Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu đặc điểm sinh học và biện pháp nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei (Fortune) Pynaert) làm cơ sở cho công tác bảo tồn loài cây này tại tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VN

VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT

BÙI VĂN HƯỚNG

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP NHÂN GIỐNG

LOÀI HOÀNG LIÊN Ô RÔ LÁ DÀY (MAHONIA BEALEI (FORTUNE)

PYNAERT) LÀM CƠ SỞ CHO CÔNG TÁC BẢO TỒN LOÀI CÂY NÀY

TẠI TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SỸ SINH HỌC

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VN

VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT

BÙI VĂN HƯỚNG

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP NHÂN GIỐNG

LOÀI HOÀNG LIÊN Ô RÔ LÁ DÀY (MAHONIA BEALEI (FORTUNE)

PYNAERT) LÀM CƠ SỞ CHO CÔNG TÁC BẢO TỒN LOÀI CÂY NÀY

TẠI TỈNH LÀO CAI

Chuyên ngành: Thực vật học

Mã số: 60 42 01 11

LUẬN VĂN THẠC SỸ SINH HỌC

Người hướng dẫn khoa học

TS BÙI VĂN THANH

Hà Nội, 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được

sự giúp đỡ của các thầy, cô, các nhà khoa học trong lĩnh vực sinh học, hóa học

và lâm nghiệp

Trước hết tôi xin được trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Bùi Văn Thanh, người thầy hướng dẫn đã tận tình giúp đỡ và có những ý kiến, góp

ý vô cùng quý báu để tôi thực hiện và hoàn thành tốt luận văn của mình

Tôi xin trân trọng cảm ơn những ý kiến đóng góp của các thầy, cô phòng Đào tạo sau đại học - Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật trong quá trình học tập và hoàn thiện luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo cơ quan, đồng nghiệp phòng Bảo tồn Thiên nhiên - Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình tôi tham gia khóa học và hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của các cán bộ phòng Khoa học - Hợp tác quốc tế, Vườn Quốc gia Hoàng Liên và nhân dân, cán bộ quản lý các

xã đã tạo điều kiện, tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình điều tra, nghiên cứu và thu thập số liệu

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn của mình tới người thân trong gia đình, những người đã luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Đề tài được sự hỗ trợ về kinh phí bởi Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (mã số: VAST.ĐLT.04/15-16), Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia - Nafosted (mã số: 106-NN.03-2016.49), Quỹ học bổng Nagao tại Việt Nam, sự hỗ trợ thiết bị nghiên cứu thực địa của Quỹ IDEAWILD

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận văn

Bùi Văn Hướng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các số liệu và kết quả trong luận văn này là trung thực

và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tất cả các nguồn thông tin trích dẫn trong luận văn đã được liệt kê trong tài liệu tham khảo Nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm./

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận văn

Bùi Văn Hướng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH ẢNH

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

4 Cấu trúc của luận văn 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 4

1.1 Phân loại thực vật 4

1.2 Giá trị sử dụng 6

1.3 Kỹ thuật nhân giống bảo tồn 8

2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 8

2.1 Phân loại thực vật 8

2.2 Giá trị sử dụng 11

2.3 Nghiên cứu về nhân giống bảo tồn 11

3 Đánh giá chung 11

4 Tổng quan khu vực nghiên cứu 12

4.1 Điều kiện tự nhiên 12

4.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 17

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Đối tượng nghiên cứu 19

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 19

2.3 Nội dung nghiên cứu 19

2.4 Phương pháp nghiên cứu 20

2.4.1 Phương pháp kế thừa 20

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của cây Hoàng liên ô rô lá dày 20

2.4.3 Phương pháp nghiên cứu nhân giống hữu tính từ hạt 22

2.4.4 Phương pháp nghiên cứu nhân giống vô tính từ thân, cành 24

2.4.5 Phương pháp nghiên cứu giá trị sử dụng và thành phần hóa học của loài Hoàng liên ô rô lá dày 26

2.4.6 Phương pháp xử lý số liệu 29

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 31

3.1 Đặc điểm sinh học của cây Hoàng liên ô rô lá dày 31

3.1.1 Đặc điểm hình thái 31

3.1.2 Đặc điểm sinh trưởng, tái sinh và mật độ tự nhiên của loài Hoàng liên ô rô lá dày 36

3.1.3 Đặc điểm sinh thái học loài Hoàng liên ô rô lá dày 37

3.1.4 Xây dựng bản đồ phân bố tiềm năng của loài Hoàng liên ô rô lá dày 40 3.2 Kết quả nhân giống hữu tính loài Hoàng liên ô rô lá dày từ hạt 43

3.2.1 Một số đặc điểm và chỉ tiêu của hạt Hoàng liên ô rô lá dày 43

3.2.2 Tỷ lệ nảy mầm của hạt Hoàng liên ô rô lá dày 44

3.3 Kết quả nhân giống vô tính Hoàng liên ô rô lá dày bằng phương pháp giâm hom 45

3.3.1 Ảnh hưởng của loại hom và kích thước hom đến tỷ lệ sống của hom Hoàng liên ô rô lá dày 45

3.3.2 Ảnh hưởng của loại chất và nồng độ chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ sống của hom giâm 49

3.3.3 Ảnh hưởng của thời vụ giâm hom đến tỷ lệ sống của hom Hoàng liên ô

rô lá dày 53

3.4 Tình hình khai thác và giá trị sử dụng của loài Hoàng liên ô rô lá dày 56

3.4.1 Tri thức bản địa trong khai thác và sử dụng loài Hoàng liên ô rô lá dày 56

3.4.2 Thành phần hóa học và kết quả thử nghiệm hoạt tính sinh học 57

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 59

1 Kết luận 59

2 Kiến nghị 60

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN 61 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Chỉ tiêu theo dõi đặc điểm sinh học của loài Hoàng liên ô rô lá dày 21 Bảng 2.2 Công thức thí nghiệm tỷ lệ nảy mầm của hạt 23 Bảng 2.3 Công thức thí nghiệm ảnh hưởng của loại hom và kích thước hom đến tỷ lệ sống của hom giâm 25 Bảng 2.4 Công thức thí nghiệm ảnh hưởng của loại chất và nồng độ chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ sống của hom giâm 26 Bảng 2.5 Công thức thí nghiệm ảnh hưởng của thời vụ đến tỷ lệ sống của hom giâm 26 Bảng 3.1 Đặc điểm hình thái loài Hoàng liên ô rô lá dày 31 Bảng 3.2 Dẫn liệu bổ sung một chỉ tiêu đặc điểm hình thái của loài Hoàng liên

ô rô lá dày 35 Bảng 3.3 Mật độ cá thể loài Hoàng liên ô rô lá dày 37 Bảng 3.4 Đặc điểm tự nhiên tại khu vực Hoàng liên ô rô lá dày phân bố 38

Bảng 3.5 Đặc điểm tự nhiên khu vực loài Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia

bealei) và loài Hoàng liên ô rô (Mahonia nepalensis) phân bố 39

Bảng 3.6 Các loài thực vật chủ yếu tại các điểm nghiên cứu có loài Hoàng liên ô rô lá dày phân bố 40 Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu của hạt Hoàng liên ô rô lá dày 43 Bảng 3.8 Kết quả theo dõi độ nảy mầm của hạt Hoàng liên ô rô lá dày 44 Bảng 3.9 Ảnh hưởng của loại hom và kích thước hom đến tỷ lệ sống của hom 46 Bảng 3.10 Ảnh hưởng của loại hom và kích thước hom đến hiệu quả giâm hom Hoàng liên ô rô lá dày sau 90 ngày 47

Bảng 3.11 Ảnh hưởng của loại chất và nồng độ của chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ sống của hom 50 Bảng 3.12 Ảnh hưởng của loại chất kích thích sinh trưởng và nồng độ của chúng đến hiệu quả nhân giống loài Hoàng liên ô rô lá dày sau 90 ngày 52 Bảng 3.13 Ảnh hưởng của thời vụ giâm hom đến tỷ lệ hình thành cây con của hom Hoàng liên ô rô lá dày 54 Bảng 3.14 Ảnh hưởng của thời vụ đến hiệu quả nhân giống loài Hoàng liên ô

rô lá dày sau 90 ngày 55

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Bản đồ Landsat 8 khu vực Hoàng liên sơn năm 2016 tỉnh Lào Cai

16

Hình 3.1 Cây Hoàng liên ô rô lá dày 32

Hình 3.2 Cụm hoa Hoàng liên ô rô lá dày 32

Hình 3.3 Hoa Hoàng liên ô rô lá dày 33

Hình 3.4 Quả và Hạt Hoàng liên ô rô lá dày 33

Hình 3.5 Sự hình thành chồi mới 36

Hình 3.6 Cây con tái sinh trong tự nhiên 36

Hình 3.7 Bản đồ dự báo khả năng phân bố của loài Hoàng liên ô rô lá dày 41

Hình 3.8 Bản đồ khu vực thích hợp cho phân bố của loài Hoàng liên ô rô lá dày 42

Hình 3.9 Hoàng liên ô rô lá dày (Mahonia bealei) được buôn bán 57

Hình 3.10 Công thức cấu tạo của 3 chất mới được xác định trong loài Hoàng liên ô rô lá dày 58

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên, việc bảo tồn các loài động, thực vật quý hiếm có nguy cơ

bị tuyệt chủng giữ một vị trí quan trọng không chỉ về mặt khoa học mà còn liên quan toàn diện, lâu dài đến sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường

Lào Cai là một tỉnh miền núi phía Bắc có hệ sinh thái vô cùng đặc biệt với dãy núi Hoàng Liên Sơn, cùng đỉnh Phan-xi-păng cao 3.143m được coi là nóc nhà của Đông Dương - nơi hội tụ của nhiều luồng khí hậu, nó chứa đựng một nguồn tài nguyên sinh học rất lớn, với hệ động - thực vật phong phú, đa dạng mang đặc trưng của rừng mưa nhiệt đới Nhiều loài động - thực vật quý hiếm có giá trị đã được tìm thấy ở nơi đây thuộc danh mục các loài động thực vật nguy cấp, quý hiếm, trong đó có loài Hoàng liên ô rô lá dày

Hoàng liên ô rô lá dày có tên khoa học là Mahonia bealei (Fortune) Pynaert, thuộc chi Mã hồ (Mahonia Nutt.) trong họ Hoàng liên gai

(Berberidaceae) Đây là một loài cây bản địa của Việt Nam được sử dụng làm thuốc, làm thực phẩm và làm cảnh [39], có nhiều giá trị nên đã bị khai thác quá mức và sử dụng trực tiếp qua nhiều năm không chú ý đến bảo vệ tái sinh, cùng với nhiều nguyên nhân tác động khác, đã làm cho loài cây này bị suy giảm nghiêm trọng Cùng với một số cây khác như Ngũ gia bì gai, Đảng sâm, Tam thất hoang Sa Pa, từ năm 1996 đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam với mức đang nguy cấp (E), năm 2007 đã được xếp ở mức nguy cấp (EN)

Loài Hoàng liên ô rô lá dày có phạm vi phân bố hẹp, trên thế giới phân

bố ở Trung Quốc và được trồng ở một số nước như Nhật Bản, Mexico, Hoa

Kỳ Ở Việt Nam loài này phân bố ở một số tỉnh miền Bắc như Lào Cai, Hà Giang [39]

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full