TÌNH HÌNH BỆNH GUMBORO tại các hộ CHĂN NUÔI gà THẢ vườn ở TỈNH hậu GIANG

Không gây được bệnh cho chim cút bằng một chủng virus Gumboro của gà, nhưng có thể phát hiện một số loài ve trong rơm rạ, chất độn có khả năng tàng trữ virus Gumboro trích dẫn Lê Văn Năm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Ngành: BÁC SĨ THÚ Y

TÌNH HÌNH BỆNH GUMBORO TẠI CÁC HỘ

CHĂN NUÔI GÀ THẢ VƯỜN Ở

TỈNH HẬU GIANG

MSSV: 3064523

Lớp: Thú Y K32

Cần Thơ, 12/2010

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

Đề tài: “Tình hình bệnh Gumboro tại các hộ chăn nuôi gà thả vườn ở tỉnh

Hậu Giang” do sinh viên Nguyễn Khoa Nam thực hiện tại các hộ chăn nuôi gà ở

tỉnh Hậu Giang và phòng thí nghiệm bệnh truyền nhiễm E008, Bộ môn Thú Y, Khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng, trường Đại Học Cần Thơ từ tháng

08 đến tháng 11 năm 2010

Cần Thơ, ngày … tháng … năm 2010 Cần Thơ, ngày … tháng … năm 2010

Duyệt bộ môn Duyệt giáo viên hướng dẫn

TS HỒ THỊ VIỆT THU

Cần Thơ, ngày … tháng … năm 2010

Duyệt khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng

LỜI CẢM ƠN



 Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Cô Hồ Thị Việt Thu đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập cũng như hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

 Xin chân thành cảm ơn

Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Cần Thơ, Ban Chủ Nhiệm Khoa Nông Nghiệp Và Sinh Học Ứng Dụng, quý thầy cô Bộ Môn Thú Y, Bộ môn Chăn Nuôi đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình làm luận văn tốt nghiệp

Chị Huỳnh Ngọc Trang đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài này

Các bạn Lê Thanh Vũ, Trần Minh Châu, Nguyễn Văn Tinl, Trần Khánh Long, Hồ Thiệu Khôi và anh Thái Thanh Dương Thọ đã nhiệt tình giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống

Xin kính gởi đến quý Thầy, Cô, các anh chị, người thân và bạn bè tôi lời chúc sức khỏe, thành công và nhận nơi tôi lòng biết ơn sâu sắc

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn đến Hội Đồng Giám Khảo đã dành thời gian đọc, xem xét và đóng góp những ý kiến quý báu cho đề tài tốt nghiệp của tôi

Nguyễn Khoa Nam

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Trang duyệt ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục iv

Danh mục bảng vi

Danh mục hình vii

Danh mục chữ viết tắt viii

Tóm lược ix

Chương 1: Đặt Vấn Đề 1

Chương 2: Cơ Sở Lý Luận 2

2.1 Giới thiệu tổng quát về bệnh Gumboro 2

2.2 Phân loại hình thái cấu trúc virus Gumboro 2

2.2.1 Tính chất gây bệnh 2

2.2.2 Đặc tính nuôi cấy 3

2.2.3 Sức đề kháng của virus 4

2.3 Dịch tễ học bệnh Gumboro 4

2.3.1 Nguồn bệnh 4

2.3.2 Phương thức lan truyền 5

2.3.3 Sự mẫn cảm của giống gia cầm đối với virus Gumboro 5

2.3.4 Ảnh hưởng của tuổi gà và giới tính đối với bệnh Gumboro 5

2.3.5 Mối liên quan giữa bệnh Gumboro với bệnh khác 6

2.4 Cơ chế sinh bệnh 6

2.5 Miễn dịch học bệnh Gumboro 8

2.5.1 Khái quát về miễn dịch học bệnh Gumboro 8

2.5.2 Cơ chế miễn dịch 8

2.6 Triệu chứng 9

2.6.1 Thể không có biểu hiện lâm sàng (thể ẩn bệnh) 9

2.6.2 Thể lâm sàng 9

2.7 Bệnh tích 10

2.7.1 Bệnh tích đại thể 10

2.7.2 Bệnh tích vi thể 10

2.8 Chẩn đoán 11

2.8.1 Nguyên lý của chẩn đoán 11

2.8.2 Chẩn đoán phân biệt 12

2.8.3 Chẩn đoán phòng thí nghiệm 13

2.9 Phòng bệnh và điều trị 14

2.9.1 Phòng bệnh 14

2.9.2 Điều trị 15

2.10 Tình hình nghiên cứu Gumboro trong nước và trên thế giới 16

2.10.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 16

2.10.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 17

Chương 3: Phương Tiện Và Phương Pháp Nghiên Cứu 18

3.1 Nội dung nghiên cứu 18

3.2 Phương tiên thí nghiệm 18

3.2.1Thời gian và địa điểm 18

3.2.2 Đối tượng thí nghiệm 18

3.2.3Vật liệu thí nghiệm 18

3.3 Phương pháp nghiên cứu 18

3.3.1 Điều tra một số đặc điểm dịch tễ cơ bản 18

3.3.2 Phương pháp chẩn đoán qua mổ khám 18

3.4 Phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm 19

3.4.1 Phân lập virus trên phôi gà 19

3.4.2 Phản ứng kết tủa khuếch tán trên phiến kính 20

3.5 Chỉ tiêu theo dõi 21

3.6 Phương pháp xử lý thống kê 21

Chương 4: Kết Quả Và Thảo Luận 22

4.1 Một số đặc điểm chăn nuôi gà thả vườn ở tỉnh Hậu Giang 22

4.2 Kết quả chẩn đoán bệnh Gumboro bằng AGP vá phân lập virus 23

4.2.1 Kết quả xác định virus Gumboro mẫu bệnh phẩm bằng phản ứng AGP25 2.2.1 Kết quả phân lập virus Gumboro trên phôi gà 25

4.3 Tìnhhình bệnh Gumboro trên đàn gà ở tỉnh Hậu Giang 26

4.3.1 Tỷ lệ gà bệnh và chết ở các đàn gà khảo sát nhiễm bệnh Gumboro 26

4.3.2 Tỷ lệ nhiễm bệnh Gumboro giữa các đàn gà có và không tiêm phòng vaccine Gumboro 27

4.3.3 Tỷ lệ nhiễm Gumboro ở các hình thức chăn nuôi 28

4.3.4 Tỷ lệ nhiễm Gumboro ở các giống gà 29

2.3.5 Tỷ lệ nhiễm bệnh Gumboro ở các lứa tuổi 30

4.3.6 Các triệu chứng và bệnh tích thường gặp 31

Chương 5: Kết Luận Và Đề Nghị 34

5.1 Kết luận 34

5.2 Đề nghị 34

Tài Liệu Tham Khảo 35

Phụ Chương 1: Phiếu điều tra tình hình bệnh Gumboro 37

Phụ Chương 2: Kết Qủa Phân Tích Thống Kê 39

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Tình trạng vệ sinh thú y và tiêm phòng vaccine (n= 47 đàn) 22

Bảng 4.2 Kết quả chẩn đoán virus Gumboro bệnh phẩm phản ứng AGP (n=22) 23

Bảng 4.3 Kết quả xác định virus Gumboro ở màng nhung niệu và dịch niệu mô bằng phản ứng AGP 25

Bảng 4.4 Tỷ lệ gà bệnh Gumboro ở tỉnh Hậu Giang 26

Bảng 4.5 Tỷ lệ gà chết do nhiễm bệnh Gumboro so với các bệnh khác 27

Bảng 4.6 Tỷ lệ gà bệnh Gumboro ở các đàn có,không tiêm vaccine Gumboro 27

Bảng 4.7 Tỷ lệ bệnh giữa các hình thức chăn nuôi 28

Bảng 4.8 Tỷ lệ bệnh Gumboro giữa các giống gà 29

Bảng 4.9 Tỷ lệ bệnh giữa các lứa tuổi 30

Bảng 4.10 Tần suất xuất hiện triệu chứng (n=18) 31

Bảng 4.10 Tần suất xuất hiện bệnh tích (n=36) 31

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Cơ chế sinh bệnh của IBDV 7

Hình 4.1 Kết quả phản ứng AGP 23

Hình 4.2 Phôi gà bị xuất huyết 25

Hình 4 3 Gà ủ rũ , xù lông 30

Hình 4.4 Gà tiêu chảy phân trắng lẫn máu 30

Hình 4.5 Lách sưng to, hoại tử 30

Hình 4.6 Cơ đùi xuất huyết 30

Hình 4.7 Túi Fabricius xuất huyết 30

Hình 4.8 Thận sưng to 30

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nguyên chữ

IBD Infectious bursal disease

IBDV Infectious bursal disease virus

TÓM LƯỢC

Đề tài: “Tình hình bệnh Gumboro tại các hộ chăn nuôi gà thả vườn ở

tỉnh Hậu Giang” được tiến hành tại các hộ chăn nuôi gà trên địa bàn tỉnh Hậu

Giang và phòng thí nghiệm bệnh truyền nhiễm bộ môn Thú Y, Khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng, trường Đại Học Cần Thơ từ tháng 08/2010 đến 11/2010 Đề tài được thực hiện bằng cách điều tra thực tế tình hình dịch tễ tại các

hộ có gà bệnh Khảo sát tỷ lệ gà mắc bệnh Gumboro bằng phương pháp chẩn đoán lâm sàng, kết hợp chẩn đoán bằng phản ứng kết tủa khuếch tán trên thạch

và phân lập virus trên phôi gà

Qua thời gian nghiên cứu chúng tôi đã ghi nhận kết quả như sau:

Bệnh Gumboro là một bệnh phổ biến ở tỉnh Hậu Giang chiếm tỷ lệ 38,29% trong tổng số 47 đàn khảo sát Tỷ lệ gà chết do bệnh Gumboro là 22,30% trong những đàn gà khảo sát

Không có sự khác biệt lớn về tỷ lệ mắc bệnh Gumboro giữa các giống gà Giống Tam Hoàng có tỷ lệ mắc bệnh Gumboro là 40%, giống gà Nòi Bến Tre là 39,29%, giống gà Tàu chân lùn là 35,71%

Ở lứa tuổi càng nhỏ gà tỷ lệ bệnh càng cao, gà nhỏ hơn 1 tháng tuổi có tỷ

lệ bệnh là 62,5%, gà từ 1-1,5 tháng tuổi có tỷ lệ bệnh là 53,85%, gà lớn hơn 1,5 tháng tuổi là 23,08%

Hình thức nuôi thả tự nhiên có tỷ lệ bệnh Gumboro là 75%, cao hơn hai hình thức còn lại, với hình thức nuôi bán chăn thả là 46,15%, hình thức nhốt hoàn toàn là 30%

Tỷ lệ bệnh Gumboro ở đàn gà không tiêm phòng chiếm tỷ lệ cao nhất với 75,0%, đàn gà có tiêm phòng vaccine Gumboro 1 lần có tỷ lệ 62,5%, đàn gà có tiêm nhắc lại lần 2 có tỷ lệ bệnh thấp hơn là 28,57%,

Bệnh tích ở túi Fabricius được ghi nhận có tần suất xuất hiện là 100% ở các gà mắc bệnh Gumboro

Chương 1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngành chăn nuôi gà ở tỉnh Hậu Giang những năm gần đây phát triển mạnh

mẽ và đã mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn Tuy nhiên, ở Hậu Giang cũng như nhiều tỉnh thành trong cả nước luôn tồn tại một số dịch bệnh rất nguy hiểm đối với gia cầm, gây tổn thất lớn về kinh tế Trong đó bệnh Gumboro là một trong những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại chính cho ngành chăn nuôi Bệnh Gumboro còn gọi là bệnh viêm túi Fabricius truyền nhiễm (Infectious bursal disease – IBD), bệnh ở thể cấp tính có khả năng lây lan rất nhanh ở gà con, nhất

là gà từ 3 - 6 tuần tuổi Bệnh gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi gà không những do tỷ lệ chết cao mà còn làm suy giảm miễn dịch, dẫn đến thất bại các chương trình tiêm chủng các bệnh truyền nhiễm khác Virus Gumboro cường độc rất bền vững, đề kháng với nhiều chất sát trùng và tồn tại khá lâu trong môi trường tự nhiên nên rất khó khống chế mầm bệnh (trích dẫn Nguyễn Bá Thành, 2005)

Theo số liệu điều tra của Viện Chăn nuôi Quốc gia từ năm 2001 – 2005 cho thấy, phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thả lan, buôn bán, giết mổ phân tán, không đảm bảo an toàn sinh học nên dịch bệnh Gumboro vẫn thường xuyên xảy ra gây tổn thất lớn về kinh tế Trong những năm 2001-2005, tỷ lệ gà mắc bệnh Gumboro

là 27 – 32% Chi phí thuốc điều trị thú y lên đến 10 – 12% giá thành

Nhận thấy bệnh Gumboro là một bệnh khá phổ biến và gây ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi nên việc hiểu rõ tình hình dịch tễ bệnh Gumboro tại tỉnh Hậu Giang và phương pháp chẩn đoán nhanh sẽ mang lại hiệu quả thiết thực cho người chăn nuôi, nhằm giảm tổn thất về kinh tế trong chăn nuôi Do đó chúng tôi

tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình bệnh Gumboro tại các hộ chăn nuôi gà

thả vườn ở tỉnh Hậu Giang”

ra hầu hết ở các nước trên thế giới có chăn nuôi gà công nghiệp (trích dẫn Nguyễn Xuân Bình và ctv, 2005)

2.2 Phân loại, hình thái và cấu trúc virus Gumboro

Virus Gumboro được xếp vào giống Birnavirus họ Birnaviridae, có 20 mặt

trần với đường kính 55-60 nm, có dạng khối với nhiều góc cạnh Dưới kính hiển

vi điện tử có thể quan sát thấy tập hợp virus Gumboro giống như tổ ong trong nguyên sinh chất tế bào bị nhiễm, xếp đều đặn cạnh nhau Trong nguyên sinh chất của một tế bào có thể chứa vài tập hợp virus nói trên

Cấu trúc di truyền của virus là chuỗi kép ARN Capsid có 4 cấu trúc protein và 32 capsomeres cấu tạo gồm 4 loại protein VP1, VP2 , VP3 , VP4 Trong

đó VP2 , VP3 là protein chủ yếu quyết định kháng nguyên của virus Ngoài phần capsid, virus không có vỏ bọc bằng lipid Do không có vỏ bọc ngoài nên IBDV (Infectious bursal disease virus) không mẫn cảm với ether và chloroform, trái lại virus rất mẫn cảm với formalin (Lê Văn Hùng, 1996) Do vậy, IBDV có sức đề kháng cao khi tồn tại ở môi trường ngoài

2.2.1 Tính chất gây bệnh

Bệnh Gumboro là bệnh truyền nhiễm cấp tính, nguy hiểm tỷ lệ gà mắc bệnh

có thể lên tới 100% và có thể gây chết từ 0-5% đối với chủng nhược độc, 5-20% đối với chủng có độc lực trung bình, 20-60% với chủng có độc lực cao và có thể gây chết 100% khi gà nhiễm với bệnh ghép khác (Lê Văn Năm, 2003)

Các virus trong tự nhiên có khả năng gây ra mức độ bệnh khác nhau trong đàn gà Các giống virus trong vắc xin cũng có tiềm năng gây bệnh khác nhau trong đàn gà Tiềm năng gây bệnh của virus thuộc serotype 2 đang được chú ý nghiên cứu Jackwood và ctv, (1985) đã báo cáo gà và gà tây bị bệnh do serotype

2 nhưng không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng cũng như bệnh tích đại thể và

vi thể Tuy nhiên, Sivanandan và ctv, (1986) đã quan sát thấy bệnh tích đặc trưng của bệnh Gumboro ở gà nhiễm cùng loại virus phân lập được Trong nghiên cứu sau này, có 5 chủng được phân lập từ serotype 2,3 có nguồn gốc từ gà, serotype 2

từ gà tây (gồm cả virus trong nghiên cứu của Jackwood và ctv, 1985 và Sivanandan và ctv, 1986) là không gây bệnh cho gà

Trong phòng thí nghiệm: dùng phôi gà ấp 10-11 ngày và gà 3-6 tuần tuổi để gây nhiễm bệnh thực nghiệm, sau khi gây bệnh gà sẽ có triệu chứng và bệnh tích giống như gà mắc bệnh trong tự nhiên (Nguyễn Như Thanh, ctv, 1997)

2.2.2 Đặc tính nuôi cấy

Nuôi cấy trên phôi gà

Virus có thể nuôi cấy trong túi niệu mô của phôi gà ấp 10 ngày tuổi, phôi sẽ chết sau 3-5 ngày sau khi tiêm truyền Bệnh tích xoang bụng sưng to, tích nước, niêm mạc sung huyết, xuất huyết, gan hoại tử thành từng vệt, xuất huyết điểm, thỉnh thoảng thấy xuất huyết ở khớp ngón chân, xuất huyết ở vùng đại não, tim nhạt màu, có những điểm hoại tử ở thận, lách nhạt màu, màng nhung niệu có thể

có những điểm xuất huyết nhỏ Ngoài ra, virus có thể nuôi cấy trong môi trường

tế bào một lớp có nguồn gốc từ tế bào nguyên bào sợi của phôi gà, vịt và gà tây

Nuôi cấy trên môi trường tế bào

Các loại tế bào thường được sử dụng để nuôi cấy: tế bào có nguồn gốc từ phôi như tế bào phôi gà, tế bào phôi gà tây, tế bào phôi vịt hoặc các tế bào thận thỏ, thận khỉ…nhưng virus không thích ứng ngay khi nuôi cấy trên môi trường tế bào, mà phải qua vài lần cấy chuyển tiếp đời thì virus mới thích ứng và gây bệnh tích cho tế bào

Hiện nay, người ta hay dùng môi trường tế bào tổ chức xơ phôi gà để phân lập nhân giống và nghiên cứu tính kháng nguyên của virus, thường 48-96 giờ sau khi cấy virus, có thể quan sát được sự hủy hoại của tế bào như tế bào co cụm lại, biến dạng Nên cấy chuyển tiếp liên tiếp nhiều lần qua môi trường tế bào tổ chức thì độc lực của virus giảm dần và có thể sử dụng giống virus này làm vaccine

Tiêm truyền cho gà thí nghiệm

Dùng gà 3-6 tuần tuổi để nuôi cấy virus, chọn gà chưa tiêm vaccine Gumboro và kiểm tra trong huyết thanh gà không có kháng thể Gumboro Gà được tiêm virus thì sau 24-72 giờ virus sẽ nhân lên trong các cơ quan lympho đặc biệt là túi Fabricius, làm túi bị viêm, sưng, các tổ chức túi bị phá hủy và biến màu, túi tăng về kích thước và trọng lượng Nếu thu hoạch túi Fabricius vào thời

điểm 48-72 giờ sau khi gây nhiễm sẽ thu được lượng virus lớn nhất và độc lực của virus mạnh nhất (trích dẫn Nguyễn Như Thanh, 1997)

Ngoài biểu hiện đặc trưng ở túi Fabricius, gà còn có những triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng của bệnh Gumboro như xuất huyết cơ đùi, cơ ngực, thận sưng, lách hoại tử, xuất huyết niêm mạc dạ dày tuyến

Virus Gumboro khi cấy chuyển nhiều lần trên gà từ 3-6 tuần tuổi thì độc lực của virus được tăng cường (trích dẫn Nguyễn Như Thanh, 1997)

2.2.3 Sức đề kháng của virus

Virus có sức đề kháng cao với điều kiện tự nhiên và các yếu tố lý hóa Virus không có vỏ lipoprotein nên đề kháng hoàn toàn với ether, chloroform, ít nhạy cảm với formalin và chloramin Virus chịu đựng tốt với sự thay đổi của pH, biên độ dao động của pH từ 2-12

Đối với yếu tố nhiệt độ: ở nhiệt độ 560C virus Gumboro vẫn sống sót trong vòng 5 giờ; ở 370C virus tồn tại nhiều ngày Virus chỉ mất tác dụng gây bệnh khi được xử lý với phenol và thiomesal ở nồng độ 0,125% cùng với nhiệt độ 300C liên tục trong 1 giờ Nếu dùng những chất sát trùng gồm hỗn hợp iod, phenol, và amonium thì ít nhất trong 2 phút ở nhiệt độ 230C mới có tác dụng diệt virus Theo Landgraf và ctv (1967) ở nhiệt độ 600C virus Gumboro vẫn còn sống sót, chỉ khi nâng lên 700C virus bị tiêu diệt hoàn toàn trong vòng 30 phút Nếu dùng chloramin 0,5% thì virus bị tiêu diệt trong 10 phút

Trong điều kiện tự nhiên, những nơi xảy ra dịch bệnh Gumboro virus tồn tại rất lâu: trong chuồng nuôi từ 54-122 ngày, trong nước, chất độn chuồng, dụng

cụ chăn nuôi và chất thải virus vẫn giữ đặc tính gây nhiễm và gây bệnh ít nhất 52 ngày, thậm chí đến 168 ngày vẫn còn khả năng gây bệnh Điều đặc biệt nghiêm trọng trong tự nhiên là virus Gumboro có khả năng truyền ngang rất lớn, do đó từ một ổ dịch dễ dàng trở thành vùng nguy cơ bùng phát dịch Những khả năng đề kháng tốt của virus Gumboro đã làm cho tình hình bệnh Gumboro trở nên nan giải Như vậy, muốn tiêu diệt được virus Gumboro phải dùng các loại hóa chất mạnh, thích hợp, liều cao và sử dụng một cách triệt để (Đái Duy Ban và Phạm Công Hoạt, 2004)

2.3 Dịch tễ học bệnh Gumboro

2.3.1 Nguồn bệnh

Trong tự nhiên bệnh Gumboro thường thấy ở gà nhà (Gallus domesticus) và

gà tây (Gallus turkey), khi mắc bệnh nói chung đều có biểu hiện lâm sàng và

bệnh tích điển hình của Gumboro Cũng vì thế mà trước đây người ta chia virus gây bệnh Gumboro thành 2 serotype: serotype 1 gây bệnh ở gà ta và serotyo 2 gây bệnh ở gà tây (Jackwood et al, 1985), khi virus xâm nhập vào đúng loài gà

mẫn cảm thì bệnh Gumboro ở loài gà đó nặng hơn Nhưng trong tự nhiên nhiều trường hợp khi phân lập căn nguyên gây bệnh Gumboro ở gà ta, người ta lại tìm thấy serotype 2 Do vậy có thể nói gà nhà và gà tây là nguồn tàng trữ tiềm tàng của 2 type virus Gumboro

Không gây được bệnh cho chim cút bằng một chủng virus Gumboro của gà, nhưng có thể phát hiện một số loài ve trong rơm rạ, chất độn có khả năng tàng trữ virus Gumboro (trích dẫn Lê Văn Năm, 2003)

2.3.2 Phương thức lan truyền

Vào những năm 1985-1989 tại trung tâm nghiên cứu gia cầm Thụy Phương – Viện Chăn nuôi quốc gia, Lê Văn Năm đã quan sát thấy nhiều gà cùng lứa tuổi nuôi tại các ô chuồng khác nhau xen kẽ với các lứa gà khác nhau trong cùng một dãy chuồng, thì khi bệnh Gumboro nổ ra, thông thường nổ ra ở gà cùng lứa tuổi, rồi sau đó mới lan sang những ô gà bên cạnh có độ tuổi khác nhau, điều

đó chứng tỏ bệnh Gumboro xảy ra và lan truyền chủ yếu qua đường tiếp xúc trực tiếp, qua thức ăn, nước uống…Bệnh lan từ chuồng này sang chuồng khác là do người chăn nuôi, dụng cụ chăn nuôi, nguồn thức ăn, nước uống bị ô nhiễm Chuột bọ, chó mèo hoang thú và một số côn trùng khác đều có thể đóng vai trò lan truyền bệnh (Lê Văn Năm, 2004)

2.3.3 Sự mẫn cảm của giống gia cầm đối với virus Gumboro

Trước đây, trong nhiều tài liệu cho rằng gà bị bệnh Gumboro thường từ 3-6 tuần tuổi, nhưng Lê Văn Năm đã quan sát thấy ngoài lứa tuổi từ 3-6 tuần ở thể lâm sàng bệnh đã nổ ra ở gà 8 ngày tuổi và 96 ngày tuổi Cũng theo Lê Văn Năm (1986 và 1989) gà Ri Việt Nam có sức đề kháng khá tốt đối với bệnh Gumboro trong cùng một điều kiện chăn nuôi, gà Rôtri chuyên dụng lai tạo từ nền gà Ri Việt Nam và gà rốt của Hungari có sức đề kháng tốt nhất đối với bệnh Gumboro

so với các giống gà khác như: Lơgo, Plymuth – Rock, Tam hoàng, AA, BE… Điều đáng chú ý trong cùng một giống gà có cùng phẩm chất về năng suất giống thì những giống mới lai tạo có xu hướng dễ mắc bệnh Gumboro hơn các dòng được lai tạo trước Tuy nhiên tác giả chưa phát hiện ra sự khác nhau, độ mẫn cảm đối với bệnh Gumboro giữa gà siêu thịt và siêu trứng

2.3.4 Ảnh hưởng của tuổi gà và giới tính đối với bệnh Gumboro

Trước đây gà bị bệnh thường ở thể lâm sàng là chủ yếu và ở lứa tuổi 3-6 tuần tuổi, thì ngày nay thể lâm sàng có thể xảy ra ở gà dưới 3 tuần và trên 6 tuần Nói cách khác dao động độ tuổi gà bị bệnh có biên độ lớn Ngày nay, ngoài thể lâm sàng, bệnh khá phổ biến ở thể ẩn và gà bị bệnh thường dưới 3 tuần tuổi Sau thời gian nghiên cứu từ năm 1982 đến năm 1997, Lê Văn Năm nhận định không

có sự khác biệt giữa gà trống và gà mái về độ mẫn cảm đối với mầm bệnh, tỷ lệ

mắc bệnh, tỷ lệ chết ở bệnh Gumboro

2.3.5 Mối liên quan giữa bệnh Gumboro với bệnh khác

Theo Pannisup và ctv (1985) thức ăn nghèo dinh dưỡng lại bị nấm mốc chứa nhiều độc tố Aflatoxin là điều kiện lý tưởng để giúp bệnh Gumboro dễ phát

triển

Nghiên cứu của Lê Văn Năm cho thấy khi bệnh Gumboro nổ ra, 100% số đàn gà bệnh kế phát bởi những bệnh khác, tạo thành những bệnh ghép phức tạp, đây chính là nguyên nhân chủ yếu gây tỷ lệ chết cao đối với những đàn gà bị bệnh Gumboro

2.4 Cơ chế sinh bệnh

Sau khi virus gây bệnh Gumboro xâm nhập vào một cá thể nào đó thì chỉ cần 1-2 ngày sau cả đàn đã mắc bệnh Trong cơ thể gà IBDV (Infectious bursal disease virus ) theo đường máu hoặc chổ mở giữa ruột và túi Fabricius, virus đến túi Fabricius, chúng khu trú tại đây và bắt đầu nhân lên và tăng về số lượng Chúng tấn công các nang bào túi Fabricius, phá hủy các chức năng tạo tế bào B, dẫn đến tế bào lympho hệ thứ 2 không hoàn chỉnh, kém chức năng bảo vệ Kết quả là hệ thống tạo miễn dịch bị tổn thương, không đủ khả năng chống lại các yếu tố gây bệnh, cũng như việc đáp ứng miễn dịch bằng vaccine làm cho sức đề kháng của cơ thể giảm sút một cách nghiêm trọng, vì thế bệnh Gumboro đã được một số tác giả gọi là “Bệnh suy giảm miễn dịch” Hay còn gọi là bệnh “SIDA của

gà” (Lê Văn Năm, 2004)

Khi virus thâm nhập vào túi Fabricius không những gây tổn thương túi Fabricius mà khi virus xâm nhiễm vào máu sẽ gây nhiễm trùng huyết, làm gà sốt cao phải uống nhiều nước để tỏa nhiệt Vì sốt cao, nên gà uống nhiều nước, sinh loạn khuẩn đường ruột… làm cho cơ thể mất cân bằng vi sinh, cho nên hầu như 100% các trường hợp gà bị Gumboro đều bị bệnh thứ phát, làm cho diễn biến lâm sàng bệnh càng phong phú, đa dạng và phức tạp Bình thường độ lớn của túi Fabricius trong cùng một giống gà chúng tương đương nhau về khối lượng và trọng lượng Virus tấn công trực tiếp đến các tế bào nang bào của túi Fabricius khiến cho túi Fabricius sưng to lên trong 3 ngày đầu, sau đó bắt đầu teo lại và thấy rõ sự khác nhau đó vào khoảng 7-10 ngày sau khi nổ ra bệnh Virus khu trú

và nhân lên tại đây làm xuất huyết túi Fabricius, thậm chí máu đông thành cục là đặc điểm bệnh lý hết sức quan trọng giúp chúng ta chẩn đoán bệnh

Có một quy luật là khi túi Fabricius sưng to thì luôn kèm theo xuất huyết hoặc chảy máu, nhưng khi túi teo lại thì các chất máu đông, các tế bào túi, kể cả

xác virus chết được phản ứng viêm tạo ra một nội chất màu trắng ngà như đậu phụ, khô và dễ nát (Lê Văn Năm, 2004)

Khi virus Gumboro được đưa đến cơ quan thích ứng và chúng thực hiện quá trình gây bệnh tạo nên bệnh tích tại các cơ quan đó, đồng thời xuất hiện phức hợp các miễn dịch bệnh lý, trong đó có sự kết hợp giữa kháng nguyên Gumboro với bổ thể, cùng một số ít kháng thể được tạo thành Gumboro gây nên sự thẩm xuất dịch ra khỏi hệ tuần hoàn, đồng thời gây nên sự sung huyết, xuất huyết Chúng ta thường gặp biểu hiện bệnh tích này ở các vùng ngực, vùng đùi, có thể xuất huyết thành vệt, tia, mảng, và có màu sậm (Lê Thanh Hòa, 2003)

Triệuchứng lâm sàng, bệnh tích, chết

Phá hủy, gây bệnh tích ở các cơ quan (túi Fabricius, lách, gan, thận, hệ cơ,…)

Xâm nhập các cơ quan thích ứng

Xâm nhập hệ tuần hoàn lần thứ hai

( nhiễm trùng máu)

Theo hệ tuần hoàn

Túi Fabricius và các cơ quan khác ( virus nhân lên mạnh, tiêu diệt lympho B và các tế bào

có thẩm quyền miễn dịch Phá hủy túi Fabricius )

Xâm nhập hệ tuần hoàn lần thứ nhất

2.5 Miễn dịch học bệnh Gumboro

2.5.1 Khái quát về miễn dịch học bệnh Gumboro

Các tế bào lympho-B đang trưởng thành và đã trưởng thành của túi Fabricius là các tế bào đích mà virus cường độc thích ứng gây nhiễm và thực hiện các giai đoạn tổng hợp các thành phần của virus Trong các tế bào này, một

số lượng lớn protein vỏ của virus cũng được tổng hợp, chúng sản xuất kháng nguyên đặc hiệu nhóm kháng nguyên gs, kích thích sinh kháng thể kết tủa; và một loại khác được gọi là kháng nguyên đặc hiệu type kháng nguyên ts, kích thích sinh kháng thể trung hòa

Khi virus xâm nhập vài ngày hàm lượng kháng nguyên trong cơ thể bắt đầu tăng cùng với sự tạo thành phức hợp miễn dịch bệnh lý Arthur được tạo thành giữa kháng nguyên virus với kháng thể được tạo ra và với bổ thể

Virus Gumboro sau khi nhân lên cục bộ, đã xâm nhập tràn lan và đến túi Fabricius, tấn công chủ yếu vào nhóm tế bào B mang IgM bề mặt, và rồi lại kết hợp với kháng thể có cầu nối bổ thể để tạo ra phức hợp miễn dịch bệnh lý gây tác hại tế bào túi Fabricius, và hệ mao quản nội mô

Trước 2-3 tuần tuổi, trong cơ thể gà lượng bổ thể còn ít, hàm lượng đó không đủ kết hợp tạo phức hợp miễn dịch bệnh lý Khi gà đạt 2-3 tuần tuổi trở lên, sự tạo thành phức hợp mới có đủ điều kiện hình thành, nên bệnh mới phát ra Hơn nữa, lúc này túi Fabricius mới hoạt động và chịu tác hại của virus Gumboro Như vậy, kháng thể trung hòa phải trung hòa virus Gumboro từ lúc chúng mới xâm nhập vào, mới bảo vệ được cơ thể, nếu trung hòa virus lúc virus đã thực hiện xong quá trình nhân lên thì kháng thể không thể bảo vệ cơ thể chống lại sự xâm nhiễm của virus, hoặc bảo vệ không hoàn toàn, vì lúc này túi Fabricius và một số cơ quan đã chịu ảnh hưởng của virus, kết quả suy giảm miễn dịch không tránh khỏi (Lê Thanh Hoà, 2003)

2.5.2 Cơ chế miễn dịch

Miễn dịch chủ động: Gà nhiễm virus từ tự nhiên hoặc do tiêm phòng

vaccine (với cả 2 loại vaccine sống hay chết) đều kích thích sự tạo miễn dịch chủ động Kháng thể được tạo ra được xác định bằng nhiều phương pháp như là phản ứng trung hòa virus (Virus Neutralization), phản ứng kết tủa khuếch tán trên

thạch (AGP- Agar Gel Precipitation ) và phản ứng ELISA Hàm lượng kháng thể

thường cao sau khi nhiễm hoặc được tiêm vaccine khoảng 10 ngày và hàm lượng kháng thể trung hòa virus thường lớn hơn 1/1000

Miễn dịch thụ động : Kháng thể truyền từ mẹ qua lòng đỏ của trứng có thể

bảo vệ gà con chống lại virus trong giai đoạn đầu đời của gà Hàm lượng kháng thể mẹ truyền giảm đi một nửa sau ngày thứ 3 và ngày thứ 5 Do đó, việc biết

hàm lượng kháng thể của gà con, thì có thể tiên đoán được thời điểm gà con cảm nhiễm với bệnh Lucio và Hitchner (1979) chỉ ra rằng hàm lượng kháng thể trung hòa giảm dưới 1/100 thì 100% gà mẫn cảm với bệnh và hàm lượng kháng thể từ 1/100 – 1/600 có 40% gà có khả năng chống lại bệnh

2.6 Triệu chứng

Theo Lê Văn Năm (2004), ở nước ta cũng như trên thế giới bệnh Gumboro thể hiện chủ yếu ở thể lâm sàng và không lâm sàng

2.6.1 Thể không có biểu hiện lâm sàng (thể ẩn bệnh)

Những năm đầu của thập kỷ 90 thể ẩn bệnh trở nên khá phổ biến và là mối

đe dọa nguy hiểm, bởi vì thể ẩn bệnh nổ ra ở gà dưới 3 tuần tuổi, khi đó hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh về cấu trúc, chưa thành thục về chức năng không chống đỡ

sự tấn công của virus Gumboro Do đó, gà suy giảm miễn dịch dễ bị ghép với các bệnh khác làm tổn thất lớn trong chăn nuôi Có thể thấy thể ẩn bệnh Gumboro nguy hiểm hơn thể lâm sàng

Thông thường thể ẩn do những chủng virus cũng như biến chủng virus có độc lực thấp hoặc trung bình gây nên

Triệu chứng bệnh thể hiện không rõ nét: gà khật khừ, mệt mỏi đột ngột, giảm ăn, ủ rũ, sốt cao, uống nhiều nước, tiêu chảy phân trắng, nếu không quan sát

kỹ ta cảm giác như gà bị gió lùa hoặc bị lạnh Nhưng sau 2-3 ngày đàn gà trở lại bình thường với tỷ lệ chết không đáng kể 0-5%

2.6.2 Thể lâm sàng

Gà bị bệnh thường ở lứa tuổi 3-6 tuần, có trường hợp sau 6 tuần

Thời gian nung bệnh rất ngắn, trong 24 giờ sau khi nhiễm mầm bệnh đã có biến đổi vi thể ở túi Fabricius và chỉ sau 2-3 ngày đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng

Ngay sau khi virus vừa mới xâm nhập túi Fabricius gà đã có biểu hiện: cơ vùng hậu môn co bóp nhanh, mạnh không bình thường, gà có phản xạ như muốn

đi ngoài nhưng không thực hiện được Đây là triệu chứng đặc trưng đầu tiên giúp chúng ta phát hiện sớm bệnh Gumboro Sau đó không lâu gà sốt rất cao Đó là lúc virus gây bệnh đã nhập vào đường huyết, đường lympho đến các tế bào B hệ

2 Tại thời điểm này chúng sinh sản rất nhanh và tăng gấp nhiều lần về số lượng IBDV, các biểu hiện của nhiễm trùng huyết thể hiện khá rõ

Do sốt cao, nên gà uống nhiều nước sinh ra rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng sinh thái đường ruột, dẫn đến gà đi tiêu chảy, viêm ruột, bội nhiễm kế phát…Phân trắng lúc này trở nên loãng, lúc đầu có màu trắng ngà sau chuyển sang trắng vàng, vàng xanh nhớt, đôi khi lẫn máu Phân nhớt vàng xanh là đặc điểm nổi bật của bệnh Gumboro

Gà bệnh Gumboro có thể bị chết do sốt cao, thiếu nước và gà bệnh nằm bẹp dưới sàn, nếu không được chăm sóc chu đáo như nhốt riêng, bơm nước có thuốc giải nhiệt và trừ bệnh thứ phát thì tỷ lệ chết rất cao

và xuất huyết cơ

Theo Cheville (1967) kích thước túi Fabricius của gà diễn biến như sau: ngày thứ 3 sau khi nhiễm virus kích thước bắt đầu tăng, đến ngày thứ tư kích thước túi tăng gấp 2 so với bình thường Đến ngày thứ năm, kích thước túi trở lại bình thường để rồi bắt đầu teo đi Đến ngày thứ 8, kích thước của túi chỉ còn lại 1/3 Màu sắc của túi Fabricius ở gà không bệnh có màu trắng ngà Trong khi đó ở

gà bệnh màu sắc của túi biến đổi Thông thường chuyển màu vàng chanh và được bao xung quanh một lớp dịch tiết nhớt cùng màu Trong trường hợp bệnh nặng

có thể có xuất huyết, màu của túi chuyển sang màu đỏ nhiều khi đỏ thẫm

Bệnh tích đặc trưng và quan trọng thứ hai là xuất huyết ở cơ ngực, cơ đùi

và bên trong da Các điểm xuất huyết này không có hình thù cố định, số lượng các đám xuất huyết tỷ lệ với mức độ của bệnh

2.7.2 Bệnh tích vi thể

Trong túi Fabricius, các tế bào trong phần tủy chủ yếu là lymphocyte bị thoái hóa và hoại tử, còn các tế bào nội võng tăng sinh đó là các tế bào tạo ra khung của túi Quan sát vi thể, khi túi Fabricius bị viêm, thì các tế bào xảy ra hiện tượng phù thũng, sung huyết và thẩm nhập các tế bào đa nhân Các phản ứng này dẫn đến hoại tử tế bào và các tế bào thoái hóa bị thực bào tiêu hủy tạo ra các nang rỗng trong đó có chứa mucin

Các mô lympho khác ở lách, tuyến ức, hạch thuộc tuyến Harder và hạch lympho trực tràng cũng bị thương tổn, mức độ nghiêm trọng của bệnh tích phụ thuộc vào tuổi của gà Đối với gà lành bệnh trong hạch Harder có nhiều tế bào plasma thẩm nhập, nhưng ở gà bệnh số lượng tế bào này giảm đi 5-10 lần (Survashe và ctv, 1979; Dohms và ctv, 1981)

2.8 Chẩn đoán

2.8.1 Nguyên lý của chẩn đoán

Theo Lê Thanh Hòa (2003), chẩn đoán bệnh Gumboro, cũng như một số

bệnh khác do virus phải dựa trên một số phương pháp sau:

Chẩn đoán qua sự tiến triển dịch tễ học của bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể, bệnh tích vi thể

Chẩn đoán bằng phương pháp phân lập virus hoặc gây bệnh thực nghiệm trên các đối tượng khác nhau

Chẩn đoán bằng phương pháp huyết thanh học dựa trên cơ chế miễn dịch như:

Phản ứng kết tủa khuếch tán trên thạch (Agar Gel Precipitation Test) Phản ứng trung hòa virus (Virus Neutralization)

Phản ứng miễn dịch đánh dấu enzym (Ezyme Linked Immuno Sorbent Assay)

Chẩn đoán bằng phương pháp sinh học phân tử

Để dễ dàng phân biệt với một bệnh truyền nhiễm khác của gia cầm, trước hết, người ta sử dụng ba phương pháp chẩn đoán dựa trên tiến triển dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể qua mổ khám Do vậy khi thực hiện những phương pháp chẩn đoán này, người ta còn gọi là giai đoạn chẩn đoán phân biệt bước đầu

Các phương pháp tiếp theo sau đó, trong đó có chẩn đoán vi thể, phân lập virus gây bệnh, huyết thanh học… thông thường được thực hiện trong phòng thí nghiệm, đòi hỏi trang thiết bị dụng cụ hỗ trợ, khi chẩn đoán chính xác và triệt để hơn Người ta gọi giai đoạn này là giai đoạn chẩn đoán phòng thí nghiệm

Chẩn đoán bằng phương pháp sinh học phân tử cũng được thực hiện trong phòng thí nghiệm với kỹ thuật cao, trang thiết bị đắt tiền nhưng cho kết quả hết sức chính xác Đây là phương pháp chẩn đoán hiện đại, dựa trên biểu hiện kiểu gen chủ yếu sử dụng phản ứng nhân bản gen PCR và phân tích so sánh biến đổi thành phần nucleotit và axit amin

Nói chung bệnh Gumboro có những biểu hiện hết sức đặc trưng, trong thực

tế chỉ cần dựa vào tiến triển dịch tễ (qui luật phát bệnh, tuổi mắc, tỷ lệ nhiễm và

tỷ lệ chết, sự lây truyền), triệu chứng lâm sàng (kém ăn, bỏ ăn, uống nhiều nước, nghẹo đầu, tiêu chảy, phân loãng, có thể có máu), hoặc bệnh tích đại thể (xuất huyết cơ, viêm sưng hoặc teo túi Fabricius v.v…), là có thể phân biệt được với nhiều bệnh khác Trong trường hợp nghi ngờ chúng ta có thể sử dụng một số phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm đơn giản dễ làm, rẻ tiền và nhạy như gây bệnh thí nghiệm, thực hiện phản ứng khuyếch tán trong thạch (AGP), phân lập virus trên phôi gà, là có thể đạt được kết quả chẩn đoán chắc chắn Trong

nhiều trường hợp cần xác định chủng type, và biến đổi kháng nguyên và di truyền quần thể, phương pháp chẩn đoán sinh học phân tử dựa trên phản ứng PCR ngược cũng được sử dụng (Lê Thanh Hòa, 2002)

2.8.2 Chẩn đoán phân biệt

Bệnh Gumboro là bệnh truyền nhiễm xảy ra nhanh, mãnh liệt, đặc trưng về tuổi mắc bệnh (3-6 tuần tuổi), bệnh tích đại thể điển hình (ở túi Fabricius và xuất huyết cơ), triệu chứng lâm sàng cũng có những nét riêng biệt (uống nước nhiều, tiêu chảy phân loãng…), nên có thể kết luận bước đầu về bệnh Tuy nhiên, trong điều kiện nuôi mật độ đông, gà công nghiệp thường bị nhiễm nhiều loại bệnh mà thoạt nhìn về lâm sàng và bệnh tích có những điểm giống nhau Do vậy, yêu cầu chẩn đoán phân biệt phải thật tốt, mới định hướng lấy bệnh phẩm để tiến hành một loạt các chẩn đoán phòng thí nghiệm theo đúng loại bệnh đang xảy ra Như vậy chẩn đoán phân biệt là giai đoạn có tính quyết định lớn dẫn đến phương hướng, phương pháp của chẩn đoán phòng thí nghiệm cho chúng ta kết quả cuối

Đối với bệnh Viêm phế quản truyền nhiễm (infectious bronchitis) có thể có

độ tuổi mắc bệnh giống như bệnh Gumboro (trước 6 tuần tuổi) cũng có thể có biểu hiện bệnh tích ở thận mà trong nhiều trường hợp ở bệnh Gumboro cũng có, nhưng chắc chắn bệnh Gumboro thuần nhất không thấy có các triệu chứng đường

hô hấp như ở bệnh viêm phế quản truyền nhiễm

Bệnh viêm thận do virus (viral nephritis) cho bệnh tích ở thận giống bệnh Gumboro, nhưng túi Fabricius còn nguyên vẹn

Đối với bệnh Marek chỉ xảy ra ở lứa tuổi lớn hơn Cũng có nhiều trường hợp túi Fabricius có thể bị sưng, nhưng lúc có thể thấy các khối u ở nhiều cơ quan khác đặc biệt như ở lách, gan, phổi…Nếu bị bệnh Marek ở dạng viêm dây thần kinh thì kiểm tra thần kinh đùi hay thần kinh cánh thấy dây thần kinh bị sưng, đục,… mà bệnh Gumboro thì không quan sát thấy hiện tượng này

Một số khác có thể gây xuất huyết, sung huyết như trường hợp ngộ độc, nhiễm vi khuẩn Staphylococcus, nhưng trong các trường hợp này thì mạch máu

bị căng rõ, máu đỏ sậm…và không có bệnh tích túi Fabricius rõ rệt

Với hai loại bệnh tích đặc trưng là xuất huyết cơ và viêm sưng túi Fabricius, bệnh Gumboro không khó chẩn đoán phân biệt với một số bệnh khác Nếu cần thiết có thể sử dụng một số phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm, cho kết quả chính xác hơn

2.8.3 Chẩn đoán phòng thí nghiệm

Chẩn đoán virus học

Dùng huyễn dịch 10% hoặc 20% từ bệnh phẩm là túi Fabricius hoặc lách của gà mắc bệnh nhỏ vào miệng, mắt, hậu môn cho gà mẫn cảm từ 3 – 6 tuần tuổi Những gà này chưa tiêm vaccine Gumboro, không nằm trong vùng có dịch Gumboro và không có kháng thể kháng virus Gumboro Sau khi gây nhiễm, triệu chứng lâm sàng phát hiện đầu tiên là gà quay đầu mổ vào hậu môn của chính nó Sau 2 – 3 ngày, gà tiêu chảy phân lỏng, mổ khám thấy có bệnh tích đại thể là túi Fabricius sưng to, có dịch nhầy bên ngoài, cơ ngực, cơ đùi xuất huyết (trích dẫn Nguyễn Bá Thành, 2006)

Chẩn đoán huyết thanh học

Virus Gumboro khi xâm nhập vào cơ thể sẽ kích thích cơ thể sinh ra kháng thể dịch thể, kháng thể này có trong máu với một lượng tương đối lớn, do đó có thể dùng các phản ứng huyết thanh học để phát hiện kháng thể này khi có kháng nguyên chuẩn là virus Gumboro và ngược lại khi có kháng huyết thanh chuẩn Gumboro thì có thể phát hiện kháng nguyên

Chuẩn bị kháng nguyên chuẩn Gumboro: dùng kháng nguyên chuẩn là virus Gumboro cường độc, gây nhiễm cho gà, sau 48 giờ mổ gà lấy túi Fabricius, đem nghiền nát với nước sinh lý, ly tâm, lấy nước trong làm kháng nguyên dương Kháng thể nghi: lấy máu của gà nghi mắc bệnh Gumboro, chắt huyết thanh Kháng nguyên nghi: lấy túi Fabricius của gà nghi mắc bệnh, nghiền nát với nước sinh lý, ly tâm, lấy nước trong làm kháng nguyên nghi

Kháng thể chuẩn: là huyết thanh gà được tối miễn dịch bằng virus Gumboro Có thể dùng các phản ứng sau đây để chẩn đoán

Phản ứng kết tủa khuếch tán trên thạch (Agar Gel Precipitation Test, AGP) dùng để phát hiện kháng thể khi có kháng nguyên chuẩn và ngược lại có thể dùng

để phát hiện kháng nguyên khi có kháng thể chuẩn Phản ứng AGP cho kết quả nhanh, nhạy, đơn giản, dễ tiến hành, nên được sử dụng nhiều trong chẩn đoán, nhưng phản ứng AGP chỉ có tính chất định tính không có tính chất định lượng, không xác định được serotype Phản ứng AGP dương tính, chứng tỏ gà bị bệnh, nhưng với điều kiện gà đó chưa được tiêm phòng vaccine Gumboro Còn nếu gà

đã được tiêm vaccine Gumboro rồi thì phản ứng AGP dùng để đánh giá kết quả đáp ứng miễn dịch của gà qua từng thời gian sau khi tiêm vaccine, qua phản ứng này, người ta có thể quyết định được việc sử dụng vaccine vào thời điểm thích hợp cho lần sau

Phản ứng AGP còn được phát hiện kháng nguyên trong túi Fabricius của gà mắc bệnh Gumboro vào giai đoạn đầu của ổ dịch, vì lúc này trong máu của gà chưa xuất hiện kháng thể, hoặc có nhưng rất ít Do đó trong phản ứng này phải dùng kháng thể chuẩn để phát hiện kháng nguyên (Nguyễn Như Thanh và ctv, 1997)

2.9 Phòng bệnh và điều trị

2.9.1 Phòng bệnh

Virus Gumboro có thể tồn tại lâu trong môi trường tự nhiên, trong chuồng

gà có thể tới 122 ngày, đây chính là nguồn bệnh tiềm tàng và nguy hiểm.Do đó phòng chống bệnh Gumboro phải tiến hành biện pháp tổng hợp: phải tăng cường công tác vệ sinh thú y, giữ đúng nguyên tắc khử trùng, tiêu độc, giữ vệ sinh thức

ăn, nước uống, hệ thống chất thải… Đặc biệt là “tất cả gà cùng vào, tất cả cùng ra” phải triệt để áp dụng sẽ phát huy tác dụng Thế nhưng để khống chế bệnh Gumboro buộc phải sử dụng vaccine phòng bệnh cho đàn gà

Căn cứ vào bản chất kháng nguyên là virus vaccine, người ta chia vaccine Gumboro thành 2 loại chính:

Vaccine vô hoạt

Những vaccine này thường dùng cho gà mái đẻ lúc đàn gà đạt 18-20 tuần tuổi và có thể dùng nhắc lại (nếu cần thiết) trong giai đoạn gà đẻ (Lê Văn Năm, 2004) Vaccine vô hoạt có bổ trợ dầu dùng cho gà trưởng thành, gà bố mẹ thường tạo miễn dịch cho gà vào 7 ngày sau khi tiêm và lượng kháng thể đạt cao nhất vào ngày 21 đến ngày 30, miễn dịch này có thể truyền cho gà con sau khi nở (Nguyễn Như Thanh và ctv, 1997)

Vaccine sống nhược độc

Đối với gà con hay gà thương phẩm để phòng bệnh Gumboro bắt buộc phải dùng vaccine sống nhược độc bằng phương pháp nhỏ mắt, mũi, miệng hoặc cho uống vào lúc 7, 14, 21 ngày tuổi (Nguyễn Như Thanh và ctv, 1997) Theo Lê Văn Năm (2004) căn cứ vào độc lực của virus vaccine mà người ta chia vaccine sống nhược độc thành 3 loại chính:

Vaccine chứa virus với độc lực thấp

Vaccine thuộc nhóm này thường chứa virus chủng standard, MB, SL, BB… khi sử dụng không gây thương tổn cấu trúc túi Fabricius, nhưng một số lớn virus vaccine này lại bị trung hòa bởi kháng thể thụ động

Những loại vaccine này rất an toàn và được sử dụng rộng rãi trên mọi vùng lãnh thổ với đặc điểm dịch tễ khác nhau, nhưng khả năng đáp ứng miễn dịch yếu, khả năng bảo hộ thấp (trích dẫn Nguyễn Bá Thành) Cho nên phải tiêm nhắc lại 2-3 lần mới đủ đáp ứng miễn dịch Những vaccine này chỉ dùng ở những nơi an toàn chưa có bệnh Nếu bệnh đã nổ ra thì những vaccine này không có khả năng bảo hộ

Vaccine chứa virus với độc lực trung bình

Một số chủng virus được sử dụng như: D78, Gumboral, C.T Vaccine Izovac chứa chủng 165 PV…Bursal-Blen.M chủng 2512, Medivac-Gumboro B…

Khi sử dụng vaccine không gây hại đến cấu trúc túi Fabricius lại có khả năng vượt qua sự trung hòa kháng thể thụ động ở gà con, đáp ứng miễn dịch rất tốt, an toàn Vì thế, vaccine được sử dụng ở những vùng an toàn dịch bệnh cũng như vùng không an toàn dịch bệnh

Vaccine chứa virus độc lực cao

Đây là những loại vaccine mà các virus vaccine sống còn độc lực khá cao, khi sử dụng có khả năng gây tổn thương túi Fabricius, gây mệt mỏi tạm thời cho đàn gà Nếu ở những cơ sở bệnh Gumboro chưa xảy ra lần nào hoặc mới ở mức

độ nhẹ thì không được dùng loại vaccine này, vì chính vaccine sẽ gây thành bệnh Song nếu ở những nơi bệnh Gumboro xảy ra liên tiếp và ở đó virus cường độc gây bệnh có tỷ lệ chết cao thì phải dùng một trong những loại vaccine sau đây mới đủ bảo hộ: vaccine 228E (Nobilis Gumboro 228E), TAD Gumboro vac Forte chủng L.C-75 Cevac IDB-L chứa các chủng 2512 và G61, Medivac – Gumboro…A

Sau nhiều năm nghiên cứu và theo dõi, Lê Văn Năm đã kết luận: hầu hết các đàn gà bệnh Gumboro đều bị bội nhiễm kế phát và có thể ghép với nhiều

bệnh khác, trong đó thường gặp là Gumboro ghép E.coli, Gumboro ghép cầu

trùng, Gumboro ghép với hen gà do Mycoplasma, Gumboro ghép với bệnh bạch

lỵ, Gumboro ghép với bệnh viêm phế quản truyền nhiễm… Nhưng nguy hiểm nhất vẫn là Gumboro ghép với Newcastle và với thiếu máu truyền nhiễm

Khi Gumboro bị kế phát bệnh khác hoặc Gumboro là kế phát cả 2 trường hợp đều có nguy cơ tăng nhanh tỷ lệ tử vong, do vậy khi ghép với Newcastle hay thiếu máu truyền nhiễm thì nguyên tắc điều trị tất cả các bệnh ghép còn lại là phải tập trung cứu chữa Gumboro trước sau đó mới triển khai đồng thời việc trị các bệnh khác

2.10 Tình hình nghiên cứu bệnh Gumboro trong nước và trên thế giới

2.10.1 Tình hình nghiên cứu bệnh Gumboro trên thế giới

Bệnh Gumboro được Cosgrove phát hiện vào năm 1962 tại làng Gumboro thuộc bang Delaware (Hoa Kỳ) Đầu tiên người ta gọi bệnh là Avian Nephrosis

do có bệnh tích nghiêm trọng ở thận (trích dẫn Nguyễn Như Thanh và ctv, 1997) Năm 1970, Hichner đề nghị chính thức gọi bệnh do Cosgrove phát hiện là bệnh viêm túi Fabricius truyền nhiễm (Infectious Bursal Disease – IBD) hay còn gọi là bệnh Gumboro Virus gây bệnh được gọi là virus gây viêm túi Fabricius truyền nhiễm (Infectious Bursal Virus)

Năm 1972, Allan ctv đã công bố về đặc tính gây suy giảm miễn dịch ở gà con do virus Gumboro Ferran et al (1980) thông báo về sự tồn tại của serotype 2 vào năm 1980 và việc phát hiện các biến chủng của serotype 1 ở vùng chăn nuôi

gà công nghiệp Delmarva (Rosenberger et al, 1985; Saif, 1984) làm cho việc khống chế bệnh trở nên phức tạp hơn Các biến chủng này gây bệnh cho đàn gà

đã có kháng thể thụ động kháng virus Gumboro chuẩn và khác với các chủng chuẩn về đặc tính sinh học (Rosenberger et al, 1985)

Theo Hirai (1979), ở Nhật Bản khi kiểm tra huyết thanh đàn gà không chủng ngừa vaccine Gumboro có đến 60% có kháng thể kháng virus Gumboro Năm 1988, trường đại học Georgia (Mỹ) phân lập được 2 chủng mới của serotype 1 ở gà thịt mà tính kháng nguyên khác với serotype chuẩn (Standard IBD virus) Hai chủng mới phân lập này gây teo túi Fabricius trong vòng 3 ngày

và gây ức chế miễn dịch mà không có triệu chứng lâm sàng rõ ràng

Vào đầu thập niên 1990, bệnh xảy ra ở Nhật với thể cấp tính, sau đó lây lan nhanh khắp châu Á và nhiều nơi trên thế giới (Eterradossi, 1992; Nunoya et al, 1992; Lin et al, 1993)

Năm 1992, tổ chức dịch tễ thế giới (OIE) đã công bố chính thức tên bệnh, mầm bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích, các phương pháp chẩn đoán và phòng chống bệnh Gumboro (trích dẫn Nguyễn Bá Thành, 2006)