SO SÁNH sự SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT và tỉ lệ TRÁI VUÔNG của 3 GIỐNG dưa hấu GHÉP TRÊN gốc bầu SAO

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ -oOo- NGÔ THỊ HỒNG YẾN SO SÁNH SỰ SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT VÀ TỈ LỆ TRÁI VUÔNG CỦA 3 GIỐNG DƯA HẤU GHÉP TRÊN... BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜN

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

-oOo-

NGÔ THỊ HỒNG YẾN

SO SÁNH SỰ SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT

VÀ TỈ LỆ TRÁI VUÔNG CỦA 3 GIỐNG

DƯA HẤU GHÉP TRÊN

Trang 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

-o0o-

NGÔ THỊ HỒNG YẾN

DƯA HẤU GHÉP TRÊN

Trang 3

Luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Trồng trọt với đề tài:

DƯA HẤU GHÉP TRÊN GỐC BẦU SAO

Do sinh viên Ngô Thị Hồng Yến thực hiện

Kính trình lên Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp

Cần Thơ, ngày tháng năm 2008

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ

luận văn nào trước đây

Ngô Thị Hồng Yến

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trang 5

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN KHOA HỌC CÂY TRỒNG

-

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp nhận luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Trồng trọt với đề tài: SO SÁNH SỰ SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT VÀ TỈ LỆ TRÁI VUÔNG CỦA 3 GIỐNG DƯA HẤU GHÉP TRÊN GỐC BẦU SAO Do sinh viên Ngô Thị Hồng Yến thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng Ý kiến của Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp

Luận văn tốt nghiệp được Hội đồng đánh giá ở mức:

DUYỆT KHOA Cần Thơ, ngày tháng năm 2008

Trưởng Khoa Nông Nghiệp & SHƯD Chủ tịch Hội đồng

Trang 6

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và tên: Ngô Thị Hồng Yến Ngày, tháng, năm sinh: 17/11/1986 Nơi sinh: An Giang

Con ông: Ngô Hòa Son Con bà: Bùi Thị Huỳnh Hương Chỗ ở hiện nay: 387, Tổ 18, Ấp thị 1, xã Hội An, huyện Chợ Mới, tỉnh An

Giang Quá trình học tập:

Năm 1992 - 1997: học tại trường tiểu học A Hội An, Hội An

Năm 1997 - 2001: học tại trường THPT Huỳnh Thị Hưởng, Hội An

Năm 2001 - 2004: học tại trường THPT Chuyên Thoại Ngọc Hầu, TPLX Năm 2004 - 2008: sinh viên Trường Đại học Cần Thơ, ngành Trồng Trọt,

khóa 30, Khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng

Trang 7

LỜI CẢM ƠN Kính dâng!

Ba mẹ đã suốt đời tận tụy vì sự nghiệp của con

Thành kính biết ơn!

Cô Trần Thị Ba đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm và giúp đỡ

em hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp

Trại Thực nghiệm Nông nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện thí nghiệm trên đất của trại

Quý thầy cô và cán bộ thuộc Bộ môn Khoa học Cây trồng đã tận tình truyền đạt kiến thức trong suốt khóa học

Chân thành biết ơn!

Cô cố vấn học tập Nguyễn Thị Thu Đông đã dìu dắt chúng em qua giảng đường Đại học

Chị Võ Thị Bích Thủy đã chỉ dẫn và truyền đạt những kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian thực hiện thí nghiệm

Chân thành cảm ơn!

Anh Nguyễn, anh Thương, anh Cang, chị Thơi, chị Kiều, bạn Lâm, Khang, Thiện, Ánh, Sang, Trang, Khoa, Ngọc… các bạn lớp Trồng trọt K30 và các em lớp Trồng trọt K31 đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Trang 8

NGÔ THỊ HỒNG YẾN, 2008 “So sánh sự sinh trưởng, năng suất và tỉ lệ trái vuông của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao” Luận văn tốt nghiệp Kỹ sư Trồng trọt, Khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng, trường Đại học Cần Thơ Cán bộ hướng dẫn: TS Trần Thị Ba và ThS Võ Thị Bích Thủy

TÓM LƯỢC

Đề tài “So sánh sự sinh trưởng, năng suất và tỉ lệ trái vuông của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao” được thực hiện nhằm tìm ra giống dưa hấu ghép gốc bầu sao cho sự sinh trưởng, năng suất và đạt tỉ lệ trái dưa ép khuôn vuông cao với điều kiện canh tác ngoài trời được trang bị hệ thống tưới nhỏ giọt

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức khối hoàn toàn ngẫu nhiên, 4 lần lặp lại với 3 nghiệm thức là 3 giống dưa hấu chưng tết ghép trên cùng loại gốc bầu sao: 1/ Hồng Cúc ghép bầu sao (đối chứng), 2/ TN568A ghép bầu sao, 3/ Yellow ghép bầu sao Diện tích lô 12 m2, tổng diện tích thí nghiệm: 200 m2, liếp đôi rộng 4

m, cây cách cây 0,6 m

Kết quả thí nghiệm cho thấy 2 giống Hồng Cúc ghép bầu sao và TN568A ghép bầu sao tương đương nhau về sinh trưởng và năng suất Giống TN568A ghép bầu sao đạt hình vuông ở 3 cỡ khuôn 17x17x19 cm, 15x15x17 cm và 14x14x16

cm còn giống Hồng Cúc ghép bầu sao chỉ đạt hình vuông ở khuôn 15x15x17 cm, 14x14x16 cm và 12x12x14 cm, tuy tương đương nhau về sinh trưởng và năng suất nhưng TN568A ghép bầu sao lại cho trái vuông ở kích thước cao cao hơn Hồng Cúc ghép bầu sao Giống Yellow ghép bầu sao có sự sinh trưởng, năng suất kém

và đạt hình vuông ở cỡ khuôn 12x12x14 cm và 14x14x16 cm Có thể sử dụng giống TN568A ghép bầu sao trồng trong vụ tết để cho trái đạt vuông ở kích thước khuôn cao

Trang 9

MỤC LỤC

Trang

Tiểu sử cá nhân v

Cảm tạ vi

Tóm lược vii

Mục lục viii

Danh sách bảng x

Danh sách hình xi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

1.1 Khái quát chung về cây dưa hấu 2

1.1.1 Nguồn gốc và giá trị dinh dưỡng dưa hấu 2

1.1.2 Tình hình sản xuất trong và ngoài nước 3

1.1.3 Đặc tính thực vật 3

1.1.4 Điều kiện ngoại cảnh của cây dưa hấu 5

1.1.5 Sâu bệnh hại chính trên dưa hấu 7

1.2 Một số kết quả nghiên cứu về giống dưa hấu 8

1.2.1 Giống dưa hấu được trồng chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long .8

1.2.2 Một số kết quả nghiên cứu về giống dưa hấu 9

1.3 Một số kết quả nghiên cứu về kỹ thuật canh tác dưa hấu có ảnh hưởng đến độ đồng đều của trái 10

1.3.1 Phân bón 10

1.3.2 Cắt tỉa 11

1.3.3 Vị trí để trái 11

1.3.4 Vật liệu phủ liếp 11

1.3.5 Tưới nước 11

1.3.6 Ghép 12

1.4 Khái quát về dưa hấu vuông 12

1.4.1 Tình hình về dưa hấu vuông trên thế giới và ở Việt Nam 12

1.4.2 Thị hiếu của người tiêu dùng về dưa hấu vuông trên thế giới và ở Việt Nam 13

1.4.3 Thuận lợi và khó khăn trong sản xuất kinh doanh dưa hấu vuông 14

1.4.4 Kết quả nghiên cứu dưa hấu ép vuông 14

Chương 2 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP 15

2.1 Phương tiện 15

Trang 10

2.1.1 Địa điểm và thời gian 15

2.1.2 Khí hậu 15

2.1.3 Vật liệu thí nghiệm 16

2.2 Phương pháp 17

2.2.1 Bố trí thí nghiệm 17

2.2.2 Kỹ thuật canh tác 19

2.2.3 Kỹ thuật tạo hình dưa hấu vuông 22

2.2.4 Chỉ tiêu theo dõi 23

2.2.5 Phân tích số liệu 26

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 27

3.1 Ghi nhận tổng quát 27

3.2 Chỉ tiêu nông học 28

3.2.1 Chiều dài thân 28

3.2.2 Số lá trên thân 29

3.2.3 Đường kính gốc thân 31

3.2.4 Vị trí trái trên thân 32

3.2.5 Kích thước trái 36

3.3 Thành phần năng suất và năng suất 37

3.3.1 Trọng lượng trái 37

3.3.2 Trọng lượng toàn cây (rễ, thân, lá và trái) 38

3.3.3 Tỉ lệ trọng lượng trái trên trọng lượng toàn cây 38

3.3.4 Năng suất tổng 39

3.3.5 Năng suất thương phẩm 40

3.4.6 Tỉ lệ năng suất thương phẩm trên năng suất tổng 41

3.4 Tỉ lệ trái vuông 41

3.4.1 Thời gian đặt khuôn ở từng nghiệm thức 41

3.4.2 Tỉ lệ trái đặt khuôn vuông 41

3.4.3 Tỉ lệ trái đạt hình vuông 42

3.4.4 Tỉ lệ trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn 42

3.4.5 Trọng lượng trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn 44

3.4.6 Kích thước trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn 45

Chương 4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 48

4.1 Kết luận 48

4.2 Đề Nghị 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

PHỤ CHƯƠNG

Trang 11

DANH SÁCH BẢNG

1.1 Thành phần dinh dưỡng trong 100 g thịt trái dưa hấu 2

1.2 Tình hình sản xuất dưa hấu trong nước và trên thế giới

2.1 Lịch bón phân và lượng phân bón cho 3 giống dưa hấu ghép trên

gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2008)

2007-20

2.2 Bảng dự kiến về kích thước trái và khối lượng trái ở các cỡ

khuôn của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại thực nghiệm Nông nghiệp (ĐHCT, ĐX 2007-2008)

25

3.1 Vị trí trái trên thân của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao,

trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

33

3.2 Kích thước lá mang trái của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu

sao lúc 50 ngày sau khi trồng, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

34

3.3 Thời gian từ ra đồng-thụ phấn, từ thụ phấn-thu hoạch của 3

giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

35

3.4 Tỉ lệ trái đặt khuôn và đạt hình vuông của 3 giống dưa hấu ghép

trên gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

42

Trang 12

DANH SÁCH HÌNH

2.1 Tình hình khí hậu thời tiết trong thời gian thí nghiệm

(11/2007-2/2008), tại TP.Cần Thơ (Đài khí tượng thủy văn Cần Thơ) 15 2.2 Ba giống dưa hấu (a) Hồng Cúc, (b) TN568A và (c) Yellow 16 2.3 Kích cỡ khuôn kiếng (a) 17x17x19 cm, (b) 15x15x17 cm, (c)

14x14x16 cm và (d)12x12x14 cm để đặt trái ép hình vuông

16

2.5 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại

Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

18

2.6 (a) Dưa Hồng Cúc ghép bầu sao, (b) dưa TN568A ghép bầu sao, (c)

dưa Yellow ghép bầu sao đã ngắt ngọn (15 NSKT) và (d) cố định vị trí bò cho dây dưa

21

2.8 Trái đạt hình vuông, (b) trái không đạt hình vuông, (c) bề mặt trái bị

sâu cạp và (d) trái bị nám do nắng

26

3.1 Chiều dài thân của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực

nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

28

3.2 Số lá trên thân của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực

30

3.3 Đường kính gốc thân ngọn ghép của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc

bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

32

3.4 Kích thước trái của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại

Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

36

3.5 Trọng lượng trái và cây của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao,

trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

37

3.6 Năng suất trái của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực

39

3.7 Tỉ lệ trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn của 3 giống dưa hấu ghép

trên gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2008)

2007-43

3.8 Trọng lượng trái đạt hình vuông ở từng loại khuôn của 3 giống dưa

hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

44

3.9 Kích thước trái dưa hấu: (a) chiều cao trái, (b) chu vi hoành và (c)

chu vi đứng trên 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

47 Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trang 13

MỞ ĐẦU Dưa hấu là loại trái cây không thể thiếu được trong dịp tết cổ truyền của dân tộc, không nhà nào là không chưng dưa hấu vì đó là tục lệ vốn có từ lâu đời của dân tộc Việt Nam Hình ảnh trái dưa no tròn tượng trưng cho ước mong đơn giản của người Việt là mong mọi điều trong năm mới đều suôn sẻ, may mắn, tốt lành và tròn trĩnh

Việc khó khăn trong canh tác dưa hấu của người nông dân những năm gần đây là hiện tượng bị bệnh chạy dây do nấm Fusarium oxysporium f sp.niveum gây thiệt hại nghiêm trọng đến sự sinh trưởng và năng suất của cây Hiện nay có khá nhiều biện pháp khắc phục như trồng dưa trên nền đất mới, ghép trên cây bầu bí… thì thấy biện pháp ghép trên cây bầu bí là có triển vọng và khả thi vì tỉ lệ thành công cao mà lại tiết kiệm được chi phí phòng trừ

Ngày xưa hình tượng thiêng liêng của trời đất được gửi qua hình ảnh 1 cặp bánh chưng bánh dầy Ngày nay nhịp sống tất bật thì có thể thay thế hình tượng đó qua việc chưng 1 cặp dưa hấu tròn vuông Dưa hấu vuông sẽ làm tăng giá trị thẩm

mỹ của dưa hấu so với hình dạng tròn vốn có Việc tìm dưa hấu vuông không còn khó khăn do đã xuất hiện trên thị trường nhưng chủng loại chưa phong phú, chưa đáp ứng được thị hiếu của người tiêu dùng do đó đề tài “So sánh sự sinh trưởng, năng suất và tỉ lệ trái vuông của 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao” được thực hiện nhằm xác định giống dưa hấu ghép gốc bầu sao cho sự sinh trưởng, năng suất và đạt tỉ lệ trái dưa ép khuôn vuông cao nhất

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÂY DƯA HẤU 1.1.1 Nguồn gốc và giá trị dinh dưỡng cây dưa hấu

* Nguồn gốc cây dưa hấu

Trang 14

Dưa hấu có nguồn gốc từ châu Phi, mặt khác còn được biết ở những vùng

ấm áp của thế giới cổ đại, người Ai Cập mô tả và sử dụng ít nhất là 4000 năm (Muqiang, 1995) Dưa hấu được canh tác rộng rãi trong vùng Địa Trung Hải cách đây hơn 3000 năm (Phạm Hồng Cúc, 2000), người châu Âu trồng dưa hấu phổ biến từ thế kỷ thứ VI (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996), thế kỷ 10 được đưa đến Trung Quốc từ Ấn Độ và vào miền Đông nước Nga, đến Anh năm 1600 (Tạ Thu Cúc, 2005)

Ở nước ta dưa hấu có từ thời vua Hùng Vương thứ 18 Các vùng trồng dưa hấu phổ biến là ở Hải Hưng, Nghệ An, Quảng Nam-Đà Nẵng, Quảng Ngãi Ngày nay hầu hết các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đều trồng dưa hấu (Trần Thị Ba và ctv., 1999)

* Giá trị dinh dưỡng

Dưa hấu có thành phần chất dinh dưỡng rất phong phú (Bảng 1.1) Thịt trái dưa hấu chứa 0,22% kali, 0,016% natri và 0,022% canxi, lượng đường tổng số dao động từ 5-10% (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996) Khi phân tích 1 g chất khô trái dưa hấu có 12,1 g N; 2,9 g P và 17,4 g K (Trần Khắc Thi, 2000)

Bảng 1.1 Thành phần dinh dưỡng trong 100 g thịt trái dưa hấu

Nước (%) Năng lượng (cal) Protein (g) Carbohydrat (g) Chất béo (g) Chất xơ (g)

96

30 0,6 7,6 0,2 0,4

1

112

Vitamin A (IU) Thiamine Riboflavin Niacin Ascorbic Acid Vitamin

569 0,03 0,02 0,18 8,1 0,05

(Nguồn USDA Nutrient Database for Standard Reference, Release 17 (2005))

1.1.2 Tình hình sản xuất trong và ngoài nước

Sản lượng dưa hấu hàng năm trên thế giới khoảng 30 triệu tấn, với diện tích canh tác 2 triệu ha trong đó 50% diện tích sản xuất trong vùng Đông Nam Châu Á (Phạm Hồng Cúc, 2000) Nhờ các tiến bộ kĩ thuật về giống mới, dưa hấu trồng vụ Đông ở Đồng bằng sông Hồng (tháng 9-12), Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long (tháng 11-giêng) với khối lượng lớn đã đóng góp tích cực trong kim ngạch xuất khẩu rau quả ở nước ta (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996)

Trang 15

Bảng 1.2 Tình hình sản xuất dưa hấu trong nước và trên thế giới (FAOSTAT,

0,15 0,18 0,19 0,28

14,88 19,45 24,60 26,58

9,00 10,81 10,53 15,00

35,90 47,50 76,21 100,60

0,13 0,20 0,20 0,42 1.1.3 Đặc tính thực vật

* Rễ

Theo Trần Thị Ba và ctv (1999) rễ dưa hấu phát triển mạnh, rễ chánh có khả năng ăn sâu 0,6-1 m nên có khả năng chịu hạn tốt, giai đoạn phát triển tối đa rễ phụ lan rộng khắp cả mặt liếp do đó không nên đi lại trên mặt liếp, rễ phụ ăn lan ở chiều sâu 20-30 cm cách mặt đất và trên mặt đất trong phạm vi 50-60 cm cách gốc (Phạm Hồng Cúc, 2000) Rễ dưa không có khả năng phục hồi khi bị đứt, vì vậy khi chăm sóc cần chú ý tránh làm đứt rễ (Nguyễn Mạnh Chinh và ctv., 2006)

* Lá

Theo Phạm Hồng Cúc (2000) dưa hấu có lá mầm lớn, hình trứng, có ý nghĩa lớn trong việc quang hợp tạo vật chất nuôi cây và lá thật đầu tiên do đó cần bảo vệ cẩn thận, trong điều kiện tăng trưởng tốt lá mầm vẫn giữ trên cây cho đến khi trái chín; lá thật là lá đơn, mọc xen, hình trứng, xẻ thùy nhiều ít hay sâu cạn tùy giống,

Trang 16

các lá đầu tiên thường không xẻ thùy sâu Cuống lá dài và mặt lá thường có lớp phấn trắng (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996)

* Hoa

Dưa hấu là cây có hoa đơn tính đồng chu, hoa nhỏ, có kích thước 2,5-3 cm, nằm đơn độc ở nách lá, 5 lá đài nhỏ màu xanh và 5 cánh dính màu vàng, thụ phấn nhờ côn trùng (Trần Thị Ba và ctv., 1999), thường màu hoa không sặc sở (Tạ Thu Cúc, 2005) Hoa đực thường xuất hiện sớm, sau đó cách vài hoa đực mới có một hoa cái, hoa đực có 3-5 tiểu nhị, chỉ ngắn, bao phấn hợp thành khối và hoa cái có vòi nhụy ngắn, nướm xẻ 3 thùy, bầu noãn hạ với 3 tâm bì (Phạm Hồng Cúc, 2000)

* Trái

Dưa hấu rất đa dạng về màu sắc, hình dáng kích thước tùy theo giống (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996) Trái to và chứa nhiều nước, trái có hình dạng thay đổi từ hình cầu, hình trứng đến bầu dục, nặng 1,5-30 kg Vỏ trái cứng, láng có nhiều gân và hoa vân, màu sắc thay đổi từ đen, xanh đậm, xanh nhạt, vàng hay có sọc Thịt trái có màu đỏ hay vàng Mỗi trái chứa 200-900 hạt (Phạm Hồng Cúc, 2000)

* Hột

Hình dáng, màu sắc hột dưa khác nhau tùy theo giống, trọng lượng 1000 hạt

từ 100-140 g Hột có màu nâu nhạt, nâu đậm đến đen, trọng lượng hột trung bình

Trang 17

1999) Dưa hấu chịu được nhiệt độ cao do đặc điểm sinh lý của cây (nhiệt độ kết dính protein trong lá 64-72oC) và cấu tạo bộ lá (xẻ thùy lớn để khuếch tán nhiệt và lớp lông sáp che phủ mô, có tác dụng hạ nhiệt độ thân cây) (Trần Khắc Thi, 2000)

* Ánh sáng

Do có nguồn gốc từ vùng sa mạc nhiều nắng nên cây dưa cần nhiều ánh sáng, điều kiện ngày ngắn và cường độ ánh sáng mạnh thúc đẩy dưa tăng trưởng tốt, trái chín sớm, to và năng suất cao (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996) Ở đây

độ dài ngày có ảnh hưởng tới thời gian sinh trưởng của cây (Trần Khắc Thi, 2000)

Số giờ chiếu sáng trong ngày từ 8-10 giờ sẽ làm cây ra hoa sớm và số lượng hoa cái cũng nhiều hơn, số giờ chiếu sáng tối thiểu là 600 giờ/vụ Thiếu sáng dưa bò dài, dễ nhiễm bệnh và khó đậu trái (Phạm Hồng Cúc, 2000) Cây và trái phát triển kém trong điều kiện ánh sáng yếu, năng suất và chất lượng đều giảm (Tạ Thu Cúc, 2005)

* Ẩm độ

Dưa hấu thuộc nhóm cây chịu hạn, nên thích hợp khí hậu khô ráo (Nguyễn Mạnh Chinh và ctv., 2006) Đất ẩm ướt sẽ sinh nhiều rễ bất định trên thân, hấp thụ thêm nhiều nước và chất dinh dưỡng làm dây lá phát triển sum suê, ảnh hưởng đến

ra hoa kết trái Nếu ẩm độ không khí cao (>65%) lá và trái dễ nhiễm bệnh thán thư, thân cũng dễ bị nứt (Phạm Hồng Cúc, 2000)

* Nước

Dưa hấu cần lượng nước lớn trong suốt quá trình bắt đầu hình thành trái và phát triển (Miller, 2003) Hệ số thoát nước lớn (gần 600) nên cần giữ ẩm đất cho cây thường xuyên vẫn cần thiết, nhất là giai đoạn đầu (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996), nên cung cấp đủ nước và chất dinh dưỡng trái dưa mới mau lớn (Phạm Hồng Cúc, 2000) Nếu thiếu nước trong thời gian này trái thường nhỏ, sau đó tưới nhiều hoặc mưa đột ngột sẽ dễ gây nứt trái ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất (Trần Thị Ba và ctv., 1999) Do trái dưa chứa nhiều nước, bộ lá nhiều nên cây cần

Trang 18

nhiều nước (Nguyễn Mạnh Chinh và ctv., 2006), tuy nhiên gần thu hoạch trái nên giảm tưới để trái ngọt hơn, dưa chịu úng kém, úng nước gây thối rễ, vàng lá và chết cây, vì thế trồng trong mùa mưa cần có rãnh sâu để thoát nước (Phạm Hồng Cúc, 2000)

* Đất

Theo Trần Thị Ba và ctv (1999), dưa hấu yêu cầu đất không nghiêm khắc lắm thích đất thịt nhẹ hoặc cát pha (trên đất nặng dưa hấu dễ bị nứt trái) tầng canh tác sâu, pH từ 5,5-7 là thích hợp, khả năng chịu phèn khá Tuy vậy dưa có thể sinh trưởng trên đất thịt trung bình nhưng cần tăng cường bón phân hữu cơ để cải tạo, trồng trên đất ruộng thì mực nước trong mương tưới phải thấp hơn mặt liếp ít nhất

15 cm, ngoài ra cũng có thể trồng trên đất gò, đất liếp, bờ kinh miễn sao có đầy đủ nước tưới tiêu (Trần Văn Hòa và ctv., 2000 và Tạ Thu Cúc, 2005) Đất trồng dưa liên tục trên 3 năm thường bị sâu bệnh nhiều, vì vầy cần luân canh với các cây khác họ bầu bí, tốt nhất là luân canh với lúa nước, ngô hoặc đậu (Nguyễn Mạnh Chinh và ctv., 2006)

* Dinh dưỡng

Phân bón có ý nghĩa trong việc tăng năng suất và phẩm chất dưa, phần lớn chất dinh dưỡng được dưa hấu thu hút khi cây ra hoa, kết trái, do đó bón thúc là biện pháp kỹ thuật cần thiết (Phạm Hồng Cúc, 2000) Vị trí hàng đầu phải là đạm, lân và kali, nếu lượng đạm tăng quá nhu cầu sẽ làm tăng số hoa đực trên cây, ngoài

ra kali có tác dụng tăng khả năng chín sớm của cây (Mai Thị Phương Anh và ctv., 1996), cần bón phân cân đối: thời kì đầu sinh trưởng cần đạm và lân, cuối thời kì sinh trưởng cần kali và lân, 2 yếu tố này góp phần cải thiện chất lượng thịt trái (Tạ Thu Cúc, 2005) Mặt khác ảnh hưởng của chất dinh dưỡng thứ cấp và vi lượng cũng được chú ý, đặc biệt dưa hấu rất nhạy cảm với canxi và magie (Nguyễn Mạnh Chinh và ctv., 2006)

1.1.5 Sâu bệnh hại chính trên dưa hấu

Trang 19

* Bù lạch (Thrip palmi Karny): ấu trùng và thành trùng sống tập trung ở mặt dưới

lá, thường chích hút nhựa cây, đôi khi còn cạp cả mô lá hoặc cây, lá non quăn queo, biến dạng, đọt non không phát triển dài ra, chùn lại và cất cao thường gọi là hiện tượng “đầu lân” hay “bắn máy bay”, ngoài ra bù lạch còn là tác nhân truyền bệnh khảm Phòng trừ tiêu hủy tàn dư, dùng bẫy, phun thuốc luân phiên như Confidor 100 SL, Actara 25 WG, Regent 800 WG, Vertimec 1,8 EC (Nguyễn Văn Huỳnh và ctv., 2004)

* Nhện đỏ (Tetranychus sp.): cả ấu trùng và thành trùng đều chích hút mô của lá cây làm cây bị mất màu xanh và có màu vàng, sau cùng lá sẽ bị khô đi, làm giảm phẩm chất và năng suất trái Phòng trừ sử dụng thiên địch bọ rùa Stethorus sp bọ xít nhỏ Orius tristicolor và Chysoperla carnea, dùng các loại thuốc trừ nhện (Trần Văn Hai và ctv., 2005)

* Sâu ăn tạp (Spodoptera litura): sâu non lúc nhỏ sống tập trung ở mặt dưới phiến lá nên gọi là sâu ổ, ăn lủng lá có hình dạng bất định, hoặc cắn đứt ngang thân cây con Phòng trừ vệ sinh đồng ruộng, ngắt bỏ ổ trúng, sử dụng luân phiên các loại thuốc như Decis 2,5 EC, Cymbus 5 EC, Karate 2,5 EC, (Trần Văn Hai và ctv., 2005)

* Bệnh đốm phấn, sương mai (Downy Mildew): do nấm Pseudoperonospora cubensis gây hại chủ yếu trên lá Ở mặt trên, đốm bệnh lúc đầu nhỏ màu xanh nhạt, sau chuyển sang màu vàng và thường bị giới hạn trong các gân phụ nên đốm bệnh

có dạng hình góc cạnh Lá bị vàng có khi có nhiều đốm sau liên kết thành những vùng cháy màu nâu nhạt, cây cho trái kém giá trị Bệnh phát triển mạnh khi gặp ẩm

độ cao Phòng trừ tiêu hủy cây bệnh, phun ngừa bằng Copper-Zinc 85 WP, Ridomyl 5 G, Kasuran 47 WP (Võ Thanh Hoàng, 1996)

* Bệnh nứt thân chảy gôm (Gummy Stem Blight): do nấm Didymella bryoniae gây ra, triệu chứng là những đốm tròn màu xạm đến nâu đen Lúc đầu thường ở mép lá, sau đó lan rộng và phát triển xuống cuống lá cho đến khi toàn bộ lá bị héo chết và tiếp tục lây lan xuống trụ lá mầm tạo thành vết nứt dọc thân Nếu gặp điều kiện ẩm ướt hoặc trời mưa thì vết bệnh sẽ sũng nước và cây con chết rục, trời nắng vết bệnh khô có màu xám trắng, trời râm mát thì trên vết bệnh xuất hiện những

Trang 20

giọt gôm màu nâu đỏ Phòng trị bằng cách sủ dụng thuốc như Derosal 50 EC, Topsin-M 50 BTN, Viben-C 50 BTN, Ridomyl MZ 72 WP (Trần Văn Hai và ctv.,2005)

* Bệnh thán thư (Anthracnose): thường xuất hiện ở lá già bên dưới, đốm bệnh là những vết đen hay nâu đen, nhỏ, các lá bệnh nặng thì lá có nhiều đốm và nhăn, nếu bệnh nặng làm lá cháy khô Phòng trừ tiêu hủy tàn dư sau mỗi mùa vụ, phun thuốc phòng khi bệnh vừa mới chớm như Kasuran 47 WP, Topsin-M 70 WP, Copper-Zinc 85 WP (Trần Văn Hai và ctv.,2005)

* Bệnh khảm (Cucumber mosaic): do virus Cumcumber mosaic (C M V), thường làm chồi ngọn hơi bị chùn, lá đọt nhỏ, hơi biến dạng, bị khảm màu xanh đen đậm xen xanh nhạt hay khảm xanh vàng, cây không phát triển được, không cho trái hay trái bị nhỏ, vàng, có sọc xanh đậm Phòng trừ loại bỏ ngay các cây bệnh để tránh lây lan, phun thuốc sát trùng để ngăn ngừa rầy mềm truyền bệnh (Võ Thanh Hoàng, 1996)

1.2 MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

VỀ GIỐNG DƯA HẤU 1.2.1 Giống dưa hấu được trồng

chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long

* Sugar baby: có nguồn gốc từ Mỹ được Viện khoa học nông nghiệp miền Nam chọn lọc và sản xuất trong nước đạt tiêu chuẩn giống ngoại nhập, thời gian sinh trưởng 70-72 ngày, vỏ xanh đen, hình tròn, lượng đường tổng số 8-9%, trái to đạt 6-7 kg và năng suất trung bình 15-25 tấn/ha

* An Tiêm 95: giống lai, thời gian sinh trưởng 70-75 ngày, vỏ đen có sọc mờ, trái tròn, ruột đỏ đậm, ngon ngọt, trái lâu hư sau thu hoạch, nặng 7-9 kg và năng suất 35-45 tấn/ha (Công ty giống cây trồng Miền Nam)

* Hồng Cúc (giống địa phương): có thể tự để giống, thời gian sinh trưởng 70-75 ngày, dạng trái tròn, vỏ màu vàng, ruột đỏ, trọng lượng trung bình 6-10 kg và năng suất 30-40 tấn/ha

Trang 21

* TN568A: giống F1, thời gian sinh trưởng 70-75 ngày, dạng trái tròn, vỏ màu xanh đen, ruột đỏ, trọng lượng trung bình 6-10 kg và năng suất 30-40 tấn/ha (Công

ty giống Trang Nông)

* Yellow: giống F1, thời gian sinh trưởng 55-60 ngày, dạng oval đều, vỏ trái mỏng màu vàng kim, thịt đỏ tươi, mịn, nhiều cát, độ Brix khoảng 12, trọng lượng trung bình 3-4 kg và năng suất 20-25 tấn/ha (Công ty giống cây trồng Thần Nông)

* Một số giống trồng quanh năm:

- Thái Long, Thành Long, Bảo Long: giống lai F1, thời gian sinh trưởng

58-62 ngày, trái tròn dài, ruột đỏ đẹp, chất lượng tốt, kháng bệnh tốt, nặng 3-5 kg (Công ty giống Trang Nông)

- Hắc Mỹ Nhân TN308, 114 (Công ty Trang Nông), 1430 (Công ty Nông Hữu), Siêu Nhân (Công ty Thần Nông): giống F1, thời gian sinh trưởng 55-60 ngày, vỏ xanh đen đậm có sọc mờ, trái hình bầu dục dài, ruột đỏ đậm, độ ngọt cao, kháng bệnh và trọng lượng 2,5-3,5 kg

1.2.2 Một số kết quả nghiên cứu về giống dưa hấu

Kết quả nghiên cứu của Dương Văn Hưởng (1990) tại Phú Tâm và Thạnh

Mỹ Tây thì dưa tháp bầu cho năng suất cao (từ 31,7-34,2 tấn/ha) và năng suất dưa lạc hậu còn thấp hơn so với dưa trồng vụ Đông Xuân Theo Trần Thị Ba và ctv (1997) kết quả nghiên cứu tại trại Phước Sang, tỉnh Sông Bé cho rằng giống An Tiêm và Sugar Baby có năng suất tương đương nhau (dao động từ 29,66-29,85 tấn/ha) Kết quả nghiên cứu của Trần Thị Thiên Thư (2003) tại TP Cần Thơ thì cho rằng có hai giống triển vọng là: giống KYV-D và KYV-C có tổng năng suất cao (biến thiên từ 31,51-32,53 tấn/ha).Theo Đinh Văn Hai (2003) cho thấy các giống dưa hấu trồng tại TP Cần Thơ có triển vọng là Hắc Mỹ Nhân TN308, Thanh Mỹ Nhân TN286, AG 736, Siêu Nhân 150, AG 757 và Hắc Mỹ Nhân 1430 cho năng suất cao tương đương (15,10-17,25 tấn/ha), độ Brix khá (11,3-12,0%) và thời gian tồn trữ dài (12-19 ngày)

1.3 MỘT SỐ KẾT QUẢ NGIÊN CỨU

VỀ KỸ THUẬT CANH TÁC DƯA HẤU

Trang 22

CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ĐỒNG ĐỀU CỦA TRÁI 1.3.1 Phân bón

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Văn Bảy (1991) cho thấy bón đạm nhiều ở giai đoạn đầu có ảnh hưởng xấu làm nứt gốc và dưa phát triển kém, các mức phân

N và K khác nhau thì trọng lượng và kích thước trái không khác biệt Phân bón có tác dụng làm gia tăng chiều dài dây dưa hấu, tổ hợp phân bón 150-120-60 kg NPK/ha cho năng suất trái dưa hấu cao nhất (20,37 tấn/ha) (Nhâm Thanh Tòng, 1998) Theo Trần Thị Ba và ctv (1999) cho rằng các kết quả nghiên cứu từ năm 1996-1997 tại các tỉnh ĐBSCL thì công thức 100-120-60 kg NPK/ha coi là mức phân lý tưởng cho dưa hấu đạt năng suất cao (14,24 tấn/ha) Kết quả nghiên cứu của Phạm Chí Tùng (2001) cho thấy các biện pháp kĩ thuật bón phân không ảnh hưởng đến chỉ tiêu tăng trưởng, năng suất có lẻ các chỉ tiêu này được quyết định bởi đặc tính giống, trừ đường kính gốc thân và tổng năng suất trái có ảnh hưởng

Kết quả của Lê Trúc Linh (2002) ở mức phân bón 150-120-120 + Ca(NO3)2hoặc 150-120-120 + vi lượng có ảnh hưởng tốt đến kích thước trái, trọng lượng trung bình, trọng lượng toàn cây và năng suất Sử dụng phân bón khác nhau có ảnh hưởng rõ lên tăng trưởng và năng suất: nghiệm thức (0-0-0) + HC + Agrostim luôn

có các chỉ tiêu cao nhất nhưng lại không khác biệt về năng suất trái so với nghiệm thức đối chứng 180-170-120 kg NPK/ha (Trần Thanh Thy và Đặng Loan Anh, 2002)

1.3.2 Cắt tỉa

Theo Đồng Thanh Liêm (2001) dưa hấu tỉa chừa lại 1 thân chánh + 1 nhánh hoặc 1 thân chánh + 2 nhánh thì năng suất dưa hấu sẽ tăng cao Kết quả của Nguyễn Văn Hai (2006) hiệu quả của biện pháp ngắt đọt so với không ngắt đọt tạo nên sự khác biệt lớn về các chỉ tiêu nông học sau khi ngắt đọt (chiều dài dây, số lá trên dây chính) nhưng lại không làm gia tăng năng suất trái Theo Phạm Nguyễn Minh Trung và Huỳnh Thị Mộng Tiền (2006) cho rằng biện pháp ngắt đọt không làm giảm trọng lượng trái và năng suất thương phẩm

Trang 23

1.3.3 Vị trí để trái

Nghiên cứu của Lê Thiện Tích (2002) cho thấy kích thước trái được qui định bởi vị trí để trái trên dây chính, vị trí trái thứ 4 (ứng với lá 24-27) trên thân chính tính từ gốc cho trọng lượng trái lớn nhất

1.3.4 Vật liệu phủ liếp

Kết quả của Nguyễn Ngọc Cẩn (2001), sử dụng màng phủ nông nghiệp màu xám bạc cho chiều dài dây chính và trọng lượng trái cao hơn phủ rơm, tổng năng suất phủ plastic (19,75 tấn/ha) cao hơn phủ rơm (6,43 tấn/ha) (tương đương 50%) năng suất trái thương phẩm Theo Võ Nhựt Minh (2003) sử dụng màng phủ plastic trong canh tác dưa hấu có khả năng tăng trưởng (chiều dài thân chính, đường kính gốc thân và chu vi trái) và năng suất cao hơn phủ rơm và không phủ 1.3.5 Tưới nước

Theo Lê Văn Sáng (2004) biện pháp tưới thấm bằng cách dùng máy bơm nước vào rảnh 2 ngày/lần (18 lần/vụ) và dùng thau tát nước bên dưới màng phủ mỗi ngày một lần (36 lần/vụ) có năng suất trái, trọng lượng trái, chu vi trái và chiều dài thân chính cao nhất, nhưng biện pháp tưới thấm 2 ngày/lần cho hiệu quả đầu tư cao hơn (tỉ suất lợi nhuận 2,3)

1.3.6 Ghép

Theo Trần Thị Hồng Thơi (2007) cho rằng dưa hấu ghép trên gốc bí đỏ Nhật và các loại gốc ghép bầu tăng trưởng mạnh hơn dưa hấu ghép trên gốc bí đỏ địa phương và đối chứng không ghép về sự tăng trưởng, năng suất và cả tình hình sâu bệnh Kết quả nghiên cứu của Lê Văn Mắc (2007) cho thấy dưa hấu ghép trên gốc bầu Nhật 2, Nhật 3 và bầu địa phương sinh trưởng mạnh về chiều dài thân Nghiên cứu của Nguyễn Thạch Lel (2008) cho rằng giữa các loại gốc làm gốc ghép thì bầu địa phương tăng trưởng tương đương với bầu Nhật 3 ở các chỉ tiêu về

Trang 24

sinh trưởng và năng suất nhưng lại có độ Brix (10,1%), trọng lượng khô thịt trái (3,5%) và tỉ suất lợi nhuận (1,2) thấp hơn so với bầu Nhật 3 có độ Brix (11,38%), trọng lượng khô thịt trái (8,51%) và tỉ suất lợi nhuận (1,3)

1.4 KHÁI QUÁT VỀ DƯA HẤU VUÔNG 1.4.1 Tình hình về dưa hấu

vuông trên thế giới và ở Việt Nam

Lần đầu tiên xuất hiện thì dưa hấu vuông đã là 1 tin rất giật gân được mọi người biết đến thông qua rất nhiều phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, radio và trên internet (http://www.mysquarewatermelon.com) Nhật Bản được xem

là nơi tạo ra dưa hấu vuông, những nông dân ở vùng Zentsuji đã tìm ra con đường phát triển dưa hấu hình khối, bằng cách phát triển trái trong hộp kính và cho chúng phát triển tự nhiên theo hướng hình dạng của hộp và dưa hấu hình tháp cũng có thể phát triển (Patterson, 2001, Wilsonh, 2002, Levenstein, 2007, http://www.abca-bvec.be, http://en.wikipedia.org) Dưa hấu vuông có thể tìm thấy ở các cửa hàng tạp hóa ở Tokyo và Osaka, nhưng không tìm thấy ở Mỹ, dưa hấu vuông phát triển

ở Brazil thì có thể tìm thấy ở Anh (Levenstein, 2007) Sản phẩm dưa hấu vuông của Brazil sẽ được nhập khẩu lần đầu tiên vào Anh trong tháng 10 tới (http://agriviet.com)

Diễn đàn của Trường Đại học Cần Thơ (13/12/2004) thầy hiệu phó Đỗ Văn

Xê là người khơi mào về “Trái dưa hấu vuông”, với nhiều thầy cô trong và ngoài nước tham gia như Trường Trân đang học ở nước "củ xâm" cho rằng đó là kết quả của công nghệ chuyển gene (GMO), Dương Minh cho rằng trái dưa hấu hình vuông là do người Nhật ép khuôn (http://forum.ctu.edu.vn) Tết Bính Tuất 2006, Đinh Trần Nguyễn đã cho ra đời loại dưa hấu hình vuông và hình kim tự tháp, tạo đột phá trong ngành trồng dưa hấu chưng tết và xuất khẩu (http:// sinhhocvietnam.com), từ những giống dưa Thành Long và Yellow đã nghiên cứu ứng dụng công nghệ ép khuôn định dạng để cho ra giống dưa vuông chớ không phải do công nghệ chuyển gen nên chất lượng trái dưa vẫn thơm ngon không khác

gì so với dưa phát triển bình thường (http://www.vietcica.com)

Trang 25

1.4.2 Thị hiếu của người tiêu dùng về

dưa hấu vuông trên thế giới và ở Việt Nam

Theo Patterson (2001) cho rằng giá dưa hấu vuông đắt, họ có thể dùng nó như một món quà, mỗi trái dưa hấu vuông có giá 10.000 yen tương đương 82 USD, dưa hấu bình thường ở Nhật có giá từ 15-25 USD/trái Ở Nhật Bản, thuận lợi của dưa hấu vuông là sự vận chuyển dễ dàng và cất giữ được trong tủ lạnh (http://msucares.com), có thể chất chồng lên nhau và lưu giữ một cách dễ dàng, nhưng có giá gấp đôi giá bình thường (http://en.wikipedia.org) Người tiêu dùng rất thích dưa hấu vuông vì họ có thể tiết kiệm được rất nhiều diện tích trong tủ lạnh của họ (Leberecht, 2008) Dưa hấu vuông thì kém ngọt hơn dưa hấu tròn, nhưng có thể dùng dưa hấu vuông như vật trang trí (http://www.easy-flowers.org)

Đến năm 2008, ở ĐBSCL xuất hiện một loại dưa hấu trái vuông được cho là chỉ dành cho giới “thượng lưu” vì giá cả khá đắt đỏ, mà cung cũng không đủ cầu, người tiêu dùng đã chấp nhận dưa hấu trái vuông, nhiều người dân cho rằng cùng với dưa hấu hình tròn, dưa hấu vuông sẽ làm tăng thêm giá trị và ý nghĩa thiêng liêng đó là hình tượng của trời tròn và đất vuông (http://dantri.com.vn) Dưa hấu vuông này dễ chưng trong dĩa cho mấy ngày tết, không dễ lăn như trái tròn, đây là

1 tiến bộ về ngành trồng trọt ở Việt Nam; nhưng có ý kiến rằng dưa hấu vuông thì không thẩm mỹ, dưa hấu dạng tròn vẫn được ưa thích, người tiêu dùng vẫn còn lo ngại về độ an toàn khi ăn (http://www.chotnho.com)

1.4.3 Thuận lợi và khó khăn

trong sản xuất kinh doanh dưa hấu vuông

* Thuận lợi: hình dáng đặc biệt, có tỉ lệ hạt ít, giá bán cao gấp 10-15 giá bình thường nên thu lợi nhuận cao, tiện dụng trong sinh hoạt Dưa hấu vuông mang tính thời sự và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng “Ăn không chỉ để

no mà phải ăn ngon và phong thái ăn sang trọng” (Bùi Thị Kim Ngọc, 2008)

* Khó khăn: kỹ thuật canh tác dưa hấu vuông phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy trình canh tác của Tiến Sĩ Trần Thị Ba (chuyên gia dưa hấu với 28 năm nghiên cứu), ĐHCT, sử dụng nhiều phân hữu cơ, phòng trừ dịch hại theo hướng GAP Tỉ

Trang 26

lệ thành công thấp, hơn nữa nhốt trái bên trong hộp kín lại là môi trường thuận lợi cho sâu bệnh phát triển Sản phẩm còn khá mới mẻ và giá bán cao nên người có thu nhập thấp không mua được (Bùi Thị Kim Ngọc, 2008)

1.4.4 Kết quả nghiên cứu dưa hấu ép khuôn

Theo kết quả của Đinh Trần Nguyễn (2007) cho thấy tỉ lệ trái đạt hình vuông cao (60%) ở khuôn mica và khuôn kiếng cho trọng lượng trái 2 kg Trong

đó trái đạt hình vuông đẹp ở khuôn kiếng vì bề mặt vỏ trái tiếp xúc với mặt phẳng kiếng và cho các góc vuông rất rõ trong khi khuôn mica có sự co dãn và chi phí đầu tư của khuôn mica cao gấp 2 lần so với khuôn kiếng (95.000 đồng/cái) Nghiên cứu vật liệu làm khuôn ép trái dưa cho hình quả núi thì khuôn mica cho tỉ

lệ trái đạt hình kim tự tháp cao (80%) với trọng lượng trái 2,2 kg, bề mặt vỏ trái tiếp xúc với mặt phẳng mica và ánh sáng tiếp xúc được màu sắc vỏ trái vẫn giữ nguyên đặc trưng của giống

Trang 27

0 20 40 60 80 100

2.1 PHƯƠNG TIỆN 2.1.1 Địa điểm và thời gian

- Địa điểm: trại Thực nghiệm Nông nghiệp, khoa NN&SHƯD, ĐHCT

- Thời gian: vụ Đông Xuân, dưa hấu phục vụ chưng tết 14/11/2007 dl (5/10/2007 âl) - 01/02/2008 (25/12/2007 âl)

2.1.2 Khí hậu

Nhiệt độ trung bình từ tháng 12/2007-2/2008 là 26,1 oC, cao nhất vào tháng

12 (26,5 oC), ẩm độ không khí trung bình 80,3% Lượng mưa cao nhất là vào tháng 1/2008 (178 mm) và thấp nhất là vào tháng 2/2008 (8 mm) (Hình 2.1)

Hình 2.1 Tình hình khí hậu thời tiết trong thời gian thí nghiệm (12/2007-2/2008),

tại TP.Cần Thơ (Đài khí tượng thủy văn Cần Thơ)

Trang 28

2.1.3 Vật liệu thí nghiệm

* Giống: thí nghiệm gồm 3 giống dưa hấu Hồng Cúc, TN568A và Yellow

(a) (b) (c) Hình 2.2 Ba giống dưa hấu (a) Hồng Cúc, (b) TN568A và (c) Yellow

* Khuôn kiếng: để đặt trái

Hình 2.3 Kích cỡ khuôn kiếng (a) 17x17x19 cm, (b) 15x15x17 cm, (c) 14x14x16

cm và (d)12x12x14 cm để đặt trái ép hình vuông

* Gốc ghép: bầu địa phương (bầu sao) thân lá phát triển mạnh và có tính sinh

nhánh lớn, bộ rễ rất phát triển, ăn lan rộng, có khả năng ra nhiều rễ bất định ở đốt, trọng lượng 100 hạt ở bầu sao là 15,14 g

* Vật liệu khác

- Màng phủ nông nghiệp, khổ rộng 1,6m

(a )

(b )

(c )

(d ) Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trang 29

- Phân bón: vôi bột, phân trùn quế, NPK (20-20-15), DAP, Agrostim USA, Organic gem (FNC Fish 6-2-2),

- Hệ thống tưới nhỏ giọt của Do Thái

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức khối hoàn toàn ngẫu nhiên gồm 4 lần lặp lại với 3 nghiệm thức là 3 giống dưa hấu chưng tết ghép trên cùng loại gốc bầu sao (Hình 2.5):

1 Hồng Cúc ghép bầu sao (đối chứng)

2 TN568A ghép bầu sao

3 Yellow ghép bầu sao

- Diện tích lô: 12 m2 = (4 m x 3 m)

- Diện tích thí nghiệm: 200 m2

Trang 30

Hình 2.5 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại Thực

42

m

4

m Bìa

Trang 31

2.2.2 Kỹ thuật canh tác

* Chuẩn bị đất:

- Thí nghiệm thực hiện trên nền đất rẫy, vụ trước không trồng cây Sau khi phát cỏ và thu dọn sạch sẽ, tiến hành đào rãnh lên liếp, cuốc xới và phơi đất khoảng 1 tuần mới tiến hành trồng cây Dạng liếp đôi, gồm 2 liếp nhỏ, mỗi liếp nhỏ có mặt liếp rộng 1,3 m trồng 1 hàng dưa, khoảng trống giữa 2 liếp đơn để dưa

bò là 1 m, khoảng cách lối đi là 0,4 m, giữa hai liếp đơn đào rãnh 0,2 m, độ cao liếp 20 cm ngay vị trí đặt cây dưa sao cho liếp có hình mái nhà (cao hai bên và thấp dần vào giữa hai liếp)

- Độn lớp cỏ vào liếp trồng dưa để tạo độ thông thoáng cho bộ rễ bầu phát triển mạnh Xử lý đất bằng vôi bột 1.000 kg/ha, bón lót phân hoá học và hữu cơ (theo công thức ở phần sau), hòa Tricho-Đại học Cần Thơ (10 kg/ha) và phân hữu

cơ sinh họcRisopla V vào nước tưới lên trên mặt liếp trước khi đậy màng phủ

* Trồng cây: cây con (cây ghép đến khi có 1-2 lá thật) đem ra trồng, trồng lúc chiều mát Đào hốc sâu 5-7 cm, rộng 10 cm, đặt cây dưa nghiêng một góc 45º hướng vào bên trong, tưới nước ngay sau khi đặt cây con và rải Basudin 10 H (khoảng 10 hạt/gốc) quanh gốc ngừa sâu, kiến,… hại rễ Trồng dặm 3-5 NSKT Mỗi cây dưa ghép được cuộc vào một que tre (tương tự chiếc đũa) để tránh ngọn ghép bị gãy do gió

Trang 32

* Bón phân: theo công thức 200-180-110 kg/ha N-P2O5-K2O và 1.000 kg/ha phân hữu cơ trên

+ Bón lót toàn bộ phân hữu cơ (phân trùn quế) và vôi đều trên mặt liếp

+ Thúc lần 1: 20 NSKT, rãi cách gốc 30 cm trở ra ngoài phía dây dưa bò

+ Thúc lần 2: 38 NSKT, rãi gần phía đường đi lại + Thúc lần 3: bắt đầu từ 45-52 NSKT, ngâm phân cho tan trong nước, cho vào hệ thống nhỏ giọt tưới, mỗi ngày một lần (chia đều ra các lần tưới)

Bảng 2.1 Lịch bón phân và lượng phân bón cho 3 giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

Urê Đạm Kali

* Cố định thân dưa:

- Khi cây bò được khoảng 20 cm dùng dây chì số 10, dài khoảng 12 cm, luồn dây chì ống hút dài khoảng 2 cm, rồi bẻ cong lại, ghim giữ thân dưa hấu lại cho dưa bò ngay không bị lật gãy ngang vì gió (nằm trên màng phủ không có chỗ

để vòi bám có thể bám vào được)

Trang 33

- Dây dưa hấu khoảng 15 NSKT, tiến hành sửa dây và cố định vị trí bò của dây, tạo cho cây có khả năng quang hợp tốt, giảm sâu bệnh hại và dễ dàng tuyển trái (Hình 2.6d)

Hình 2.6 (a) Dưa Hồng Cúc ghép bầu sao, (b) dưa TN568A ghép bầu sao, (c)

dưa Yellow ghép bầu sao đã ngắt ngọn (15 NSKT) và (d) cố định vị trí bò cho dây dưa

* Thụ phấn bổ sung: vào giai đọan ra hoa rộ (khoảng 32-37 NSKT) lúc nụ hoa cái thứ 1-3 nở tiến hành thụ phấn vào buổi sáng lúc 6-8 giờ

* Tuyển trái: sau khi dứt thụ phấn, tiến hành chọn trái đẹp nhất (nụ hoa to, dài, lông tơ nhiều, đều đặn) lặt bỏ trái xấu (khoảng 40 NSKT), chừa 01 trái/cây khi trái non vừa bằng trái chanh-trái cam

* Phòng trừ sâu bệnh

Giai đoạn 0-30 NSKT chủ yếu ngừa bù lạch, rầy phấn, nhện đỏ, và sâu xanh

ăn lá phun tập trung ở đọt non Sử dụng màng phủ khổ rộng 1,6 m có thể hạn chế

Trang 34

phần nào, vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, cần phun thuốc ngừa định kỳ 3-5 ngày/lần, phun luân phiên các loại thuốc Regent 800 WG (0,5 g + 10cc/5 lít), Bulldock 025 EC (10cc + 10cc/5 lít), Jiamectin 1,9 EC (3 ml + 5cc/5 lít), Anvado

100 WP (2,5 g + 10cc/5 lít), Azimec 20 EC (2,5 ml + 8 ml/4 lít), Admire 050 EC (4

ml + 8cc/4 lít) kết hợp với dầu khoáng 20cc/16 lít

Giai đoạn 31-48 NSKT chủ yếu ngừa sâu ăn lá, cạp vỏ trái, phun thuốc khi

có sâu non xuất hiện và phun xung quanh trái Sử dụng luân phiên các loại thuốc Regent 800 WG (0,4 g + 10cc/5 lít), Admire 050 EC (4 ml + 8cc/4 lít), Bulldock

025 EC (5cc + 10 g/4 lít), Azimec 20 EC (3cc + 8 ml/4 lít) Không phun thuốc trừ sâu hóa học ít nhất 7 ngày trước khi thu trái Ngoài ra, phòng trị bệnh nứt thân chảy nhựa, thán thư bằng các loại thuốc Master Cop (4 ml/4 lít), Starner 20WP, Copper B 75WP,

2.2.3 Kỹ thuật tạo hình dưa hấu vuông

* Đặt khuôn: khoảng 11-17 ngày trước khi thu (Hồng Cúc ghép bầu sao và TN568A ghép bầu sao) và 9-12 ngày trước khi thu (Yellow ghép bầu sao ) là thời gian cho trái vào khuôn kiếng, đây là giai đoạn trái phát triển nhanh nhất Tùy vào giống và kinh nghiệm để đoán khả năng phát

triển của cây và trái mà chọn loại khuôn cho phù

hợp, khi trái phát triển gần đầy khuôn mà chưa

đến ngày thu thì chuyển trái qua khuôn lớn hơn

Sau khoảng thời gian này thì những trái phát

triển sau thường nhỏ nên sẽ đặt loại khuôn nhỏ

phù hợp với sự phát triển trái sao cho trái đạt

hình vuông vừa kịp thời gian thu hoạch đúng vào

dịp tết Hình 2.7 Trái đặt trong khuôn

* Thu hoạch

- Khi gần thu hoạch ngưng tưới nước 4-5 ngày và ngưng tưới phân N ít nhất

7 ngày nhưng có thể tưới Kali để tăng độ ngọt, ít bị nứt trái khi vận chuyển xa và

Trang 35

thời gian bảo quản lâu Mặt khác không phun thuốc bảo vệ thực vật ít nhất trước thu 7 ngày để tạo sản phẩm sạch, an toàn nhằm đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng

- Dưa hấu khi thu có độ chín 80-90%, trung bình từ 60-75 NSKT đối với dưa hấu ghép

- Cắt chiều dài cuống trái hơi xa để trái nhìn đẹp khi chưng, sau đó đem vào chỗ mát, tiến hành lấy trái ra khỏi khuôn (nên mang bao tay và đi dép tránh bị đứt), lau trái cho sạch rồi đựng trái trong túi lưới để nâng cao giá trị thẩm mỹ của trái, đóng thùng và vận chuyển đến thị trường TP Hồ Chí Minh

2.2.4 Chỉ tiêu theo dõi

* Ghi nhận

- Ngày gieo gốc bầu, ngày gieo ngọn dưa, ngày ghép, ngày trồng, ngày trổ hoa 50% số cây, bắt đầu và kết thúc thu hoạch (khi ra đồng ghi nhận trên mỗi lô)

- Tình hình sâu bệnh hại trong vườn ươm và ngoài đồng

* Chỉ tiêu nông học (quan sát cố định 10 cây/lô)

- Chiều dài thân: dùng thước dây đo dây từ gốc thân (khoảng 2 cm dưới lá của hai tử diệp) đến đỉnh sinh trưởng của một thân dài nhất, đo lần đầu lúc mới trồng, sau đó định kỳ 10, 20 và 30 ngày/lần Sau đó tính tốc độ tăng chiều dài thân (cm/ngày)

- Số lá trên thân: đếm từ lá thật thứ nhất (lá nhám) đến lá ngọn (chỉ tính khi phiến lá dài hơn 2 cm) trên thân dài nhất, thực hiện cùng một thân dưa/cây và cùng lúc với đo chiều dài thân Sau đó tính tốc độ tăng số lá (lá/ngày)

- Đường kính gốc thân: đo bằng thước kẹp 2 cạnh thẳng gốc tại phần gốc thân cách 2 cm bên dưới tử diệp của bầu và 2 cm trên tử diệp của dưa hấu, đo lúc trổ hoa (khoảng 30 NSKT) và thu hoạch (khoảng 60 NSKT)

- Vị trí trái/cây:

+ Xác định vị trí mang trái là lá thứ mấy trên thân dưa tính từ lá thật đầu tiên

và nụ hoa cái thứ mấy tính từ nụ hoa cái thứ nhất

Trang 36

+ Kích thước lá mang trái: ở thời điểm lá đã phát triển tối đa Dùng thước đo chiều dài lá từ chóp lá đến vị trí phiến lá giáp cuống lá, đo rộng lá ở vị trí lớn nhất

từ hai chóp, đo chiều dài cuống lá từ vị trí giáp phiến lá đến vị trí giáp thân dưa

+ Tính thời gian bao nhiêu ngày từ ra đồng-thụ phấn và từ thụ phấn-thu trái

- Kích thước trái (chiều cao, chu vi trái): lúc thu hoạch đo chiều cao trái (đặt trái lên mặt phẳng có cây thước bên dưới và một đầu cố định thẳng góc 90 độ, nhìn thẳng từ trên chiếu xuống cây thước để có giá trị chiều cao trái, và đo bề hoành lớn nhất của trái bằng thước dây

* Thành phần năng suất và năng suất

- Trọng lượng trái (kg/trái): cân trọng lượng của từng trái trên lô

- Trọng lượng toàn cây (kg/cây): cân toàn bộ cây (rễ, dây, lá và trái) trên lô

- Tỉ lệ trọng lượng trái/trọng lượng toàn cây (%) = (trọng lượng trái/trọng lượng toàn cây) * 100

- Năng suất tổng (tấn/ha) = (tổng khối lượng trái trên lô * 10.000)/12

- Năng suất thương phẩm (tấn/ha): là những trái bán được, không sâu bệnh, nứt và đạt hình vuông

- Tỉ lệ năng suất thương phẩm/năng suất tổng (%) = (năng suất thương phẩm/năng suất tổng) * 100

* Tỉ lệ trái vuông

- Thời gian đặt khuôn ở từng nghiệm thức : tính khoảng thời gian từ khi bắt đầu đặt khuôn đến khi kết thúc đặt khuôn ở từng nghiệm thức là bao nhiêu ngày sau khi trồng (bao nhiêu ngày sau khi ghép)

- Tỉ lệ trái đặt khuôn vuông (%) = (tổng số trái đặt khuôn)/(tổng số trái trên lô)

- Tỉ lệ trái đạt hình vuông (%) = (tổng số trái đạt hình vuông)/(tổng số trái đặt khuôn)

- Tỉ lệ trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn (%) = (trái đạt hình vuông ở mỗi kích cỡ khuôn)/(tổng số trái đạt hình vuông ở các kích cỡ khuôn) → sau đó lấy trung bình tỉ lệ trái đạt hình vuông ở các lần lặp lại

Trang 37

- Trọng lượng trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn (kg/trái vuông) = (tổng khối lượng trái đạt hình vuông ở mỗi kích cỡ khuôn)/(tổng số trái đạt hình vuông ở các kích cỡ khuôn)

- Kích thước trái đạt hình vuông ở từng cỡ khuôn (chiều cao, chu vi hoành và chu vi đứng): trung bình kích thước trái đạt hình vuông ở từng loại khuôn

* Cách đánh giá trái vuông: dựa vào chu vi hoành, chu vi đứng, chiều cao trái và khối lượng trái ở từng kích cỡ khuôn và bề mặt vỏ trái

Cơ sở để dự đoán kích cỡ khuôn

Do trong trái dưa hấu nước chiếm 90%, chất khô 10% do đó khối lượng của trái bằng thể tích nước + 10% thể tích đó Từ đó tính khối lượng tối đa của khuôn:

+ Cỡ khuôn 12x12x14 cm có khối lượng = 12*12*14 + 10%(12* 12*14) + Cỡ khuôn 14x14x16 cm có khối lượng = 14*14*16 + 10%*(14*14*16) + Cỡ khuôn 15x15x17 cm có khối lượng = 15*15*17 + 10%*(15*15*17) + Cỡ khuôn 17x17x19 cm có khối lượng = 17*17*19 + 10%*(17*17*19)

Dự kiến về kích cỡ trái đạt hình vuông Trái dưa hấu cho là đạt hình vuông khi nó có các chỉ tiêu về kích thước trái như chu vi hoành, chu vi đứng và chiều cao xấp xỉ bằng kích cỡ khuôn; về khối lượng trái vuông dao động từ 300-500 g so với khối lượng tối đa của khuôn

Bảng 2.2 Bảng dự kiến về kích thước trái và khối lượng trái ở các cỡ khuôn của 3

giống dưa hấu ghép trên gốc bầu sao, trại thực nghiệm Nông nghiệp, ĐHCT (ĐX 2007-2008)

Cỡ khuôn (cm) Chỉ tiêu 12x12x14 14x14x16 15x15x17 17x17x19

Khối lượng (kg/trái) 1,90-2,20 3,00-3,45 3,7-4,2 5,50-6,00

Trang 38

Bề mặt vỏ trái

Phải có ít nhất là một mặt (mặt đứng, đạt vuông khoảng 70% trở lên) đồng đều về màu sắc, không có vết sâu bệnh, không bị nứt, bề mặt vỏ trái phải phẳng, cuống không bị lệch tâm thì đánh giá là trái đạt vuông thương phẩm

(a) (b)

(c) (d) Hình 2.8 (a) Trái đạt hình vuông, (b) trái không đạt hình vuông, (c) bề mặt trái bị

sâu cạp và (d) trái bị nám do nắng

2.2.4 Phân tích số liệu

- Nhập số liệu bằng chương trình Excel

- Dùng chương trình MSTATC để phân tích thống kê số liệu thí nghiệm

Định dạng
Số trang	77
Dung lượng	7,26 MB