Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)

Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)

ĐÀO THỊ HỒNG LỤA

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ĐỒNG QUANG, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

THÁI NGUYÊN - 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ THỊ BẮC

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tất cả các số liệu và kết quả nghiên cứu trong bản luận văn này tôi xin cam đoan là hoàn toàn trung thực, do bản thân thu thập từ các nguồn tài liệu tham khảo

và nghiên cứu, phân tích, đánh giá Số liệu trên chưa được sử dụng để bảo vệ một

đề tài học vị nào

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài và hoàn thành được luận văn tác giả đều gửi lời cảm ơn tới những người đã giúp đỡ Thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc cụ thể

Thái Nguyên, tháng 02 năm 2018

Tác giả luận văn Đào Thị Hồng Lụa

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập tại trường Đại học Kinh tế & QTKD Thái Nguyên và khi nghiên cứu thực hiện đề tài, Bản thân tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất lớn và vô cùng quý báu của các đơn vị, tập thể và các cá nhân, tôi xin trân thành cảm ơn

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, bộ phận sau đại học, cùng các thầy giáo, cô giáo trong trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh Thái Nguyên đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

Đặc biệt xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình, khoa học của PGS

TS Đỗ Thị Bắc trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Tôi xin trân thành cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của các đồng chí lãnh đạo, cán bộ, công chức UBND phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên; Phòng Tài chính- kế hoạch thành phố, cùng các phòng, ban, ngành có liên quan đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè đã, đồng nghiệp

đã cổ vũ, động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình tham gia học tập và thực hiện luận văn này

Xin trân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 02 năm 2018

Tác giả luận văn Đào Thị Hồng Lụa

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn 3

5 Bố cục của luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG 4

1.1 Lý luận chung về ngân sách nhà nước 4

1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước 4

1.1.2 Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước 4

1.2 Lý luận cơ bản về ngân sách xã và quản lý ngân sách xã 8

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của ngân sách xã và quản lý ngân sách xã 8

1.2.2 Vị trí và vai trò của quản lý ngân sách xã 11

1.2.3 Nội dung quản lý ngân sách xã 13

1.2.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã 28

1.3 Kinh nghiệm quản lý ngân sách xã, phường ở Việt Nam và bài học kinh nghiệm rút ra 30

1.3.1 Kinh nghiệm về quản lý ngân sách xã, phường ở Việt Nam 30

1.3.2 Bài học kinh nghiệm rút ra về quản lý ngân sách xã vận dụng đối

với phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, Tỉnh Thái Nguyên 34

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 35

2.2 Phương pháp nghiên cứu 35

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 35

2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin 37

2.2.3 Phương pháp phân tích 37

2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 38

2.3.1 Chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế - xã hội của địa phương 38

2.3.2 Chỉ tiêu đánh giá kết quả quản lý ngân sách phường 38

2.3.3 Chỉ tiêu phản ánh nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả quản lý ngân sách phường 39

Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ĐỒNG QUANG, TP THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 41

3.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 41

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên của phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 41

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội của phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 43

3.1.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 48

3.2 Thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 49

3.2.1 Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 49

3.2.2 Thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái

Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 52

Kết quả quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 57

3.2.3 Đánh giá của các cán bộ về hệ thống phân cấp ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 72

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 76

3.4 Đánh giá chung về quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 78

3.4.1 Những mặt đã đạt được 78

3.4.2 Những mặt còn hạn chế 79

3.4.3 Nguyên nhân 79

Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG ĐỒNG QUANG, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 81

4.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 81

4.1.1 Quan điểm hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 81

4.1.2 Định hướng hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 81

4.1.3 Mục tiêu hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 82

4.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 83

4.2.1 Phấn đấu hoàn thiện hệ thống căn cứ, định mức trong lập dự toán và phân bổ dự toán ngân sách phường Đồng Quang 83

4.2.2 Cần tăng cường quản lý chấp hành dự toán NS phường Đồng Quang 84

4.2.8 Cần khuyến khích phát triển KT - XH trên địa bàn phường Đồng Quang 90

4.3 Kiến nghị 91

KẾT LUẬN 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 98

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

UBND : Ủy ban nhân dân

HĐND : Hội đồng nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng mẫu điều tra 36 Bảng 3.1 Kết quả thu ngân sách phường Đồng Quang năm 2014 - 2016 57 Bảng 3.2 Tình hình thực hiện các khoản thu ngân sách phường Đồng

Quang hưởng 100% 59 Bảng 3.3 Tình hình thực hiện các khoản thu phân chia theo tỷ lệ % mà

ngân sách phường Đồng Quang được hưởng 60 Bảng 3.4 Tình hình các khoản thu bổ sung ngân sách phường Đồng

Quang năm 2014 - 2016 61 Bảng 3.5 Tình hình chi ngân sách phường Đồng Quang năm 2014 - 2016 63 Bảng 3.6 Tình hình thực hiện các khoản chi ngân sách phường Đồng

Quang năm 2014 - 2016 64 Bảng 3.7 Báo cáo quyết toán thu ngân sách phường năm 2016 70 Bảng 3.8 Báo cáo quyết toán chi ngân sách phường năm 2016 71 Bảng 3.9 Đánh mức độ quan tâm và hiểu biết về quản lý ngân sách

phường Đồng Quang 73 Bảng 3.10 Đánh giá về mức độ tin tưởng quản lý ngân sách phường

Đồng Quang 73 Bảng 3.11 Đánh giá về lập dự toán trên địa bàn phường Đồng Quang 74 Bảng 3.12 Đánh giá về chấp hành dự toán ngân sách phường Đồng Quang 74 Bảng 3.13 Đánh giá về quyết toán ngân sách phường Đồng Quang 75 Bảng 3.14 Đánh giá về kiểm tra, thanh tra trong QLNS phường Đồng Quang 76 Bảng 4.1 Dự kiến kế hoạch thu ngân sách phường Đồng Quang giai

đoạn 2018 - 2020 82 Bảng 4.2 Dự kiến kế hoạch chi ngân sách phường Đồng Quang giai

đoạn 2018 - 2020 83

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Hệ thống NSNN Việt Nam 5

Sơ đồ 3.1 Sơ đồ Bộ máy quản lý ngân sách phường Đồng Quang 49

Sơ đồ 3.2 Quy trình lập dự toán 55

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình NSNN được phân cấp phù hợp với

sự phân cấp của bộ máy chính quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội… Chính quyền nhỏ nhất là xã, phường gắn bó mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mối quan

hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân Phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động của chính quyền xã, phường đó là Ngân sách, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền xã, phường thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao Cùng với sự phát triển về kinh tế, xã hội và đời sống của người dân, thì việc quản lý ngân sách phường cũng không ngừng tăng lên

Như vậy quản lý ngân sách phường đòi hỏi phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế, đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền Nhà nước cấp xã, phường đạt hiệu quả cao, đảm bảo công bằng xã hội Ngân sách phường

là tiền đề, là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước

Sự nghiệp đổi mới của nước ta theo định hướng XHCN xuất phát từ mục tiêu là làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh Trong quá trình vận động mọi cơ chế chính sách quản lý kinh tế - xã hội không có khuôn mẫu sẵn mà không ngừng phát triển, hoàn thiện Để cho ngân sách phường thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế thì hơn bao giờ hết việc tăng cường quản lý ngân sách phường phải được đặt ra là mục tiêu hàng đầu của công tác quản lý NSNN

Phường Đồng Quang nằm ở trung tâm thành phố Thái Nguyên, có vị trí địa

lý tương đối thuận lợi để phát triển kinh tế - chính trị - văn hóa - y tế - giáo dục - khoa học Trong những năm qua, thực hiện chiến lược ổn định và phát triển kinh tế

- xã hội, phường đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Tốc độ phát triển kinh tế năm sau cao hơn năm trước, trong đó quản lý ngân sách phường được đặc biệt chú trọng Mặc dù còn nhiều khó khăn, song đã cơ bản đảm bảo nhiệm vụ chi thường xuyên cũng như chi đột xuất của phường, đảm bảo cân đối ngân sách

Bên cạnh những thuận lợi thì việc quản lý ngân sách phường chưa được tạo lập đồng bộ, làm cho quá trình quản lý ngân phường đạt hiệu quả thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của Luật Ngân sách đặt ra làm cho quá trình quản lý ngân sách, thu ngân sách địa phương chỉ đáp ứng được gần 60% tổng chi ngân sách hàng năm

Vì vậy, quản lý ngân sách phường, đổi mới quản lý ngân sách phường là nhiệm vụ quan trọng, tạo điều kiện cho sử dụng NSNN tiết kiệm, có hiệu quả hơn, góp phần đạt được mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đáp ứng được yêu cầu phát triển KT-XH, nâng cao đời sống nhân dân

Thực tế tại phường Đồng Quang, quản lý NSNN nói chung và quản lý NSX nói riêng còn nhiều khiếm khuyết, hạn chế Để góp phần hơn nữa Luật NSNN nói chung và chế độ quản lý ngân sách phường trên địa bàn nói riêng Với những lý do

đó, tôi chọn đề tài: “Quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái

Nguyên, tỉnh Thái Nguyên" làm đề tài nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở lý luận về quản lý ngân sách phường và thực tiễn hoạt động quản

lý ngân sách phường, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách phường, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách phường trên trên địa bàn phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa lý luận về hoạt động quản lý ngân sách phường

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2016

- Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu về quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái nguyên

- Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến hoàn thiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang Chủ yếu tập trung vào việc nghiên cứu, giải quyết về quản lý ngân sách phường

+ Phạm vi về không gian: Đề tài được thực hiện trên địa bàn phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

+ Phạm vi về thời gian: Tài liệu phục vụ nghiên cứu quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ năm 2014 - 2016

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, là tài liệu giúp phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên xây dựng quy hoạch và kế hoạch xây dựng ngân sách đến năm 2020 có cơ sở khoa học

Luận văn nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống những giải pháp quản lý ngân sách phường Đồng Quang, có ý nghĩa thiết thực cho quá trình phát triển kinh

tế - xã hội trên địa bàn phường Đồng Quang và đối với các địa phương có điều kiện tương tự

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung của luận văn được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách Nhà nước, quản

lý ngân sách phường

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý ngân sách phường Đồng Quang, thành phố

Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 4: Giải pháp hoàn hiện quản lý ngân sách phường Đồng Quang,

thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC, QUẢN LÝ NGÂN SÁCH PHƯỜNG 1.1 Lý luận chung về ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Theo Luật ngân sách nhà nước năm 2002, Ngân sách Nhà nước được đề cập như sau:"Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà Nước đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để

đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà Nước" [23]

Theo Luật ngân sách nhà nước năm 2002 “Ngân sách nhà nước là toàn bộ

các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” [24]

Về bản chất, NSNN là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, cơ quan HCSN, hộ gia đình, cá nhân… trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NS

Ngân sách nhà nước Việt Nam gồm NSTW và NSĐP Ngân sách địa phương

có NS của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước ta hiện nay, NSĐP bao gồm NS cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; NS cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và NS cấp

Quốc hội phê chuẩn, dự toán và quyết toán NSNN; Chính Phủ thống nhất quản lý NSNN; Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước ta là nguyên tắc tập trung dân chủ

+ Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp giữa cấp ngân sách với chính quyền Nhà nước; Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu đảm bảo nguồn tài chính cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền Nhà nước

- Điều kiện hình thành một cấp ngân sách

+ Có một cấp chính quyền trên một vùng lãnh thổ xác định thực hiện nhiệm

vụ phát triển kinh tế - xã hội

+ Khả năng nguồn thu trên vùng lãnh thổ mà cấp chính quyền đó quản lý có thể đáp ứng phần lớn các nhu cầu chi tiêu của chính quyền

Đối với Việt nam hiện nay, hệ thống chính quyền Nhà nước được phân thành bốn cấp Vì vậy ứng với mỗi cấp chính quyền thì có một cấp ngân sách tương ứng

do đó hệ thống NSNN của ta gồm các cấp được thể hiện trên Hình 1.1

* Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước

- Phân cấp quản lý NSNN: là sự phân chia quyền hạn, trách nhiệm giữa các

cấp chính quyền trong việc quản lý, điều hành nhiệm vụ của NSNN [24]

- Yêu cầu của phân cấp quản lý NSNN

+ Đảm bảo tính thống nhất của NSNN, nguồn thu và nhiệm vụ chi cho mỗi cấp chính quyền được ổn định theo luật định

+ Phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với phân cấp các lĩnh vực khác của Nhà nước, xác định rõ mối quan hệ giữa ngân sách cấp trên và ngân sách cấp dưới, quan hệ giữa trung ương và địa phương

+ Nội dung của phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với Hiến pháp và luật pháp quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền, đảm bảo mỗi cấp ngân sách có các nguồn thu, nhiệm vụ chi, quyền và trách nhiệm về ngân sách tương xứng

+ Quốc hội là cơ quan quyết định dự toán NSNN, phân bổ NSNN trung ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; HĐND các cấp được chủ động quyết định dự toán ngân sách địa phương, quyết định phân bổ dự toán ngân sách địa phương

- Nội dung phân cấp quản lý NSNN

Đây chính là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN bao gồm các nội dung sau:

+ Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế độ quản lý NSNN

+ Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân, giao nhiệm vụ chi, nguồn thu và cân đối NSNN

+ Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NSNN

- Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN

+ Phân cấp Ngân sách phải được tiến hành đồng bộ với phân cấp kinh tế và

tổ chức bộ máy hành chính

+ Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và vị trí độc lập của ngân sách địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất

+ Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp ngân sách

Trong hoạt động quản lý ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách là tất yếu khách quan bắt nguồn từ sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước Để đạt được hiệu quả đòi hỏi phải có sự phân cấp quản lý ngân sách không chỉ giới hạn ở việc phân, giao nhiệm vụ thu, chi mà phải bao quát tất cả các lĩnh vực của hoạt động ngân sách ở từng cấp và phải thực hiện trên những nguyên tắc nhất định

Đối với nước ta hiện nay, thực hiện phân cấp quản lý theo các cấp ngân sách

từ ngân sách Trung ương đến ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện); ngân sách phường, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã)

Trong hệ thống NSNN, ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, chi phối trong hệ thống NSNN, ngân sách trung ương thực hiện nhiệm vụ chi quan trọng, có tính chất điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo chi cho an ninh, quốc phòng và các chương trình mục tiêu quốc gia, phát triển toàn diện nền kinh tế - xã hội và thực hiện chức năng hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới [23]

Ngân sách Tỉnh có nhiệm vụ chủ đạo khai thác nguồn thu tại chỗ, tận dụng tăng thu những nguồn thu được phân cấp, đồng thời sắp xếp lại các khoản chi, chú trọng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, xã hội trên phạm vi tỉnh quản lý, ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới

Ngân sách huyện là cấp ngân sách trung gian có nhiệm vụ thu, chi theo luật ngân sách đồng thời là cấp dự toán thực hiện quản lý, cấp phát theo chức năng nhiệm vụ được phân cấp

Ngân sách cấp xã, phường vừa là cấp Ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, vừa là đơn vị dự toán đặc biệt với tư cách thụ hưởng NSNN Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở

1.2 Lý luận cơ bản về ngân sách xã và quản lý ngân sách xã

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của ngân sách xã và quản lý ngân sách xã

1.2.1.1 Khái niệm ngân sách xã

Nhà nước ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội Nhà nước đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình bằng công cụ tài chính

là Ngân sách nhà nước, nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội của đất nước Nhà nước kiểm soát trật tự xã hội chặt chẽ thông qua tổ chức bộ máy theo các cấp chính quyền, để kịp thời can thiệp vào nền kinh tế theo chiều hướng khuyến khích phát triển Gắn với cấp chính quyền trong tổ chức bộ máy Nhà nước là một cấp ngân sách Cấp xã tồn tại kéo theo sự xuất hiện của Ngân sách xã, chính vì vậy NSX tồn tại là một tất yếu khách quan

Ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu chi trong dự toán đã được Hội đồng nhân dân (HĐND) xã quyết định và được thực hiện trong 1 năm nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn [11]

Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (dưới đây gọi chung là ngân sách cấp xã)

là một bộ phận của ngân sách Nhà nước Xét về hình thức biểu hiện, ngân sách cấp

xã là toàn bộ các khoản thu chi trong dự toán đã được HĐND cấp xã quyết định và được thực hiện trong một năm, nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền nhà nước cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình về quản lý kinh tế - xã hội trên địa bàn Xét về bản chất, ngân sách cấp xã là hệ thống các quan

hệ kinh tế giữa chính quyền Nhà nước cấp xã với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm tạo lập quỹ ngân sách cấp xã, trên cơ sở đó đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã

Ngân sách xã là một cấp ngân sách Nhà nước nên nó mang đầy đủ những đặc điểm chung của NSNN

+ Các khoản thu, chi ngân sách được dự toán và thực hiện trong 1 năm, theo một chu trình;

+ Thu ngân sách bao gồm các khoản thu của NSNN phân cấp cho ngân sách

xã và các khoản huy động đóng góp của các tổ chức cá nhân trên nguyên tắc tự nguyện theo quy định của pháp luật do HĐND xã quyết định;

+ Chi ngân sách bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên theo phân cấp quản lý nhà nước cho cấp xã;

Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện

và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh

có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn

bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước Có thể hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp

cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý

1.2.1.2 Khái niệm quản lý ngân sách xã

Quản lý ngân sách xã thực chất là quản lý một bộ phận nhỏ trong Quản lý

NSNN, phạm vi quản lý thu hẹp trong một xã hoặc thị trấn Vậy, có thể hiểu Quản

lý ngân sách xã là sự tác động của Nhà nước nói chung (bộ máy chính quyền xã) lên công tác quản lý thu - chi ngân sách xã nhằm thực hiện các chức năng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương [11]

Công tác quản lý ngân sách xã gồm: quản lý quy trình ngân sách (quản lý thu, quản lý chi), quản lý thanh tra kiểm tra ngân sách

1.2.1.3 Đặc điểm của ngân sách xã

Trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hệ thống NSNN ngày càng được hoàn thiện và nền tài chính quốc gia đã và đang được nâng cao hiệu quả Song song với quá trình đó, NSX ngày càng chứng minh tầm quan trọng, tính hiệu quả trong hoạt động của mình góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế

Ngân sách cấp xã là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên nó cũng mang đầy đủ những đặc điểm của NSNN; thêm vào đó là đặc điểm riêng tạo nên sự khác biệt căn bản với các cấp ngân sách khác

- Một là, các chỉ tiêu thu chi NSX luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu

này được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện)

- Hai là, NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp

cơ sở Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi NSX

- Ba là, đằng sau quan hệ thu chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá

trình thu chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội…

- Bốn là, NSX vừa là một cấp ngân sách, lại vừa là một đơn vị dự toán đặc

biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc) Đặc điểm này có ảnh hưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức, chấp hành và quyết toán NSX Xã là đơn vị cơ sở trong hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước, gắn bó trực tiếp với người dân và nền kinh tế xã hội Chính vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý NSX tuy không phải là công việc mới đặt ra song lại vô cùng cần thiết để tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách trong điều kiện hiện nay Ngân sách xã mang tính chất “ lưỡng tính”, vừa là một cấp tự cân đối thu chi, vừa là đơn

vị trực tiếp chi tiêu Hay nói cách khác, NSX vừa là một cấp ngân sách, vừa là đơn

vị dự toán, nó không có đơn vị dự toán trực thuộc nào, nó vừa tạo nguồn thu vừa phải phân bổ nhiệm vụ chi

1.2.1.4 Đặc điểm của quản lý ngân sách xã

Chi NSNN gắn với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị,

xã hội mà nhà nước phải đảm đương trong từng thời kỳ

Các khoản chi của NSNN được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô và mang tính toàn diện của mọi đời sống kinh tế - chính trị - xã hội nghĩa là các khoản chi của NSNN phải được xem xét một cách toàn diện dựa trên cơ sở hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra

Các khoản chi NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp

Các khoản chi của NSNN luôn gắn chặt với sự vận động của các phạm trù giá trị khác nhau như giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tiền lương, tín dụng, v.v (các phạm trù thuộc lĩnh vực tiền tệ)

1.2.2 Vị trí và vai trò của quản lý ngân sách xã

1.2.2.1 Vị trí của quản lý ngân sách xã trong hệ thống ngân sách Nhà nước

Hệ thống NSNN là một chỉnh thể thống nhất bao gồm 4 cấp ngân sách tương ứng với 4 cấp chính quyền Nhà nước, các cấp ngân sách có mối quan hệ gắn

bó hữu cơ với nhau trong quá trình quản lý ngân sách Trong hệ thống NSNN, ngân sách cấp xã được coi là ngân sách cấp cơ sở Ở cấp ngân sách này, thể hiện sống động các quan hệ của Nhà nước mang tính khả thi như thế nào; hiệu lực quản lý Nhà nước đạt ở mức độ nào Chính vì vậy, có thể nói quản lý ngân sách cấp xã có vị trí rất quan trọng trong hệ thống NSNN Điều này lý giải trên các góc độ sau:

- Xã là một đơn vị hành chính cơ sở ở nông thôn HĐND cấp xã với tư cách

là cơ quan quyền lực Nhà nước tại địa phương được quyền ban hành các Nghị quyết thực hiện nhiệm vụ KT- XH và ngân sách của đơn vị hành chính cấp xã

- Chính quyền cấp xã là nơi trực tiếp liên hệ với dân, giải quyết toàn bộ mối quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước với dân bằng pháp luật, bởi vậy chính quyền cấp

xã, phải có ngân sách cấp xã đủ mạnh Thu ngân sách là nguồn thu chủ yếu để đáp ứng các nhu cầu chi ngày cáng phát triển ở xã

- Cơ cấu thu, chi ngân sách cấp xã thể hiện hầu hết các khoản thu, chi của NSĐP được phân cấp Đặc biệt có những khoản thu mà chỉ có ngân sách cấp xã quản lý và khai thác mới đạt hiệu suất cao như: thuế nhà đất, thuế chuyển quyền sử

dụng đất (nay là thuế thu nhập cá nhân), các khoản thu hoa lợi công sản Hoặc có những khoản chi mà chỉ ngân sách cấp xã thực hiện mới đảm bảo tính kịp thời, đúng đối tượng như: chi thực hiện chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với người

có công và đối với các đối tượng xã hội như trẻ em mồ côi, người khuyết tật, hộ nghèo, chi khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, chi duy tu bảo dưỡng công trình giao thông công cộng do xã quản lý… Qua đó cho thấy, muốn nâng cao hiệu lực của các chính sách thu, chi NSNN thì nhất thiết phải phát huy tốt vai trò của quản lý ngân sách cấp xã trong mọi hoạt động của NSNN Và một đặc điểm rất riêng biệt của ngân sách cấp xã so với các ngân sách khác, đó là: ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt, không có đơn vị dự toán cấp dưới, là đơn vị vừa quản lý ngân sách, vừa thực hiện các nghiệp vụ tài chính, thuế, tài vụ và quản lý quỹ ngân sách, vừa quản lý quỹ tiền mặt, tài sản và quản lý các hoạt động kinh tế, dịch vụ trên địa bàn Với đặc thù này, để nghiên cứu và tìm ra phương thức quản lý phù hợp là một trong những vấn đề mà các ngành, các cấp quan tâm để ngân sách cấp xã thực sự là công cụ và phương tiện vật chất giải quyết toàn bộ mối quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân bằng pháp luật

1.2.2.2 Vai trò của quản lý ngân sách xã

Chính quyền cấp xã có vị trí quan trọng trong hệ thống chính quyền Nhà nước, là cấp trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ cụ thể về quản lý hành chính Nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh - quốc phòng ở cơ sở, đảm bảo cho các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống

Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, cấp xã phải có ngân sách đủ mạnh để góp phần thực hiện tốt các mục tiêu phát triển KT- XH trên địa bàn cũng như việc đảm bảo quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội…Thông qua thu ngân sách, chính quyền cấp xã kiểm tra, kiểm soát và điều chỉnh các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, chống các hành vi hoạt động phi pháp, trốn lậu thuế và các nghĩa vụ đóng góp khác Thông qua chi ngân sách, cấp xã bố trí các khoản chi nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả các hoạt động của chính quyền cấp xã để giữ vững trật tự trị an; quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hóa;

thực hiện tốt các chính sách xã hội và tăng cường cơ sở vật chất cho xã Vì vậy ngân sách cấp xã có vai trò:

- Là công cụ tài chính chủ yếu để chính quyền cấp xã thực hiện nhiệm vụ

KT - XH đã được phân cấp quản lý, bảo đảm các nguồn vốn để thỏa mãn nhu cầu phát triển kinh tế và các hoạt động văn hóa - xã hội và an ninh - quốc phòng của địa phương

- Đảm bảo huy động, quản lý và giám sát một phần vốn của NSTW hoạt

động trên địa bàn địa phương

1.2.3 Nội dung quản lý ngân sách xã

a- Yêu cầu của lập dự toán ngân sách xã

Dự toán ngân sách xã phải tập hợp được đầy đủ các khoản thu, chi và tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi

Dự toán chi đầu tư phát triển căn cứ vào các dự án đầu tư có đủ điều kiện và nguồn vốn được đảm bảo, ưu tiên bố trí cho các công trình đang thực hiện dở dang

Dự toán chi thường xuyên phải được tuân theo các chính sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành

Lập dự toán ngân sách xã phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi không được vượt quá nguồn thu quy định có thể thực hiện trong năm kế hoạch Nghiêm cấm vay, chiếm dụng vốn hoặc cho vay dưới mọi hình thức để cân đối ngân sách phường

Dự toán phải được lập theo đúng biểu mẫu quy định, đúng thời gian, đúng Mục lục ngân sách Nhà nước, gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của Nhà nước xét duyệt, tổng hợp, đồng thời phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, rõ căn cứ tính toán

b- Căn cứ lập dự toán ngân sách xã

Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự

an toàn xã hội trên địa bàn xã

Chính sách, chế độ thu, chi ngân sách Nhà nước, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách xã; chế độ tiêu chuẩn định mức thu, chi ngân sách của cấp có thẩm quyền ban hành và định mức phân bổ ngân sách do HĐND cấp tỉnh quy định

Số kiểm tra về dự toán NSX do UBND cấp huyện thông báo

Tình hình thực hiện dự toán NSX năm trước, ước thực hiện ngân sách năm hiện hành

c - Trình tự lập dự toán ngân sách xã

Ban tài chính xã phối hợp với cơ quan thuế, tổ đội thuế xã (nếu có), tổ uỷ nhiệm thu, các thôn, đội để tính toán các khoản thu ngân sách trên địa bàn (Trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

Các ban ngành, tổ chức của xã căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao và chế

độ định mức, tiêu chuẩn chi tiến hành lập dự toán chi cho đơn vị, tổ chức mình

Ban Tài chính xã lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xã trình UBND, báo cáo thường trực HĐND xã để xem xét gửi UBND huyện và phòng Tài chính cấp huyện Thời gian báo cáo dự toán ngân sách phường do UBND cấp tỉnh quy định Trên cơ sở đó UBND huyện kiểm tra, tổng hợp và ra quyết định giao nhiệm

vụ thu, chi chính thức cho NSX

Căn cứ nhiệm vụ thu, chi ngân sách phường do UBND cấp huyện giao, UBND xã hoàn chỉnh dự toán thu, chi trình HĐND xã quyết định trước ngày 31/12 năm trước

Dự toán NSX sau khi được HĐND xã quyết định, UBND xã báo cáo UBND cấp huyện và phòng Tài chính cấp huyện; đồng thời thông báo công khai

dự toán NSX theo chế độ công khai tài chính về ngân sách do Thủ tướng Chính Phủ quy định

d- Nội dung dự toán ngân sách xã

Dự toán ngân sách phường gồm hai phần

Phần 1: Dự toán thu ngân sách xã

- Tổng hợp theo nội dung thu được phân cấp

- Dự toán chi tiết thu theo Chương, loại, khoản, mục, tiểu mục của Mục lục NSNN

Phần 2: Dự toán chi ngân sách xã:

- Tổng hợp theo nhiệm vụ chi được giao

- Dự toán chi tiết chi theo Chương, loại, khoản, mục, tiểu mục của Mục lục NSNN

Cụ thể nội dung dự toán thu, chi NSX như sau

*) Nội dung thu NSX theo luật NSNN

- Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%:

+ Thuế tài nguyên, trừ thuế tài nguyên thu từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí;

+ Thuế môn bài;

+ Thuế sử dụng đất nông nghiệp;

+ Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp;

+ Tiền sử dụng đất, trừ thu tiền sử dụng đất tại điểm k khoản 1 Điều 35 của Luật này;

+ Tiền cho thuê đất, thuê mặt nước;

+ Tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước;

+ Lệ phí trước bạ;

+ Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;

+ Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế; thu cổ tức, lợi nhuận được chia tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu; thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu;

- Thu từ quỹ dự trữ tài chính địa phương;

+ Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc địa phương quản lý;

+ Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương;

+ Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện, trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu thì được phép trích lại một phần hoặc toàn bộ, phần còn lại thực hiện nộp ngân sách theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí và quy định khác của pháp luật có liên quan;

+ Lệ phí do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện thu;

+ Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện;

+ Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc địa phương xử lý;

+ Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác;

+ Huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật;

+ Thu kết dư ngân sách địa phương;

+ Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

- Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Thuế giá trị gia tăng, trừ thuế giá trị gia tăng quy định tại điểm a khoản 1 Điều này;

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ thuế thu nhập doanh nghiệp quy định tại điểm đ khoản 1 Điều này;

+ Thuế thu nhập cá nhân;

+ Thuế tiêu thụ đặc biệt, trừ thuế tiêu thụ đặc biệt quy định tại điểm c khoản

- Thu chuyển nguồn của ngân sách địa phương từ năm trước chuyển sang [24]

* Nội dung chi NSX theo luật NSNN

- Chi ngân sách cấp xã là hệ thống những quan hệ phân phối lại các khoản thu nhập phát sinh trong quá trình sử dụng có kế hoạch quỹ tiền tệ tập trung của cấp

xã nhằm thực hiện các chức năng của cấp xã theo quy định của pháp luật Có thể phân loại nội dung chi của ngân sách cấp xã theo những tiêu thức sau

- Căn cứ vào chức năng của Nhà nước: Nội dung chi của ngân sách cấp xã bao gồm chi cho các hoạt động như xây dựng cơ sở hạ tầng, hệ thống quân đội và

an ninh, hệ thống giáo dục, hệ thống an sinh xã hội, hỗ trợ cho các doanh nghiệp, hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước, chi tiêu cho các chính sách đặc biệt, chi khác

- Căn cứ vào quy trình lập ngân sách: Nội dung chi của ngân sách cấp xã bao gồm chi ngân sách cấp xã theo các yếu tố đầu vào và chi ngân sách cấp xã theo yếu tố đầu ra Chi ngân sách cấp xã theo yếu tố đầu vào thông thường có các khoản mục cơ bản như: chi mua sắm tài sản cố định, chi mua tài sản lưu động, chi tiền lương và các khoản phụ cấp, chi bằng tiền khác Chi ngân sách cấp xã theo yếu tố đầu ra gồm mức kinh phí phân bổ cho một cơ quan, đơn vị không căn cứ vào các yếu tố đầu vào mà dựa vào khối lượng công việc đầu ra và kết quả tác động đến mục tiêu hoạt động của đơn vị

- Căn cứ vào tính chất kinh tế: Nội dung chi ngân sách cấp xã bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển Chi thường xuyên là các khoản chi có thời hạn tác động ngắn, mang tính chất bắt buộc và gắn liền với việc duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền nhà nước cấp xã Chi đầu tư phát triển là các khoản chi gắn liền với chức năng kinh tế của Nhà nước, có thời hạn tác động dài Hiện nay, tiêu thức thông dụng để phân loại chi ngân sách cấp xã là căn cứ vào tính chất kinh tế, nội dung cụ thể như sau:

(1) Chi đầu tư phát triển:

Chi đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của tỉnh

Chi đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội bằng nguồn huy động đóng góp của các tổ chức cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định của pháp luật, do HĐND xã quyết định đưa vào ngân sách phường quản lý

Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật [24]

(2) Chi thường xuyên:

- Chi cho hoạt động của các cơ quan nhà nước ở xã:

+ Tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức cấp xã;

+ Sinh hoạt phí đại biểu HĐND;

+ Các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước;

+ Công tác phí;

+ Chi về hoạt động, văn phòng, như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phí bưu điện, điện thoại, hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết;

+ Chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc;

+ Chi khác theo chế độ quy định

- Kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam ở xã

- Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (UBMTTQ), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (ĐTNCSHCM), Hội Cựu chiến binh Việt Nam (HCCB), Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (HLHPN), Hội Nông dân Việt Nam (HND)) sau khi trừ các khoản thu theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có)

- Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ quy định

- Chi cho công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội:

+ Chi huấn luyện dân quân tự vệ, các khoản phụ cấp huy động dân quân tự

vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp

xã theo quy định của Pháp lệnh về dân quân tự vệ;

+ Chi thực hiện việc đăng ký nghĩa vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp xã theo quy định của pháp luật;

+ Chi tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự

an toàn xã hội trên địa bàn xã;

+ Các khoản chi khác theo chế độ quy định

- Chi cho công tác xã hội và hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục thể thao

do xã quản lý:

+ Trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc theo chế độ quy định (không

kể trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc và trợ cấp thôi việc 1 lần cho cán bộ

xã nghỉ việc từ ngày 01/01/1998 trở về sau do tổ chức bảo hiểm xã hội chi); chi thăm hỏi các gia đình chính sách; cứu tế xã hội và công tác xã hội khác;

+ Chi hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục, thể thao, truyền thanh do xã quản lý

- Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hoá, trợ cấp nhà trẻ, lớp mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo và cô nuôi dạy trẻ do xã, thị trấn quản lý (đối với phường do ngân sách cấp trên chi)

- Chi sự nghiệp y tế: Hỗ trợ chi thường xuyên và mua sắm các khoản trang thiết bị phục vụ cho khám chữa bệnh của trạm y tế xã

- Chi sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng do xã quản lý như: trường học, trạm y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn hoá, thư viện, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình cấp và thoát nước công cộng, ; riêng đối với thị trấn còn có nhiệm vụ chi sửa chữa cải tạo vỉa hè, đường phố nội thị, đèn chiếu sáng, công viên, cây xanh (đối với phường do ngân sách cấp trên chi) Hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định

- Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật [24]

Căn cứ vào định mức, chế độ, tiêu chuẩn của Nhà nước; HĐND cấp tỉnh quy định cụ thể mức chi thường xuyên cho từng công việc phù hợp với tình hình đặc điểm và khả năng NSĐP

1.2.3.2 Chấp hành dự toán ngân sách xã

Chấp hành NSNN là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm trở thành hiện thực Do đó, góp phần thực hiện các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của xã Cũng qua việc chấp hành ngân sách sẽ bảo đảm kiểm

tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế - tài chính của Nhà nước, đánh giá sự phù hợp giữa chính sách với thực tiễn

Đối với công tác quản lý điều hành NSNN, chấp hành NSNN là khâu cốt yếu

có ý nghĩa quyết định với một chu trình ngân sách Nếu khâu lập kế hoạch đạt kết quả tốt thì cơ bản cũng mới dừng ở trên giấy, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng

có biến thành hiện thực hay không là tuỳ thuộc vào khâu chấp hành ngân sách Hơn nữa, chấp hành ngân sách thực hiện tốt sẽ có tác dụng tích cực trong việc thực hiện khâu tiếp theo là quyết toán NSNN

Yêu cầu đầu tiên của chấp hành ngân sách là ngân sách sẽ được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, cả về khía cạnh tài chính cũng như chính sách trong dự toán ngân sách Quá trình chấp hành ngân sách không chỉ là bảo đảm sự tuân thủ dự toán ngân sách, mà còn phải phù hợp với những thay đổi không lường trước trong môi trường kinh tế vĩ mô vẫn có thể xảy ra trong năm và cần được phản ánh trong quá trình điều hành ngân sách

Điều chỉnh việc thực thi ngân sách cho phù hợp với những thay đổi quan trọng trong môi trường kinh tế vĩ mô cũng là một yêu cầu hết sức quan trọng nhằm tránh gián đoạn hoặc giảm số lượng, chất lượng hoạt động của các cơ quan, đơn vị Phải kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện để bảo đảm thu đúng, thu đủ, thu kịp thời vào ngân sách nhà nước và sử dụng một cách hiệu quả những nguồn lực tài chính khan hiếm

* Những căn cứ tổ chức chấp hành Ngân sách xã

- Phải dựa vào các văn bản pháp luật hiện hành như: Luật NSNN, Các văn bản pháp luật thuế, Luật phí và lệ phí và các văn bản dưới luật về thu NSNN Các văn bản pháp luật hiện hành là cơ sở pháp lý để tố chức chấp hành thu NSX

- Dựa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch phát triển sản xuất kinh doanh trên địa bàn Có thể nói kế hoạch phát triển kinh tế nói chung là căn cứ quan trọng để đề ra các biện pháp quản lý thu NSX cho phù hợp Kế hoạch phát triển sản xuất kinh doanh ở xã là căn cứ có tính hiện thực để tính toán số thu dự kiến cho từng đơn vị trên địa bàn xã

* Những căn cứ tổ chức chấp hành chi Ngân sách xã

Về nguyên tắc: Các đơn vị dự toán ngân sách và các tổ chức được NSNN hỗ trợ thường xuyên phải mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước theo hướng dẫn của Bộ Tài chính; chịu sự kiểm tra của cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước trong quá trình thanh toán, sử dụng kinh phí Các khoản thanh toán về cơ bản theo nguyên tắc chi trả trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước

- Căn cứ mức chi được duyệt của từng chỉ tiêu trong dự toán Có thể nói đây

là căn cứ mang tính quyết định nhất trong việc chấp hành dự toán chi NSX Hầu hết các nhu cầu chi đã có tiêu chuẩn, định mức và được cơ quan quyền lực Nhà nước xét duyệt thông qua Trong điều kiện hiện nay, cùng với việc tăng cường quản lý Nhà nước bằng pháp luật, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý NSNN ngày càng được hoàn thiện và cụ thể hoá

- Dựa vào khả năng nguồn kinh phí có thể dành cho nhu cầu chi cho NSX trong mỗi kỳ báo cáo Các khoản chi của ngân sách luôn bị giới hạn ràng buộc bởi khả năng huy động các nguồn thu, tránh trường hợp “chi chịu” làm cho các khoản

nợ của xã kéo dài năm này qua năm khác Mặc dù vậy, các khoản chi đã được ghi trong dự toán nhưng khi số thu không đảm bảo vẫn phải thực hiện cắt giảm một phần nhu cầu chi Đây là một trong những giải pháp thiết lập lại sự cân đối giữa thu

và chi NSX trong quá trình chấp hành dự toán NSX

Trường hợp không đủ nguồn chi trả, thì sắp xếp các yêu cầu chi theo thứ tự

ưu tiên Trước hết là các khoản chi tiền lương, phụ cấp của cán bộ xã phải trả đầy

đủ, kịp thời; Tiếp đến là các khoản chi cho các hoạt động, chi sự nghiệp không thể trì hoãn được

- Dựa vào các chính sách chế độ chi NSNN hiện hành Đây là căn cứ mang tính pháp lý cho công tác tổ chức chấp hành dự toán chi NSX Bởi vì tính hợp lệ của các khoản chi ngân sách sẽ được phán xét trên cơ sở chính sách, chế độ chi của Nhà nước hiện đang có hiệu lực thi hành

* Chấp hành thu Ngân sách xã

- Dựa trên cơ sở các chính sách thu NSNN hiện hành; các chỉ tiêu thu nộp

đã được duyệt trong dự toán năm, mà trực tiếp là dự toán tháng, quý để tổ chức

chấp hành thu NSX sao cho vừa đảm bảo hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch thu được giao lại vừa thực hiện nghiêm chỉnh các chính sách thu ngân sách của Nhà nước

- Thường xuyên thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát đối với các hoạt động kinh tế tài chính trên địa bàn nhằm điều chỉnh các hoạt động thu theo đúng chủ trương của Nhà nước Đồng thời kịp thời phát hiện và bồi dưỡng những ngành nghề, những cơ sở sản xuất kinh doanh có nhiều tiềm năng phát triển để vừa thúc đẩy kinh tế, xã hội vừa bổ sung nguồn thu cho NSX

- Tất cả các khoản thực tế phát sinh trên địa bàn luôn phải đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời vào NSNN Các khoản thu NSX đều phải được nộp vào tài khoản NSX tại Kho bạc nhà nước nơi giao dịch Quá trình chấp hành thu NSX được quản lý chặt chẽ đến từng khoản thu:

* Đối với các khoản thu NSX được hưởng 100% và phân theo tỷ lệ %

- Căn cứ dự toán thu theo tháng, quý đã báo cáo Chủ tịch UBND xã, trước khi đến thời điểm thu Ban Tài chính xã báo cáo lại với chủ tịch UBND xã đồng thời thông báo rộng rãi công khai cho các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp chuẩn bị sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ nộp của mình

- Căn cứ đặc điểm hình thành nguồn thu của mỗi khoản thu, Ban tài chính xã lựa chọn thời điểm huy động cho phù hợp

- Tùy theo phạm vi phát sinh của mỗi khoản thu mà tổ chức lực lượng và địa điểm thu nộp cho phù hợp

- Các khoản thu do Ban tài chính xã tổ chức thu phải nộp kịp thời vào KBNN

* Đối với các khoản thu bổ sung từ ngân sách cấp trên

- Căn cứ số thu bổ sung từ ngân sách cấp trên đã thông báo chính thức khi giao kế hoạch năm, hàng tháng xã đề nghị phòng TC - KH huyện cấp phát bổ sung cho NSX

- Căn cứ dự toán số cấp bổ sung cho từng xã và khả năng cân đối của ngân sách huyện, phòng TC - KH huyện thông báo số bổ sung hàng tháng cho xã chủ động điều hành ngân sách Số bổ sung từ ngân sách huyện cho NSX phải được

chuyển vào tài khoản của NSX ở KBNN KBNN sẽ hạch toán toàn bộ số bổ sung này vào tài khoản thu NSX và quỹ NSX

* Chấp hành chi Ngân sách xã

- Những yêu cầu cơ bản trong tổ chức chấp hành chi NSX

+ Nhu cầu chi nào đã được ghi trong dự toán chi và được duyệt phải cố gắng cấp đủ và đúng tiến độ đã xác định trong dự toán chi tháng, quý

+ Tích cực kiểm tra, giám sát quá trình sử dụng vốn NSX sao cho mỗi đồng vốn cấp ra đều được sử dụng đúng mục đích và tiết kiệm

+ Tôn trọng quyền kiểm soát chi NSX của KBNN Từng bước mở rộng phạm vi thanh toán các khoản chi NSX trực tiếp qua KBNN Tổ chức chấp hành chi NSX phải chi tiết đến từng mục, tiểu mục Trong trường hợp cần điều chỉnh lại một

số mục tiểu mục chi nào đó phải được phép của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

+ Mọi nghiệp vụ chi NSX đều phải được ghi nhận trên các chứng từ hợp lệ (đúng các mẫu chứng từ do Bộ Tài chính phát hành, đã được ghi đầy đủ các tiêu thức, đã có đầy đủ chữ ký của những người có liên quan và dấu của UBND xã)

- Những nội dung cơ bản trong quá trình chấp hành chi thường xuyên của ngân sách phường:

+ Đối với các khoản chi lương và phụ cấp cán bộ, công chức xã nhất thiết phải được ưu tiên chi trả đầy đủ, không được để nợ sang năm sau

+ Các khoản chi cho hoạt động, chi sự nghiệp được thực hiện theo tiến độ và khả năng nguồn thu của từng xã, Sắp xếp để số chi năm nào được giải quyết ngay trong năm đó Trong trường hợp khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm nhưng trong năm không chi hết thì không được chi tiếp vào năm sau hoặc cộng vào dự toán năm sau

+ Thường xuyên kiểm tra, giám sát quá trình sử dụng kinh phí để đảm bảo mọi khoản chi đều được sử dụng đúng dự toán, đúng mục đích, đúng đối tượng Những nội dung cơ bản trong tổ chức chấp hành các khoản chi đầu tư phát triển của ngân sách phường:

+ Tất cả các công trình được đầu tư bằng nguồn vốn NSX nhất thiết phải tổ chức đấu thầu công khai (trừ trường hợp đặc biệt thi công theo hình thức chỉ định

thầu) để có thể lựa chọn được các nhà thầu có đủ khả năng theo đúng quy định trong điều lệ quản lý đầu tư và xây dựng do chính phủ ban hành

+ Khi thực hiện chi đầu tư xây dựng cơ bản, UBND xã phải thực hiện đầy đủ những quy định về đầu tư xây dựng do cấp có thẩm quyền ban hành

+ Đối với công tác báo cáo thanh quyết toán vốn đầu tư phải thực hiện đúng chế độ đã quy định

* Cân đối thu chi NSX

Để có thể thiết lập sự cân đối giữa thu và chi ngân sách xã trong quá trình chấp hành cần phải quan tâm và xử lý tốt các vấn đề sau:

Một là, luôn quán triệt quan điểm “lường thu mà chi” trong quá trình tổ chức

chấp hành ngân sách phường Đây là quan điểm xuyên suốt trong quá trình quản lý ngân sách, đặc biệt là khâu chấp hành

Hai là, xử lý tốt các nghiệp vụ phát sinh có liên quan đến tăng giảm thu chi

ngân sách xã

Ba là, trong dự toán chi NSX có bố trí khoản dự phòng tính từ 2% đến 5%

dự toán chi NSX cả năm kế hoạch Khoản dự phòng này được sử dụng khi phát sinh các công việc đột xuất như khắc phục hậu quả thiên tai, dịch họa và các nhu cầu chi cấp thiết khác Việc sử dụng số dự phòng của NSX do UBND xã quyết định

Bốn là, khi xảy ra thiếu hụt tạm thời do nguồn thu trong kế hoạch chưa tập

trung kịp hoặc có nhiều nhu cầu chi phát sinh trong cùng thời điểm dẫn đến mất cân đối tạm thời về quỹ ngân sách thì tùy từng trường hợp cụ thể để xử lý Khi tổ chức chấp hành dự toán NSX trong một số trường hợp kế hoạch ngân sách đã được duyệt

có thể phải điều chỉnh từng phần (điều chỉnh các chỉ tiêu thu chi nhưng mang tính cục bộ, về căn bản không ảnh hưởng tới tổng thể kế hoạch ngân sách năm như: Nhà nước có thể thay đổi về chính sách chế độ, tình hình kinh tế, xã hội có những biến động nhưng không lớn)

1.2.3.3 Quyết toán ngân sách xã

Quyết toán ngân sách xã là việc tổng kết, đánh giá việc thực hiện ngân sách xã trong một thời gian nhất định, được cơ quan cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn

a - Ghi chép về ngân sách xã

Mở hệ thống sổ sách, chứng từ kế toán

Thực hiện việc ghi chép các nghiệp vụ phát sinh: mọi khoản thu, chi NSX phát sinh phải được ghi chép, phản ánh đầy đủ vào hệ thống chứng từ, sổ sách, báo cáo kế toán theo quy định Việc hạch toán kế toán và quyết toán ngân sách phải thực hiện theo đúng mục lục NSNN và chế độ kế toán NSX hiện hành

Lập báo cáo kế toán, quyết toán theo đúng các biểu mẫu và thực hiện báo cáo định kỳ hàng tháng, quý theo quy định

Kho bạc nhà nước huyện, thành, thị nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu chi quỹ NSX theo quy định Định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi NSX, tồn quỹ NSX gửi UBND xã và có thể báo cáo đột xuất khi có yêu cầu

b- Công tác khóa sổ và quyết toán ngân sách xã hàng năm

Để thực hiện việc khóa sổ kế toán và quyết toán ngân sách hàng năm, Ban Tài chính xã cần thực hiện một số việc sau

Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán, có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào ngân sách và giải quyết kịp thời nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt ngân sách phải có phương án chủ động sắp xếp lại các khoản chi để đảm bảo cân đối ngân sách phường

Phối hợp với KBNN thành phố nơi giao dịch để đối chiếu tất cả các khoản thu, chi NSX trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ chính xác các khoản thu, chi theo mục lục NSNN, kiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp ngân sách theo

và được thanh quyết toán theo quy định

c - Lập báo cáo quyết toán ngân sách xã hàng năm

Ban Tài chính lập báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã hàng năm theo đúng biểu, đúng mục lục NSNN báo cáo UBND xã xem xét để trình HĐND xã phê chuẩn, đồng thời gửi phòng Tài chính - kế hoạch huyện, thành, thị để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho phòng Tài chính - kế hoạch huyện, thành, thị do UBND tỉnh quy định

Quyết toán chi NSX không được lớn hơn quyết toán thu NSX Số chênh lệch thu lớn hơn chi gọi là kết dư ngân sách xã Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) sẽ được chuyển vào thu ngân sách năm sau

Sau khi HĐND xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho HĐND xã, UBND xã, Phòng Tài chính - kế hoạch huyện, thành, thị; Kho bạc Nhà nước huyện, thành, thị nơi giao dịch (để làm thủ tục ghi kết dư ngân sách), lưu Ban tài chính xã và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân xã biết

Phòng Tài chính - kế hoạch huyện, thành, thị là đơn vị được giao trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi NSX, trường hợp có sai sót phải báo cáo UBND huyện, thành, thị yêu cầu HĐND xã điều chỉnh

d - Thời hạn chỉnh lý quyết toán ngân sách xã

Theo quy định, thời gian chỉnh lý quyết toán NSX được thực hiện đến hết 31/01 của năm sau

1.2.3.4 Công khai quyết toán ngân sách xã

Công khai quyết toán ngân sách xã là biện pháp nhằm phát huy quyền làm chủ của cán bộ, công chức Nhà nước, tập thể người lao động và nhân dân trong việc thực hiện quyền kiểm tra, giám sát quá trình quản lý và sử dụng vốn, tài sản Nhà nước; huy động, quản lý và sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân theo quy định của pháp luật; phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm chế độ quản lý tài chính; bảo đảm sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

1.2.3.5 Kiểm tra, thanh tra trong quản lý ngân sách xã

a - Kiểm tra quản lý ngân sách xã

Kiểm tra tiến hành ở tất cả các khâu trong quy trình quản lý ngân sách xã Kiểm tra là một biện pháp nhằm đảm bảo cho các quy định về chế độ NSX, đảm

bảo quy định về chế độ kế toán được chấp hành nghiêm chỉnh, việc kiểm tra, kiểm toán phải được tiến hành một cách thường xuyên và ở tất cả các bước trong quản lý NSX Kiểm tra để phát hiện ra những vấn đề không đúng chế độ, không đúng pháp luật để từ đó có các biện pháp xử lý và uốn nắn kịp thời

Nâng cao vai trò giám sát của HĐND xã đối với công tác ngân sách xã; các

cơ quan tài chính cấp trên, đặc biệt là phòng Tài chính - kế hoạch huyện, thành, thị phải thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn về mặt chuyên môn nghiệp vụ cho công tác quản lý NSX

Việc tiến hành kiểm tra nội bộ là vô cùng quan trọng; đồng thời UBND cấp trên, các cơ quan chức năng, các cơ quan bảo vệ pháp luật sẵn sàng vào cuộc khi có dấu hiệu để tìm ra, ngăn chặn, xử lý những sai phạm,… từ đó làm cho NSX hoạt động theo đúng quỹ đạo, hiệu quả, nền tài chính lành mạnh

Hình thức kiểm tra bao gồm:

Kiểm tra định kỳ: Đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng theo kế hoạch nhất định Việc kiểm tra được tiến hành đối với hoạt động của NSX trong một thời gian nhất định

Kiểm tra đột xuất: đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng một cách đột xuất, thường khi có các sự việc xảy ra hoặc có đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác quản lý NSX

Kiểm tra thường xuyên: đây là công tác kiểm tra thường xuyên trong quá trình hoạt động của NSX Công tác kiểm tra thường gắn với các cơ quan chủ quản của NSX như ngành tài chính, Thuế, KBNN…

b Thanh tra trong quản lý ngân sách xã

Thanh tra là một hoạt động cần thiết cho sự phát triển của NSX Thanh tra các hoạt động kinh tế của ngân sách nhằm đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu, chi ngân sách trong một thời kỳ; đối chiếu việc chấp hành thực tế so với các chế độ, định mức, tiêu chuẩn quy định hiện hành Từ đó phát hiện ra những sai sót, hạn chế trong công tác NSX Trên cơ sở đó có các định hướng, biện pháp cho sự phát triển của NSX trong giai đoạn tiếp theo

1.2.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã

1.2.4.1 Yếu tố về điều kiện kinh tế - xã hội

Ngân sách Nhà nước là tổng hòa các mối quan hệ kinh tế xã hội, luôn chịu sự tác động của các yếu tố, cũng như các chính sách kinh tế - xã hội và cơ chế quản lý tương ứng, cụ thể:

- Về kinh tế: Kinh tế quyết định các nguồn lực tài chính và ngược lại các

nguồn lực tài chính cũng tác động mạnh mẽ đối với quá trình đầu tư phát triển và hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế Kinh tế ổn định, tăng trưởng và phát triển bền vững là cơ sở đảm bảo vững chắc của nền tài chính, mà trong đó NSNN là khâu trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong phân phối các nguồn lực tài chính quốc gia Kinh tế càng phát triển nền tài chính càng ổn định

và phát triển, vai trò của NSNN được nâng cao, thông qua các chính sách tài khóa, thực hiện việc phân bố nguồn lực cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội Hai yếu

tố này luôn vận động trong mối quan hệ hữu cơ

- Về xã hội: Xã hội ổn định bởi chế độ chính trị ổn định Sự ổn định về chính trị - xã hội là cơ sở để động viên mọi nguồn lực và nguồn tài nguyên quốc gia cho

sự phát triển Mặt khác, chính trị - xã hội cũng hình thành nên môi trường và điều kiện để thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và quốc tế; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng như tăng trưởng các nguồn lực tài chính

1.2.4.2 Yếu tố về cơ chế quản lý ngân sách phường và chính sách khuyến khích khai thác các nguồn tài chính

Đổi mới cơ chế quản lý hệ thống NSNN, trọng tâm là hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách, phân định thu - chi giữa các cấp ngân sách, mở rộng quyền chi phối quỹ dự trữ tài chính và quỹ dự phòng, nâng cao quyền tự quyết của ngân sách cấp dưới trong hệ thống NSNN, đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý

hệ thống ngân sách quốc gia Trong 20 năm qua, việc liên tục đổi mới cơ chế quản

lý ngân sách, đã đem lại những chuyển biến tích cực và hiệu quả quan trọng trong quản lý hệ thống ngân sách Quốc gia Nhờ đó nguồn thu ngân sách không ngừng tăng lên, đầu tư công ngày càng có vị thế, NSNN từng bước đi vào thế cân đối tích cực, trong quá trình phát triển kinh tế theo xu thế hội nhập

Hệ thống các chính sách trích thường thu vượt kế hoạch vào ngân sách các cấp ngân sách địa phương, quyền chi phối kết dư ngân sách cuối năm và sử dụng quỹ tài chính, quỹ dự phòng đã tạo ra động lực mạnh mẽ cho các cấp chính quyền địa phương phát huy tính năng động sáng tạo trong khai thác các nguồn thu hiện hữu và các nguồn thu tiềm năng của địa phương Đây là động lực rất quan trọng cho mở rộng nguồn thu, tăng thu ngân sách và đảm bảo cân đối bền vững của hệ thống ngân sách quốc gia

1.2.4.3 Yếu tố về bộ máy và cán bộ

Khi nói đến cơ cấu tổ chức một bộ máy quản lý thu, chi ngân sách người ta thường đề cập đến quy mô nhân sự của nó và trong sự thiết lập ấy chính là cơ cấu tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu, chi ngân sách và các mối quan hệ giữa cấp trên

và cấp dưới, giữa các bộ phận trong quá trình thực hiện chức năng này Hay nói cách khác, điều quan trọng hơn cả là phải thiết lập cụ thể rõ ràng, thông suốt các

“mối quan hệ ngang” và các “mối quan hệ dọc” Sự thiết lập ấy được biểu hiện thông qua qui định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp, các bộ phận trong

tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu chi ngân sách Quy định chức năng nhiệm vụ của bộ máy và cán bộ quản lý thu, chi theo chức năng trách nhiệm quyền hạn giữa

bộ phận này với bộ phận khác, giữa cấp trên với cấp dưới trong quá trình phân công phân cấp quản lý đó Nếu việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp thành phố không rõ ràng, cụ thể thì dễ xảy ra tình trạng hoặc thiếu trách nhiệm, hoặc lạm quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý thu, chi ngân sách Nếu bộ máy và cán bộ năng lực trình độ thấp thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách Do đó tổ chức bộ máy và cán bộ là nhân tố rất quan trọng trong quá trình tổ chức quản lý thu, chi ngân sách

1.2.4.4 Yếu tố về trình độ phát triển kinh tế và mục tiêu thu nhập

Việc quản lý thu, chi ngân sách luôn chịu ảnh hưởng của nhân tố về trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập của người dân trên địa bàn Khi trình độ kinh tế phát triển và mức thu nhập bình quân của người dân tăng lên, không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động nguồn ngân sách và sử dụng có hiệu quả, mà nó còn đòi hỏi các chính sách, chế độ, định mức kinh tế - tài chính, mức chi tiêu ngân