Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứuLỜI CẢM TẠ Luận văn này được hoàn thành tại khoa Nông Nghiêp & SHƯD, Trường Đại Học Cần Thơ.. Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ
Trang 1Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG
BỘ MÔN THÚ Y
Đề tài
Khảo sát qui trình và hiệu quả của gieo tinh nhân tạo trên đàn heo
Nông Trường Sông Hậu Thành Phố Cần Thơ
Sinh viên thực hiện: Trần Văn Phương Địa điểm: trại heo Nông Trường Sông Hậu Thời gian: từ tháng 04/2007 đến tháng 07/2007
Cần Thơ, ngày….tháng….năm 2007 C ần Thơ, ngày….tháng….năm 2007
Duyệt bộ môn Duyệt giáo viên hướng dẫn
Cần Thơ, ngày….tháng….năm 2007 Duyệt khoa Nông Nghiệp & SHƯD
Trang 2Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
LỜI CẢM TẠ
Luận văn này được hoàn thành tại khoa Nông Nghiêp & SHƯD, Trường Đại Học Cần Thơ
Xin chân thành biết ơn:
- Ban Giám hiệu Trường Đại Học Cần Thơ
- Ban Chủ nhiêm khoa Nông Nghiệp & SHƯD
- Bộ môn Thú Y
Đã truyền đạt nhũng kiến thức quý báo trong suốt thời gian tôi theo học tại trường
Xin chân thành cảm ơn:
- Thầy Lê Hoàng Sĩ, cô chủ nhiệm, cùng toàn thể quý thầy cô trong Bộ môn Thú Y đã tận tình giúp đỡ tôi trong thời gian vừa qua
- Ban giám đốc công ty CP thủy sản Nông Trường Sông Hậu
- Trạm tinh Nông Trường Sông Hậu
- Cùng toàn thể cán bộ, công nhân viên ngành chăn nuôi đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này
Trang 3
Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm tạ i
Danh mục bảng ii
Danh mục hình iii
Biểu đồ iv
Tóm lược v
Chương 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN - TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 2
2.1 Cơ Sở Lý Luận 2
2.2 Tình Hình Nghiên Cứu Trong Và Ngoài Nước 6
2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 6
2.2.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 6
Chương 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM 8
3.1 Thời gian và địa điểm tiến hành thí nghiệm 8
3.1.1 Thời gian 8
3.1.2 Địa điểm 8
3.1.3 Hệ thống chuồng trại 8
3.1.4 Điều kiện tự nhiên và khí hậu 8
3.2 Phương tiện thí nghiệm 10
3.2.1 Đàn heo của trại Nông Trường Sông Hậu 10
3.2.2 Sổ sách ghi chép 10
3.2.3 Dụng cụ 10
3.2.3 Môi trường pha loãng 11
3.3 Phương pháp tiến hành thí nghiệm 11
3.3.1 Khảo sát qui trình sản xuất tinh của trại 11
a/ Khảo sát lấy tinh 11
b/ Khảo sát phương pháp pha loãng và bảo quản 11
c/ Khảo sát gieo tinh cho heo cái 12
Trang 4Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
3.3.2 Khảo sát hiệu quả Gieo Tinh Nhân Tạo 13
a/ Tỉ lệ thụ thai 13
b/ Số con sơ sinh trên ổ 13
3.4 Phương pháp thu thập số liệu 13
Chương 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 14
4.1 Phương pháp lấy tinh 14
4.2 Phương pháp pha loãng tinh dịch 15
4.2.1 Kỹ thuật pha môi trường 15
4.2.2 Kỹ thuật pha loãng tinh dịch 15
4.3 Thời gian tồn trữ tinh dịch đến khi hoạt lực còn 50% (t5) 16
4.4 Số lượng tinh trùng của một liều gieo 17
4.5 Tỉ lệ thụ thai 19
4.6 Số con đẻ ra trên ổ 21
Chương 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 22
5.1 Kết luận 22
5.2 Đề nghị 22
TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 5Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Trang
Bảng 1 Các chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch (theo tiêu chuẩn nhà nước TCVN
1859/76 ban hành n ăm 1976) 6
Bảng 2 Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm 2006 và đầu năm 2007 9
Bảng 3 Thành phần hóa chất môi trường BTS 11
Bảng 4 Thời gian tồn trữ tinh dịch đến khi hoạt lực còn 50% .16
Bảng 5 Theo dõi số lượng tinh trùng của một liều gieo 17
Bảng 6 Tỉ lệ phối thụ thai của trại heo Nông Trường Sông Hậu 18
Bảng 7 So sánh tỉ lệ thụ thai giữa trại heo Nông Trường Sông Hậu với các hộ dân chăn nuôi chung quanh trại trong năm 2006 19
Bảng 8 So sánh số con đẻ ra trên ổ giữa trại heo Nông Trường Sông Hậu với các hộ dân chăn nuôi chung quanh trại trong năm 2006 21
BIỂU ĐỒ
Trang 6Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Trang
Biểu đồ 1 Nhiệt độ trung bình trong năm 2006 và những tháng đầu năm 2007 9 Biểu đồ 2 So sánh tỉ lệ thụ thai giữa trại với hộ dân chăn nuôi chung quanh trại
20 Biểu đồ 3 So sánh số con sinh ra trên ổ giữa trại Nông trường Sông Hậu với hộ
dân chăn nuôi chung quanh trại 21
Trang 7Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
DANH MỤC HÌNH
Hình 1 Ô chuồng lấy tinh của trại
Hình 2 Nọc được đưa đến ô chuồng để lấy tinh Hình 3 Kính hiển vi và dụng cụ pha tinh Hình 4 Nọc đang xuất tinh
Hình 5 Gieo tinh cho heo
Hình 6 Giá nhảy cố định
Trang 8Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
- Tỉ lệ thụ thai tại trại heo Nông Trường Sông Hậu: 77.79 ± 0.97%
- Tỉ lệ thụ thai của các hộ dân chăn nuôi chung quanh Nông Trường:
Trang 9Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Chương 1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong ngành chăn nuôi nói chung, chăn nuôi heo nước ta là một trong những ngành then chốt đáp ứng các nhu cầu về thực phẩm ngày càng tăng của con người
Việc áp dụng gieo tinh nhân tạo vào thực tế sản xuất chăn nuôi để có thể tăng nhanh sản phẩm trong một thời gian ngắn và cho hiệu quả cao, nhờ những
ưu điểm nổi bật của gieo tinh nhân tạo mang lại như: kéo dài thời gian sử dụng đực giống; giảm tỉ lệ đực/cái; hạn chế một số bệnh lây lan qua đường giao phối trực tiếp
Xuất phát từ những yêu cầu trên, được sự phân công của Bộ môn Thú Y, Ban Chủ Nhiệm Khoa Nông Nghiệp & SHƯD, Trường Đại Học Cần Thơ, với
sự đồng ý của lãnh đạo trại chăn nuôi Nông Trường Sông Hậu chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “KHẢO SÁT QUI TRÌNH VÀ HIỆU QUẢ CỦA GIEO TINH NHÂN TẠO TRÊN ĐÀN HEO NÔNG TRƯỜNG SÔNG HẬU - TP CẦN THƠ”
MỤC TIÊU: khảo sát thực tế qui trình sản xuất tinh heo đóng chai và đánh giá hiệu quả của Gieo Tinh Nhân Tạo trên đàn heo Nông Trường Sông Hậu Từ đó có thể ứng dụng rộng rãi trong chăn nuôi, nhất là chăn nuôi hộ gia đình Vì hiện nay, chăn nuôi hộ gia đình vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho người tiêu dùng
Trang 10Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN - TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG
VÀ NGOÀI NƯỚC 2.1 Cơ Sở Lý Luận
Tinh dịch heo gồm có 2 phần chính: tinh trùng và tinh thanh
- Tinh trùng được hình thành trong ống sinh tinh sau đó được chuyển
Tinh trùng có thể sống thời gian tương đối dài trong phó dịch hoàn là
do trong tế bào thượng bì của phó dịch hoàn tiết ra acid tạo điều kiện toan tính khiến tinh trùng ở trạng thái không hoạt động nên năng lượng mất đi rất ít
Ngoài ra, trong phó dịch hoàn còn có rất nhiều mạch máu cung cấp dinh dưỡng cho tinh trùng, đồng thời những sản vật tiết ra trong quá trình trao đổi chất cũng được thải dễ dàng qua đường máu, cho nên tinh trùng có thể sống lâu mà vẫn có khả năng thụ tinh được
Khi ra khỏi cơ thể thú đực, tinh trùng hoạt động mạnh, đồng thời sản sinh ra một số sản phẩm không có lợi cho tinh trùng Vì thế, thời gian sống của tinh trùng bị rút ngắn và chết nhanh
Do đó, tinh dịch phải được giữ trong môi trường và nhiệt độ thích hợp mới có thể giữ tinh trùng sống lâu sau khi ra khỏi cơ thể thú đực
Trang 11Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Môi trường pha tinh phải đáp ứng và thỏa mãn các điều kiện sinh lý và sinh hóa của tinh trùng như sau:
2.1.1 Môi tr ường pha loãng phải có áp suất thẩm thấu tương đương với áp suất
th ẩm thấu của tinh dịch
Áp suất thẩm thấu của chất lỏng phụ thuộc vào nồng độ hòa tan của các phân tử và các ion Do đó, muốn cho sức sống của tinh trùng được thuận lợi, áp suất thẩm thấu của môi trường phải tương đương với áp suất nội tại của tinh trùng
Các dung dịch ưu trương và nhược trương đều có hại cho tinh trùng vì làm cho tinh trùng teo lại hoặc phồng lên và chết một cách nhanh chóng
Trong thực tế, áp suất thẩm thấu của tinh trùng ở động vật nuôi nói chung có biến động lớn Vì thế, không phải lúc nào các môi trường pha loãng đều đẳng trương với tinh trùng, nhưng tinh trùng vẫn có thể chịu
được sự chênh lệch ấy ở mức độ nhất định là do sự thích ứng tạm thời
2.1.2 Độ pH của môi trường phải thích ứng với độ pH của tinh dịch
pH của một chất lỏng được xác định bằng nồng độ của ion [H] + Số lượng ion [H] + càng tăng thì môi trường càng toan tính và ngược lại thì kiềm tính
Theo Stepphen J Roberts (1971), pH tinh dịch trung bình là 7,4 (7,0 -7,8 ) Trong tinh dịch heo, acid carbonic (H 2 CO 3 ) hình thành sớm được phân
ly và biến mất Vì vậy tạo nên tính kiềm yếu của tinh dịch Do tinh dịch có tính hơi kiềm nên tinh trùng được kích thích để hoạt động mạnh và chóng chết
pH của môi trường pha loãng có ảnh hưởng đến hoạt lực (A) của tinh trùng Trong môi trường hơi kiềm hoạt lực được tăng cường, trong môi trường hơi toan hoạt lực bị ức chế Nhưng nếu pH quá toan hay quá kiềm
đều làm cho tinh trùng chết nhanh
Để tạo nên một môi trường tổng hợp có khả năng duy trì một cách ổn
định pH ở mức độ thích hợp, người ta thường dựa vào những hóa chất có
năng lực đệm Đó là khả năng làm nhẹ bớt sự kiềm hóa hay toan hóa được phát sinh thường xuyên trong tinh dịch
Cấu tạo của một đôi đệm thường gồm một acid yếu và một muối kiềm mạnh của acid đó như:
- Hệ Bicarbonate: H 2 CO 3 / NaHCO 3
- Hệ phosphate: H 3 PO 4 / Na 2 HPO 4
- Hệ protit: H - protit / Na - protit
Trang 12Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Nguyên tắc hoạt động của phản ứng đệm là khi kiềm tăng là nó tác dụng với acid của đôi đệm Khi acid tăng thì nó tác dụng với phần kiềm của
đôi đệm vì vậy, sẽ giữ cho độ pH của môi trường được ổn định
2.1.3 Môi tr ường pha loãng phải cung cấp thêm một số chất cần thiết cho tinh
trùng
Khi tinh trùng được lấy ra khỏi cơ thể thú đực chúng sẽ hoạt động mạnh Vì thế sẽ mất nhiều năng lượng và dưỡng chất làm cho chúng chết nhanh Trong môi trường pha loãng có những chất cung cấp năng lượng cho tinh trùng như: Glucose, fructose, các acid hữu cơ Đó là những chất khi phân giải sẽ cung cấp năng lượng
Ngoài ra, EDTA hiện đang được sử dụng phổ biến hiện nay Công dụng của nó như: liên kết với cation kim loại có trong tinh dịch (Ca +, Mg + ), hạn chế quá trình trao đổi chất của tinh trùng trong tinh dịch .(Nguyễn Quốc
Đạt - Nguyễn Hữu Duệ, 1995)
2.1.4 Môi tr ường không có chất gây hại đến tinh trùng
Trong môi trường pha loãng cần chú ý đến độ tinh khiết của nước và hóa chất (KMnO 4 , Iod) Dụng cụ chứa tinh, khăn lọc, lọ nhựa phải sạch
2.1.5 Môi tr ường phải có kháng sinh để ngăn ngừa sự phát triển của vi khuẩn
có h ại đến tinh trùng
Các loại kháng sinh thường được sử dụng là Penicillin, Streptomycin,
Tetracyline, Terramycin, Gentamycine
2.1.6 Đặc điểm sinh lý của tinh trùng
a/ Tính hô hấp và phân giải đường
- Tinh trùng hô hấp sử dụng khí oxy và thải ra khí carbonic vào trong tinh thanh
- Trong quá trình hô hấp cùng lúc xảy ra quá trình phân giải đường, dưới hai trạng thái có và không có khí oxy:
+ Trong trường hợp có khí oxy quá trình phân giải theo phản ứng sau:
C 6 H 12 O 6 + 6O 2 6CO 2 + 6H 2 O + 675kcal
Trang 13Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
trong quá trình phân giải nhờ có sự tác động của ATP Tác động của ATP phụ thuộc vào nhiệt độ Do đó, để làm giảm tác động của ATP lên sự phân giải đường, nên hạ nhiệt độ môi trường pha loãng để tinh trùng giảm hoạt
động Điều này được ứng dụng vào tồn trữ để kéo dài thời gian sống của
tinh trùng
b/ Tính hướng về ánh sáng Tinh trùng luôn hướng về ánh sáng để hoạt động Ánh sáng trong phòng cũng làm tinh trùng hoạt động Đối với ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào tinh dịch, sẽ giết chết tinh trùng nhanh Vì thế, để hạn chế ánh sáng
có thể tác động đến tinh trùng, chai và lọ màu thường được dùng để chứa tinh
c/ Tính tiếp xúc Tinh trùng có khuynh hướng tiếp xúc và vây quanh vật lạ kể cả bọt và những sản vật của tuyến phụ khi lọc không hết có trong tinh dịch Điều này giải thích phần nào cho quá trình thụ tinh của noãn
d/ Tính lội ngược dòng
Dùng một giọt tinh dịch trãi lên phiến kính, đặt phiến kính dưới kính hiển vi và nghiêng phiến kính Tinh dịch sẽ chảy từ từ theo chiều dốc, trong khi đó tinh trùng chạy ngược chiều dòng chảy Điều này có thể giải thích, ngoài hóa hướng động, cùng với sự co thắt của tử cung làm dịch nhờn từ âm
đạo thú cái trong thời kỳ chịu đực từ bên trong chảy ra ngoài, tinh trùng sẽ
lội ngược dòng để tiến sâu vào trong đường sinh dục thú cái để đến nơi thụ tinh với noãn
Trang 14Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
2.1.7 Các chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch
Bảng 1 Các chỉ tiêu về chất lượng tinh dịch (theo tiêu chuẩn nhà nước TCVN
1859/76 ban hành n ăm 1976)
Chỉ tiêu chất lượng tinh Đơn vị Heo ngoại Heo nội
1 Lượng xuất tinh đã lọc
Bình thường Trung bình trở lên Không nhỏ hơn 0.7 Không nhỏ hơn 80 Không nhỏ hơn
3000 Trong khoảng 6.8- 8.1
Không nhỏ hơn 70 Không nhỏ hơn10 Dưới 5000 vi khuẩn /ml
Không nhỏ hơn 50 Trắng sữa hoặc trắng trong
Bình thường Trung bình trở lên Không nhỏ hơn 0.7 Không nhỏ hơn 20 Không nhỏ hơn 1500 Trong khoảng 6.8- 8.1 Không nhỏ hơn 70 Không nhỏ hơn 10 Dưới 5000 vi khuẩn /ml
2.2 Tình Hình Nghiên Cứu Trong Và Ngoài Nước
2.2.1 Tình hình nghiên c ứu trong nước
Từ năm 1960 trở lại đây, công tác gieo tinh nhân tạo đã được ứng dụng
có hệ thống ngày càng hoàn chỉnh hơn Các cơ sở nghiên cứu như: bộ môn TTNT – Viện chăn nuôi, trường đại học Nông Nghiệp I, Công Ty Giống Heo trung ương Năm 1963 một cơ sở nghiên cứu TTNT đã hình thành ở Văn
Điền, sau đó lan rộng khắp các tỉnh phía Bắc như: Hà Sơn, Bình Hải Hưng,
Trang 15Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Hiện nay có rất nhiều môi trường pha loãng được sử dụng như: môi trường Kiev, Modela, CHDC Đức, CHLB Đức, BTS trong đó hiện nay môi trường BTS là một trong số các môi trường được sử dụng rộng rãi và cho hiệu quả tốt
2.2.2 Tình hình nghiên c ứu ngoài nước
Hiện nay trên thế giới, nhất là một số nước có nền chăn nuôi tiên tiến, ngoài vấn đề nghiên cứu thời điểm gieo thể tích của một liều tinh đem gieo, nồng độ tinh trùng từ 2.0 x 10 9 - 3.0 x 10 9 thường được sử dụng trong một liều tinh
Môi trường pha tinh dịch heo nói chung chia làm hai nhóm chính:
- Nhóm môi trường tồn trữ kéo dài: kéo dài thời gian sống của tinh trùng có thể từ 5 - 7 ngày như Androhep, Modena, M.R.A…
- Nhóm môi trường tồn trữ ngắn có thể giữ tinh trùng đến ngày thứ 2, thứ 3 những môi trường này chi phí thấp, dễ sử dụng như: Merek, BTS , Guelph
Trang 16Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Chương 3 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM
3.1 Thời gian và địa điểm tiến hành thí nghiệm
- Dãy chuồng nuôi nái khô chữa: kiểu chuồng mái đôi, lợp lá Chuồng
ép cá thể, khung chuồng làm bằng sắt, nền bê tông Kích thước mỗi ô chuồng: dài 2.0m; rộng 0.7m; cao1.0m
- Dãy chuồng nái nuôi con: kiểu chuồng mái đôi, lợp lá Chuồng đẻ cá thể, dạng chuồng sàn cách mặt đất 0.4m được làm bằng sắt Kích thước mỗi
ô chuồng: dài 2.2m; rộng 2.1m; cao 1.0m
3.1.4 Điều kiện tự nhiên và khí hậu
- Chuồng trại: khu chăn nuôi heo cách quốc lộ 1A khoảng 1km về hướng tây nam
- Khí hậu: theo đài khí tượng thủy văn Thành Phố Cần Thơ thời tiết trong năm 2006 và những tháng đầu năm 2007 tại Cần Thơ như sau:
+ Ẩm độ: từ 70- 80%
Trang 17Trung tâm Học Liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
Nhiệt độ thấp nhất ( 0 C)
34.8 33
25.8 27.8
28.1 26
0 5 10 15 20 25 30 35 40
Tháng Nhiệt độ
Cao nhất(oC) Trung bình(oC) Biểu đồ 1 Nhiệt độ trung bình trong năm 2006 và những tháng đầu năm 2007