HIỆU QUẢ của các CÔNG THỨC DINH DƯỠNG TRÊN sự RA HOA của LAN dendrobium sonia THỦY CANH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG PHẠM THỊ XUÂN ĐÀO HIỆU QUẢ CỦA CÁC CÔNG THỨC DINH DƯỠNG TRÊN SỰ RA HOA CỦA LAN Dendrobium sonia... TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

PHẠM THỊ XUÂN ĐÀO

HIỆU QUẢ CỦA CÁC CÔNG THỨC DINH DƯỠNG

TRÊN SỰ RA HOA CỦA LAN Dendrobium sonia

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Ngành: HOA VIÊN VÀ CÂY CẢNH

Tên đề tài:

HIỆU QUẢ CỦA CÁC CÔNG THỨC DINH DƯỠNG

TRÊN SỰ RA HOA CỦA LAN Dendrobium sonia

THỦY CANH

Giáo viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện

PGs.Ts Nguyễn Bảo Toàn Phạm Thị Xuân Đào MSSV: 3077387 Lớp: HVCC K33

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN SINH LÝ VÀ SINH HÓA

Luận văn tốt nghiệp Hoa Viên & Cây Cảnh với đề tài:

“HIỆU QUẢ CỦA CÁC CÔNG THỨC DINH DƯỠNG TRÊN

SỰ RA HOA CỦA LAN Dendrobium sonia

THỦY CANH”

Do sinh viên PHẠM THỊ XUÂN ĐÀO thực hiện kính trình lên hội đồng chấm

luận văn tốt nghiệp

Cần Thơ, ngày… tháng… năm 2011

Cán bộ hướng dẫn

PGs.Ts Nguyễn Bảo Toàn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN SINH LÝ VÀ SINH HÓA

Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp đã chấp thuận Luận văn tốt nghiệp đính kèm với tên đề tài:

“HIỆU QUẢ CỦA CÁC CÔNG THỨC DINH DƯỠNG TRÊN

SỰ RA HOA CỦA LAN Dendrobium sonia

Trưởng khoa Nông Nghiệp & SHƯD

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận văn tốt nghiệp là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình luận văn nào trước đây

Tác giả luận văn

Phạm Thị Xuân Đào

LỜI CẢM TẠKính dâng

Cha mẹ suốt đời tận tụy vì tương lai của con

Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Thầy Nguyễn Bảo Toàn đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp

Thầy cố vấn Lê Văn Bé, cô Lê Hồng Giang cùng với quí thầy cô Khoa Nông Nghiệp

và Sinh Học Ứng Dụng đã tận tâm dìu dắt, rèn luyện tôi suốt những năm học tại trường Đại Học Cần Thơ

Chân thành cảm ơn

Cô Lê Ngọc Xem, các anh chị phòng Cấy mô, bộ môn Sinh lý – sinh hoá, khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng Trường Đại Học Cần Thơ; các chú, các anh chị ở trại Thực nghiệm và nhân giống cây trồng trường Đại Học Cần Thơ đã tạo điều kiện, giúp đỡ và chỉ bảo tôi trong quá trình thực tập Các bạn sinh viên lớp Hoa Viên & Cây Cảnh K33 đã giúp đỡ động viên tôi trong những năm tháng trên giảng đường Đại Học

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và tên: Phạm Thị Xuân Đào

Sinh ngày: 29/07/1989

Nơi sinh: Vĩnh Long

Quê quán: ấp An Hòa, xã Phú Đức, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long

Con ông Phạm Hồng Quang và bà Nguyễn Thị Việt

Đã tốt nghiệp THPT năm 2007 tại trường THPT Phạm Hùng, huyện Long

Hồ tỉnh Vĩnh Long

Trúng tuyển vào trường đại học Cần Thơ năm 2007 ngành Hoa Viên và Cây Cảnh, Khóa 33, Khoa Nông Nghiệp & Sinh Học Ứng Dụng, Trường Đại Học Cần Thơ

Ngày….tháng….năm 2011

Người khai

Phạm Thị Xuân Đào

MỤC LỤC

Lời cam đoan iii

Lời cảm tạ iv

Tiểu sử cá nhân v

Mục lục vi

Danh sách hình ix

Danh sách bảng x

Danh sách chữ viết tắt xi

Tóm lược xii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

1.1 NGUỒN GỐC VÀ ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA CÂY LAN Dendrobium sonia 2

1.1.1 Nguồn gốc và vị trí phân loại 2

1.1.2 Yêu cầu ngoại cảnh của cây lan Dendrobium sonia 3

* Nhiệt độ 3

* Ẩm độ 3

* Độ thông thoáng 3

1.1.3 Vai trò của các nguyên tố đa lượng và vi lượng đối với cây lan 4

* Nhóm 1: Gồm các nguyên tố carbon (C), hydrogen (H) và oxygen (O) 4

* Nhóm 2: Các nguyên tố đa lượng gồm 3 nguyên tố nitrogen (N), phospho (P), potasium (K) 4

* Nhóm 3: Gồm 3 nguyên tố calcium (Ca), magnesium (Mg) và sulphur (S) 5

* Nhóm 4: Các nguyên tố vi lượng gồm sắt (Fe), đồng (Cu), kẽm (Zn), mangan (Mn), bor (B), molipden (Mo), 5

1.2 THỦY CANH 7

1.2.1 Kỹ thuật thủy canh 7

1.2.2 Sơ lược lịch sử phát triển của kỹ thuật thuỷ canh 7

* Kỹ thuật thuỷ canh ở thế giới 7

* Kỹ thuật thuỷ canh ở Việt Nam 7

1.2.3 Các dạng thủy canh 8

* Hệ thống khí canh 9

1.2.4 Một số loại giá thể thủy canh 9

1.2.5 Ưu và nhược điểm của kỹ thuật thuỷ canh 10

* Ưu điểm 10

* Nhược điểm 10

1.2.6 Dung dịch dinh dưỡng cho thủy canh 11

1.2.7 Độ pH của dung dịch thủy canh 12

1.2.8 Độ dẫn điện EC 13

1.2.9 Yêu cầu của việc quản lý hệ thống thủy canh 13

CHƯƠNG 2PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP 14

2.1 PHƯƠNG TIỆN 14

2.1.1 Vật liệu thí nghiệm 14

2.1.2 Thời gian và địa điểm 14

2.1.3 Thiết bị, dụng cụ và hoá chất 14

* Thiết bị 14

* Dụng cụ 14

* Hóa chất 14

2.2 PHƯƠNG PHÁP 16

2.2.1 Bố trí thí nghiệm 16

2.2.2 Phương pháp thực hiện 16

2.2.3 Các chỉ tiêu theo dõi 17

2.2.4 Xử lý số liệu 18

CHƯƠNG 3KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 19

3.1 KẾT QUẢ 19

3.1.1 Ghi nhận tổng quát 19

3.1.2 Tỉ lệ tạo rễ (%) và số rễ hình thành 19

3.1.3 Chiều cao thân gia tăng tương đối (%) 21

3.1.4 Tỉ lệ (%) tạo chồi mới và chiều cao gia tăng tương đối (%) của chồi mới22 3.1.5 Số lá gia tăng tương đối 24

3.1.6 Tỉ lệ (%) tạo phát hoa 25

3.1.7 Giá trị pH và EC 26

3.2 THẢO LUẬN 27

CHƯƠNG 4KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 28

4.1 Kết luận 28

4.2 Đề nghị 28

Tài liệu tham khảo 29

Phần phụ chương 30

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1.1 Hoa lan Dendrobium sonia 2

Hình 1.2 Biểu đồ cho thấy sự hiện diện của các nguyên tố khoáng ở các mức độ pH khác nhau 12

Hình 2.1 Máy đo EC 14

Hình 2.2 pH kế cầm tay 14

Hình 2.3 Lan Dendrobium sonia được được chuyển lên thủy canh 17

Hình 3.1 Sự sinh trưởng của cây lan Dendrobium sonia trên các loại CTDD ở 60 NSKTC; (a) Đối chứng, (b) MS, (c) Hoagland 19

Hình 3.2 Rễ cây lan Dendrobium sonia trên các loại CTDD ở 90 NSKTC; (a) Đối chứng, (b) MS, (c) Hoagland 20

Hình 3.3 Chồi mới của cây lan Dendrobium sonia trên các loại CTDD ở 30 NSKTC; (a) Đối chứng, (b) MS, (c) Hoagland 23

Hình 3.4 Phát hoa lan Dendrobium sonia trên các loại CTDD ở 90 NSKTC; (a) Đối chứng, (b) MS, (c) Hoagland 26

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 1.1 Thành phần hóa học của chỉ xơ dừa (%) 9 Bảng 1.2 Mức độ tương hợp của các loại dưỡng chất trong thủy canh 11 Bảng 2.1 Công thức dinh dưỡng theo Hoagland được bổ sung bởi Epstein (1972) .15 Bảng 2.2 Công thức dung dịch dinh dưỡng MS (Murashige and Skoog,1962) 16 Bảng 3.1 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên số rễ hình thành (rễ/cây) theo

thời gian của lan Dendrobium sonia 20

Bảng 3.2 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên chiều cao gia tăng tương đối

(%) theo thời gian trên thân chính của lan Dendrobium sonia 21

Bảng 3.3 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên tỉ lệ tạo chồi (%) theo thời

gian của lan Dendrobium sonia 22

Bảng 3.4 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên chiều cao gia tăng tương đối

(%) theo thời gian của chồi lan Dendrobium sonia 23

Bảng 3.5 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên số lá gia tăng tương đối (%)

theo thời gian của lan Dendrobium sonia 24

Bảng 3.6 Hiệu quả của các loại CTDD thủy canh lên tỉ lệ tạo phát hoa tại 90

NSKTC của lan Dendrobium sonia 25

Bảng 3.7 Giá trị pH và EC trước khi thủy canh 26 Bảng 3.8 Giá trị pH và EC theo thời gian của các loại dinh dưỡng 27

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT

MS Murashige và Skoog (1962)

EDTA Ethylene diamine tetraacetic acid

NSKTC Ngày sau khi thủy canh

pH Power of Hydrogen

EC Electrical conductivity

CTD Công thức dinh dưỡng

ctv Cộng tác viên

PHẠM THỊ XUÂN ĐÀO “Hiệu quả của các công thức dinh dưỡng trên sự ra hoa

của lan Dendrobium sonia thủy canh” Luận văn tốt nghiệp kỹ sư ngành Hoa Viên

& Cây Cảnh, Khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng, Trường Đại Học Cần Thơ Cán bộ hướng dẫn: PGs.Ts Nguyễn Bảo Toàn

TÓM LƯỢC

Nghiên cứu “Hiệu quả của các công thức dinh dưỡng trên sự ra hoa của lan

Dendrobium sonia thủy canh” được thực hiện nhằm xác định công thức dinh dưỡng

thích hợp cho sự ra hoa của cây lan Dendrobium soia

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức hoàn toàn ngẫu nhiên một nhân tố với 3 nghiệm thức (3 loại dinh dưỡng thủy canh); mỗi nghiệm thức có 3 lần lặp lại, mỗi lần lặp lại 6 cây

Kết quả cho thấy: cây lan sinh trưởng và tạo phát hoa tốt nhất ở nghiệm thức

MS Dinh dưỡng Hoagland tác động lên cây lan có hiệu quả cao tương đương nhưng không bằng dinh dưỡng MS Dinh dưỡng MS cho số lá gia tăng tương đối cao nhất, khác biệt với dinh dưỡng Hoagland ở mức ý nghĩa 1% Tỉ lệ tạo rễ ở hai dinh dưỡng MS và Hoagland có sự tương đương nhau, nhưng xét chung thì dinh dưỡng MS vẫn tốt hơn Hoagland

MỞ ĐẦU

Hoa lan được rất nhiều người biết đến và yêu thích Cùng với sự phát triển của nghề trồng lan trong thời gian qua, loài hoa quý này không chỉ làm đẹp hơn hình ảnh của Việt Nam trong mắt của du khách đến với xứ sở nhiệt đới này mà còn mang lại nhiều hiệu quả kinh tế cao cho nước nhà

Một loài hoa cắt cành phổ biến trong họ lan hiện nay, lan Dendrobium sp Lan

Dendrobium được trồng và khai thác hoa cắt cành thường trong nhà lưới có lưới che

sáng, nước tưới, độ ẩm, ánh sáng, phân bón được quan tâm một cách chặt chẽ Tuy nhiên, do nhu cầu thị trường, cũng như thị hiếu của người yêu lan, đòi hỏi loài hoa này phải có một đặc tính hoàn hảo hơn như: sức sống cây mạnh, phát hoa dài, số lượng hoa nhiều, cánh hoa to, màu sắc tươi và quan trọng là thời gian nở được kéo

dài Khi lan Dendrobium được trồng trong chậu nhựa hoặc chậu đất nung với giá thể

là than hay vỏ cây, phun tưới dinh dưỡng và thuốc bảo vệ thực vật thì ta sẽ khó kiểm soát được những yếu tố gây ra ảnh hưởng lên sự ra hoa của loài hoa này

Thông tin mới đây có báo cáo về một kỹ thuật trồng lan mới đã được nghiên

cứu, thủy canh hoa lan Dendrobium, nhưng chưa được công bố chi tiết Ở Việt Nam thủy canh hoa lan Dendrobium là một kỹ thuật mới chưa được nghiên cứu, mặc dù

thủy canh trên các loại cây trồng khác đã được công bố khá nhiều Thủy canh là kỹ thuật trồng cây không dùng đất mà trồng trực tiếp vào dung dịch dinh dưỡng hoặc các giá thể không phải là đất, các giá thể có thể là than, cát, trấu, rán, vỏ xơ dừa,…Tất nhiên thủy canh có thể kiểm soát khá nhiều yếu tố như dinh dưỡng, nước tưới và dịch bệnh, mà chính những yếu tố này có thể gây ra ảnh hưởng lên sự ra hoa của loài hoa này

Lan Dendrobium là loài phụ sinh có hệ thống rễ khí sinh khá nhiều Các rễ này

hấp thụ nước và dinh dưỡng trong không khí khi cây sống trong điều kiện tự nhiên

Và khi áp dụng thủy canh, cây lan trồng được trong môi trường nước ban đầu, phun dinh dưỡng cho cây hấp thu qua lá sau đó sẽ áp dụng kỹ thuật nhúng rễ cho rễ cây thích nghi dần vào dung dịch dinh dưỡng Lúc này, các rễ khí sinh sẽ hấp thụ dinh dưỡng trực tiếp từ dung dịch thủy canh Vấn đề đặt ra là cung cấp dinh dưỡng thế

nào là tốt nhất để cây tạo ra những phát hoa như ý trong thủy canh lan Dendrobium

thì chưa được nghiên cứu

Do đó đề tài “Hiệu quả của các loại công thức dinh dưỡng trên sự ra hoa

của lan Dendrobium sonia thủy canh” được đặt ra với mục tiêu: xác định loại công

thức dinh dưỡng thích hợp cho sự ra hoa cây lan Dendrobium sonia thủy canh

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.1 NGUỒN GỐC VÀ ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA CÂY LAN

Dendrobium sonia

1.1.1 Nguồn gốc và vị trí phân loại

Lan Dendrobium sonia thuộc họ Orchideae

Họ phụ: Epidendroideace

Tông: Epidedrae

Tên Dendrobium có nguồn gốc từ chữ Hy lạp: Dendro nghĩa là cây gỗ, cây lớn; bios là sự sống vì tất cả các loài của Dendrobium đều là phụ sinh, sống bám trên cây

gỗ Dendrobium sp có trên 1600 loài (trong đó có Dendrobium sonia) và rất nhiều

dạng cây lai được tạo ra, đây là giống phong lan bản địa, có phân bố rộng và được tìm thấy trên các hải đảo Thái Bình Dương, đến dãy Hymalaya, từ Philippin đến Fidgi,…(Huỳnh Văn Thới, 1996)

Hình 1.1 Hoa lan Dendrobium sonia

Hình dạng của Dendrobium rất biến thiên:

- Nhóm có giả hành rất dài và mang lá dọc theo chiều dài của giả hành ấy, thường rụng hết lá khi ra hoa Hoa thường chụm 2–3 cái dọc theo chiều dài của giả hành

- Nhóm có giả hành ngắn, to, tận cùng thường có 2 – 3 lá dai, bền, không rụng Phát hoa tập trung ở phần này tạo thành chùm, đứng hay thòng

- Nhóm có giả hành rất mảnh mai, dài hay ngắn, có lá dọc theo chiều dài của chúng, dai, bền, không rụng Hoa thường cô độc ở nách lá

Theo kiểu thân người ta thường chia chúng ra 2 nhóm:

- Kiểu Dendrobium nobile hay là kiểu thân mềm thường ở vùng hơi lạnh như

Đà Lạt

- Kiểu Dendrobium phalaenopsis hay kiểu thân cứng, thường ở vùng nóng hơn

Cả Dendrobium nobile và Dendrobium phalaenopsis có cùng đặc điểm trong

việc tạo lập các giả hành mới và trong sự biệt hóa các chồi sơ khởi ở nách lá dọc theo giả hành Nhưng chúng lại rất khác biệt trong việc tạo chồi hoa (Nguyễn Thiện Tịch

và ctv., 2006)

1.1.2 Yêu cầu ngoại cảnh của cây lan Dendrobium sonia

* Ánh sáng

Hầu hết lan Dendrobium đều phát triển mạnh ở nơi có nhiều sáng Khi cây thừa

sáng có thể sẽ gây ra vàng lá, cháy lá, các giả hành có thể trở nên trơ trụi trông xấu nhưng cây sẽ thích nghi dần và vẫn ra hoa Trái lại khi cây thiếu sáng sẽ yếu ớt, đứng không vững, ít ra hoa, số lượng hoa trên cây cũng ít đi Ánh sáng tốt nhất là vào khoảng 70% - 80%

* Nhiệt độ

Nhiệt độ tác động ở cây lan qua con đường quang tổng hợp Ta biết rằng cường

độ quang hợp gia tăng theo nhiệt độ hay nhiệt độ cao làm gia tăng sự phát triển dinh dưỡng ở cây lan Vì lý do này mà vào mùa nắng cần tăng lượng phân bón cho lan để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho sự gia tăng này Nếu nhiệt độ thấp quá sẽ làm cho nước trong tế bào của cây kết tinh thành nước đá, làm gia tăng thể tích, phá vỡ các

cấu trúc tế bào Như vậy, lan Dendrobium chỉ phát triển tốt nhất ở trong khoảng nhiệt

độ cực đại là 350C, nhiệt độ tối hảo là 270C Rõ ràng nhu cầu nhiệt độ ở cây lan có khác nhau nên ta gặp chúng tập trung thành những nhóm lan khác nhau ở những vùng nhiệt độ khác nhau: lan vùng núi cao, lan vùng đồng bằng, lan vùng nhiệt đới, lan vùng ôn đới, (Nguyễn Xuân Linh, 1998)

* Ẩm độ

Các cây lan, nhất là phong lan, sống bám trên các cây cao, chúng lấy nước từ các trận mưa, từ hơi nước trong không khí Ẩm độ quyết định sự hiện diện của các loài phong lan Ẩm độ trong chậu còn gọi là ẩm độ cục bộ, tùy thuộc cấu tạo giá thể (chất trồng), thể tích của chậu, loại chậu, vị trí đặt chậu, cách tưới nước, nghĩa là hoàn toàn tùy thuộc vào kỹ thuật của người trồng lan

* Độ thông thoáng

Độ thông thoáng là một yếu tố cần thiết cho lan phát triển tốt Không khí nơi vườn lan không những để làm mát cây mà còn làm thay đổi lượng CO2 cần cho sự quang hợp của cây (Trần Văn Huân và Văn Tích Lượm, 2002)

1.1.3 Vài trò của các nguyên tố đa lượng và vi lượng đối với cây lan

Dendrobium sonia

* Nhóm 1: Gồm các nguyên tố carbon (C), hydrogen (H) và oxygen (O)

Ba nguyên tố này có sẵn trong không khí và trong nước mà cây lan sử dụng qua con đường quang tổng hợp:

Cây già nhanh ra hoa quá sớm mặc dù cây còn nhỏ (Nguyễn Thiện Tịch và ctv.,

2006)

Vai trò của phospho (P): P là chất quan trọng thứ nhì, sau N và cùng dùng chung với N để tạo ra protein cho cây, giúp cây điều hòa hoạt động sinh lý như giúp cho cây nẩy chồi mạnh, ra hoa nhanh, ra rễ nhiều Nên cũng còn được xem như là nguyên động lực thúc đẩy hoạt động của các tế bào P còn làm cho việc thụ phấn đi đến kết quả tốt, quả mập, hột khỏe, tỉ lệ nẩy mầm cao P ở trong tế bào chất, nhất là nhân, tham gia vào thành phần của nucleoprotein, adenosinphosphat, giữ vai trò quan trọng trong quá trình hô hấp và quang hợp ở cây cỏ Nếu tỉ lệ P quá cao sẽ kích thích

sự ra hoa quá sớm, làm cho cây chưa phát triển đến cùng thì đã già trước tuổi; lá sẽ ngắn và cứng khác thường Xử lý bằng cách tăng N giảm P vì N và P luôn luôn bổ sung cho nhau, không thể thiếu một trong hai nguyên tố này Nếu thiếu, cây sẽ nhỏ, cằn cỗi, yếu, sức đề kháng kém; lá xanh thẩm hoặc xanh pha lẫn màu tím cà; rễ chậm phát triển; chậm ra hoa, ít đậu quả; hột không khỏe, thường nhiều hột lép tỉ lệ nảy mầm rất thấp

Vai trò của potasium (K): K cũng là nguyên tố quan trọng, cũng như P giúp cho cây hấp thu N dễ dàng Giúp cho sự phát triển chồi mới, đọt mới K còn giúp cho sự

cứng cáp, đứng thẳng nhờ sự tăng cường thành lập các bó mạch trong thân, K cũng thúc đẩy ra hoa nhiều và giúp hoa có màu sắc tươi thắm, đều Đồng thời K cũng tăng

đề kháng sâu bệnh Nếu tưới phân quá nhiều K thì cây và lá cằn cỗi khác thường; ở cây con ngọn lá không đổi màu nhưng héo rũ, ngọn lá già sẽ trở nên vàng nâu rồi cháy khô; cây chậm phát triển Khi xảy ra như vậy, không có con đường nào khác ngoài việc ngừng tưới K cho đến khi cây trở lại bình thường Nếu thiếu K thì cây sẽ ngừng phát triển, khô dần rồi chết; hoặc cây đang độ phát triển thì ngừng phát triển ngay, lá ở ngọn cây mọc chụm lại vì các lóng thu ngắn đi, thân cây trở nên lùn và èo uột, lá cũng sẽ vàng úa và rụng đi; nếu đậu trái rồi thì hột sẽ nẩy mầm rất ít (Trần Văn Bảo, 1999)

*Nhóm 3: Gồm 3 nguyên tố calcium (Ca), magnesium (Mg) và sulphur (S)

Vai trò của calcium (Ca): Ca là nguyên tố cần thiết nhất để tạo lập vách tế bào

và giúp cho tế bào hoạt động một cách điều hòa trong việc tạo lập protein, giúp cây hấp thụ nhiều đạm, giúp cây phát triển bộ rễ khỏe mạnh, giúp cây đứng vững Nếu hấp thụ Ca quá liều lượng, cây sẽ không hấp thụ được sắt nhưng lại hấp thụ nhiều N nên lúc đó cây có màu xanh đậm khác thường Do đó khi cây có nhiều Ca thì có thể kết luận là cây dư N Trong trường hợp như vậy ta nên ngưng tưới Ca và xem lại nước tưới có quá nhiều Ca không Nếu tưới bằng nước giếng thì xem lại nước giếng

đó có phải là nước cứng không? Nếu thiếu Ca, rễ lan sẽ chậm phát triển, lá sẽ nhỏ lại, cây và lá đều lỏng khỏng, không đứng thẳng được Nếu thiếu Ca cùng một lúc với N thì cây càng suy yếu vì việc tạo lập protein sẽ ngừng

Vai trò của magnesium (Mg): Mg là một trong những nguyên tố tạo nên diệp lục tố, giúp cây phát triển cân đối, điều hòa ở tất cả các bộ phận của cây Mg cần thiết cho sự di chuyển tinh bột, sự tạo thành và di chuyển dầu thực vật, sự hấp thu và

di chuyển chất P ở cây Nếu trong phân có Mg hơi nhiều thì lá lan to và xanh khác thường nhưng nếu quá nhiều Mg thì màu sắc của lá lại phai nhạt đi, ngọn lá sẽ bị héo

và khô khi bị nắng Cần ngừng tưới Mg một thời gian cho đến khi cây trở lại bình thường Nếu thiếu Mg thì cây tăng trưởng chậm, kháng bệnh kém, lá đổi màu rõ rệt

và mau rụng, biểu hiện rõ rệt ngay ở bộ rễ: bộ rễ phát triển quá tốt nhưng thân và lá lại không phát triển Như vậy tỉ lệ giữa rễ, thân, lá không cân đối, thường rễ to khác thường

Vai trò của sulphur (S): S là một nguyên tố không kém phần quan trọng, là một thành phần của nguyên sinh chất trong tế bào sinh trưởng Nếu thiếu S thì cây sẽ cằn cỗi, hiện tượng xảy ra trên lá giống như thiếu N vì lá vàng nhạt đi chỉ khác là ở viền

lá hay bị bầm và thối; kích thước của lá nhỏ hẳn đi; hiện tượng thiếu S xuất hiện ở phần đỉnh, trong khi thiếu N thì hiện tượng xảy ra ở lá già Lan ít gặp hiện tượng thiếu S vì phần lớn phân tưới đã có các ion sulphat (SO4)2- trong (NH4)2SO4, K2SO4, MgSO4, (Huỳnh Văn Thới, 1996)

* Nhóm 4: Các nguyên tố vi lượng gồm sắt (Fe), đồng (Cu), kẽm (Zn), mangan (Mn), bor (B), molipden (Mo),

Các nguyên tố vi lượng, cây lan cần với lượng rất ít nhưng lại không thể thiếu được Thường chúng có sẵn trong nước mà ta đã tưới hàng ngày cho lan, nhưng trong phân bón cũng cần thêm các vi lượng ấy, miễn sao các vi lượng trong nước tưới và trong phân bón không đủ làm hại cây

Vai trò của sắt (Fe): Fe là nguyên tố cần thiết cho việc tạo lập diệp lục tố và trong việc quang tổng hợp; làm cho lá cây có màu xanh Tuy cây cần ít Fe nhưng phải thường xuyên bón thêm Fe cho cây vì hiện tượng thiếu Fe thường dễ xảy ra hơn thiếu các chất khác Vì Fe giúp cho việc quang tổng hợp cho nên nhu cầu về Fe của cây cũng tùy thuộc vào ánh sáng nữa: nếu ánh sáng nhiều thì cây quang hợp nhiều do

đó cần nhiều Fe Vì vậy vào mùa hè, nắng nhiều, ta phải chú ý lượng Fe thêm vào cho phân tưới ở lan Fe còn giúp cho cây khỏe, nhất là phía đỉnh ngọn, mập khác thường Tưới nhiều Fe làm cho hoa rất đẹp, màu sắc rất đậm Nếu dùng quá nhiều Fe trong cùng một lúc thì dễ làm hại cây vì Fe dễ làm cho nguyên sinh chất trong tế bào của rễ cây bị kết tủa nên cây không hút được nước để nuôi cây Biểu hiện ban đầu cho thấy là ở đầu rễ của những rễ mới ló ra có màu hơi nâu, sau đó thối dần và chết

cả rễ, làm cho cây thiếu bộ phận hấp thu nước và muối khoáng Nếu thiếu Fe nhiều

sẽ đưa đến việc thiếu các chất khác trong cây Đó là lá cây sẽ nhạt màu đi hoặc không còn màu nữa, làm cho sự quang hợp chậm lại, cây không thể điều chế được glucoze nên rễ ngừng phát triển, không hút dưỡng chất được Khi thấy lá thiếu màu xanh thì nên tưới thêm Fe ngay cho cây, đừng để chậm trễ Cũng cần lưu ý là tưới Fe lúc có bộ rễ mới đang tăng trưởng mới có tác dụng

Vai trò của đồng (Cu): thường cây lan ít có hiện tượng thiếu Cu vì trong các thuốc trừ sâu bệnh cho lan như New Kasuran, Zincopper, Kocide có chứa nhiều Cu Hiện tượng thiếu Cu xảy ra thì lá non có màu bạc tái khác thường, phần mất diệp lục xảy ra trước tiên ở bìa, ngọn lá sẽ có đóm trắng cách khoảng và lá mềm dễ rụng; nếu phát sinh ở đỉnh ngọn thì làm cho tế bào ở đó chết; cùng lúc, chúng thi nhau mọc chồi mới thành chùm ở bên dưới; ngọn lá sẽ khô dần, cây dễ thối

Vai trò của kẽm (Zn): bình thường cây lan ít thiếu Zn vì chúng cần rất ít, nhưng nếu thiếu thì hiện tượng sẽ thấy ngay ở đỉnh ngọn Zn có liên quan đến sự tạo lập acid indolil acetic một loại auxin của cây, vì vậy khi thiếu Zn thì các đốt ngắn lại, các

lá mọc chụm với nhau, đầu rễ ngừng phát triển ngay Thường nếu dùng phân có nhiều P hoặc phân ở dạng baze sẽ làm cho thiếu Zn Điều này cần lưu ý vì những người trồng lan thường thích dùng phân tưới thúc cho lan ra hoa và như thế có thể không những không cho hoa mà còn làm cho đỉnh ngọn không phát triển, lá mọc

1.2 THỦY CANH

1.2.1 Kỹ thuật thủy canh

Canh tác không cần đất (soilless culture) hay thủy canh (hydroponics) là một kỹ thuật trồng cây trong dung dịch dinh dưỡng (nước và phân), cung cấp tất cả các thành phần dinh dưỡng cho cây trồng sinh trưởng tối hảo, có hoặc không sử dụng môi trường nhân tạo (giá thể như cát, đá, sỏi, than bùn, xơ dừa, mạc cưa, sợi tự nhiên hay tổng hợp) để nâng đỡ cây về mặt cơ học (Dickson, 2004) Trồng không cần đất hay thủy canh thường được trồng trong nhà hơn ngoài trời (Jensen, 1997)

Chọn lựa môi trường tự nhiên cần thiết cho cây phát triển là sự sử dụng những chất thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây tránh sự tấn công của cỏ dại, côn trùng và bệnh lây nhiễm từ đất (Võ Thị Bạch Mai, 2003)

Trồng cây bằng phương pháp thủy canh có nhiều thuận lợi Cây sẽ sinh trưởng

và phát triển nhanh hơn do được cung cấp đầy đủ các thành phần dinh dưỡng thiết yếu, tránh được cỏ dại, sâu và côn trùng có hại trong đất, giúp canh tác đơn giản hơn Thủy canh là một trong những kỹ thuật tiến bộ của nghề làm vườn hiện đại

1.2.2 Sơ lược lịch sử phát triển của kỹ thuật thuỷ canh

* Kỹ thuật thuỷ canh ở thế giới

Kỹ thuật thuỷ canh có từ nhiều thế kỷ trước ở các vùng Amazon, Babylon, Ai Cập, Trung Quốc và Ấn Độ, khi đó người ta đã biết dùng phân bón hòa tan để trồng dưa leo, dưa hấu và nhiều loại rau khác Sau đó các nhà nghiên cứu thuộc sinh lý học thực vật bắt đầu nghiên cứu trồng cây trên các dinh dưỡng đặc biệt để thí nghiệm và

họ gọi là “nuôi cấy dinh dưỡng”

Những năm 60 của thế kỷ XIX, Sachs và Knop (Đức) đã tiến hành những phương pháp trồng cây trong dung dịch dinh dưỡng để tìm các nguyên tố mà cây cần (trích dẫn Võ Thị Bạch Mai, 2003) Năm 1929, Gericke trường đại học California đã thành công trong việc trồng cà chua cao 7,5m trong dung dịch dinh dưỡng Năm

1938, hai nhà dinh dưỡng cây trồng trường đại học California là Hoagland và Arnon

đã phát triển nhiều công thức cho dinh dưỡng khoáng Trong những năm 30 của thế

kỷ XX,Gericke (California) đã phổ biến rộng rãi thuỷ canh ở nước Mỹ Những nông trại thuỷ canh di động đã cung cấp thực phẩm rau tươi cho lính Mỹ trong suốt thời gian chiến tranh quân sự tại Nam Thái Bình Dương (trích dẫn Võ Thị Bạch Mai, 2003)

Cho đến nay ở nhiều nơi trên thế giới đã có nhiều hệ thống trồng cây trong dung dịch được nghiên cứu và áp dụng vào thực tế sản xuất như Tây Ban Nha, Ý, Pháp, Đức, Anh,…(Crearser, 2006)

* Kỹ thuật thuỷ canh ở Việt Nam

Việc nuôi trồng thủy canh được biết khá lâu, nhưng chưa được nghiên cứu có

hệ thống và chưa được sử dụng nhiều để trồng các loại cây cảnh Thủy canh có vai

trò ngày càng cao trong sự phát triển của ngành nông nghiệp thế giới, các yếu tố ảnh hưởng như khí hậu, sự thay đổi đất đai, sự ô nhiễm môi trường,…dẫn đến hình thành nên các điều kiện, các phương thức canh tác khác nhau Thuỷ canh được áp dụng từ ngoài trời đến trong nhà kín Nó được xem là ngành khoa học đang ứng dụng tại các

nước đang phát triển

Theo Võ Thị Bạch Mai (2003), Khoa Sinh học Đại Học Quốc Gia Hà Nội phối hợp với Viện Nghiên Cứu và Triển Khai Hồng Kông đã tiến hành nghiên cứu toàn diện các khía cạnh khoa học kỹ thuật và kinh tế xã hội cho việc chuyển giao công nghệ và phát triển thủy canh tại Việt Nam

Nhỏ giọt (Drip) – có hoàn lưu và không hoàn lưu

Kỹ thuật thủy canh màng dinh dưỡng (N.F.T – Nutrient Film Technique) Khí canh (Aeroponic)

Có 3 hệ thống thủy canh chủ yếu được sử dụng trên thế giới: hệ thống thủy canh không hoàn lưu, hệ thống thủy canh hoàn lưu và hệ thống khí canh

* Hệ thống thủy canh không hoàn lưu (hệ thống hở)

Là hệ thống thủy canh có dung dịch dinh dưỡng đặt trong thùng xốp hoặc các vật chứa cách nhiệt, dung dịch nằm trong hộp từ lúc trồng cho đến khi thu hoạch Đòi hỏi phải tự điều chỉnh được độ pH của dung dịch Đây là kỹ thuật đơn giản đang được triển khai ở nước ta, thích hợp trồng với quy mô gia đình

* Hệ thống thủy canh hoàn lưu

Dung dịch dinh dưỡng được bơm tuần hoàn từ bình chứa được lắp đặt các thiết

bị điều chỉnh tự động các thông số của dung dịch để đưa đến bộ rễ nuôi cây, sau đó

* Hệ thống khí canh

Đây là hệ thống thủy canh cải tiến, rễ cây không trực tiếp nhúng vào dung dịch

mà lấy dưỡng chất qua hệ thống bơm phun định kỳ Nhờ vậy tiết kiệm được dung dịch dinh dưỡng và bộ rễ thở được tối đa

Trong hệ thống này các cây được trồng trong thùng cách nhiệt, chỉ chứa sương

mù và hơi nước Sương mù (chất dinh dưỡng) được phun định kỳ ở thời gian nhất định trong suốt quá trình trồng Cây được treo lơ lửng trong thùng, được duy trì trong điều kiện sống độc lập Vì không sử dụng đất hay môi trường tổng hợp (giá thể) nên môi trường có độ sạch cao, cây sạch bệnh Nếu một cây bị nhiễm bệnh có thể di chuyển nó ra khỏi hệ thống một cách dễ dàng, không ảnh hưởng đến cây khác Hệ thống khí canh này có hiệu quả kinh tế cao thích hợp trong sản xuất rau hoa thương phẩm và có thể trồng trái vụ

1.2.4 Giá thể cho thủy canh

Theo Kauffmam (2005), để nâng đỡ cây trong hệ thống thủy canh phải có các

chất trơ như xơ thực vật được dùng làm giá thể cho rễ cây bám vào Kết cấu của giá

thể nên có lỗ hỏng để duy trì hoàn hảo lượng không khí và nước cần thiết cho cây

* Một số loại giá thể cho thủy canh: perlite, vermiculite, rockwool, scoria, expanded clay balls, mạt cưa (sawdust), cỏ khô (hay) và rơm (straw), cát sông (hạt mịn) và cát biển (hạt to),…

* Chỉ xơ dừa: Theo Võ Hoài Chân (2009), chỉ xơ dừa là một loại sợi tự nhiên có đặc tính chắc, bền và có thể bị phân hủy bởi vi khuẩn

Bảng 1.1 Thành phần hóa học của chỉ xơ dừa (%)

Loại sợi Thành phần