ĐÁNH GIÁ PHẢN ỨNG đối với sâu đục TRÁI (etiella zinckenella) và KHẢO sát một số TÍNH TRẠNG của 14 GIỐNGDÒNG đậu NÀNH LAI TRONG vụ XUÂN hè 2010

Phan Th Thanh Th y... S phât tri n thănh nh ng th ngy ra trong t nh ng ôi khi trín trâi... Fehr và Caviness 1977 chia giai n phát tri n u nành làm hai giai n:giai oan sinh tr ng sinh d n

n Th , 2010

Gi ng viên h ng d n: Sinh viên th c hi n:

Ths Phan Th Thanh Th y NGUY N V N GIÚP

TR NG I H C C N TH KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG

MÔN DI TRUY N-GI NG NÔNG NGHI P

-

Lu n v n t t nghi p K s ngành Nông h c v i tài:

ánh giá ph n ng i v i sâu c trái (Etiella zinckenella) và kh o

sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng u nành lai trong v Xuân

TR NG I H C C N TH KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG MÔN DI TRUY N-GI NG NÔNG NGHI P

-

i ng ch m lu n v n t t nghi p ã ch p nh n lu n v n t t nghi p K s ngành Nông h c v i tài: ánh giá ph n ng i v i sâu c trái (Etiella zinckenella) và kh o sát m t tính tr ng c a 14 gi ng/dòng u nành lai trong v Xuân Hè 2010 Do sinh viên Nguy n V n Giúp th c hi n và b o v tr c H i ng Ý ki n c a H i ng ch m lu n v n t t nghi p ………

Lu n v n t t nghi p c H i ng ánh giá m c

n Th , ngày tháng n m 2010 Thành viên H i ng DUY T KHOA Tr ng Khoa Nông Nghi p & SH D ……… ……… ………

I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u, k t

qu trình bày trong lu n v n là trung th c và ch a t ng c ai công b trong b t công trình lu n v n nào tr c ây

Tác gi lu n v n

Nguy n V n Giúp

I C M T

con trong th i gian qua

Chân thành bi t n các anh ch trong gia ình ã ng h và giúp em trong

su t quá trình h c t p xa nhà

Chân thành bi t n Cô Phan Th Thanh Th y ã t n tình giúp , h ng d n

em trong su t quá trình th c hi n tài lu n v n t t nghi p

Thành kính bi t n Qúy Th y Cô khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng

ã truy n t nhi u ki n th c và kinh nghi m quý báu cho em trong su t th i gian

c t p tr ng

t bi t n quý Th y Cô trong B môn Di Truy n Gi ng Nông Nghi p, th y

v n h c t p Nguy n L c Hi n, Cô Thái Kim Tuy n, Chú Hùng ã nhi t tình

ng h và giúp em trong quá trình h c t p và th c hi n tài này

Thành th t c m n các em: Tr n Th Ki u Quanh, Nguy n Minh Nh t,Nguy n Thanh Bình và các b n l p Nông H c khóa 33 ã nhi t tình giúp tôitrong su t th i gian th c hi n tài

m n t t c các b n thân nh t c a tôi ã cùng tôi chia s nh ng bu n vuitrong nh ng ngày i h c xa nhà c ng nh trong quá trình làm lu n v n này

NGUY N V N GIÚP

C L C

Trang Trang ph bìa

L i cam oan i

Lý l ch ii

L i c m t iii

M c l c iv

Danh sách hình vi

Danh sách b ng vii

Tóm l c viii

M U 1

Ch ng 1- L T KH O TÀI LI U 2

1.1 Sâu c trái u nành 2

1.1.1 Phân lo i 2

1.1.2 Hình thái h c và sinh h c 2

1.1.3 Tri u ch ng gây h i 3

1.1.4 Phân b 4

1.1.5 T m quan tr ng v kinh t 4

1.1.6 Mùa v và s kh n ng gây h i 5

1.1.7 Thiên ch 5

1.1.8 Gi ng kháng 6

1.1.9 Bi n pháp phòng tr sâu c trái 6

1.2 Cây u nành 7

1.2.1 Gi i thi u 7

1.2.2 c m hình d ng cây u nành 8

1.2.3 Các giai n phát tri n c a cây u nành 8

1.2.4 Giá tr s d ng 9

1.2.5 Tình hình s n xu t u nành 11

Ch ng 2- PH NG TI N VÀ PH NG PHÁP 13

2.1 Ph ng ti n thí nghi m 13

2.1.1 Gi ng 13

2.1.2 V t li u thí nghi m 13

2.1.3 Th i gian và a m thí nghi m 14

2.2 Ph ng pháp thí nghi m 14

2.2.1 S b trí thí nghi m 14

2.2.2 K thu t canh tác 15

2.2.3 Các ch tiêu theo dõi 16

2.2.4 Phân tích s li u 18

Ch ng 3- K T QU TH O LU N 19

3.1 Ghi nh n t ng quát 19

3.1.1 u ki n khí h u 19

3.1.2 S t ng tr ng c a cây u nành 20

3.1.3 B nh h i 21

3.1.4 Sâu h i 22

3.1.5 Tình hình c d i 23

3.1.6 Tính kháng ngã 24

3.1.7 Tính n trái 24

3.2 Ph n ng c a các gi ng/dòng u nành i v i sâu c trái 25

3.2.1 Ph n tr m h t u nành b thi t h i giai n t o trái-h t 25

3.2.2 Ph n tr m h t u nành b thi t h i giai n sau thu ho ch 27

3.3 c tính sinh tr ng và nông h c c a 14 gi ng/dòng u nành 28

3.3.1 Ngày m c m m 28

3.3.2 Ngày tr hoa 29

3.3.3 Màu hoa 29

3.3.4 Th i gian sinh tr ng 29

3.3.5 Chi u cao cây lúc chín 30

3.3.6 Chi u cao óng trái 31

3.3.7 S lóng trên thân chính 31

3.3.8 S cành h u hi u 32

3.4 Thành ph n n ng su t và n ng su t 33

3.4.1 S trái trên cây 33

3.4.2 Ph n tr m trái lép 33

3.4.3 Ph n tr m trái m t h t 33

3.4.4 Ph n tr m trái hai h t 34

3.4.5 Ph n tr m trái ba h t 34

3.4.6 Ph n tr m trái b n h t 35

3.4.7 S h t trên mét vuông 35

3.4.8 Tr ng l ng 100 h t (g) 35

3.4.9 N ng su t th c t 36

3.4.10 N ng su t lý thuy t 37

3.5 c m hình thái 37

3.5.1 Màu v trái 37

3.5.2 Màu v h t và màu lông t 37

3.5.3 Màu t 37

Ch ng 4- K T LU N VÀ NGH 39

4.1 K t lu n 39

4.2 ngh 40

TÀI LI U THAM KH O 41

PH L C 44

DANH SÁCH HÌNH

1.3 L th ng do sâu c (a), sâu c n phá h t (b), sâu c n phát h t

3.5 (Trái) Trái có l th ng nh do sâu c (Ph i) Trái u nguyên

(a) và trái b sâu phá h i, l c t o ng d n cho n m xâm

DANH SÁCH B NG

3.3 Ph n tr m h t b thi t h i do sâu c trái c a 14 gi ng/dòng

u nành qua 4 tu n quan sát V Xuân Hè 2010, HCT

27

3.4 Ph n tr m trung bình h t b thi t h i do sâu c trái c a 14

gi ng/dòng u nành giai n trái xanh và sau thu ho ch

Nguy n V n Giúp 2010 ánh giá ph n ng i v i sâu c trái u nành (Etiella zinckenella) và kh o sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng u nành lai t i tr ng i h c C n Th V Xuân Hè 2010 Lu n v n t t nghi p K s

Nông h c, khoa Nông nghi p & Sinh h c ng d ng, tr ng i h c C n Th

Ng i h ng d n: ThS Phan Th Thanh Th y

Nh m xác nh tình tr ng kháng c a các gi ng u nành i v i sâu c trái,

ng th i qua ó kh o sát m t s c tính sinh tr ng, nông h c và kh n ng cho

ng su t c a các dòng lai m i, tài “ ánh giá ph n ng i v i sâu c trái (Etiella zinckenella) và kh o sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng u nành lai ã c th c hi n trong v Xuân Hè 2010 t i Tr i th c nghi m, tr ng i

c C n Th

Thí nghi m c b trí theo th th c kh i hoàn toàn ng u nhiên (RCBD) v i

3 l n l p l i, bao g m 14 gi ng/dòng u nành K t qu ghi nh n t t c các

gi ng/dòng kh o sát u b nhi m sâu c trái giai n trái phát tri n, dòng

MT 865-2 và MT 860-3 có h t sâu nhi u nh t, v i trung bình l n l t là14,99% và 11,32%; cao h n dòng MT 861 và MT 865-3; v i ph n tr m h t sâutrung bình l n l t là 3,50% và 3,99% Các gi ng/dòng còn l i có ph n tr m h tsâu khác bi t không ý ngh a so v i gi ng i ch ng MT 176 (5,48-9,22%) Saukhi thu ho ch, t t c các gi ng/dòng u có ph n tr m h t sâu khác bi t không ýngh a (0,70-1,42%) Tuy nhiên, dòng MT 860-3 và MT 865-2 v n có h t sâu

ng i nhi u h n, l n l t là 1,42% và 1,31%; dòng MT 861 và MT 865-3

n có h t sâu ít, l n l t là 0,76% và 0,80%

Kh o sát c m sinh tr ng và n ng su t c a các dòng lai cho th y các

gi ng/dòng kh o sát u có n ng su t khác bi t không có ý ngh a (1.280-2.819

nh chín s m (74-76 ngày), cây cao trung bình, phân cành m nh, có nhi u trái vànhi u h t trên cây, c bi t là trái ba h t (33,6-39-7%), c h t to (19,87-23,90g/100 h t) Dòng MT 861 chín h i mu n (92 ngày), cây cao trung bình, có nhi u

trái (69 trái/cây) và nhi u h t trên cây, c bi t t l trái ba h t khá cao (45,6%) và

có trái b n h t, c h t trung bình (15 g/100 h t), n ng su t khá c bi t dòng nàykhông b nhi m b nh m ph n

u nành [Glycine max (L.) Merr.] là cây h u quan tr ng vùng nhi t i và

á nhi t i Nó có giá tr r t l n v nhi u m t, c s d ng làm th c ph m cho ng i,

th c n cho gia súc và dùng làm nguyên li u c a nhi u ngành công nghi p

ng B ng Sông C u Long, u nành c tr ng ch y u trong v Xuân Hè

ây là mùa v có nhi u d ch sâu h i t n công, trong ó nghiêm tr ng nh t là sâu ctrái u nành (Etiella zinckenella) vì nó làm th t thu n ng su t và gi m ch t l ng h táng k n u không phòng tr k p th i Sâu sau khi n m t ngày có kh n ng c vàotrái, l c r t nh nên khó phát hi n M t con sâu có th n h u h t các h t trong trái

(Semeada và ctv, 2001 và Tohamy và El-Hafer, 2005), sau ó chui ra và chuy n sangtrái khác, nên m i con có th phá h i nhi u trái

Nhi u nghiên c u trong và ngoài n c c th c hi n nh n d ng và ch n

gi ng u nành kháng sâu c trái ây là m t công vi c h t s c khó kh n, lâu dài, t nnhi u công s c và chi phí Tuy nhiên, n nay v n ch a tìm th y gi ng nào trong s n

xu t có kh n ng kháng hoàn toàn i v i loài sâu h i này

Vì v y, tài: ánh giá ph n ng i v i sâu c trái (Etiella zinckenella) và

kh o sát m t s tính tr ng c a 14 gi ng/dòng u nành lai trong v Xuân Hè 2010”

c th c hi n nh m xác nh tình tr ng kháng c a các gi ng/dòng u nành i v i

dòng sinh lý E zinckenella t i C n Th , ng th i qua ó ch n ra nh ng gi ng unành có m t s c tính t t, n ng su t cao, chu k sinh tr ng thích h p, ít b nhi msâu b nh a vào s n xu t ng B ng Sông C u Long ( BSCL)

CH NG 1

C KH O TÀI LI U

1.1 SÂU C TRÁI U NÀNH

1.1.1 Phân lo i

Sâu c trái Etiella zinckenella thu c l p côn trùng, b Lepidoptera, h

Pyralidae, h ph Phycitinae, gi ng Etiella

1.1.2 Hình thái h c và sinh v t h c

m có chi u dài thân 10-12 mm, s i cánh r ng 22-28 mm Cánh dài h n b ng,

p l i nh hình mái nhà Cánh tr c màu vàng ho c nâu h i xám, d c theo mép phía

tr c có m t ng vi n tr ng sáng, có m màu cam m t ph n ba cánh k t châncánh và có tua m Cánh sau màu xám nh t, có gân m và ng ôi g n tua; tua dài

và màu sáng B ng trên có m t túm lông vàng (Hình 1.1) Màu s c c a u trùng (sâu)

có th thay i, t màu xám h i l c n h i , có m t ng nâu và m t nang màunâu u; chi u dài thân lên n 10-12 mm Nh ng có màu nâu, sáng chói, có l

th ng nh , dài 7-10 mm; kén dày, màu tr ng và th ng c bao ph v i nh ng h t

t (Hình 1.2) B m tr ng thành ch s ng kho ng m t tu n Kh n ng sinh s n trungbình 100-300 tr ng, t i a 600 tr ng Tr ng n m g n ài hoa ho c trên trái; có hình

u d c; dài 0,4-0,5 mm; ngang 0,35-0,40 mm Khi m i , tr ng có màu tr ng, s p chuy n sang màu h ng S phát tri n c a tr ng kéo dài 4-7 ngày Sâu có t 4-5

tu i, phát tri n t 9-15 ngày Sâu có b n c p chân gi Sâu tu i 1 có u en, thânvàng, dài kho ng 1,4 mm Tu i 2, thân tr ng h i ng vàng, dài t 2,5-3,0 mm tu i

3, sâu có màu xanh nh t v i n m s c trên l ng, dài t 5-6 mm Tu i 4-5, trên l ngsâu không còn các s c n a mà toàn thân màu h ng, dài 10-15 mm Giai n sâukéo dài 2-3 tu n Sâu tr ng thành r i kh i trái và chui xu ng t hóa nh ng Sphát tri n c a nh ng kéo dài 12-18 ngày tùy thu c vào nhi t M t n m có th có3-5 th h Tr i qua mùa ông là th i k ngh ho t ng c a sâu

Hình 1.1: Thành trùng c a sâu c trái(Ngu n: V.V.Neymorovets)

Hình 1.2: (a) Sâu c trái (b) Nh ng(Ngu n: V.V.Neymorovets)

1.1.3 Tri u ch ng gây h i

m tr ng thành tr ng r i r c trên hoa hay trái non Trên trái, tr ng th ng

c g n cu ng vì có nhi u lông m n Sâu m i n m t ngày có kh n ng c vàotrái Tr c khi c, sâu nh t d t m t túi nh màu tr ng, m ng, dày kho ng 1 mm và

n trong ó n d n v trái Khi mi ng c ng, sâu chui vào bên trong trái qua m t

nh và l i túi t bên ngoài v trái Khi l n, sâu n khuy t t ng góc h t hay cvào h t, n d c theo rãnh c a hai lá m m Khi n h t h t trong trái, sâu chui ra ngoàichuy n sang trái khác và ng th i qua l c các n m m c khác s xâm nh p vào làm

h t M t trái u có th có m t ho c hai con sâu s ng bên trong Sâu v a n v a

th i phân trong trái (Hình 1.3) Trong su t giai n phát tri n, m t con sâu có th phá

y 3-5 h t u vă có th di chuy n gđy h i 1-2 l n S phât tri n thănh nh ng th ng

y ra trong t nh ng ôi khi trín trâi

Hình 1.3: (a) L th ng do sđu c, (b) Sđu c n phâ h t, (c) Sđu c n phâ h t cùng v i

phđn th i ra

Trín cđy u nănh, sđu c trâi b t u xu t hi n t lúc tr hoa n thu ho ch.Mùa n ng sđu gđy h i nhi u h n mùa m a Trong m t v u nănh th ng có hai l asđu:

- L a 1: Sđu t n công lúc trâi u còn non, h t v a phât tri n, ch y u n h t L anăy gđy h i nhi u nh t cho cđy u vì h u nh c trâi b h

- L a 2: Sđu c văo trâi u kho ng 2-3 tu n tr c khi thu ho ch vă ch lăm h

nh ng h t năo b sđu c n phâ vă sđu v n s ng trong trâi n khi thu ho ch (Nguy n

n Hu nh vă Lí Th Sen, 2004)

1.1.4 Phđn b

Sđu c trâi Etiella zinckenella c tìm th y Hoa K , Chđu Đu, B c Phi vẵng Phi, ông Nam Â, n , Trung Qu c, Nh t B n, i Hăn, Úc vă Pakistan.Trong s câc cđy h u l y h t, E zinckenella còn t n công trín cđy u l ng

1.1.5 T m quan tr ng v kinh t

t b sđu c n phâ s m t giâ tr hăng hóa vă không th gieo tr ng Vì sđu ctrâi phâ h i h t nín c ng nh h ng n n ng su t; do ó, c n âp d ng thu c tr sđuvăo giai n u t o trâi; ngh a lă ngay tr c khi sđu xđm nh p văo h t ho c có th s

ng gi ng khâng C ng có th d bâo b ng câch dùng b y d n d gi i tính

a

b

c

do n c m a làm trôi tr ng, ng th i n m b nh phát tri n làm cho sâu ch t nên m c thi t h i không áng k (Tr n Th ng Tu n và ctv, 1983).

Theo L u H ng M n (1981), Etiella zinckenella gây h i trong su t quá trình phát

tri n c a trái Sâu non b t u xu t hi n 20 ngày sau khi tr hoa và m t s sâu cao

nh t vào 40 ngày sau khi tr hoa T l s trái b c t ng theo m t s sâu và ti p t c

ng cao cho n khi thu ho ch

Qua u tra v m c gây h i c a sâu c trái u nành m t s vùng c aBSCL cho th y trong mùa n ng loài này có th gây thi t h i n ng su t lên n 30%

i C n Kh ng và Ô Môn; 40% t i Ti n Giang Trong v ông Xuân (1981) t i Bình

Th y loài này ã làm thi t h i n ng su t lên n 90% và kho ng 50-60% trong v HèThu t i Yên H (Nguy n V n H i, 1983)

Theo Trung tâm Th c ph m và Công ngh Phân bón (2002), sâu c trái t ncông khi cây u nành ang giai n hình thành h t (42-50 ngày sau khi gieo) có

th gây thi t h i n ng su t kho ng 78 %

Tr n Ng c n (1981), u tra n m gi ng u nành ( H4, C n Kh ng, MT

10, MT 13 và MT 6) ghi nh n H4 là gi ng b sâu c trái t n công s m nh t và

có ph n tr m trái b sâu phá h i cao nh t (47,8% trái b c) Theo tác gi , gi ng H4

có chi u cao cây trung bình, óng trái th p, trái óng dày làm h p d n s tr ng c a

1.1.8 Gi ng kháng

Theo Ngô Th Dân và ctv (1999), s d ng gi ng kháng sâu là bi n pháp phòng

tr hi u qu và kinh t nh t trong qu n lý d ch sâu h i u nành Ch n gi ng khángsâu c trái là công vi c h t s c khó kh n và lâu dài, t n r t nhi u chí phí và công s c.Tuy nhiên, ây là v n c nhi u nhà ch n gi ng u nành quan tâm và duy trì

nh m tìm ra gi ng có kh n ng kháng sâu c trái nâng cao n ng su t cây tr ng và

gi m chi phí s n xu t Hi n nay trên th gi i, a s các gi ng u nành tr ng trong s n

xu t u b sâu c trái t n công m c t trung bình n n ng Vì v y, công tác

ch n gi ng kháng ngày càng tr nên c p bách

m 1971, AVRDC báo cáo có n m gi ng kháng sâu c trái là: G3473, G2102,G3818, G3517, G2105 Nh ng n n m 1980 ã có b y gi ng kháng là G3878,G2102, G2105, G3473, G3517, G8448, G8506 Tuy nhiên, khi tr c nghi m các gi ngnày BSCL, Tr n V n Hai và ctv (1982) ghi nh n ch có hai gi ng: G3473 và

G8448 là h i kháng i v i sâu c trái

Tính kháng sâu c trái u nành do a gen qui nh c ng c a v trái là y u chính c a tính kháng sâu c trái vì u trùng khó c vào trong trái (Zhang và Fu ,

1983 và Ph m ng Khuê, 1988) M t khác, m t lông t trên v trái c ng có nh

ng n tính kháng sâu c trái Th ng gi ng u nành không có lông t s gâykhó kh n cho b m tr ng và tr ng bám trên trái Ngoài ra, nh ng gi ng có th igian t o trái và chu k sinh tr ng ng n c ng có th tránh c s phá h i c a sâu ctrái (Ph m ng Khuê, 1988)

- Ph i u th t khô di t sâu còn s ng trong trái

- Luân canh u nành v i lúa ho c các cây khác không ph i là ký ch c a sâu

t t ngu n th c n c a sâu

Thu c hoá h c ch là ph ng ti n t m th i ng n ch n s bùng n c a sâu Song

ng có m t vài tr ng h p l m d ng thu c quá nhi u, li u l ng cao ã gây nh

ng n môi tr ng và con ng i, ôi khi còn làm t ng thêm m t s sâu do quen

thu c (Ngô Th Dân và ctv, 1999).

- Dùng thu c hóa h c có tính l u d n nh : Basudin 50ND, Regent 800WG,Kinalux, Fenbis 50EC, Cyperan 25EC, Peran 50EC, Alphan 5EC, Match 50ND… vàocác th i m:

+ L n 1: Khi cây u b t u t o trái (kho ng 43-50 NSKG)

+ L n 2: Cách l n 1 t 5-7ngày

+ Có th phun l n 3 và l n 4 n u m t s b m ho c sâu non cao

Theo Trung Tâm Thông Tin Khoa H c Công Ngh Qu c Gia (2005), m t tu n

tr c khi u tr hoa nên phun ng a b ng các lo i thu c Cyperan 25EC, Peran 50EC

ho c Alphan 5EC Khi cây u b t u tr hoa, phun m t l n n a di t và xua i

m không cho tr ng Giai n t o trái, phun các lo i thu c Peran 50EC, Match50ND, Kinalux + Cyperan Nên phun hai l n cách nhau 4-5 ngày, tránh sâu chuivào trái u s r t khó di t Sau ó phun 6-7 ngày/l n n khi h t m y ch c và t ng

i c ng thì ng ng phun, Tuy nhiên, c n th m ng th ng xuyên, n u th y b m

xu t hi n l i thì di t ngay

1.2 CÂY U NÀNH

1.2.1 Gi i thi u

u nành [Glycine max (L.) Merrill] là lo i hoa màu c tr ng ph bi n trên th

gi i c ng nh n c ta H t u nành giàu hàm l ng protein và d u nên c dùnglàm th c n cho ng i và gia súc S n ph m c a u nành c s d ng r t a d ng

nh dùng tr c ti p h t thô ho c ch bi n thành u ph , ép thành d u u nành ho clàm bánh k o, n c gi i khát, n c ch m,… áp ng nhu c u dinh d ng cho con

ng i Ngoài ra thân, lá và r cây u nành ch a nhi u m nên sau khi thu ho ch ã

l i cho t m t l ng phân h u c áng k

1.2.2 c m hình d ng cây u nành

u nành thu c nhóm cây song t di p và n y m m theo ki u th ng a Thông

th ng h t s b t u m c m m vào kho ng 6-8 ngày sau khi gieo, tùy theo gi ng,

th i v và u ki n môi tr ng u tiên là hai t di p nhú lên kh i m t t và xoèngang Ti p theo, hai lá n xu t hi n và m c i và sau ó là các lá kép (th ng m i

lá kép có ba lá chét) m c nách Tr c h di p có hai màu: xanh và tím Màu thân câycon th ng liên k t v i màu hoa, thân màu xanh s cho hoa tr ng còn màu tím s chohoa tím

1.2.3 Các giai n phát tri n c a cây u nành

Mô t các giai n sinh tr ng và phát tri n c a cây u nành không nh ng giúpích cho các nhà nghiên c u mà còn cho nhà nông hi u rõ t ng giai n ch m sóc dàng

Fehr và Caviness (1977) chia giai n phát tri n u nành làm hai giai n:giai oan sinh tr ng sinh d ng (vegetative stage) và sinh tr ng sinh s n(reproductive stage) Mô t chi ti t t ng giai n c trình bày B ng 1.1 và 1.2

ng 1.1: Các giai n sinh tr ng sinh d ng c a cây u nành

Lá kép u tiên ã phát tri n và các bìa c a phi n lákhông còn ch m nhau

Lá kép th hai ã phát tri n và các bìa c a phi n lákhông còn ch m nhau

…

Lá kép th n ã phát tri n và các bìa c a phi n lákhông còn ch m nhau

* Giai n sinh tr ng sinh d ng

Bao g m giai n m c m m (VE), giai n t di p (VC) và giai n phát

ng 1.2: Các giai n sinh tr ng sinh s n c a cây u nành.

Ký hi u Tên g i Mô t chi ti t

Trái dài 2cm 1 trong 4 t trên ng n thân chính

t dài 3mm trong trái

Trái ch a h t xanh y trong khoang

Trái có màu v c tr ng c a gi ng H t t hàm

ng ch t khô t i a và có m kho ng 60%Khi 95% trái trên cây có màu s c c tr ng và có

th t m thu ho ch (th p h n 15%)

* Giai n sinh tr ng sinh s n

u nành là cây ngày ng n (short-day), s tr hoa ph thu c vào quang k vànhi t u này có ngh a nh ng gi ng u nành vùng ôn i khi du nh p xu ngcác n c nhi t i (g n ng xích o) chúng có khuynh h ng tr hoa s m Ng c

i, n u em các gi ng u nành nhi t i lên tr ng vùng ôn i vào mùa hè u

ki n ngày dài, nhi u gi ng s không tr hoa

15-t u nành có hàm l ng d u cao, ng th hai sau u ph ng Lipit c a unành ch a m t t l cao các axít béo ch a no (kho ng 60-70%) có h s ng hoá cao,

mùi v th m nh axit linoleic chi m 565%, oleic t 25-36%, linolenolic kho ng

2-3% (Ngô Thê Dân và ctv, 1999).

Theo k t qu phân tích c a các c quan y t thì trong 100 g u nành có 37,6 gprotein; 27 g ng; 16,5 g ch t béo; 244 mg Ca; 6,8 mg Fe; 0,89 mg vitamin B1 và1,2 mg vitamin PP

ch s i t cao 120-127; ng ng t nhi t t -15oC n -18oC (Tr n V n n, 2007)

* V m t nông nghi p

- Th c n trong ch n nuôi: u nành là ngu n th c n t t cho gia súc; 1 kg h t

u nành t ng ng v i 1,38 n v th c n ch n nuôi Toàn cây u nành (thân, lá,trái và h t) có hàm l ng m khá cao nên các s n ph m ph nh thân lá t i có thlàm th c n cho gia súc r t t t, ho c nghi n khô làm th c n t ng h p cho gia súc S n

ph m ph công nghi p nh khô d u u nành có thành ph n dinh d ng khá cao (N:6,2%, P2O5: 0,7%, K2O: 2,4%) nên c s d ng làm th c n cho gia súc r t t t (Ngô

Th Dân và ctv, 1999).

- C i t o t: u nành là cây luân canh c i t o t t t, 1 hécta u nành n u sinh

tr ng phát tri n t t l i trong t t 30-60 kg N (Ph m Gia Thi u, 2000)

Theo Nguy n Danh ông (1982), thân lá u nành dùng bón ru ng thay phân

1.2.5 Tình hình s n xu t u nành

li u th ng kê c a t ch c L ng Nông Th Gi i (FAO, 2009) cho th y di ntích và s n l ng u nành không ng ng t ng qua các n m 2003-2007 N m 2007 di ntích gia t ng kho ng 11 tri u ha so v i n m 2003; t ng t , s n l ng c ng t ng trên25,3 tri u t n u này càng kh ng nh v trí và vai trò c a cây u nành trong s n

xu t nông nghi p Các n c s n xu t u nành l n trên th gi i là M , Brazil,Argentina, Trung Qu c,… trong ó, Argentina và Brazil là hai Qu c gia có n ng su t

u nành t cao nh t; l n l t là 2,90 t n/ha và 2,82 t n/ha (B ng 1.3 và 1.4)

ng 1.3: Tình hình s n xu t u t ng trên th gi i 5 n m g n ây

(1000 ha)

ng su t (t n/ha)

n l ng (1000 n)

n l ng (1000 n)

Vi t Nam là Qu c gia có n n s n xu t nông nghi p lâu i và cây u nành c ng

c bi t r t s m t th i vua Hùng V ng (Ngô Th Dân và ctv, 1999).

Hi n nay, c n c ã hình thành sáu vùng s n xu t u nành chính: Vùng ôngNam B có di n tích l n nh t 26,2%, mi n núi B c B 24,7%, ng B ng Sông H ng17,5%, ng B ng Sông C u Long 12,4% T ng di n tích b n vùng này chi m 80%

n l ng (1000 t n)

Qua B ng 1.5 cho th y di n tích u nành n c ta t ng khá nhanh t 165.600

ha n m 2003 lên 280.000 ha, s n l ng c ng t ng g n g p ôi vào n m 2007, trongvòng b n n m di n tích ã t ng kho ng 120.000 ha Tuy nhiên, n ng su t u nành

a n c ta v n còn th p h n nhi u so v i n ng su t bình quân c a th gi i Do ó,

có th gia t ng s n l ng u nành và h giá thành s n ph m, m c tiêu hàng u c

t ra cho các nhà ch n gi ng trong n c là làm th nào lai t o và tuy n ch n c

gi ng u nành có n ng su t cao và kháng c sâu b nh

và tuy n ch n và MT 176 c s d ng làm gi ng i ch ng Tên và gia h các

gi ng/dòng thí nghi m c trình bày trong B ng 2.1

ng 2.1: Tên và gia h c a 14 gi ng/dòng u nành thí nghi m

- Nông d c: Basudin 10H, Validacin, Bavistin 50 SL, Score 250 EC, Anvil 5 EC

- Phân bón: S d ng phân Urea và NPK (20-20-15) và Super humid (kích thích ra)

2.2.2 K thu t canh tác

- Chu n b t: t c d n s ch c , cu c và ban u tr c khi gieo

- Gieo h t: H t c gieo theo kho ng cách 40 x 15 cm b ng cách c ng dây và

a l M i l 3 h t, sau ó r i lên trên m t l p tro tr u gi m và giúp h t n y m mt

- D m h t: Sau khi gieo 4-5 ngày, ti n hành d m l i h t nh ng h c không lên.

- T a cây: Kho ng 14-15 ngày sau khi gieo ti n hành t a cây, ch gi l i m i h c

hai cây t t nh t m b o m t 33 cây/m2

- i n c: 15 ngày u sau khi gieo t i 2 l n/ngày, sau ó t i m i ngày m t

- Phòng tr côn trùng và b nh: Ngay sau khi gieo ti n hành r i Basudin 10H

phòng tr ki n phá h i h t vào giai n n y m m Th ng xuyên theo dõi ru ng uthí nghi m phát hi n k p th i các b nh gây h i nh b nh héo cây con, b nh m

ph n, b nh r s t và có bi n pháp phòng tr úng lúc Không s d ng thu c tr sâu ánh giá ph n ng kháng c a các gi ng/dòng i v i sâu c trái trong u ki n ngoàing

- Thu ho ch: Thu riêng t ng lô khi th y các cây trong lô có kho ng 95% s trái

trên cây ã chuy n vàng ho c nâu sáng và khô

Thu 10 cây l y m u o m ch tiêu, nh ng cây còn l i dùng dao ch t ngang

c Sau ó ph i khô và p ra h t, em cân tr ng l ng và o m

2.2.3 Các ch tiêu theo dõi

- ánh giá tính kháng sâu c trái

u c l y hàng tu n b ng cách ng t ng u nhiên 10 trái trên m i lô m thàng c nh dùng ghi nh n m c nhi m sâu c trái c a gi ng m i gi ng, b t

u l y trái giai n R3 (ngh a là, khi cây b t u có trái non) n cu i giai n R6.Quan sát trên m i trái l c c a sâu, sau ó tách v trái và m s h t sâu, n u có

n lúc thu ho ch, l y ng u nhiên 10 cây m u m i lô trên cùng hàng thu trái lúc cònxanh, m t ng s h t sâu trên m i m u

- Ph n tr m h t b thi t h i:

h t sâu trung bình giai n trái xanh và trái khô c xem nh ch s c a

ph n tr m nhi m sâu E zinckenella Ph n tr m nhi m sâu c tính theo công th csau ây (Amro, 2004):

- Các c tính sinh tr ng, nông h c, thành ph n n ng su t và n ng su t:

Ghi nh n trong su t quá trình sinh tr ng và phát tri n c a cây u nành:

- Ngày tr hoa: T khi gieo n khi có 50% s cây trong lô tr hoa u tiên

- Th i gian sinh tr ng: S ngày t khi gieo n khi có 50% s cây trong lô có95% s trái trên cây ã chuy n vàng ho c nâu sáng

Các ch tiêu sau ây c o m trên 10 cây m u l y ng u nhiên trong lô:

- Chi u cao lúc chín: o t c r n chùm trái t n ng n c a thân chính lúc thu

ho ch

- cành h u hi u: m t ng s cành mang trái, k c thân chính

- lóng trên thân chính: m t lóng có hai lá n n t n ng n c a thânchính

- ng s trái trên cây: m t t c các trái trên cây, k c trái lép

- Ph n tr m trái lép: m t t c trái lép trên cây, r i quy v ph n tr m theocông th c:

trái lép

h t thu c – S h t không b thi t h i

h t thu c

- Ph n tr m trái 1, 2, 3 và 4 h t: m t t c trái 1, 2, 3 và 4 h t trên cây, r i quy

ph n tr m theo công th c:

- h t trên mét vuông: Tính theo công th c: s h t/cây x s cây/m2

- Tr ng l ng 100 h t (g): Cân ng u nhiên 100 h t t m u h t s ch c a ph n

ng su t th c t m i lô r i quy v m chu n 12 %

- ng su t th c t (kg/ha): Thu t t c các cây trên lô (3,8 m2), p ra h t, cân

tr ng l ng và c quy v m chu n 12% theo công th c:

- N ng su t lý thuy t (kg/ha) c tính theo công th c nh sau:

ng su t = S h t/cây x Tr ng l ng 1 h t x S cây/ha (333.333 cây)

- Các ch tiêu hình thái:

* Màu h t: Quan sát màu h t lúc thu ho ch (Vàng, xanh ho c nâu…)

* Màu v trái: Quan sát màu v trái lúc thu ho ch (Vàng sáng, vàng r m, nâu,…)

* Màu t : Quan sát m u h t lúc thu ho ch (Vàng, da bò, nâu, en không hoàntoàn, en…)

* Màu lông t : Quan sát màu lông t trên v trái lúc thú ho ch (Vàng nâu ho cxám tr ng)

- Các ch tiêu sâu b nh

* B nh h i: Ghi nh n th i m b nh xu t hi n và m c gây h i c a nh ng

nh chính nh b nh héo cây con, b nh m ph n, b nh r , b nh kh m… theo thangánh giá 5 c p c a AVRDC

- C p 1: R t kháng, không có v t b nh (ho c không có cây b b nh)

- C p 2: Nh , có t 1-10% di n tích lá (ho c cây) b thi t h i

- C p 3: Nhi m trung bình, có t 11-50% di n tích lá (ho c cây) b thi t h i

- C p 4: Nhi m n ng, 51-75% di n tích lá (ho c cây) b thi t h i

- C p 5: Nhi m r t n ng, có trên 75% di n tích lá (ho c cây) b thi t h i.

i v i b nh h t tím do n m Cescospora kikuchii gây ra c ghi nh n sau khitách h t theo 3 c p:

ánh giá lúc thu ho ch theo thang 5 c p nh sau:

- C p 1: R t kháng, t t c các cây trong lô th ng ng

- C p 2: Nh , t t c các cây h i nghiêng ho c có m t ít cây trong lô ngã n m

- C p 3: Trung bình, t t c các cây trong lô ngã 45o, ho c 25-50% s cây trong lôngã n m

- C p 4: N ng, t t c các cây trong lô ngã trên 45o, ho c 50-80% s cây trong lôngã n m

- C p 5: R t n ng, t t c các cây trong lô ngã n m

2.2.4 Phân tích s li u

t c các s li u thu th p c x lý b ng ph n m m Excel, sau ó s d ng

ph n m m SPSS phân tích ph ng sai và áp d ng ph ng pháp ki m nh