Dạy học chủ đề bản thân cho trẻ mầm non dựa vào lý thuyết tháp nhu cầu của Maslow

Nhu cầu của con người bao gồm những nhu cầu về ăn uống, nghỉ ngơi, mặc, ở, đảm bảo an toàn, được tham gia cộng đồng, được giao lưu tiếp xúc tình cảm, được tôn trọng và thể hiện bản thân…

THÁP NHU CẦU CỦA MASLOW

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng Ban chủ nhiệm Khoa và các giảng viên trong khoa Giáo dục Tiểu học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới ThS N uyễn T ị Hươn đã

dành thời gian và tâm huyết để giúp đỡ em hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này

Trong khoảng thời gian có hạn, mặc dù cũng đã cố gắng hết mình xong chắc chắn rằng khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu xót Em rất mong

nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô để khóa luận được đầy đủ hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

N uyễn Bíc T ủy

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: “Dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non

dựa vào lý thuyết Tháp nhu cầu của Maslow” là công trình nghiên cứu của

riêng tôi Đề tài của tôi chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2014

N uyễn Bíc T ủy

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc đề tài 5

8 Giả thuyết khoa học 5

PHẦN 2 NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG LÝ THUYẾT THÁP NHU CẦU CỦA MASLOW TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ BẢN THÂN 6

1.1 Lý t uyết về T áp n u cầu củ M slow 6

1.1.1 Một số khái niệm 6

1.1.2 Nội dung của lý thuyết Tháp nhu cầu 11

1.2 Đặc điểm củ trẻ mầm non 18

1.2.1 Đặc điểm sinh lý 18

1.2.2 Đặc điểm tâm lý 19

1.2.3 Đặc điểm về nhu cầu trẻ mầm non 21

1.3 Xác địn các n u cầu cơ bản củ trẻ mầm non dự t eo lý t uyết T áp n u cầu 24

1.3.1 Nhu cầu sinh học 24

1.3.2 Nhu cầu an toàn 25

1.3.3 Nhu cầu xã hội 26

1.3.4 Nhu cầu tôn trọng 26

1.3.5 Nhu cầu tự khẳng định 27

1.4 Dạy ọc c ủ đề Bản t ân ở trư n mầm non t eo lý t uyết T áp n u cầu 27

1.4.1 Mục tiêu, nội dung của chủ đề 27

1.4.2 Đặc trưng dạy học chủ đề Bản thân ở trường mầm non theo lý thuyết Tháp nhu cầu 28

1.5 T ực trạn dạy ọc c ủ đề Bản t ân t eo lý t uyết T áp n u cầu 29

1.5.1 Thực trạng về nhu cầu của trẻ mầm non 29

1.5.2 Thực trạng về dạy học chủ đề Bản thân theo lý thuyết Tháp nhu cầu 30

Kết luận c ươn 1 31

CHƯƠNG 2 BIỆN PHÁP V N DỤNG LÝ THUYẾT THÁP NHU CẦU TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ BẢN THÂN CHO TRẺ MẦM NON 32

2.1 N uy n tắc đề xuất biện p áp vận dụn lý t uyết T áp n u cầu tron dạy ọc c ủ đề Bản t ân c o trẻ mầm non 32

2.1.1 Đảm bảo phù hợp với mục tiêu dạy học chủ đề Bản thân 32

2.1.2 Đảm bảo phù hợp với thực tiễn dạy học mầm non 34

2.1.3 Đảm bảo phù hợp với trẻ mầm non 35

2.1.4 Đảm bảo phù hợp với đặc trưng nhu cầu ở trẻ mầm non 35

2.2 Một số biện p áp vận dụn lý t uyết T áp n u cầu tron dạy ọc c ủ đề Bản t ân c o trẻ mầm non 36

2.2.1 Thiết kế mục tiêu dạy học chủ đề Bản thân theo lý thuyết Tháp nhu cầu của Maslow 36

2.2.2 Xây dựng nội dung dạy học chủ đề Bản thân theo lý thuyết Tháp nhu cầu 43

2.2.3 Cách thức tổ chức dạy học chủ đề Bản thân theo lý thuyết Tháp

nhu cầu của Maslow 50

Kết luận c ƣơn 2 57

KẾT LU N - KIẾN NGHỊ 58

TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do c ọn đề t i

Giáo dục mầm non là bộ phận trong hệ thống giáo dục quốc dân Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi

Trong hệ thống chương trình giáo dục trẻ mầm non, lĩnh vực phát triển nhận thức - khám phá khoa học là một lĩnh vực quan trọng và có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triển và hoàn thiện của trẻ

Trong 9 chủ đề giáo dục theo chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì chủ đề Bản thân là mảng nội dung rất gần gũi, quen thuộc với trẻ, và việc dạy học chủ đề Bản thân là rất cần thiết, có vai trò quan trọng Nội dung giáo dục của chủ đề cung cấp đến trẻ một số hiểu biết sơ đẳng về bản thân; hình thành và phát triển những tình cảm, kỹ năng sống, hành vi ứng xử, giao tiếp cần thiết cho cuộc sống hằng ngày phù hợp với độ tuổi Thông qua hoạt động học tập, khám phá chủ đề Bản thân, trẻ bước đầu ý thức được về mình, về những người thân gần gũi; về những gì trẻ thích và có thể làm được từ đó dễ dàng thích nghi, hòa nhập với cuộc sống xung quanh; giúp trẻ có những tình cảm, kỹ năng, hành vi ứng xử và giao tiếp phù hợp; chuẩn bị tốt cho trẻ học tập ở giai đoạn sau một cách thuận lợi

Trong thực tế khi dạy học về chủ đề Bản thân, giáo viên thường dạy trên

lý thuyết là chính, chủ yếu dạy trẻ những kiến thức sơ lược về bản thân như những đặc điểm riêng (tên, tuổi, giới tính, hình dáng bên ngoài…) các bộ phận trên cơ thể, trẻ cần phải ăn uống và giữ gìn cơ thể sạch sẽ… Những kiến thức mà giáo viên truyền đạt đến trẻ chưa thấy rõ được tầm quan trọng, ý nghĩa của chủ đề Bản thân đối với trẻ mầm non

Hơn nữa, chủ đề Bản thân có nghĩa là chủ đề dành riêng cho mỗi trẻ, hoạt động học tập chủ đề Bản thân là hoạt động trẻ tìm hiểu, khám phá về bản

thân mình Mỗi đứa trẻ có những đặc điểm và nhu cầu khác nhau Vì vậy, trẻ cần phải hiểu rõ nhu cầu của mình; mỗi trẻ cần có hiểu biết khác nhau và thể hiện mức độ nhu cầu khác nhau Tuy nhiên, việc dạy học chủ đề Bản thân hiện nay ở các trường mầm non lại đánh đồng dạy chung cho mọi trẻ và chưa lưu ý tới những nhu cầu của mỗi con người, nhu cầu của trẻ em Mỗi đứa trẻ không chỉ cần biết những thông tin cơ bản về bản thân, mà còn phải biết chúng cần những gì trong cuộc sống, những nhu cầu cơ bản nhất của mỗi người là gì

Do vậy, nếu trẻ có những nhận thức và hiểu về nhu cầu của mình, biết thể hiện, thực hiện các nhu cầu ấy một cách chính đáng trẻ sẽ hiểu đúng về bản thân, có những điều chỉnh hành vi phù hợp và hoàn thiện về thể chất, tinh thần Nhu cầu được hiểu là những đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển Nhu cầu của con người bao gồm những nhu cầu về ăn uống, nghỉ ngơi, mặc, ở, đảm bảo an toàn, được tham gia cộng đồng, được giao lưu tiếp xúc tình cảm, được tôn trọng và thể hiện bản thân…

Đề cập đến nhu cầu, nhà khoa học Maslow đã từng đưa ra lý thuyết về nhu cầu của con người Theo Maslow, nhu cầu của con người được chia ra 5 thang bậc từ cơ bản đến bậc cao hơn Ông mô tả các mức độ nhu cầu của con người thông qua mô hình Tháp nhu cầu Theo đó, Tháp nhu cầu bao gồm 5 cấp độ:

Từ những nhu cầu của con người mà Maslow đã chỉ ra trong Tháp nhu cầu, có thể thấy vận dụng Tháp nhu cầu vào dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non rất phù hợp Vì trẻ phải biết trẻ cần gì, trẻ có những nhu cầu nào và làm như thế nào để đạt được những nhu cầu ấy, nhu cầu với trẻ quan trọng ra sao… Tuy nhiên, trong thực tế giáo viên lại chưa đề cập đến vấn đề này Khi dạy học về chủ đề Bản thân, giáo viên thường chú trọng dạy trẻ về con người sinh học, những đặc điểm riêng… mà không lưu ý tới các nhu cầu cần thiết của mỗi đứa trẻ, chưa đáp ứng được mục tiêu phát triển của trẻ cũng như mục tiêu giáo dục

Đối với việc dạy học chủ đề Bản thân, có thể dựa vào các thang bậc của Tháp nhu cầu để xây dựng những biện pháp dạy học chủ đề Bản thân phù hợp với trẻ mầm non và đem lại hiệu quả tốt hơn

Đối với trẻ mầm non, thông qua Tháp nhu cầu trẻ có thể nhận ra và có những hiểu biết về nhu cầu của mình, cũng như biết cách đòi hỏi, bày tỏ và hài lòng với những những mong muốn phù hợp của bản thân Từ những kiến thức, hiểu biết về nhu cầu trẻ xác định được các nhu cầu cần thiết của bản thân, học cách thể hiện và thực hiện các nhu cầu ấy Từ đó, trẻ có những nhận thức đúng hơn về bản thân, có những điều chỉnh hành vi cho phù hợp và trẻ hoàn thiện mình hơn

Vì vậy, có thể tiếp cận theo lý thuyết Tháp nhu cầu mà Maslow đã đưa ra

để xây dựng các biện pháp dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non đem lại hiệu quả tối ưu

Do đó, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ

mầm non dựa vào lý thuyết Tháp nhu cầu của Maslow”

- Đề xuất các biện pháp dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non theo

lý thuyết Tháp nhu cầu của Maslow

6 P ươn p áp n i n cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Mục đích: Thu thập những tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu

nhằm làm rõ các vấn đề lý luận của đề tài cần nghiên cứu

- Cách tiến hành: Đọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu cần thiết phục vụ cho việc nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho việc triển khai, nghiên cứu thực tiễn

6.2 Phương pháp phỏng vấn

- Mục đích: Thu thập thông tin từ phía giáo viên:

+ Nhận thức của giáo viên về mức độ quan trọng của dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non

+Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức dạy học chủ đề Bản thân

+ Nắm bắt thực trạng về nhu cầu của trẻ mầm non

+ Nắm bắt thực trạng về việc dạy học chủ đề Bản thân theo lý thuyết tháp nhu cầu

- Tiến hành: Trao đổi, trò chuyện với giáo viên và trẻ để tìm hiểu, thu thập các thông tin có liên quan

6.3 Phương pháp quan sát

- Đối với giáo viên: Quan sát giáo viên trong quá trình dạy học và tổ chức các hoạt động cho trẻ trong chủ đề Bản thân Kết hợp trao đổi về vốn kinh nghiệm để dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ

- Đối với trẻ: Quan sát mức độ nhận thức, thái độ, hành động của trẻ trong hoạt động khám phá về chủ đề Bản thân Quan sát những nhu cầu ở trẻ, kết hợp trò chuyện với trẻ để đánh giá các đặc điểm và các nhu cầu của trẻ

7 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và tài liệu tham khảo thì nội dung chính của khóa luận gồm:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng lý thuyết Tháp

nhu cầu của Maslow trong dạy học chủ đề Bản thân

Chương 2: Biện pháp vận dụng lý thuyết Tháp nhu cầu của Maslow trong

dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non

8 Giả thuyết o ọc

Nếu vận dụng lý thuyết về Tháp nhu cầu của Maslow vào dạy học chủ đề Bản thân cho trẻ mầm non sẽ mang lại hiệu quả tối ưu

PHẦN 2 NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LU N VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC V N DỤNG

LÝ THUYẾT VỀ THÁP NHU CẦU CỦA MASLOW TRONG

Thông thường, nhu cầu được hiểu là sự cần thiết về một cái gì đó Đã

là con người chắc chắn ai cũng có nhu cầu và có đối tượng của nhu cầu Đối tượng của nhu cầu chính là cái mà nhu cầu hướng đến và có thể làm thỏa mãn nhu cầu đó Một đối tượng có thể làm thỏa mãn một số nhu cầu, một nhu cầu có thể được thỏa mãn bởi một số đối tượng, trong đó mức độ thỏa mãn có khác nhau

Tính đa dạng của đối tượng tạo nên sự vô hạn của nhu cầu Alfred Marshall viết rằng: “Không có số để đếm nhu cầu và ước muốn” Hầu hết các sách đều nhận định rằng nhu cầu không có giới hạn

Cho tới nay chưa có một định nghĩa chung nhất cho khái niệm nhu cầu Các sách giáo khoa chuyên ngành hay các công trình nghiên cứu khoa học thường có những định nghĩa mang tính riêng biệt Trong phạm vi nhận thức

hiện tại có thể định nghĩa nhu cầu là tính chất của cơ thể sống, biểu hiện trạng thái thiếu hụt của chính cá thể đó và do đó phân biệt nó với môi trường sống Nhu cầu tối thiểu nhất, hay còn gọi là nhu yếu tuyệt đối, đã được lập trình qua quá trình rất lâu dài tồn tại, phát triển và tiến hóa

Vậy nhu cầu là gì?

Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh

lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau

Nhu cầu là cảm giác thiếu hụt một cái gì đó mà con người cảm nhận được[10]

Nhu cầu là yếu tố thúc đẩy con người hoạt động Nhu cầu càng cấp bách thì khả năng chi phối con người càng cao Về mặt quản lý, kiểm soát được nhu cầu đồng nghĩa với việc có thể kiểm soát được cá nhân (trong trường hợp này, nhận thức có sự chi phối nhất định: nhận thức cao sẽ có khả năng kiềm chế sự thoả mãn nhu cầu)

Tóm lại:

Nhu cầu là một phần quan trọng trong bản thân của mỗi con người Mọi giá trị, niềm tin và tập tục của con người là khác biệt tùy theo từng quốc gia hay từng nhóm người, tuy nhiên tất cả mọi người có những nhu cầu chung giống nhau

Nhu cầu chi phối mạnh mẽ đến đời sống tâm lý nói chung, đến hành vi của con người nói riêng Nhu cầu được nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu và sử dụng ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống, xã hội Nhu cầu khác với ước muốn hay yêu cầu ở chỗ:

- Nhu cầu: Là trạng thái thiếu hụt 1 điều gì đó cần được thỏa mãn Đây

có thể là các yêu cầu thiết yếu (ăn, ở, mặc, đi lại, yêu thương…) hay các yếu cầu cao cấp (giáo dục, thể thao, giải trí, làm đẹp, tự hoàn thiện…)

- Ước muốn: Là hình thái cụ thể của nhu cầu do văn hóa/bản sắc mỗi

người tạo nên Nhu cầu chỉ chung, ước muốn chỉ riêng từ cá thể có nhu cầu theo bản sắc/văn hóa riêng Ví dụ: Ai cũng có nhu cầu ăn, ở, mặc, nhưng ước muốn mỗi người là khác nhau

- Yêu cầu: Là ước muốn với khả năng thanh toán; giải quyết cho cá thể

Nhu cầu nói chung của con người có thể là các nhu cầu thiết yếu và các nhu cầu cao cấp hơn

Với người lớn, nhu cầu được thể hiện rõ ràng, được thực hiện cụ thể Người lớn dễ dàng thực hiện các nhu cầu thiết yếu khi họ cảm thấy cần và có điều kiện thực hiện Họ sẽ ăn khi cảm thấy đói, uống khi thấy khát, mặc những trang phục phù hợp, đi lại, giao lưu tiếp xúc với mọi người xung quanh, cảm thấy yêu và được yêu, họ sẽ thể hiện tình cảm của mình với những người họ yêu quý Cao hơn, là những nhu cầu về học tập, giáo dục, tham gia các hoạt động thể dục thể thao, hoạt động xã hội, thư giãn, giải trí, làm đẹp…

Với trẻ nhỏ, trẻ có thể chưa nhận thức được về nhu cầu của bản thân hoặc có thể nhận thức được nhưng không biết biểu hiện, thể hiện chúng như thế nào Nhu cầu đặc trưng ở trẻ nhỏ là những nhu cầu về ăn uống, mặc, ở, sức khỏe, vui chơi, được người lớn yêu thương

1.1.1.2 Tháp nhu cầu

Năm 1943, nhà tâm lý học Abraham Maslow (1908 - 1970) đã phát triển một trong các lý thuyết mà tầm ảnh hưởng của nó được thừa nhận rộng rãi và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả lĩnh vực giáo dục

Đó là “lý thuyết về thang bậc nhu cầu” của con người Trong lý thuyết này, ông sắp xếp các nhu cầu của con người theo một hệ thống trật tự cấp bậc,

trong đó các nhu cầu ở mức độ cao hơn muốn xuất hiện thì các nhu cầu ở mức

độ thấp hơn phải được thỏa mãn trước

Trong thời điểm đầu tiên của lý thuyết Maslow đã sắp xếp các nhu cầu của con người theo 5 cấp bậc, từ cơ bản đến bậc cao hơn, đó là:

- Nhu cầu cơ bản (nhu cầu về sinh học)

- Nhu cầu về an toàn

- Nhu cầu về xã hội

- Nhu cầu về được tôn trọng

- Nhu cầu được thể hiện, tự khẳng định mình

Abraham Maslow mô tả các mức độ nhu cầu của con người thông qua

mô hình tháp nhu cầu Theo đó tháp nhu cầu bao gồm 5 cấp độ

Hệ thống cấp bậc nhu cầu của Maslow thường được thể hiện dưới dạng một hình tháp, các nhu cầu ở bậc thấp thì càng xếp phía dưới

Cụ thể :

Nhu cầu chính của con người có hai nhóm chính: Nhu cầu cơ bản

và Nhu cầu bậc cao

- Nhu cầu cơ bản: liên quan đến các yếu tố thể lý như thức ăn, nước

uống, ngủ nghỉ và các yếu tố tâm lý như cảm xúc, cảm giác an toàn, lòng tự tôn Những nhu cầu cơ bản này cũng được gọi là các nhu cầu thiếu hụt, vì nếu

con người không có đủ những nhu cầu này, họ sẽ đấu tranh để có được nó, bù đắp bằng được sự thiếu hụt

- Nhu cầu bậc cao: Các nhu cầu cao hơn được gọi là nhu cầu bậc cao hay nhu cầu hiện hành (nhu cầu phát triển) Những nhu cầu này bao gồm sự công bằng, lòng tốt, vẻ đẹp, thứ bậc, sự đồng lòng nhất trí,…

Các nhu cầu cơ bản thông thường bao giờ cũng được ưu tiên hơn những nhu cầu phát triển này Ví dụ, một người nếu thiếu thức ăn hay nước uống sẽ không quan tâm đến các nhu cầu về sự công bằng hay vẻ đẹp

Sau đó, vào những năm 1970 và 1990, sự phân cấp này đã được Maslow hiệu chỉnh thành 7 bậc và cuối cùng là 8 bậc đó là:

- Nhu cầu cơ bản

- Nhu cầu về an toàn

- Nhu cầu về xã hội

- Nhu cầu về được quý trọng

- Nhu cầu về nhận thức

- Nhu cầu về thẩm mỹ

- Nhu cầu được thể hiện mình

- Nhu cầu về tự tôn bản ngã

Maslow cho rằng con người muốn và luôn đấu tranh để thoả mãn những nhu cầu khác nhau Xuất phát từ việc những mức nhu cầu bậc thấp bao giờ cũng cấp thiết và quan trọng hơn, nên chúng sẽ đóng vai trò như nguồn và định hướng của một mục tiêu cá nhân nếu những nhu cầu này không được thoả mãn

Sau khi những nhu cầu bậc thấp được thoả mãn, những nhu cầu cao hơn

sẽ là động cơ hành động Những nhu cầu chưa được thỏa mãn ở bậc dưới sẽ lấn át những nhu cầu chưa được thỏa mãn ở bậc cao hơn, và chúng cần được thỏa mãn trước khi một cá nhân tiến lên các bậc cao hơn của tháp nhu cầu

Thang bậc nhu cầu cũng được áp dụng có hiệu quả trong việc giáo dục trẻ, qua đó gia đình và nhà trường có thể nắm bắt được tâm lí, sự khó khăn, thiếu hụt của học sinh đang gặp phải ở vị trí nào trong tổng quan tháp nhu cầu

để có những thay đổi, điều chỉnh và rút ra những phương pháp giáo dục phù

hợp nhất nhằm phát huy tối đa tiềm năng của trẻ

1.1.2 Nội dun củ lý t uyết t áp n u cầu

Maslow mô tả các mức độ nhu cầu của con người thông qua mô hình tháp, bao gồm 5 cấp độ:

* Cấp độ 1 hay còn gọi là cấp độ “sinh lý” hoặc “sinh tồn”

Nhu cầu này còn được gọi là nhu cầu của cơ thể hoặc nhu cầu sinh lý, bao gồm các nhu cầu cơ bản của con người như: ăn, uống, ngủ, không khí để thở, tình dục, các nhu cầu làm cho con người thoải mái… đây là những nhu cầu cơ bản nhất và mạnh nhất của con người Trong mô hình tháp, chúng ta thấy những nhu cầu này được xếp vào bậc thấp nhất: bậc cơ bản nhất Maslow cho rằng, những nhu cầu ở mức độ cao hơn sẽ không xuất hiện trừ khi những nhu cầu cơ bản này được thỏa mãn và những nhu cầu cơ bản này sẽ chế ngự, hối thúc, giục giã một người hành động khi nhu cầu cơ bản này chưa đạt được

Ông bà ta cũng đã sớm nhận ra điều này khi cho rằng: “Có thực mới vực

được đạo”, cần phải được ăn uống, đáp ứng nhu cầu cơ bản để có thể hoạt động, vươn tới nhu cầu cao hơn

Chúng ta có thể kiểm chứng dễ dàng điều này khi cơ thể không khỏe mạnh, đói khát hoặc bệnh tật, lúc ấy, các nhu cầu khác chỉ còn là thứ yếu

Sự phản đối của công nhân, nhân viên khi đồng lương không đủ nuôi sống họ cũng thể hiện việc đáp ứng các yêu cầu cơ bản cần phải được thực hiện ưu tiên

Nhu cầu này ở trẻ biểu hiện ở việc trẻ cần được ăn uống đủ lượng,

đủ chất và đa dạng thực phẩm, đảm bảo vệ sinh, dinh dưỡng hợp lý Nhu cầu về ăn uống với trẻ cực kỳ quan trọng vì trẻ đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện, cần nhiều dinh dưỡng và năng lượng cho cơ thể Hơn nữa, cơ quan tiêu hóa của trẻ còn non nớt nên thức ăn của trẻ luôn được chế biến đặc biệt và đảm bảo đủ chất, vệ sinh

Ngoài nhu cầu về ăn uống, ở cấp độ này những nhu cầu của trẻ còn bao gồm: trẻ cần được nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc, được hít thở không khí trong lành, được mặc các trang phục phù hợp, được sống trong ngôi nhà có cha mẹ, người thân chăm sóc… Những biểu hiện về nhu cầu của trẻ con rất đơn giản Chúng sẽ khóc lóc và đòi ăn, đòi uống khi cảm thấy đói khát; muốn đi ngủ khi mệt mỏi, khi buồn ngủ; đòi bố mẹ mặc quần áo đẹp, mặc ấm khi bị lạnh…

* Cấp độ 2 hay còn gọi là cấp độ “an toàn và an ninh”

Theo Maslow, khi các nhu cầu ở cấp độ 1 được thỏa mãn: con người có cơm ăn, áo mặc và chỗ ở thì sẽ hình thành các nhu cầu ở cấp độ 2, đó là: an toàn và an ninh cho bản thân Khi đó con người muốn được an toàn về thân thể, sức khỏe, việc làm, gia đình; muốn tài tài sản được đảm bảo; muốn ổn định để phát triển…

Khi con người đã được đáp ứng các nhu cầu cơ bản, tức các nhu cầu này không còn điều khiển suy nghĩ và hành động của họ nữa, họ sẽ cần gì tiếp theo? Khi đó các nhu cầu về an toàn, an ninh sẽ bắt đầu được kích hoạt Nhu

cầu an toàn và an ninh này thể hiện trong cả thể chất lẫn tinh thần Con người mong muốn có sự bảo vệ cho sự sống còn của mình khỏi các nguy hiểm Nhu cầu này sẽ trở thành động cơ hoạt động trong các trường hợp khẩn cấp, nguy khốn đến tính mạng như chiến tranh, thiên tai, gặp thú dữ… Nhu cầu này cũng thường được khẳng định thông qua các mong muốn về

sự ổn định trong cuộc sống, được sống trong các khu phố an ninh, sống trong

xã hội có pháp luật, có nhà cửa để ở,…Nhiều người tìm đến sự che chở bởi các niềm tin tôn giáo, triết học cũng là do nhu cầu an toàn này, đây chính là việc tìm kiếm sự an toàn về mặt tinh thần

Các chế độ bảo hiểm xã hội, các chế độ khi về hưu, các kế hoạch để dành tiết kiệm… cũng chính là thể hiện sự đáp ứng nhu cầu an toàn này Một đứa trẻ đói khát cùng cực thì không thể học tốt, một đứa trẻ bị stress thì không thể học hành, một đứa trẻ bị sợ hãi, bị đe dọa thì càng không thể học Lúc này, các nhu cầu cơ bản, an toàn, an ninh được kích hoạt và nó chiếm quyền ưu tiên so với các nhu cầu học hành Các nghiên cứu về não bộ cho thấy, trong các trường hợp bị sợ hãi, bị đe doạ về mặt tinh thần và thể xác, não người tiết ra các hóa chất ngăn cản các quá trình suy nghĩ, học tập Với trẻ nhỏ cơ thể yếu ớt, nhận thức về sự an toàn hay nguy hiểm chưa

rõ ràng nên càng cần phải đảm bảo nhu cầu về an toàn, cần được cha mẹ, người thân bảo vệ Trẻ con thường hay biểu lộ sự thiếu cảm giác an toàn khi bứt rứt, khóc đòi cha mẹ, mong muốn được vỗ về, chúng rất dễ khóc khi bị đau, bị ngã, bị ốm hay cảm thấy bị bỏ rơi…

* Cấp độ 3 hay còn gọi là cấp độ “xã hội”

Khi nhu cầu ở cấp độ 2 được đáp ứng, các mong muốn của con người sẽ tiếp tục phát triển tạo thành các nhu cầu ở cấp độ 3, đó là nhu cầu khẳng định cái tôi của cá nhân trong xã hội Nhu cầu này được thể hiện trong mỗi cá nhân con người: họ muốn yêu và được yêu; có gia đình, bạn bè; muốn được nhận ra

và tôn trọng bởi cộng đồng, muốn được tham gia các hoạt động xã hội, muốn đóng góp bản thân cho cộng đồng…

Nhu cầu này còn được gọi là nhu cầu mong muốn thuộc về một bộ phận, một tổ chức nào đó hoặc nhu cầu về tình cảm, tình thương Nhu cầu này thể hiện qua quá trình giao tiếp như việc tìm kiếm, kết bạn, tìm người yêu, lập gia đình, tham gia một cộng đồng nào đó, đi làm việc, đi chơi picnic, tham gia các câu lạc bộ, làm việc nhóm…

Nhu cầu này là một dấu vết của bản chất sống theo bầy đàn của loài người chúng ta từ buổi bình minh của nhân loại Mặc dù, Maslow xếp nhu cầu này sau 2 nhu cầu phía trên, nhưng ông nhấn mạnh rằng nếu nhu cầu này không được thoả mãn, đáp ứng, nó có thể gây ra các bệnh trầm trọng về tinh thần, thần kinh Nhiều nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, những người sống độc thân thường hay mắc các bệnh về tiêu hóa, thần kinh, hô hấp hơn những người sống với gia đình Chúng ta cũng biết rõ rằng: sự cô đơn có thể dễ dàng giết chết con người Nhiều em ở độ tuổi mới lớn đã lựa chọn con đường từ bỏ thế giới này với lý do: “Những người xung quanh, không có ai hiểu con!”

Để đáp ứng cấp bậc nhu cầu thứ 3 này, nhiều công ty đã tổ chức cho các nhân viên có các buổi cắm trại ngoài trời, cùng chơi chung các trò chơi tập thể, nhà trường áp dụng các phương pháp làm việc theo nhóm, các phương pháp giảng dạy dựa trên vấn đề, các tổ chức Đoàn, Đội trong nhà trường được giao trách nhiệm tập hợp các em, định hướng các em vào những hoạt động bổ ích Các kết quả cho thấy: các hoạt động chung, hoạt động ngoài trời đem lại kết quả tốt cho tinh thần và hiệu suất cho công việc được nâng cao

Trẻ lứa tuổi mầm non có nhu cầu yêu thương, thể hiện tình cảm rất rõ ràng, hơn cả người lớn Những đứa trẻ lúc nào cũng muốn được bố mẹ, người thân yêu thương và chúng thể hiện cảm xúc với những người chúng quý mến, những người yêu thương chúng một cách cụ thể, sinh động

Để lớn lên, trẻ cần được sống trong gia đình, là một thành viên trong

xã hội và được mọi người thừa nhận Trẻ nhỏ rất thích tham gia các hoạt động chung, hoạt động tập thể như: hát, múa, chơi trò chơi, tham quan, hoạt động ở các góc…

Trong thực tế, giáo viên chưa chỉ rõ cho trẻ thấy sự tồn tại của trẻ trong

xã hội và nhu cầu về xã hội của trẻ là gì Vì vậy, việc dạy trẻ về nhu cầu xã hội là rất cần thiết, cần tiến hành kịp thời Cần dạy cho trẻ biết thể hiện các cảm xúc của mình và đón nhận tình cảm của mọi người xung quanh; mong muốn yêu và được yêu Dạy cho trẻ biết trẻ chính là một phần của xã hội, có gia đình, có bạn bè và được mọi người chấp nhận, được tham gia vào các hoạt động cộng đồng…

* Cấp độ 4 hay còn gọi là cấp độ “tự trọng”

Khi được tham gia cộng đồng ở cấp độ 3, đến cấp độ này, con người

có xu hướng hướng đến sự vinh danh của bản thân trong cộng đồng xã hội Con người ở cấp độ này luôn muốn trở thành người có ích trong xã hội, có một chỗ đứng trong cộng đồng và nhận được sự tôn trọng, kính

nể từ những người xung quanh…

Nhu cầu này còn được thể hiện 2 cấp độ: nhu cầu được người khác quý mến, nể trọng thông qua các thành quả của bản thân, và nhu cầu cảm nhận, quý trọng chính bản thân, danh tiếng của mình, có lòng tự trọng, sự tự tin vào khả năng của bản thân Sự đáp ứng và đạt được nhu cầu này có thể khiến cho một đứa trẻ học tập tích cực hơn, một người trưởng thành cảm thấy tự do hơn Chúng ta thường thấy trong công việc hoặc cuộc sống, khi một người được khích lệ, tưởng thưởng về thành quả lao động của mình, họ sẵn sàng làm việc hăng say hơn, hiệu quả hơn Nhu cầu này được xếp sau nhu cầu “thuộc về một tổ chức”, nhu cầu xã hội phía trên Sau khi đã gia nhập một tổ chức, một đội nhóm, chúng ta luôn muốn được mọi người trong nhóm nể trọng, quý đấu

để cảm thấy mình có “vị trí” trong nhóm đó

Bản chất tâm lý con người ai cũng muốn được tôn trọng, chạm đến lòng tự trọng là chạm đến điều sâu và đau nhất, là điểm tử huyệt nhất của con người (cho dù đó là đứa trẻ khó dạy, chưa ngoan)

Chỉ tôn trọng mà không yêu cầu là không ổn Khi được tôn trọng là đã cho con người ở đúng vị trí “Người” nhất của mình Do vậy, cần có trách nhiệm buộc phải sống và hành xử đúng đắn với sự tôn trọng đó

Trẻ mầm non tuy còn nhỏ nhưng cũng đã xuất hiện ý thức bản ngã, ý thức

về cái tôi cá nhân Trẻ sẽ cảm thấy rất vui, tự hào khi được khen ngợi, động viên Và ngược lại, chúng cảm thấy buồn, thấy xấu hổ, thấy tủi thân và khóc khi bị la mắng, phê bình; đặc biệt là bị chê bai, nhạo báng nơi đông người Để trẻ có thêm nhận thức đúng về bản thân, giáo viên cần dạy trẻ hiểu thế nào là lòng tự trọng và biểu hiện của lòng tự trọng ra sao Trong quá trình giáo dục trẻ, nếu giáo viên nắm bắt được tâm lý về sự “tự trọng” của trẻ mầm non và có những ứng xử phù hợp sẽ mang lại những hiệu quả giáo dục tốt đẹp

* Cấp độ 5 hay còn gọi là cấp độ của sự “tự khẳng định”

Lúc này con người có xu hướng mãnh liệt hoàn thiện bản thân và luôn ước mơ đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp và cuộc sống Nhu cầu đó thể hiện thông qua việc con người luôn luôn muốn làm những gì mình thích và hạnh phúc khi đạt được những mục tiêu đó, muốn được sáng tạo, thể hiện khả năng, trình diễn mình, thể hiện bản thân…

Maslow mô tả nhu cầu này như sau: nhu cầu của một cá nhân mong muốn được là chính mình, được làm những cái mà mình “sinh ra để làm” Nói một cách đơn giản hơn, đây chính là nhu cầu được sử dụng hết khả năng, tiềm năng của mình để tự khẳng định mình, để làm việc, đạt các thành quả trong xã hội

Và theo Maslow, nhu cầu của con người phải dần hình thành và phát triển thông qua từng cấp độ, không thể có sự “nhảy vọt” và bỏ qua một mức nhu cầu trước khi sang một mức nhu cầu cao hơn Khác chú ý tới

mình, luôn muốn làm những điều mình thích và đôi khi ngang bướng làm những việc mình cho là đúng Trẻ con rất thích bắt chước và học theo nguời lớn, muốn được thể hiện năng lực, khả năng của mình: “để con làm cho”, “con làm được”…

* Với trẻ mầm non, trẻ càng nhỏ những nhu cầu ở bậc dưới càng cao, càng quan trọng:

Nhu cầu nổi bật ở trẻ là nhu cầu ở bậc 1, đây là nhu cầu căn bản và là nhu cầu trẻ không thể thiếu, nhu cầu cần thiết nhất: trẻ cần được thỏa mãn nhu cầu về ăn uống, mặc, ở, hô hấp, nghỉ ngơi… Sau đó là nhu cầu ở bậc 2 - nhu cầu an toàn: trẻ cần được đảm bảo an toàn về sức khỏe, tính mạng, được che chở… Nhu cầu bậc 3 - nhu cầu xã hội: trẻ cần được yêu thương và thể hiện tình cảm, được cha mẹ người thân chăm sóc, được giao lưu tiếp xúc với cộng đồng, được sống trong xã hội… Nhu cầu bậc 4 - nhu cầu tôn trọng và nhu cầu bậc 5 - nhu cầu tự khẳng định: với trẻ cũng có nhưng không rõ ràng, không được thể hiện cụ thể, không được như người lớn do trẻ mới bắt đầu ý thức giá trị của bản thân

1.2 Đặc điểm củ trẻ mầm non

1.2.1 Đặc điểm sinh lý

Các cơ quan, hệ cơ quan của trẻ đã phát triển hoàn chỉnh và hoạt động ổn định Tuy nhiên, ở trẻ hệ cơ xương còn yếu, hệ tiêu hóa vẫn còn non và sức đề

kháng yếu hơn so với người lớn

Về mặt thể chất: trẻ biết đi, đứng, chạy, nhảy, leo trèo, có thể đạp xe 3 bánh Cơ bắp có thể nâng đỡ trọng lượng cơ thể, thao tác tay chân linh hoạt dần Trẻ đã tự làm được một số việc: dùng thìa tự xúc ăn, cởi và mặc quần

áo, đánh răng, rửa tay, tự đi vệ sinh

Cân nặng và chiều cao của trẻ từ 3 - 6 tuổi có thể đạt trong khoảng:

Về mặt ngôn ngữ: trẻ đã biết nghe hiểu lời nói và nói, tuy nhiên đa số trẻ

ở độ tuổi nhà trẻ còn ngọng, vốn từ của trẻ chưa nhiều, trẻ cũng chưa thể nói trôi chảy các câu hoàn chỉnh, khả năng giao tiếp còn hạn chế Tuy nhiên, trẻ

đã có thể gọi tên những người, đồ vật quen thuộc hằng ngày Lớn hơn, vốn từ phát triển mạnh, vốn từ của trẻ mẫu giáo khá phong phú không những chỉ về danh từ mà cả về động từ, tính từ, liên từ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc, trẻ nói được các câu đầy đủ, rõ nghĩa Sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày Trẻ luôn đặt ra rất nhiều câu hỏi “tại sao”, “như thế nào” với người lớn Các kỹ năng giao tiếp bắt đầu được hình thành

Khi các cơ quan trên cơ thể đã phát triển hoàn chỉnh trẻ có thể đi, đứng, chạy, nhảy, leo trèo, tự phục vụ… nghĩa là đã đáp ứng được các nhu cầu về sinh lý, nhu cầu an toàn của trẻ và tạo điều kiện để trẻ hình thành, thực hiện các nhu cầu xã hội (trẻ tham gia vào các hoạt động xã hội) Qua ngôn ngữ, trẻ

có thể biểu đạt những nhu cầu, mong muốn của mình và bộc lộ cảm xúc, giao lưu tiếp xúc với mọi người xung quanh

1.2.2 Đặc điểm tâm lý

Trẻ bắt đầu xuất hiện sự tự ý thức (tuy còn mờ nhạt) và nguyện vọng độc lập Sự khủng hoảng ở tuổi lên 3, đó là trẻ bắt đầu muốn tách mình ra khỏi người khác, bướng bỉnh, tự làm theo ý mình, muốn trở thành người lớn, muốn thể hiện bản thân Độ tuổi mẫu giáo xuất hiện sự hình thành ý thức bản ngã,

ý thức về cái tôi rõ nét

Ban đầu, với trẻ lứa tuổi nhà trẻ hoạt động với đồ vật là hoạt động chủ đạo, trí nhớ bắt đầu hình thành nhưng còn mờ nhạt, chưa rõ ràng, trẻ có những hành động bột phát, rồi sau đó hình thành hành động có mục đích Khi đến

độ tuổi mẫu giáo chơi là hoạt động chủ đạo với trẻ, đặc biệt là trò chơi đóng vai Với việc trẻ bắt đầu thiết lập các mối quan hệ chơi, mô phỏng lại cuộc sống thực và tập làm người lớn Khi nhập vào các mối quan hệ chơi, trẻ có dịp so sánh mình với các bạn, thấy được vị trí và khả năng của mình Trong hoạt động vui chơi, khi thiết lập các mối quan hệ với các bạn cùng chơi, một

“xã hội trẻ em” được hình thành Tức là loại nhu cầu về xã hội

Trẻ tò mò, thích quan sát và khám phá sự vật hiện tượng xung quanh Bắt đầu xuất hiện động cơ, mục đích, tính chủ động trong hành động của trẻ Trẻ đã có nhận thức về bản thân, thấy được giữa mình và người khác có

sự khác biệt nhưng mới đầu chưa sâu sắc Tới tuổi mẫu giáo: trẻ phân biệt được mình và người khác (tên, tuổi, giới tính, ngoại hình, cha mẹ ), ở trẻ có

sự so sánh mình với bạn khác Bắt đầu tri giác về đồ vật và cuộc sống xung quanh, trẻ có thể đặt ra những câu hỏi Ở trẻ độ tuổi nhà trẻ xuất hiện tư duy trực quan - hành động, nghĩa là trẻ sẽ tri giác về đối tượng bằng cách tác động, hành động vào đối tượng đó

Bước sang tuổi mẫu giáo trẻ có sự thay đổi, chuyển từ tư duy trực quan - hành động, sang tư duy trực quan - hình tượng Nghĩa là việc trẻ tư duy về đối tượng: trẻ không cần phải thực hiện phép “thử” như ở độ tuổi trước, mà trẻ thực hiện bằng những phép thử ngầm trong óc dựa vào những hình ảnh, biểu tượng về đối tượng đã có trong đầu hay về những hành động với đồ vật mà trước đây trẻ đã làm hay trông thấy người khác làm Trẻ có khả năng tưởng tượng, mô phỏng lại cuộc sống thông qua trò chơi đóng vai, cũng từ đó mà hình thành các kỹ năng giao tiếp

Sự phát triển tình cảm: trẻ bắt đầu có tình yêu đối với những người gần gũi (bố mẹ, ông bà, anh chị, cô giáo, các bạn) và rất mong mọi người yêu quý mình Không chỉ có tình yêu thương đối với mọi người mà trẻ mầm non còn

có tình yêu với cả động vật, cỏ cây, đồ chơi, đồ vật, các hiện tượng trong thiên nhiên và bộc lộ tình cảm ấy rất mạnh mẽ Chúng rất sợ sự thờ ơ lạnh nhạt của mọi người xung quanh đối với mình Trẻ thích được khen và cảm thấy xấu hổ khi bị chê trách (tính tự trọng) Khi tham gia các mối quan hệ trong trò chơi, trẻ đã bộc lộ thái độ, tình cảm của mình đối với cuộc sống, và đây cũng là dịp trẻ có điều kiện điều chỉnh lại hành vi tình cảm của mình theo hướng tích cực hơn

Qua những đặc điểm tâm lý trên, có thể nhận thấy những đặc điểm ấy cũng đồng thời là những nhu cầu cần thiết của trẻ nhỏ:

- Nhu cầu xã hội biểu hiện ở đặc điểm sự phát triển tình cảm của trẻ: trẻ

có tình yêu thương với những người gần gũi và mong muốn mọi người yêu quý mình Hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi với bạn bè, tiếp xúc với mọi người Trong quá trình trẻ chơi, một xã hội người lớn được mô phỏng lại và hình thành nên xã hội trẻ em

- Nhu cầu tôn trọng thể hiện ở việc rất thích được khen ngợi, cảm thấy xấu hổ khi bị chê trách, muốn mọi người lắng nghe và tôn trọng mình Trẻ bắt đầu ý thức về bản thân, nhận ra mình có ý nghĩa trong cuộc sống

- Nhu cầu tự khẳng định trong nét tâm lý trẻ là sự xuất hiện nguyện vọng độc lập, sự khủng hoảng tuổi lên ba, trẻ luôn muốn làm theo những gì mình

thích và mong muốn được thể hiện bản thân

1.2.3 Đặc điểm về nhu cầu trẻ mầm non

Như đã phân tích ở trên, trẻ nhỏ không những có các khả năng đặc biệt mà còn có những nhu cầu rất cụ thể Những nhu cầu ấy đều là những nhu cầu rất căn bản để trẻ có thể tồn tại và phát triển hoàn thiện Một đứa trẻ có các nhu cầu:

- Ăn uống, hô hấp, bài tiết, sinh hoạt bình thường như mọi người

- Có nhà ở, có quần áo mặc phù hợp theo độ tuổi, thời tiết

- Nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc

- Được đảm bảo về sức khỏe, tính mạng

- Có bố mẹ, người thân chăm sóc, được gia đình/xã hội nuôi dưỡng

- Đi học và cảm thấy an toàn trong môi trường học tập

- Vui chơi và vận động thoải mái

- Giao tiếp, hòa nhập với những người xung quanh

- Đón nhận và thể hiện tình cảm, thể hiện cảm xúc với mọi người xung quanh, cảm thấy vui và làm cho những người khác vui

- Được mọi người tôn trọng

- Thể hiện mình một cách sáng tạo, được khen ngợi khi đạt thành tích tốt

- Tự mình khám phá, trải nghiệm, học hỏi và tích cực nghiên cứu cái mới Đem những kiến thức đã học ra áp dụng vào thực tế, thí dụ như đóng vai các nhân vật trong các câu chuyện hay những hình thức tương tự như vậy…

* Khi ta soi những nhu cầu này của trẻ vào Tháp nhu cầu của Maslow thì ta thấy có các đặc điểm nhu cầu của trẻ mầm non như sau:

Một là, nhu cầu ở bậc thấp là cao nhất, các nhu cầu ở bậc cao thấp hơn

so với các nhu cầu bậc dưới Với trẻ nhỏ nhất thiết phải đảm bảo các nhu cầu về sinh học: trẻ cần được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, ăn uống hài hòa, hợp vệ sinh; cần được hít thở không khí trong lành; có nhà để ở; có quần áo mặc… Đó đều là những nhu cầu không thể thiếu để trẻ tồn tại, phát triển và bắt buộc phải có Nhu cầu an toàn là nhu cầu quan trọng thứ hai, trẻ không thể lớn lên và phát triển hoàn thiện nếu không được đảm bảo an toàn

về thể chất và cả tinh thần Khi nhu cầu ở cấp độ 1 và cấp độ 2 được đáp ứng, trẻ sẽ hình thành nhu cầu xã hội: được thể hiện và đón nhận tình cảm, được tồn tại và giao lưu tiếp xúc với cộng đồng Nhu cầu tôn trọng ở cấp độ

4 và cấp độ 5 là nhu cầu tự khẳng định thấp hơn so với các nhu cầu ở cấp độ dưới và chỉ xuất hiện khi trẻ được thỏa mãn nhu cầu về sinh lý, đảm bảo an toàn và tham gia xã hội

Hai là, các mức độ nhu cầu ở mỗi độ tuổi của trẻ là khác nhau Trẻ càng nhỏ những những nhu cầu bậc dưới càng cao, nhu cầu bậc 4 và bậc 5 chưa xuất hiện hoặc không cần thiết, các nhu cầu bậc sau dần xuất hiện theo sự phát triển của trẻ Trẻ dưới 3 tuổi cần các nhu cầu sinh lý và nhu cầu an toàn

rõ rệt để phát triển và hoàn thiện về thể chất và tinh thần Trẻ độ tuổi này khả năng nhận thức chưa cao nên các nhu cầu tôn trọng và tự khẳng định chưa có nhiều ý nghĩa với trẻ Nhu cầu xã hội bắt đầu được hình thành Với trẻ từ 3 - 4 tuổi, ngoài việc đảm bảo nhu cầu về sinh lý, nhu cầu an toàn, phát triển nhu

cầu xã hội, trẻ bắt đầu hình thành những nhu cầu được tôn trọng Trẻ 4 - 6 tuổi việc đảm bảo các nhu cầu sinh lý và an toàn vẫn rất quan trọng nhưng không cao như các độ tuổi trước, khi đã phát triển nhu cầu xã hội, trẻ dần hình thành nhu cầu được tôn trọng và được thể hiện, khẳng định mình

Ba là, các thang bậc nhu cầu của các trẻ khác nhau là khác nhau Vì mỗi trẻ có những đặc điểm cá nhân riêng, mỗi trẻ có điều kiện khác nhau nên các nhu cầu của trẻ không giống nhau Ví dụ: bất kỳ đứa trẻ nào cũng cần được thỏa mãn nhu cầu ăn uống (nhu cầu về sinh lý) nhưng không phải trẻ nào cũng ăn giống nhau Trẻ suy dinh dưỡng cần ăn uống đầy đủ và dinh dưỡng hơn, trẻ béo phì cần hạn chế thức ăn nhiều đường, nhiều mỡ… Trẻ

em nhà nghèo chỉ cần ăn no nhưng trẻ em gia đình có điều kiện được ăn ngon, uống sữa…

Bốn là, mức độ thang bậc nhu cầu của trẻ phụ thuộc vào các yếu tố:

- Phụ thuộc vào môi trường sống của trẻ, bao gồm môi trường tự nhiên

và môi trường xã hội (gia đình, địa phương, cảnh quan, phong tục…) Mỗi đứa trẻ được sinh ra và lớn lên ở các môi trường khác nhau sẽ có những nhu cầu khác nhau Chẳng hạn, trẻ em ở thành phố phát triển sẽ có đầy đủ các nhu cầu và mức độ nhu cầu cao hơn trẻ em nông thôn Ở nông thôn miền núi, trẻ

có thể được đảm bảo nhu cầu về sinh lý và nhu cầu an toàn, nhu cầu xã hội, còn nhu cầu về tôn trọng và khẳng định không được chú ý

- Phụ thuộc vào đặc tính di truyền và đặc tính sinh học của trẻ Mỗi trẻ là những cơ thể với đặc điểm khác nhau Di truyền và đặc điểm sinh học khác nhau dẫn tới những nhu cầu khác nhau của trẻ Một đứa trẻ với cơ thể yếu

ớt, bệnh tật cần nhất là nhu cầu sinh lý và nhu cầu đảm bảo an toàn Khi ốm đau, mệt mỏi thì còn nghĩ gì đến nhu cầu tham gia xã hội, nhu cầu tôn trọng

và khẳng định

- Phụ thuộc vào quá trình giáo dục Nhờ có giáo dục, trẻ nhận ra các nhu cầu của mình, học cách thể hiện và đòi hỏi những nhu cầu chính đáng Nếu

đứa trẻ được học tập trong môi trường giáo dục hiện đại, đầy đủ cơ sở vật chất, giáo viên cung cấp đến trẻ những tri thức đúng về bản thân, về nhu cầu

cá nhân; thì đứa trẻ đó sẽ có đầy đủ 5 thang bậc nhu cầu và mức độ cao hơn

so với đứa trẻ học tập trong môi trường kém chất lượng

Năm là, trẻ còn quá nhỏ để hiểu, biết và thể hiện những nhu cầu hay các mức độ nhu cầu của mình Những nhận thức về nhu cầu của trẻ là nhờ người lớn cung cấp, dạy cho trẻ biết và nhận ra các nhu cầu của mình, biết cách thực hiện nhu cầu Việc trẻ được đảm bảo các nhu cầu từ nhu cầu sinh lý đến nhu cầu tự khẳng định là có sự thỏa mãn và giúp đỡ của người lớn Trẻ nhỏ chưa thể tự mình khám phá, thỏa mãn các nhu cầu, nhưng chúng có thể bày tỏ, thực hiện những mong muốn đơn giản với người thân xung quanh

Từ những đặc điểm này, ta có thể xác định được các nhu cầu cơ bản của trẻ và tiến hành xây dựng mục tiêu, nội dung, cách thức dạy trẻ về bản thân theo nhu cầu cá nhân

1.3 Xác địn các n u cầu cơ bản củ trẻ mầm non dự t eo lý t uyết

t áp n u cầu

1.3.1 Nhu cầu sinh học

Nhu cầu hô hấp, ăn, uống, mặc, ở, ngủ nghỉ Những nhu cầu này là những nhu cầu đầu tiên và quan trọng đặc biệt với trẻ Trẻ càng nhỏ thì những nhu cầu này càng cao và cần được đảm bảo

Trẻ cần được ăn uống đủ chất, vệ sinh, dinh dưỡng hợp lý mới có thể phát triển hoàn thiện về thể chất Từ sơ sinh, trẻ đã cần được bú sữa mẹ ngay sau khi lọt lòng và tiếp tục ăn sữa mẹ, các loại sữa dinh dưỡng, rồi ăn dặm, ăn cháo, ăn cơm… khi đến các độ tuổi lớn hơn Dinh dưỡng cho trẻ cần đảm bảo tuyệt đối về khâu vệ sinh và đầy đủ các chất Trẻ cần ăn đủ bữa, uống nước sạch, nước trái cây và các loại sữa phù hợp theo độ tuổi, theo tình trạng trẻ Ví dụ: khi được 6 tháng tuổi, trẻ ngoài bú sữa mẹ bắt đầu được cho ăn dặm là các loại bột ngũ cốc nấu lỏng và sữa bột dành riêng cho từng độ tuổi Tùy từng độ

tuổi mà thời gian ăn dặm kéo dài khác nhau, tuy nhiên thông thường đến khoảng 15 tháng trẻ bắt đầu chuyển dần sang ăn cháo loãng, cơm nát 2 tuổi trở lên trẻ chuyển sang ăn cháo, ăn cơm Để đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ, ngoài thức ăn trong các bữa, trẻ cần ăn bổ sung các loại hoa quả, uống sữa, uống đủ nước…

Để tồn tại và phát triển được, trẻ cần được hít thở không khí trong lành,

cơ thể hoạt động bình thường và khỏe mạnh Được vui chơi lành mạnh và vận động thoải mái, nghỉ ngơi khi thấy mệt mỏi và ngủ đúng giờ, ngủ đủ giấc Một đứa trẻ lớn lên còn cần có ngôi nhà để ở, trong ngôi nhà ấy có cha

mẹ người thân chăm sóc Được mặc quần áo hợp với độ tuổi của chúng, hợp với thời tiết khí hậu và phong tục của địa phương

1.3.2 Nhu cầu an toàn

Trẻ cần được đảm bảo an toàn về tính mạng, thân thể, cần được bảo vệ

và che chở Khi các nhu cầu về thể lý được thỏa mãn, trẻ hướng đến nhu cầu cần đảm bảo an toàn

Trẻ có nhu cầu đảm bảo an toàn về sức khỏe, tính mạng Trẻ cần được che chở, bảo vệ, chăm sóc bởi người lớn và cần có gia đình Chúng cần được cha mẹ, người thân, xã hội nuôi dưỡng, chăm sóc Một đứa trẻ không thể lớn lên nếu không được đảm bảo an toàn

Trẻ em luôn là đối tượng được quan tâm, bảo vệ sức khỏe hàng đầu Rất nhiều các tổ chức bảo vệ, chăm sóc trẻ em hoạt động ở Việt Nam và trên thế

trẻ em, làng trẻ em SOS Trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em, UNICEF phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chính phủ (như Bộ Lao động, Thương binh và xã hội; Bộ Tư pháp và Bộ Công an), các cơ quan Liên Hợp Quốc, các tổ chức cơ

sở như Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên, các tổ chức tôn giáo, các trường đại

học, các hiệp hội ngành nghề, các gia đình, giới báo chí và quan trọng nhất là trẻ em và thanh niên…

1.3.3 Nhu cầu xã hội

Trẻ có nhu cầu cần được yêu thương và thể hiện tình cảm, được giao lưu tiếp xúc với cộng đồng

Như chúng ta đã biết, một đứa trẻ không thể lớn lên thành người nếu không được sống trong xã hội loài người, trẻ em không thể thiếu xã hội Chúng cần được hòa nhập, cần được thừa nhận là thành viên trong xã hội, được giao lưu tiếp xúc với mọi người xung quanh Ngay từ thưở nhỏ, trẻ đã cần có ông bà, cha me, anh chị em, bạn bè và người thân ở bên cạnh Được sống trong gia đình có mọi người yêu thương, được đến trường có thầy cô bạn

bè yêu mến là điều hạnh phúc mà ai cũng muốn có, và trẻ em cũng vậy

Trẻ em rất cần sự quan tâm yêu mến của gia đình, xã hội Chúng sẽ cảm thấy rất vui khi được mọi người yêu thương, một cái thơm má, một câu nói yêu cũng đủ làm đứa trẻ thấy hạnh phúc Và chúng cũng biết buồn, biết hờn ghen khi mọi người không quan tâm, không yêu thương mình

Một đứa trẻ có thể dỗi, khóc khi mẹ của mình không hỏi han, không trò chuyện với chúng Trẻ có nhu cầu được yêu thương và thể hiện tình cảm, cảm xúc của mình với mọi người xung quanh

ơ

1.3.4 Nhu cầu tôn trọng

Khi đã tồn tại, được đảm bảo các nhu cầu về sinh học, đảm bảo an toàn

cá nhân, trẻ hình thành nhu cầu muốn được thừa nhận, chấp nhận trong xã hội Muốn được mọi người coi mình là một thành viên trong gia đình, trong lớp học Cụ thể như: trẻ luôn mong mọi người hãy lắng nghe ý kiến của chúng, nghe chúng nói, làm theo lời nói của chúng, trẻ mẫu giáo cũng rất muốn được tham gia vào các công việc của người lớn

Ý thức về bản thân (còn gọi là ý thức bản ngã hay cái tôi cá nhân) đã chớm được nảy sinh từ cuối tuổi ấu nhi khi trẻ biết tách mình ra khỏi mọi

người xung quanh để nhận ra chính mình, thấy mình có sự khác biệt nào đó với mọi người xung quanh Nhưng ý thức về bản thân của trẻ cuối tuổi ấu nhi còn mờ nhạt, mơ hồ Trải qua quá trình phát triển, ý thức bản ngã của trẻ được xác định rõ ràng hơn, nhất là đến cuối tuổi mẫu giáo Thể hiện trong sự

tự đánh giá về thành công hay thất bại của bản thân, về những khả năng và cả

sự bất lực của bản thân trẻ Sự tự ý thức còn biểu hiện trong sự phát triển giới tính của trẻ, trẻ nhận thấy những đặc điểm giới tính của mình và phân biệt với bạn khác giới

ơ

1.3.5 Nhu cầu tự khẳng định

Nhu cầu mong muốn được khẳng định ở trẻ mầm non bắt đầu hình thành, tuy còn mờ nhạt nhưng không phải là không có, và nó bắt đầu xuất hiện ở độ tuổi mẫu giáo Thể hiện ở việc trẻ hình thành cái tôi cá nhân, muốn được chú ý, muốn tự sáng tạo, làm theo những gì mình thích và cho là đúng

1.4 Dạy ọc c ủ đề Bản t ân ở trƣ n mầm non t eo lý t uyết T áp n u cầu

1.4.1 Mục tiêu, nội dung của chủ đề

Khi dạy học chủ đề Bản thân ở trường mầm non những mục tiêu, nội dung cần đạt được thông qua 3 chủ đề nhánh

1.4.1.1 Chủ đề nhánh: Tôi là ai?

- Trẻ biết một số đặc điểm riêng của bản thân: họ tên, tuổi, giới tính, ngày sinh, dáng vẻ bên ngoài, sở thích, những người thân gần gũi

- Phân biệt mình với các bạn về các đặc điểm riêng, khả năng, sở thích…

- Trẻ tôn trọng và tự hào về bản thân, tôn trọng và chấp nhận sự khác nhau, sở thích riêng của bản thân

- Trẻ có các cảm xúc vui - buồn, yêu - ghét, tức giận, hạnh phúc… Biết thể hiện các cảm xúc phù hợp và thể hiện tình cảm với mọi người xung quanh