ẢNH HƯỞNG của LOẠI BAO TRÁI THÁI LAN lên sự THAY đổi màu sắc, đặc TÍNH NÔNG học và PHẨM CHẤT TRÁI CAM dây (citrus sinensis (l) osbesk var day) tại HUYỆN lấp vò, TỈNH ĐỒNG THÁP

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG PHAN PHẠM QUỐC ANH ẢNH HƯỞNG CỦA LOẠI BAO TRÁI THÁI LAN LÊN SỰ THAY ĐỔI MÀU SẮC, ĐẶC TÍNH NÔNG HỌC VÀ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

PHAN PHẠM QUỐC ANH

ẢNH HƯỞNG CỦA LOẠI BAO TRÁI THÁI LAN LÊN SỰ THAY ĐỔI MÀU SẮC, ĐẶC TÍNH NÔNG HỌC VÀ

PHẨM CHẤT TRÁI CAM DÂY (Citrus sinensis

(L) Osbesk var Day) TẠI HUYỆN LẤP VÒ,

TỈNH ĐỒNG THÁP

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP KỸ SƯ NÔNG HỌC

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN PGs Ts Trần Văn Hâu

Cần Thơ, 2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Chứng nhận đã chấp thuận luận văn với đề tài:

“Ảnh hưởng của loại bao trái Thái Lan lên sự thay đổi màu sắc vỏ, đặc tính và phẩm chất trái cam Dây (Citrus sinensis (L) Osbesk var Day) tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp”

Do sinh viên PHAN PHẠM QUỐC ANH thực hiện

Kính trình hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp xem xét

Cần Thơ, ngày …… tháng ……năm 2012

Cán bộ hướng dẫn

PGs.Ts TRẦN VĂN HÂU

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp thuận luận văn với đề tài: “Ảnh hưởng của loại bao trái Thái Lan lên sự thay đổi màu sắc vỏ, đặc tính và phẩm chất trái cam Dây (Citrus sinensis (L) Osbesk var Day) tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp” Do sinh viên: PHAN PHẠM QUỐC ANH thực hiện và bảo vệ trước hội đồng ngày .tháng năm 2011 Luận văn đã được hội đồng chấp nhận và đánh giá ở mức: ………

Ý kiến hội đồng: ………

……… ……

………

DUYỆT KHOA Cần Thơ, ngày……tháng……năm 2012 Trưởng khoa Nông Nghiệp và SHƯD Chủ tịch Hội Đồng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình luận văn nào trước đây

Tác giả luận văn

PHAN PHẠM QUỐC ANH

LÝ LỊCH CÁ NHÂN

Sinh viên: Phan Phạm Quốc Anh Giới tính: Nam

Sinh ngày 22 tháng 08 năm 1989 Nơi sinh: An Giang

Quê quán: Thạnh Mỹ Tây-Châu Phú-An Giang Dân tộc: Kinh

Con Ông: Phan Công Thành

LỜI CẢM TẠ

Kính dâng

Cha Mẹ với lòng biết ơn vô hạn Người đã suốt đời tận tụy vì sự nghiệp và tương lai của con

Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Thầy Trần Văn Hâu đã tận tình hướng dẫn, gợi ý và cho những lời khuyên hết sức bổ ích trong việc nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Thầy cố vấn học tập Nguyễn Ngọc Du, cùng toàn thể quý thầy cô khoa Nông Nghiệp & Sinh Học Ứng Dụng đã tận tình dạy dỗ và truyền đạt cho em những kiến thức quý báo trong suốt thời gian học tập tại trường

Xin chân thành cám ơn

Gia đình bác Nguyễn Văn Khải đã nhiệt tình giúp đỡ tạo mọi điều kiện để con hoàn thành luận văn này

Chị Nguyễn Thị Phúc Nguyên, bạn Trần Thị Kim Ngọc, Lê Trí Nhân và các bạn lớp nông học K34 đã nhiệt giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Thân Gửi về

Tập thể lớp Nông Học 34 lời chúc sức khỏe và thành đạt trong tương lai

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

1.1 NGUỒN GỐC VÀ PHÂN BỐ CÂY CAM QUÝT 2

1.2 SƠ LƯỢC VỀ CÂY CAM DÂY 2

1.3 SỰ ĐẬU TRÁI VÀ RỤNG TRÁI Ở CÂY CAM 3

1.3.1 Sự ra hoa và đậu trái 3

1.6 SỰ THAY ĐỔI MÀU SẮC CỦA VỎ TRÁI 6

1.7 HÀM LƯỢNG VITAMIN C THỊT TRÁI 7

1.8 MỘT SỐ CÔN TRÙNG VÀ BỆNH GÂY HẠI TRÊN

CÂY CAM

7

1.8.1 Côn trùng gây hại 7

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP 12

2.2.2 Thời gian tiến hành bao 13

2.2.3 Phương pháp thu mẫu 14

2.2.4 Các chỉ tiêu theo dõi 14

3.2 Chỉ số màu (L*, a*, b*) của vỏ trái cam Dây sau khi bao trái 60

ngày tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, năm 2011

DANH SÁCH HÌNH

1.1 Cây cam Dây tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp 3 2.1 Các loại bao trái được sử dụng trong thí nghiệm 12 3.1 Nhiệt độ trong các loại bao tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp 19 3.2 Trái cam Dây sau khi bao trái 60 ngày tại huyện Lấp Vò, tỉnh

3.4 Hàm lượng Vitamin C (mg/100 g) của trái cam Dây sau khi bao

trái tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, năm 2011

28

Phan Phạm Quốc Anh 2011 “Ảnh hưởng của loại bao trái Thái Lan lên sự thay đổi

màu sắc vỏ, đặc tính nông học và phẩm chất trái cam Dây (Citrus sinensis (L) Osbesk var Day) tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp” Luận văn tốt nghiệp kỹ sư Nông Học,

trường Đại Học Cần Thơ Giáo viên hướng dẫn PGs.Ts Trần Văn Hâu

15 ngày, 30 ngày, 45 ngày và 60 ngày sau khi bao trái (thu hoạch) Kết quả cho thấy loại bao trái Thái Lan đã làm cho trái cam Dây có màu vàng và bóng sáng bắt đầu từ giai đoạn 15 ngày sau khi bao trái trở về sau Bên cạnh đó, đặc tính nông học và phẩm chất trái không thay đổi

MỞ ĐẦU

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng đất phù sa màu mỡ với cây trái xanh tươi bốn mùa Nhắc đến cây ăn trái ĐBSCL không thể không nhắc đến các loại cây cam

quýt (Citrus spp.) Cam quýt được ưa chuộng và sử dụng rộng rãi vì có chứa nhiều chất

dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, không những dùng để ăn tươi, chế biến mà còn có giá trị cao trong y học nhất là trong trái chứa nhiều vitamin C Vị chua nhẹ và hơi đắng (bưởi) giúp dễ tiêu hóa và tuần hoàn của máu (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2011) Cây cam quýt đã đem lại lợi nhuận không nhỏ cho người nông dân Theo Trần Thế Tục (1998), ở nước ta cây cam quýt thời kỳ tám năm tuổi năng suất trung bình 16 tấn/ha/năm, lãi thuần đạt được khoảng chừng 10-12 triệu đồng một năm Nếu thâm canh cao để đạt năng suất 20 tấn/ha/năm thì lãi suất có thể là 15-20 triệu đồng/ha/năm Vì vậy, diện tích cây có múi đã không ngừng tăng lên trong những năm qua Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2011) dự kiến đến năm 2010 tổng diện tích cây có múi ở Việt Nam là 200.000 ha, năng suất 10 tấn/ha với tộng sản lượng là 2.000.000 tấn

Cây cam quýt thường bị rất nhiều côn trùng, nấm bệnh tấn công gây hại, đặc biệt trong giai đoạn mang trái làm ảnh hưởng lớn đến sản lượng và phẩm chất của trái rất nhiều Do đó, đã có nhiều biện pháp kỹ thuật được sử dụng nhằm bảo vệ trái trước các tác nhân gây hại và năng cao phẩm chất của trái cam quýt, trong đó biện pháp bao trái tỏ ra rất có hiệu quả Biện pháp bao trái có thể bảo vệ trái khỏi sự tấn công của một số loại côn trùng, bệnh hại và phòng ngừa những tác nhân có thể làm tổn thương vỏ trái Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại túi bao trái, nổi bật trong số đó là loại túi bao trái Thái Lan ngoài tác dụng bảo vệ còn có thể giúp vỏ trái có màu vàng tươi khi chín cũng như còn non Tuy nhiên, người nông dân vẫn khá e dè với loại túi bao trái này vì ảnh hưởng

của nó đến trái vẫn chưa được làm sáng tỏ Vì vậy, đề tài “Ảnh hưởng của loại bao trái

Thái Lan lên sự thay đổi màu sắc vỏ, đặc tính nông học và phẩm chất trái cam Dây (Citrus sinensis (L) Osbesk var Day)” được thực hiện với mục đích giúp người nông

dân có thêm một biện pháp kỹ thuật mới nhằm tạo ra sản phẩm đẹp hơn, có giá trị về kinh

tế nhưng vẫn đảm bảo chất lượng và an toàn với người tiêu dùng

CHƯƠNG 1

LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.10 NGUỒN GỐC VÀ PHÂN BỐ CÂY CAM QUÝT

Một số loài cam quýt có nguồn gốc ở Đông Nam Á Châu, trong đó sự phát sinh của một vài loài cam quýt cũng như những loài cùng họ được phân bố từ biên giới Đông Bắc của Ấn Độ qua Miến Điện và một phía Nam của đảo Hải Nam Những loại này bao gồm: chanh Tây, chanh Ta, Chanh Yên, bưởi, Cam ngọt, Cam chua (Nguyễn Bảo Vệ và

Lê Thanh Phong, 2011)

Theo Đường Hồng Dật (2000), nhiều nhà khoa học cho rằng nguồn gốc của cam

Sành (Citrus nobilis var typica Hassk.) là ở Việt Nam Trong thực tế, ở nước ta trên khắp

các địa phương từ Lào Cai đến Cà Mau, từ Quảng Ninh đến Lai Châu ở đâu cũng có trồng cam quýt Đặc biệt là cam Sành với nhiều giống, nhiều dạng hình khác nhau được trồng ở khắp nơi trên đất nuớc ta mà ở các nước khác trên thế giới không gặp

Sự quan trọng của cam quýt trong trồng trọt trên thế giới được chứng minh bởi sự phân bố rộng rãi và sản xuất đại trà Hiện nay, cam quýt được trồng nhiều nơi trong vùng khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới, nơi có đất đai thích hợp và đủ ẩm, không quá lạnh để làm chết cây Các nước sản xuất nhiều cam là Mỹ, Braxin, Tây Ban Nha… Các nuớc sản xuất

nhiều quýt là Nhật, Tây Ban Nha, Mỹ… (Trần Thượng Tuấn và ctv., 1994)

Một số giống cây có múi được trồng nhiều ở ĐBSCL là: cam Mật, cam Sành, cam Dây, cây Soàn, quýt Đường, quýt Hồng, bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh, chanh Tàu, chanh Giấy,…

1.11 SƠ LƯỢC VỀ CÂY CAM DÂY

Theo Nguyễn Danh Vàn (2008), cam Dây được trồng nhiều ở một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long như Tiền Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp,… Ở Tiền Giang có những thời kỳ cam Dây chiếm tới 80% diện tích trồng cam của cả tỉnh Có thể cho thu 2-3 vụ trái một năm Trái có dạng giống cam Mật, nhưng trái xanh nhiều hơn, ít lán bóng như trái cam Mật

Cây phân cành thấp, tán hình dù tỏa rộng Ở tuổi thứ 5 cây cao 3-4 m, đường kính tán 5-6 m Lá có màu xanh đậm, eo nhỏ Cây có thể ra hoa ba vụ trong một năm và mỗi cây có thể cho tới 1.000-1.200 quả/năm Khối lượng quả trung bình 217-259 g Thịt quả vàng đậm ngọt Hàm lượng acid trong quả thấp, thịt quả ít chua, nhiều hạt: 20-30 hạt/quả

Vỏ quả hơi dày (Đường Hồng Dật, 2000)

Hình 1.1: Cây cam Dây tại huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp

1.12 SỰ ĐẬU TRÁI VÀ RỤNG TRÁI Ở CÂY CAM

1.12.1 SỰ RA HOA VÀ ĐẬU TRÁI

Theo Trần Văn Hâu (2011), sự đậu trái bị ảnh hưởng rất mạnh bởi nhiệt độ và sự khô hạn Thông thường phát hoa có lá đậu trái cao hơn so với phát hoa không có lá; chồi

có tỉ lệ lá/hoa cao sẽ có tỉ lệ giữ trái đến khi thu hoạch cao Nhiệt độ cao (>35OC) và sự khô hạn dễ gây ra sự rụng trái non Nhiều tác giả cho rằng sự rụng sinh lý khi trái có kích thước từ 0,5-2,0 cm có liên quan đến chất điều hoà sinh trưởng, nước và các chất carbohydrate

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2011), tỷ lệ đậu trái cũng bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: dinh dưỡng, lượng nước cung cấp, khí hậu, sâu bệnh,… Bộ tán lá của cây cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu trái, nếu mỗi trái được nuôi với số lá thích hợp thì

sẽ phát triển tốt hơn

Mối quan hệ giữa sinh trưởng thân cành và sự ra hoa kết quả hết sức mật thiết Trong chu kỳ sinh trưởng của cây ăn trái thì sự hình thành, sinh trưởng của lộc cành mới với việc phân hóa mầm hoa, sự phát triển của trái có mối quan hệ mật thiết với nhau Nếu cành lá sinh trưởng quá yếu, khả năng đồng hóa sẽ kém dẫn đến sự phân hóa mầm hoa, sự phát triển của trái sẽ không thuận lợi Ngược lại, cành lá sinh trưởng quá mạnh, thời gian sinh trưởng kéo dài, tiêu hao nhiều dinh dưỡng chó các phần non trên cành cho nên tuy lá

có nhiều nhưng sản phẩm đồng hóa được ít Do đó, việc phân hóa mầm hoa, sự phát triển của trái cũng gặp khó khăn Bởi vậy, những cành lá mới chỉ để phát triển với mật độ vừa phải là tốt nhất ( Phạm Văn Côn, 2003)

1.12.2 SỰ RỤNG TRÁI

Sự rụng là sự phân tách một phần của cây như: hoa, lá, trái, cành ra khỏi cơ thể mẹ

Sự rụng cũng là một quá trình thích ứng của cây khi thiếu chất dinh dưỡng, nước và hoocmon cho sự sinh trưởng của chúng, buộc chúng phải rụng đi một số lượng nhất định

các quả non, để tập trung chất dinh dưỡng và hoocmon cho những quả khác

Theo Trần Văn Hâu (2011), sự rụng trái non bắt đầu sau khi ra hoa cho đến 3-4 tuần sau khi hoa nở Sự rụng trái non xảy ra nghiêm trọng khi nhiệt độ trên bề mặt lá từ 35-40oC hoặc khi cây bị khô hạn như ở vùng đất khô cằn ở miền Nam California hoặc ở Nam Phi Nhiệt độ cao và sự khô hạn nghiêm trọng làm cho khí khẩu bị đóng dẫn đến giảm sự đồng hoá khí CO2 và sự rụng trái non gây ra bởi sự mất cân bằng của carbon

Cam quýt có hiện tượng rụng quả sinh lý, thường một năm có hai đợt rụng

 Đợt rụng quả sinh lý lần thứ nhất, thường xuất hiện vào thời kỳ quả còn nhỏ (khoảng từ tháng 3, tháng 4) Đặc trưng của đợt rụng quả này là quả mang theo cả cuống

 Đợt rụng quả sinh lý lần thứ hai Quả rụng khi đường kính quả từ 3-4 cm, đặc trưng của nó là quả rụng không cuống Người ta đã theo dõi trên các giống cam chanh và thấy rằng: hiện tượng rụng quả sinh lý gần như là tất yếu Trước khi quả

rụng, tốc độ lớn của quả rất chậm Sau mỗi đợt rụng trái, tốc độ lớn của quả tăng lên rất nhanh

Chồi có mang lá thường có tỉ lệ đậu trái cao hơn chồi không có lá Thông thường chồi có mang nhiều lá sẽ có tỉ lệ giữ trái đến khi trưởng thành cao nhất Phát hoa mang lá

có tỉ lệ đậu trái cao hơn có lẽ do gia tăng sự đồng hoá CO2 và mức độ cung cấp carbohydrate hoặc do sự nối các mạch nhựa được cải thiện để làm trung gian cho trái phát triển bởi các chất điều hoà sinh trưởng từ các lá non mới hình thành (Trần Văn Hâu, 2011)

1.13 SỰ PHÁT TRIỂN TRÁI

Theo Trần Văn Hâu (2011) sự phát triển trái của cây có múi theo đường cong đơn giản, gồm ba giai đoạn như các loại trái cây khác:

 Giai đoạn phân chia tế bào: 4-6 tuần sau khi ra hoa

 Sự phát triển kích thước trái:

− Chanh: 2-3 tháng

− Cam: hơn 6 tháng

 Giai đoạn trưởng thành: ngắn hơn 2 tháng

Một số đặc tính của trái (như kích thước, hình dạng trái, cấu trúc và bề dày của con tép) được xác định trong hai tháng đầu sau khi ra hoa Cây mang nhiều trái ảnh hưởng rất lớn đến tỉ lệ phát triển trái

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2011) thời gian chín của trái biến động

từ 7-14 tháng kể từ sau khi thụ phấn Đối với cam Mật, thời gian này khoảng 7 tháng; cam Sành 9-10 tháng; quýt 9-10 tháng; chanh, bưởi 6-8 tháng,…

1.14 ĐỘ CỨNG CỦA VỎ TRÁI

Khi trái chín, pectatcanxi gắn chặt các tế bào với nhau lập tức bị phân hủy dưới tác dụng của enzyme pectinaza, kết cấu vách tế bào trở nên rời rạc và trái mềm ra Quá trình

này xảy ra nhanh khi hàm lượng ethylene tăng lên Độ cứng giảm khi trái chín đó là do sự

hoạt động của các enzyme pectinaza làm phân giải hợp chất pectin ở vách tế bào (Roe và

Bruemme,1981)

Theo Kakhana và Krivileva (1987) khi trái chín hoạt tính của enzyme

polygalacturonaza tăng, làm tăng hàm lượng pectin có liên quan đến độ cứng của trái, khi hàm lượng calcium cao thì hoạt tính của enzyme polygalacturonaza giảm, giúp duy trì độ cứng của trái

1.15 SỰ THAY ĐỔI MÀU SẮC CỦA VỎ TRÁI

Sự thay đổi của các chất màu có thể xảy ra trong suốt qua trình phát triển, thành thục và chín khi còn ở trên cây Một số thay đổi có thể tiếp tục sau đó hay chỉ bắt đầu ngay lúc thu hoạch, cho dù theo mong muốn hay ngoài ý muốn những thay đổi có thể

xuất hiện như sự mất chlorophyll, sự xuất hiện carotenoid (có màu vàng, xanh, đỏ),

anthocyanin và nhiều hợp chất phenol khác (Nguyễn Thị Tuyết Mai, 2005)

Theo Trần Minh Tâm (2000) trong quá trình bảo quản, màu sắc của diệp lục dễ bị thay đổi dưới tác dụng của nhiệt độ, trong môi trường acid ion H+ dễ thay thế ion Mg2+trong phân tử diệp lục làm cho nó mất màu xanh Carotenoid có nhiều trong mô và vỏ trái khi chín, khi chín carotenoid tồn tại cùng với diệp lục, nó mang tính chất của vitamin A, rất dễ bị oxy hóa bởi không khí Anthocyanin có nhiều trong trái, màu sắc thể hiện không

rõ, trong môi trường acid anthocyanin có màu đỏ, môi trường kiềm có màu xanh và môi trường trung tính có màu hơi tím Khi có muối kim loại trong môi trường, anthocyanin biến thành màu xanh tím

Theo Lê Thanh Phong (2011) trong giai đoạn chín, diệp lục tố sẽ phân hủy, nhóm sắc tố màu Xanthophyll và Carotene trở nên chiếm ưu thế, màu sắc trái thay đổi từ xanh sang vàng hay cam Màu sắc khi chín ở vùng khí hậu Á nhiệt đới thường đẹp tươi hơn ở

vùng khí hậu Nhiệt đới (khi chín trái vẫn còn màu xanh nhạt) Theo Trần Văn Hâu (2011), diệp lục tố bắt đầu bị phá huỷ khi nhiệt độ thấp hơn 130C

1.16 HÀM LƯỢNG VITAMIN C THỊT TRÁI

Vitamin C chiếm tỉ lệ cao trong nhóm cam quýt có thể lên tới 130-170 mg/gam trọng lượng, hàm lượng vitamin C giảm mạnh trong quá trình tồn trữ Trong quá trình chín, hàm lượng vitamin C giảm đi nhanh hơn do các quá trình khử trong các mô bị phá hủy và không khí xâm nhập Vitamin C là chất dễ bị oxy hóa và chuyển thành dạng dehydroascobic, ở dạng này dễ bị phân hủy dưới tác dụng của nhiệt độ (Quách Đĩnh và

ctv., 1996)

Theo Nguyễn Hoàng Thanh (2010), hàm lượng vitamin C biến thiên theo từng giai đoạn cao nhất trong giai đoạn 105-195 ngày sau khi đậu trái và giảm ở thời điểm thu hoạch, vị trí trái không ảnh hưởng đến hàm lượng vitamin C

1.17 MỘT SỐ CÔN TRÙNG VÀ BỆNH GÂY HẠI TRÊN CÂY CAM

1.17.1 Côn trùng gây hại

 Sâu Vẽ bùa (Phyllocnistis citrella Stainton)

Sâu gây hại chủ yếu trên các vườn ươm và các vườn tơ Sau khi nở, sâu đục những đường hầm ở mặt dưới lá để cạp ăn lớp tế bào nhu mô diệp lục Sâu ăn tới đâu thường bài tiết phân đến đấy, vệt phân thường kéo dài thành một đường lien tục, giống như sợi chỉ dài Đường đục thường thường rộng dần và kéo dài theo tuổi của sâu Các đường đục này khi khô đi có hình dạng những đường ngoằn ngoèo rất rõ trên lá vì vậy loại sâu gây hại này được gọi là sâu vẽ bùa

 Rầy Chổng cánh (Diaphorina citri Kuwayana)

Theo Nguyễn Thị Thu Cúc (2002) Khi mật số cao, sự chích hút của rầy (thành trùng và ấu trùng) làm cho chồi bị khô, rụng lá gây hiện tượng khô cành, làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây và sự ra trái Mật ngọt do rầy tiết ra có thể tạo điều kiện cho nấm

bồ hóng phát triển, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của cây Mật số của rầy thường thấp trên cam, quýt và cao trên chanh

Sự gây hại nghiêm trọng nhất của rầy Chổng cánh hiện nay tại ĐBSCL là truyền vi

khuẩn Liberobacter asiaticum gây bệnh Greening (bệnh vàng lá gân xanh) cho các cam,

quýt, chanh, bưởi và chính do khả năng này mà rầy Chổng cánh trở thành một đối tượng dịch hại nguy hiểm nhất hiện nay cho nhiều vùng trồng cây có múi trên thế giới và cả Việt Nam

- Nuôi kiến vàng Oecophylla smaragdina

- Khi phát hiện thành trùng, có thể sử dụng các loại thuốc hóa học hoặc dầu khoáng (Caltex-Oil/DCO trion hoặc DC-Tron Plus (C24) ở nồng độ 0.5%) để phòng trị

- Hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu nhằm phát huy vai trò cảu thiên địch trong điều kiện

tự nhiên

1.17.2 Bệnh hại

 Bệnh loét (Xanthomonas Campestris pv Citri)

Theo Phạm Hoàng Oanh (2002) Bệnh gây hại trên cả lá, trái và cành Bệnh thường lây lan và gây hại nặng trong mùa mưa do độ ẩm không khí cao, hoặc do mưa làm văng sang các lá khác, các vườn trồng dày thiếu chăm sóc, nhất là các vườn ươm cây con bị bệnh rất nặng hoặc bón nhiều phân đạm bệnh sẽ nặng hơn

Vết bệnh trên lá của cam, quýt, bưởi, hạnh,… hoặc trên trái quýt đường (xiêm) và trái cam mật xung quanh có quần màu vàng Bệnh nặng làm rụng lá, chết cành, trái sượng không phát triển hoạc rụng trong điều kiện ẩm độ cao trái bị nứt chảy nhựa cuối cùng trái vàng và rụng đi

 Bệnh Vàng lá gân xanh (Liberrobacter asiaticum)

Bệnh này rất khó phân biệt với bệnh thiếu kẽm thuần túy Bệnh thiếu kẽm thường vùng xanh tạo thành đường thẳng, và triệu chứng thể hiện đồng loạt và ở diện rộng Triệu chứng đầu tiên trên lá già có những đốm vàng loang lổ sau đó các lá đọt nhỏ lại, phiến là ngả sang màu vàng, gân lá còn giữ màu xanh đầu tiên, chỉ một vài nhánh trên cây bị bệnh

Bệnh nặng các lá nhỏ lại, mọc thẳng đứng (lá tai thỏ), và chì còn một ít gân còn xanh (chủ yếu là gân chính) Bệnh nặng cả cây đều thể hiện triệu chứng, và có một vài cành bị chết khô, cuối cùng là cả cây đều chết trái ở những cây bị bệnh thường nhỏ nhạt màu, múi bên trong chai sượng, chẻ dọc trái thấy trung trụ bị vặn vẹo, vỏ dày, hạt bị thui hoặc lép

1.18 BIỆN PHÁP BAO TRÁI

Theo Nguyễn Thị Tuyết Mai (2005), bao trái còn là biện pháp giúp hạn chế việc sử dụng thuốc trừ nấm trong phòng trừ bệnh sau thu hoạch, làm giảm tỉ lệ tổn thương trái do

bệnh thối quả (Xanthomonas axonopodis pv Citrus) và do côn trùng chích hút Ngoài ra,

trái được bao sẽ tránh được hiện tượng rám nắng và vàng háp Nhìn chung, biện pháp bao trái không ảnh hưởng đến khối lượng, màu sắc và phẩm chất trái khi chín, ngược lại biện pháp này còn góp phần tạo ra trái cây sạch, an toàn cho người sử dụng từ đó giá bán sẽ

cao hơn và có thể xuất khẩu sang những thị trường khó tính

Biện pháp bao trái đạt được hiệu quả cao nhất trong năm biện pháp phòng trừ ruồi đục trái Bao trái không những trừ được ruồi, tránh được nhiều bệnh hại quan trọng mà còn giúp nông dân sản xuất được trái cây sạch ngay khi cả mật độ ruồi cao Hiện nay bao trái cũng là biện pháp phòng trừ ruồi duy nhất tại một số nước châu Á (Mai Xuân Trúc, 2007)

Biện pháp bao trái trên cây cam Sành ở giai đoạn tiền thu hoạch đã không làm thay đổi các chỉ tiêu về trọng lượng, độ Brix, acid tổng số, hàm lượng nước quả, vitamin C, đường tổng số và đường khử so với trái không bao Bao trái ở 12 tuần sau khi đậu trái làm giảm tỷ lệ sâu bệnh ở mức thấp nhất (2,36%) nhưng chưa cải thiện được độ bóng sáng của

vỏ trái so với nghiệm thức bao trái vào thời điểm 16-20 tuần sau khi đậu trái (Nguyễn Thị Tuyết Mai, 2005)

Theo Võ Thế Truyền và Nguyễn Thành Hiếu (2004), bao trái xoài cát Hòa Lộc bằng polypropilen và bao giấy dày sậm màu giúp cải thiện màu sắc và độ sáng của vỏ trái, màu sắc của thịt trái ngoài ra còn có ảnh hưởng giúp tăng trung bình khối lượng trái Các chỉ tiêu phẩm chất khác như độ Brix, hàm lượng đường, vitamin không bị thay đổi và không bị thiệt hại do các loại sâu bệnh khi áp dụng biện pháp bao trái

Theo Arakawa (2001), bao trái không làm thay đổi ảnh hưởng của ánh sáng và nhiệt độ lên màu sắc của quả táo Tuy nhiên, biện pháp này làm thay đổi mối quan hệ giữa màu sắc vỏ trái và quá trình chín Biểu hiện quá trình chín diễn ra nhanh hơn ở trái không bao

Theo Kim & Choi (2000, trích dẫn bởi Trần Liên Hương, 2011), sử dụng vật liệu bao trái thích hợp ngăn ngừa đốm bệnh gây hại và cải thiện chất lượng trái cây có múi

(Citrus junos) Hầu hết bệnh gây hại trên trái xảy ra từ sau tháng 9 đến tháng 10, trong đó

bệnh đốm đen gây hại giảm từ 55-62% nhưng gia tăng bệnh đốm lá và đốm nâu Ngoài ra,

sự tổn hại trái do ruồi đục quả và các côn trùng chích hút khác giảm đáng kể

Theo Hofman và ctv., (1997) Bao túi cho quả làm giảm bệnh nấm sừng do

Colletotrichum và bệnh thối cuống (SER) do Dothoriell spp gây ra và với thời gian được

bao dài hơn thì thường làm giảm tỉ lệ bệnh chung Việc bao túi cho quả cũng làm tăng diện tích màu vàng của vỏ vào thời điểm chín Nếu tăng thời gian qaủ được bao trong túi thì sẽ làm giảm tỷ lệ vỏ có màu đỏ Nồng độ can-xi sẽ giảm nếu quả được bọc trong 56 ngày, nhưng sẽ không giảm nếu được bọc trong thời gian dài hơn (82-131 ngày) Các đặc tính chất lượng khác của quả không bị ảnh hưởng của việc bao túi cho quả

Bao có hai lớp, với một lớp trong màu đen đã cải thiện bề mặt quả một cách đáng

kể một số đặc điểm như bóng sáng, vỏ trơn mịn Không có sự khác nhau về hàm lượng chất rắn hòa tan giữa quả được bao và không bao Hơn nữa, bao quả sẽ bảo vệ quả không

bị rám nắng và vàng háp (Pong và Li, 2001)

Việc bao quả bưởi năm roi trước thu hoạch vào thời điểm 8-10 tuần sau khi đậu quả có hiệu tốt trong việc cải thiện hình dáng bên ngoài, cải thiện màu sắc vỏ hơn so với đối chứng Bao quả trước thời điểm 8 tuần không cải thiện được chất lượng quả, làm cho quả có kích cỡ nhỏ hơn và dạng quả xấu hơn bình thường (Đỗ Minh Hiền, 2002)

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2011) bao trái ngăn cản sự tổn thương vật lý giữa các trái với nhau và tác động trực tiếp của môi trường, là một kỹ thuật ngăn chận liên hệ giữa trái và côn trùng, đặc biệt là ruồi đục trái

CHƯƠNG 2

PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP

2.1 PHƯƠNG TIỆN

2.1.1 Thời gian và địa điểm

Đề tài được thực hiện tại vườn cam Dây ở ấp Tân Bình, xã Tân Khánh Trung, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp Thời gian thực hiện từ 12/2010 đến 2/2011

Chú thích: ĐL: bao Đài Loan; TL: bao Thái Lan; Đ: bao nylon đen

Hình 2.1 Các loại bao trái được sử dụng trong thí nghiệm

 Bao Thái Lan: là loại bao được nhập từ Thái Lan, có kích thước 19 x 30 cm được làm từ loại giấy không thấm nước Bao có cấu tạo gồm hai lớp: lớp ngoài bóng, có màu

vàng xám; Lớp trong có màu đen, mỏng hơn lớp ngoài Ánh sáng không thể xuyên qua được loại bao này

 Bao Đài Loan: có kích thước 17 x 32 cm, được làm bằng giấy màu trắng, không thắm nước Ánh sáng có thể xuyên qua được loại bao này

 Bao Nylon đen: được làm từ màng phủ nông nghiệp, có kích thước 19 x 30 cm Bao có hai lớp giống nhau, lớp màng phủ có màu xám được để ở ngoài Ánh sáng không thể xuyên qua được loại bao này

- Máy đo màu

- Cân điện tử

- Dụng cụ đo độ cứng

- Khúc xạ kế - Atago của Nhật dùng để đo độ Brix

- Thước kẹp: dùng để đo kích thước trái

Và các dụng cụ khác

2.1.4 Số liệu khí tượng

Số liệu được thu thập tại trạm khí tượng thủy văn của huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, gồm có nhiệt độ, ẩm độ và lượng mưa trung bình của năm 2011 (thời gian thực hiện thí nghiệm ngoài đồng là từ tháng 12/2010 đến tháng 2/2011) Sau khi bao trái, trời không có mưa và gió lớn, nhiệt độ và ẩm độ tương đối ổn định do đó không ảnh hưởng đến chấn thương cơ học của trái và đây cũng là điều kiện không thích hợp để sâu bệnh phát triển

(a)

0 100 200 300 400 500 600

Hình 2.2: Số liệu khí tượng tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, năm 2011

(a) Lượng mưa trung bình và ẩm độ tương đối hàng tháng,

(b) Nhiệt độ trung bình hàng tháng

2.2 PHƯƠNG PHÁP

2.2.1 Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức khối hoàn toàn ngẫu nhiên với 4 nghiệm thức (tương ứng với 3 loại bao và một nghiệm thức không bao) 7 lần lặp lại, mỗi lần lặp lại tương ứng với 1 cây Mỗi nghiệm thức bao 15 trái/cây

Các nghiệm thức như sau:

* Nghiệm thức 1: bao Thái lan

* Nghiệm thức 2: bao đen

* Nghiệm thức 3: bao Đài Loan

* Nghiệm thức 4: không bao trái

2.2.2 Thời gian tiến hành bao

Tiến hành bao trái trước thu hoạch hai tháng, trên mỗi cây chọn 60 trái có kích thước tương đối đồng đều, không bị sâu bệnh tấn công, không bị tổn thương do các nguyên nhân khác, cần tỉa bớt những trái nằm kề xung quanh Mỗi bao chỉ bao một trái

2.2.3 Phương pháp thu mẫu

Có bốn lần thu mẫu

Lần 1: 15 ngày sau khi bao trái

Lần 2: 30 ngày sau khi bao trái

Lần 3: 45 ngày sau khi bao trái

Lần 4: 60 ngày sau khi bao trái (thu hoạch)

Mỗi nghiệm thức thu 2 trái/cây, với 4 nghiệm thức và 9 lần lặp lại (9 cây), tổng số mẫu của một lần thu là 72 trái Mẫu trái thu xong mang về phòng thí nghiệm khoa Nông Nghiệp và SHƯD

2.2.4 Các chỉ tiêu theo dõi

Lấy chỉ tiêu ở giai đoạn 15, 30, 45 và 60 ngày sau khi bao trái (thu hoạch) Ghi nhận về sự thay đổi màu sắc của vỏ trái, đặc tính trái, phẩm chất trái và các hiện tượng

ảnh hưởng đến trái như: sâu, bệnh, số bao bị rách, trái bị trầy sướt do chấn thương cơ học,

trái rụng

 Sự xuất hiện sâu bệnh và hình dạng bên ngoài trái

Tỉ lệ bệnh (%): Đánh giá cấp bệnh dựa theo chuẩn đánh giá của bộ môn BVTV, khoa Nông Nghiệp & SHƯD, trường ĐHCT

Chỉ số bệnh: dựa vào diện tích vết bệnh của trái để đánh giá cấp bệnh

 Cấp 0: Không có vết bệnh trên trái

 Cấp 1: Diện tích vết bệnh từ 1-10% diên tích trái

 Cấp 2: Diện tích vết bệnh từ 11-20% diên tích trái

 Cấp 3: Diện tích vết bệnh từ 21-60% diên tích trái

 Cấp 4: Diện tích vết bệnh từ 61-80% diên tích trái

 Cấp 5: Diện tích vết bệnh >80% diên tích trái

Màu sắc vỏ trái

Màu sắc vỏ trái được đo bằng máy đo màu Minolta Cr-200 Đo ở 3 điểm: đầu trái, giữa trái và đuôi trái, lấy giá trị trung bình Kết quả được đánh giá theo hệ thống CIE (L*, a*, b*) với công thức:

L, a, b : màu của vỏ trá ở thời điểm đó (đọc trên máy)

L*t, a*t, b*t : màu mục tiêu ban đầu

L*t =97,1

a*t =0,193

b*t =1,7

∆E* : là sự so sánh thực tế hoặc toàn bộ sự khác nhau của màu sắc giữa vị trí

đo ở các điểm của nguyên liệu và vị trí màu thử còn gọi là độ khác nhau

Đặc tính trái

 Trọng lượng trái

Trên mỗi cây lấy trọng lượng trung bình của hai trái cho mỗi nghiệm thức

 Kích thước trái

Chiều cao và đường kính trái được đo bằng thước kẹp, trên một cây lấy giá trị

trung bình của hai trái cho mỗi nghiệm thức

*)()100/(

2

1

m V

V b

a g mg

Trong đó:

a: số ml trung bình khi chuẩn độ mẫu vật

b: số ml trung bình khi chuẩn mẫu đối chứng

V1: thể tích dung dịch chiết ban đầu (100ml)

V2: thể tích dung dịch chiết lấy để chuẩn độ ( 10ml)

m: trọng lượng mẫu cân lúc đầu (g)

0,088: số mg acid ascorbic tương đương với 1 ml dung dịch chuẩn độ diclorophenol indophenol

2,6- Hàm lượng nước

Được xác định bằng phương pháp sấy khô được tiến hành như sau: đĩa Petri được rửa sạch sấy khô và cân trọng lượng (W0) Sau đó cho mẫu vào đĩa đem cân trọng lượng tươi của mẫu và đĩa (W1), để cho mẫu khô nhanh mẫu được cắt nhỏ ra Mẫu được sấy ở nhiệt độ 60o trong thời gian 48h và được làm nguội bằng bình hút ẩm khoảng 25-30 phút, đem cân trọng lượng khô của mẫu (W2) Mẫu được cho vào tủ sấy 30 phút ( mẫu đã khô hoàn toàn) rồi lấy ra để nguội ở bình hút ẩm và cân lại như trên cho đến khi trọng lượng không đổi

Công thức tính:

100

*)(

)(

(%)

0 1

2 1

W W

W W X

W1: trọng lượng đĩa và mẫu tươi (g)

W2: trọng lượng đĩa và mẫu khô (g)

 Hàm lượng acid tổng số (TA)

Cân 2 g mẫu đem nghiền nhỏ với nước cất đủ 50ml để yên trong 10 phút Tiếp sau

đó, lấy 1ml nước trong của mẫu và 9ml và nước cất đem định lượng Cho vào 3 giọt phenoltalein, lắc đều, chuẩn độ bằng dung dịch NaOH 0,01N cho đến khi có màu hồng nhạt bền vững Phân tích lặp lại 3 lần Mẫu đối chứng là 10ml nước cất

Công thức tính: