qua một quá trình rèn luyện Bên cạnh đó, tính tích cực và sự tập trung chú ý trong các hoạt động âm nhạc cũng có vai trò quan trọng trong việc củng cố và phát triển trí nhớ Khi trẻ hát cũng phải ghi nhớ lời ca, giai điệu, tiết tấu Trẻ càng yêu thích thì càng thuộc nhanh và nhớ lâu Việc này tạo điều kiện rèn luyện tai nghe, tăng cường sự nhận thức của trẻ với thế giới xung quanh

Âm nhạc tác động đến sự phát triển sinh lí của trẻ

Âm nhạc ảnh hưởng hô hấp, tuần hoàn máu và các quá trình khác Nghe

và vận động theo nhạc giúp trẻ phối hợp, vận động nhịp nhàng tốt cho tim mạch

và cơ Nghe nhạc giúp thư giãn thần kinh, kích thích sự sáng tạo

Hát liên quan đến phát triển thể lực, giúp trẻ củng cố cơ quan phát âm, thở sâu, tránh nói lắp Hát còn ảnh hưởng đến tư thế của trẻ, âm nhạc giúp tai phát triển cùng với sự nhạy cảm

1.1.2 Vai trò của nghe nhạc đối với trẻ 4 - 5 tuổi

Nghe nhạc là mức độ phát triển cao của tai nghe ở con người Nghe nhạc góp phần quan trọng phát triển cảm xúc lành mạnh của trẻ với âm nhạc Nghe nhạc giúp hình thảnh ở trẻ thói quen nghe nhạc có kiến thức, hình thành

mối liên hệ giữa âm nhạc và cuộc sống ở trẻ Nghe nhạc tác động tích cực tới tâm hồn trẻ thơ Trẻ cảm nhận tác phẩm âm nhạc đơn giản đến phức tạp tùy thuộc vào khả năng âm nhạc của mình Qua đó, nhằm giáo dục tình cảm, thái độ cho trẻ, giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh mình, phát triển giao tiếp,… Tai nghe âm nhạc có sự phân biệt rõ rệt với tai nghe bình thường Người ta có thể nghe rất thính mọi tiếng động, tiếng nói song chưa chắc đã nghe được và phân biệt được nhạc âm với cùng mức độ Người có tai nghe âm nhạc phải phân biệt được các thuộc tính của nhạc âm như cao độ, trường độ, cường độ,

âm sắc và các mối quan hệ của ngững phương tiện diễn tả âm nhạc Người ta nghe âm nhạc từ thuở lọt lòng trong tiếng ầu ơ êm dịu của người mẹ cho đến khi kết thúc cuộc đời ra đi vĩnh viễn trong tiếng khóc thương của người thân hòa với tiếng réo rắt của kèn, sáo, nhị, thanh la… của dàn bát âm Khoa học ngày nay còn có quan điểm cho rằng, cần phải hoàn thiện mọi phẩm chất trí tuệ, năng lực của đứa trẻ bằng cách cho nghe nhạc ngay từ khi thai nhi còn trong bụng mẹ Nghe nhạc tham gia tích cực vào hình thành những cơ sở ban đầu của văn hóa âm nhạc, hoàn thiện những đặc trưng tâm lí nhân cách phát triển toàn diện như sự nhạy cảm với âm nhạc, biết xúc động trước cái đẹp, phát triển trí tưởng tượng phong phú… Cho trẻ nghe theo một chương trình

có hệ thống nhất định để trẻ làm quen dần với tác phẩm âm nhạc đa dạng, phong phú Những ấn tượng thu được thông qua tập nghe nhạc ở những độ tuổi còn non nớt này sẽ khơi dạy những cảm xúc chân thực, đầu tiên với âm nhạc Trẻ tích lũy dần những ấn tượng, những khái niệm âm nhạc sơ giản, riêng lẻ, tiến tới ghi nhớ tác phẩm âm nhạc, phân biệt nội dung, tính chất và các phương tiện diễn tả âm nhạc ở trẻ cũng dần hình thành trí nhớ âm nhạc Điều đó mở ra cho trẻ con đường làm phong phú hơn những kinh nghiệm âm

nhạc của mỗi em, để dẫn đến cơ sở giáo dục khả năng cảm thụ âm nhạc

1.1.3 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi

a Đặc điểm tâm sinh lí của trẻ 4 - 5 tuổi

Bước sang tuổi mẫu giáo đặc điểm tâm sinh lí của trẻ thay đổi một cách rõ rệt, một bước ngoặt mới Nếu ở tuổi nhà trẻ hoạt động với đồ vật là hoạt động chủ đạo thì đến tuổi mẫu giáo hoạt động vui chơi giữ vai trò giữ vai trò chủ đạo

để tạo ra một chuyển biến cơ bản trong tâm lí trẻ, tức là bắt đầu hình thành một nhân cách con người

* Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ 4 - 5 tuổi

Giai đoạn mẫu giáo nhỡ là giai đoạn phát triển mạnh tư duy trực quan hình tượng Vốn biểu tượng của trẻ mẫu giáo nhỡ được giàu lên thêm nhiều, chức năng kí hiệu phát triển mạnh, lòng ham hiểu biết và hứng thú nhận thức tăng lên rõ rệt Đó là điều kiện thuận lợi do sự phát triển tư duy này phát triển từ trực quan hình tượng đây cũng là thời điểm kiểu tư duy này phát triển mạnh nhất

Trong hoạt động tâm lí của trẻ mẫu giáo thì tình cảm luôn có vai trò quan trọng, nhưng đặc biệt với tuổi mẫu giáo nhỡ thì tình cảm biến đổi mạnh mẽ, phong phú và sâu sắc hơn so với lứa tuổi trước đó Đồng thời với đời sống tình cảm phát triển thì nhu cầu được yêu thương của trẻ mẫu giáo nhỡ rất lớn, trẻ thích được khen, được yêu mến, sợ bị thờ ơ

Những thuộc tính tâm lí, phẩm chất nhân cách đang được phát triển mạnh

ở độ tuổi mẫu giáo nhỡ, không bị pha trộn với những tính chất do thời kì chuyển tiếp gây nên Đó là những nét có ý nghĩa lớn đối với toàn bộ tiến trình phát triển nhân cách của trẻ em, có ý nghĩa ngay cả khi đã trở thành người lớn

* Đặc điểm phát triển vận động của trẻ 4 - 5 tuổi

Tốc độ phát triển thể lực của trẻ ở lứa tuổi này chậm hơn so với lứa tuổi trước Khả năng làm việc của hệ thần kinh còn yếu, nên nếu vận động nhiều trẻ

sẽ nhanh mệt mỏi Các phản xạ có điều kiện được hình thành nhanh, song củng

cố còn chậm Vì vậy, các thói quen vận động mới được hình thành không bền vững, dễ sai lệch Các vận động cơ bản ở trẻ đã hoàn thiện hơn Đặc biệt là khả năng vận động các cơ lớn ở trẻ đã phát triển: vận động đi, chạy và cảm giác thăng bằng, vận động nhảy

b Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi

Trẻ có thể phân biệt âm thanh: cao, thấp, mạnh, nhẹ Ngoài ra còn có một

số trẻ biết xác định hướng chuyển động của giai điệu lời ca, biết phân biệt âm sắc, tình cảm âm nhạc… Trẻ hiểu được yêu cầu thể hiện sắc thái bài hát, thể hiện các động tác và biết hòa mình vào tập thể Trẻ rất thích thêm bớt từ trong bài hát hoặc sáng tạo nhịp điệu mới Trẻ thích chơi với nhạc cụ

1.1.4 Phương pháp dạy trẻ nghe nhạc

a Một số phương pháp dạy học âm nhạc cơ bản

Dựa theo “Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ trước tuổi học” của TS Ngô Thị Nam (2008), Nxb Sư phạm thì có một số phương pháp dạy học âm nhạc cơ bản như sau:

Phương pháp trình bày tác phẩm

Âm nhạc chỉ có thể gợi cảm xúc tới người nghe khi được trình diễn Việc

tổ chức cho trẻ tiếp xúc với âm nhạc nhằm mục đích gợi lên những tâm trạng, cảm xúc, tình cảm đa dạng, gần gũi giúp trẻ có sự liên tưởng Giáo viên tuy không phải là người nghệ sĩ biểu diễn nhưng phải cố gắng vươn tới cái đẹp của nghệ thuật, gợi cho trẻ cảm xúc, đem lại niềm vui sướng, thán phục Giáo viên phải nghiên cứu tìm tòi cách thể hiện sáng tạo, có hình thức phong phú, tập trung chú ý, lôi cuốn trẻ Giáo viên phải tạo điều kiện cho trẻ nắm được trọn vẹn giai điệu và lời ca bài hát, âm hình tiết tấu Bên cạnh đó cách thể hiện sắc thái như:

to, nhỏ hay cách diễn tả âm nhạc: cao độ, trường độ, trường độ, âm sắc

Phương pháp hướng dẫn thực hành, luyện tập

Trẻ học hát, vận động theo nhạc, hoạt động sáng tạo dưới sự hướng dẫn của giáo viên là kết quả của giáo dục âm nhạc Những hoạt động bắt chước, tập luyện hay sáng tạo của trẻ dưới sự tổ chức và điều khiển của giáo viên sẽ nâng cao khả năng hoạt động âm nhạc và trí tuệ cho trẻ

Đặc điểm của trẻ mầm non học âm nhạc không qua chữ viết hoặc kí hiệu

âm nhạc mà qua bắt chước Giáo viên giúp trẻ tập luyện thành kĩ năng, giúp trẻ cảm thụ âm nhạc, nắm được thuộc tính âm nhạc

Trong dạy học âm nhạc, có thể lúc đầu chưa đúng, sau thực hiện nhiều lần, trẻ sẽ dần dần điều chỉnh để hát, vận động được những chỗ chưa đạt Có giáo viên trực tiếp giúp đỡ, tuy nhiên sau đó trẻ có thể quên vì vậy nên cần ôn lại thường xuyên

Phương pháp dùng lời

Trong quá trình tổ chức cho trẻ hoạt động âm nhạc, giáo viên phải sử dụng lời nói để hướng tới ý thức trẻ Giáo viên thường dùng lời nói trong giới thiệu tác phẩm, động viên, khen ngợi trẻ… Dùng lời phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với tâm sinh lí trẻ, dùng lời phải có ngữ điệu, phải biểu cảm được những từ ngữ, nội dung liên quan Khi dùng lời phải sinh động gây hứng thú và kết hợp với các phương pháp khác để tăng cường sự hấp dẫn và hiệu quả dạy học Dùng lời phải có mục đích kết hợp giải thích, đàm thoại, kiểm tra khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ

Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan

Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan hỗ trợ tích cực cho phương pháp trình bày tác phẩm, phương pháp dùng lời, phương pháp thực hành luyện tập nhằm đạt hiệu quả tối đa cho giờ dạy âm nhạc

b Một số phương pháp dạy trẻ nghe nhạc

Sử dụng phương pháp dạy học âm nhạc cơ bản trong dạy học nghe nhạc người ta

sử dụng linh hoạt những phương pháp sau: Phương pháp trình bày tác phẩm, Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan, Phương pháp dùng lời

 Trên đây, người nghiên cứu đã đưa ra cơ sở lí luận của đề tài: vai trò của

âm nhạc đối với sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ, vai trò của nghe nhạc đối với trẻ mầm non 4 - 5 tuổi, đặc điểm khả năng nghe nhạc và một

số phương pháp dạy nhe nhạc

1.2 Cơ sở thực tiễn

Sau khi tìm hiểu về cơ sở lí luận, người nghiên cứu đã tìm hiểu về cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Chương trình các bài nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi hiện nay theo chủ đề Gia đình

Trong chương trình giáo dục mầm non hiện nay có nội dung giáo dục trẻ mầm non theo chủ đề gia đình Chương trình giáo dục mầm non theo chủ

đề gia đình như sau:

* Các bài nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 hiện nay theo chủ đề Gia đình

Với chủ đề Gia đình, có thể nêu một số ví dụ tiêu biểu các bài nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi như sau:

+ Thương con mèo

1.2.2 Thực trạng dạy trẻ 4 - 5 tuổi tập nghe nhạc trong trường mầm non

Chúng ta đều biết mấy năm gần đây việc chỉ đạo đổi mới nội dung và phương pháp dạy hoạt động âm nhạc (HĐÂN) đã được Vụ Giáo dục Mầm non cải tiến nhiều điểm mới Một trong những điểm mới đó là nội dung chương trình hoạt động âm nhạc (bao gồm chương trình dạy nghe nhạc và bài tập nghe nhạc)

được đưa ra nhằm định hướng, gợi ý để các địa phương và các trường được tự lựa chọn, vận dụng sao cho phù hợp với hoàn cảnh của trường và của địa phương mình Chính vì vậy vai trò của cán bộ quản lí, chỉ đạo ở địa phương, Ban giám hiệu các trường và đặc biệt là giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy các HĐÂM được chọn lựa, bổ sung điều chỉnh và tự chịu trách nhiệm Điều

đó hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của ngành học và hoàn cảnh, điều kiện khác nhau của các vùng, miền trên phạm vi cả nước

Qua quan sát và khảo sát thực tiễn ở trường mầm non, người nghiên cứu nhận thấy thực trạng dạy trẻ nghe nhạc trong trường mầm non như sau: Hiện trạng nghe nhạc

- Các bài tập nghe nhạc chưa được sử dụng nhiều

- Khi giáo viên thực hiện các bài tập nghe nhạc theo chủ đề không hiệu quả, không thích hợp Vì vậy, hiệu quả dạy nghe nhạc không cao, giáo viên lúng túng, trẻ không chú ý

- Các tác phẩm âm nhạc được lựa chọn không thu hút được trẻ, các hoạt động trong tiết âm nhạc chưa nhuần nhuyễn, còn cứng nhắc, các nội dung kết hợp chưa phong phú Một số tác phẩm còn chưa phù hợp với trẻ mầm non Hiện nay, ở nhiều nơi khi tuyển chọn bài hát còn mắc phải những điều như sau: bài hát còn quá cũ mà không hay, có cấu trúc dài, nhiều lời hoặc có âm vực rộng tới quãng 9, quãng 10 làm cho trẻ không thể hát chuẩn xác được

- Việc hát cho các cháu nghe trong phần nghe hát, nhiều cô giáo hiện nay vẫn còn cầm sách để hát mà không hát kết hợp với vận động phụ họa

- Lựa chọn trò chơi âm nhạc trong tiết nghe nhạc còn chưa hợp lí Ví dụ trò chơi hòa tiết tấu “nhanh”, “chậm”, “kết hợp” trong sách trò chơi âm nhac cho trẻ mầm non của tác giả Hoàng Văn Yến (NXB Giáo dục tái bản lần thứ bảy năm 2007) Thiết nghĩ trò chơi trên chỉ dành cho giáo viên chuyên nhạc hoặc những trẻ có năng khiếu âm nhạc Một trò chơi khác “Hòa âm theo tiết tấu” cũng không thể thực hiện được Học sinh phải la la 4 bè với 4 âm Đô, Mi,

Son, Đô lần lượt theo 3 hình tiết tấu trên Trò chơi này giáo viên khôn chuyên nhạc cũng khó mà thực hiện được Trò chơi “Bác đưa thư vui tính”, bây giờ không còn bác đưa thư nào đi bằng xe đạp, không còn chuông xe đạp kêu kính coong Bắt trẻ tưởng tượng những công việc xa xưa của thời bao cấp một cách vô bổ chỉ gây khó khăn cho cả cô và trẻ Thiết nghĩ những trò chơi trên không còn phù hợp với thời đại ngày nay

- Mấy năm gần đây, mặc dù đã có thêm hàng ngàn ca khúc thiếu nhi Việt nam

ra đời song trẻ ở bậc học mầm non vẫn thiếu các ca khúc phù hợp với mục đích yêu cầu giảng dạy của giáo viên Từ vấn đề này dẫn tới việc lồng ghép

âm nhạc vào các tiết dạy còn gặp nhiều khó khăn, trẻ chưa thực sự hứng thú với bài giảng hoặc các hoạt động khác và điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giảng dạy của các nhà trường

- Sự kết hợp giữa Âm nhạc và các bộ môn khác: Ở trường mầm non, việc cho trẻ nghe nhạc và học hát thường chỉ xuất hiện trong âm nhạc chứ chưa được kết hợp chặt chẽ, lồng ghép sáng tạo với các bộ môn khác

- Cơ sở vật chất: Trẻ em tham gia các hoạt động âm nhạc như chơi trò chơi

âm nhạc trong điều kiện không có các phương tiện, các công cụ hỗ trợ như đàn, đầu đĩa VCD - DVD thì hiệu quả giáo dục của công tác này cực kì thấp

Trẻ không hứng thú với các bài tập, bài học nên không tập trung

Tiểu kết chương 1

Như vậy, trong chương 1 đề tài đã xuất phát từ những cơ sở lí luận đã làm rõ vai trò của âm nhạc đối với sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ, vai trò của nghe nhạc đối với trẻ 4 - 5 tuổi, và cũng đã đề cập đến đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 4 - 5 tuổi cùng với một số phương pháp dạy trẻ nghe nhạc Xuất phát từ những thực tiễn trên đã cho thấy tình hình giáo dục nghe nhạc trong trường mầm non hiện nay Hoạt động dạy nghe nhạc có vai trò vô cùng quan trọng song việc thực hiện dạy nghe nhạc trong thực tế còn một số thiếu sót, chưa hợp lí Vì vậy, người nghiên cứu đưa ra đề tài với hi vọng sử dụng tốt những bài tập nghe nhạc cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề gia đình Đề tài nghiên cứu hứa hẹn nâng cao chất lượng dạy nghe nhạc nói chung và sử dụng bài tập nghe nhạc nói riêng cho trẻ 4 - 5 tuổi theo chủ đề gia đình

CHƯƠNG 2

SỬ DỤNG BÀI TẬP NGHE NHẠC CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI THEO CHỦ

ĐỀ GIA ĐÌNH 2.1 Phân loại bài nghe nhạc theo chủ đề Gia đình

Căn cứ vào những cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn đã trình bày ở chương 1 nên người nghiên cứu chọn các bài tập nghe nhạc theo chủ đề gia đình chia thành những chủ điểm sau:

2.1.1 Chủ điểm người thân trong gia đình

+ Chiếc khăn tay

2.2 Đặc điểm các bài nghe nhạc theo chủ đề Gia đình

Các bài nghe nhạc trong chủ điểm Gia đình thường có giai điệu du dương, sử dụng các nhịp rất đơn giản và dễ thể hiện như : nhịp 2/4, nhịp 3/4…, có tính chất vui nhộn, tình cảm, nhẹ nhàng… rất gần gũi và dễ đi sâu vào lòng người đặc biệt là trẻ mầm non Ca từ trong những bài hát này rất dễ hiểu, đơn giản nhưng cũng không kém phần giáo dục sâu sắc, phù hợp với đặc

điểm tâm sinh lí của trẻ ở lứa tuổi này Đối với mỗi một con người, đặc biệt là trẻ em thì gia đình có vai trò rất quan trọng Là nơi chứa đựng những yêu thương, tình cảm của các thành viên, gia đình còn là nguồn động viên tinh thần cho con người Chính vì vậy, việc giáo dục trẻ về Gia đình thông qua các bài nghe nhạc đóng vai trò rất quan trọng, giáo dục về Gia đình cũng là giáo dục nhân cách cho trẻ

2.2.1 Chủ điểm người thân trong gia đình

* Bài hát Bố là tất cả:

Bài hát được viết ở nhịp 2/4 với nhịp độ vừa phải thể hiện tình cảm vui tươi Về âm nhạc, bài hát gồm 9 câu hát: “Bố là tàu lửa, bố là xe hơi Bố là con ngựa em cưỡi em chơi Bố là thuyền nan cho em vượt sóng Bố là sông rộng cho thuyền em bơi Bố, bố là bờ đê cho em nằm ngủ Bố, bố là phi thuyền cho em bay vào không gian Bố, bố là tất cả Bố ơi, bố ơi, bố là tất cả

Bố ơi, bố ơi, bố là tất cả Bố là tất cả Nhưng lúc bố mệt, bố là bố thôi.” Thông qua bài hát này nhằm giáo dục cho trẻ biết vâng lời, tình cảm yêu quý, kính trọng đối với người bố và những người thân trong gia đình Sau khi cho trẻ nghe nhạc nên kết hợp với hoạt động múa cùng cô

* Bài hát Cho con:

Bài hát được viết ở nhịp 3/4 với nhịp độ vừa phải thể hiện tình cảm tha thiết

Bài hát gồm 8 câu hát: “Ba sẽ là cánh chim đưa con đi thật xa Mẹ sẽ là nhành hoa cho con cài lên ngực Ba mẹ là lá chắn che chở suốt đời con Vì con là con ba, con của ba rất ngoan Vì con là con mẹ, con của mẹ rất hiền Ngày mai con khôn lớn, bay đi khắp mọi miền Con đừng quên con nhé Ba

mẹ là quê hương” Giai điệu của bài hát nói lên tình cảm của cha mẹ dành cho con cái Vì vậy, khi dạy trẻ hát bài này cần hướng dẫn trẻ hát vừa phải, điều quan trọng nhất là phải thể hiện tình cảm của mình đối với cha mẹ Sau khi cho trẻ nghe nhạc nên kết hợp với hoạt động múa cùng cô

* Bài hát Bàn tay mẹ:

Bài hát được viết ở nhịp 2/4 với nhịp độ vừa phải thể hiện tình cảm tha thiết Bài hát gồm 8 câu hát: “Bàn tay mẹ bế chúng con Bàn tay mẹ chăm chúng con Cơm con ăn tay mẹ nấu Nước con uống tay mẹ đun Trời nóng bức gió từ tay mẹ con ngủ ngoan Trời giá rét cũng từ tay mẹ ủ ấm con Bàn tay mẹ vì chúng con Từ tay mẹ con lớn khôn” Bài hát nhằm ca ngợi công lao của người mẹ, đôi bàn tay mẹ đối với trẻ thơ Sau khi cho trẻ nghe nhạc nên kết hợp vừa nghe vừa vận động theo nhạc

2.2.2 Chủ điểm các con vật trong gia đình

* Bài hát: Cá vàng bơi:

CÁ VÀNG BƠI

Bài hát “Cá vàng bơi” gồm 5 câu hát:

Câu 1: “Hai vây xinh xinh, cá vàng bơi trong bể nước”

Câu 2: “Ngoi lên lặn xuống cá vàng múa tung tăng”

Câu 3: “Hai vây xinh xinh sao mà bơi nhanh thế”

Câu 4: “Cá vàng bắt bọ gậy nên đuổi theo rất nhanh”

Câu 5: “Cá vàng bắt bọ gậy cho nước thêm sạch trong”

Bài hát được viết nhịp 2/4 với nhịp độ vừa phải thể hiện tình cảm vui tươi, nhẹ nhàng Bài hát nhằm củng cố kiến thức thực tế cho trẻ về con cá nói chung và con cá vàng nói riêng Con cá trong bài hát rất giống với trẻ em: Ngoi lên lặn xuống các vàng múa tung tăng, hai vây xinh xinh sao mà bơi nhanh thế Trẻ em luôn hiếu động và nghịch ngợm cũng như chú cá vàng tron bài hát Khi thấy bọ gậy, một loại thức ăn của cá vàng thì con cá sẽ đuổi theo

để bắt thật nhanh Con cá bắt bọ gậy không chỉ để ăn mà con giúp cho nước

thêm sạch trong Sau khi cho trẻ nghe nhạc nên kết hợp với hoạt động múa cùng cô

*Bài hát: Thương con mèo:

Nhạc sĩ Huy Du là nhạc sĩ có rất nhiều đóng góp cho nền âm nhạc thiếu nhi Việt Nam Một trong số đó là bài hát Thương con mèo: “Kìa con mèo kêu meo meo con mèo trèo ngã lăn queo Kìa con mèo kêu meo meo thương con mèo trèo lấm hết chân tay meo meo meo meo meo meo” Bài hát được viết ở nhịp 2/4 với nhịp độ vừa phải thể hiện tình cảm vui tươi, khi hát thể hiện tình cảm vui tươi, hát vừa phải Bài hát như một lời nhắn nhủ của nhạc sĩ tới các bạn nhỏ rằng: hãy biết yêu thương, chăm sóc các con vật trong gia đình mình Bài hát chính là góc nhìn rất hồn nhiên, ngây thơ của bạn nhỏ về con mèo trong gia đình mình Rằng con mèo kêu meo meo, con mèo trèo ngã lăn queo Khi bạn nhỏ nhìn thấy con mèo lấm bẩn chân tay và kêu meo meo thì trong lòng bạn xuất hiện tình cảm đó chính là thương con mèo Đây là tình cảm rất đáng quý Là mục đích cần hướng tới đối với việc giáo dục trẻ Sau khi cho trẻ nghe nhạc nên kết hợp vừa nghe vừa vận động theo nhạc

uống nước nhớ nguồn Sau khi cho trẻ nghe nhạc bài “Cò lả” nên kết hợp với hoạt động hát múa cùng cô

2.2.3 Chủ điểm ngôi nhà, đồ vật

* Bài hát Ba ngọn nến lung linh:

BA NGỌN NẾN LUNG LINH

Bài hát Ba ngọn nến lung linh có 13 câu hát: “Ba là cây nến vàng Mẹ

là cây nến xanh Con là cây nến hồng Ba ngọn nến lung linh a à á a à Thắp sáng một gia đình Gia đình, gia đình ôm ấp ta những ngày thơ, cho ta bao