SỬ DỤNG CHẤT THẢI hữu cơ để NUÔI TRÙN QUẾ (perionyx excavatus) làm THỨC ăn CHO vật NUÔI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG ---o0o--- TRẦN THỊ THÚY HẰNG ĐỀ TÀI SỬ DỤNG CHẤT THẢI HỮU CƠ ĐỂ NUÔI TRÙN QUẾ Perionyx excavatus L

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

-o0o -

TRẦN THỊ THÚY HẰNG

ĐỀ TÀI

SỬ DỤNG CHẤT THẢI HỮU CƠ ĐỂ NUÔI

TRÙN QUẾ (Perionyx excavatus) LÀM

THỨC ĂN CHO VẬT NUÔI

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

KỸ SƯ CHĂN NUÔI THÚ Y

Cần Thơ – 2007

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

-o0o -

ĐỀ TÀI

SỬ DỤNG CHẤT THẢI HỮU CƠ ĐỂ NUÔI

TRÙN QUẾ (Perionyx excavatus) LÀM

THỨC ĂN CHO VẬT NUÔI

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

KỸ SƯ CHĂN NUÔI THÚ Y

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN CHĂN NUÔI -oOo -

ĐỀ TÀI

SỬ DỤNG CHẤT THẢI HỮU CƠ ĐỂ NUÔI TRÙN QUẾ (Perionyx excavatus)

LÀM THỨC ĂN CHO VẬT NUÔI

Cần Thơ, ngày… tháng……năm 2007 Cần Thơ, ngày… tháng……năm 2007 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN DUYỆT BỘ MÔN

Bùi Xuân Mến

Cần Thơ, ngày…… tháng…… năm 2007 DUYỆT KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SHƯD Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

TÓM LƯỢC

Nuôi trùn để xử lý chất thải hữu cơ đã được nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới Nhằm tái

sử dụng các chất thải hữu cơ có sẵn ở địa phương để nuôi trùn làm thức ăn cho gia súc, gia cầm và thuỷ đặc sản, chúng tôi tiến hành đề tài “sử dụng chất thải hữu cơ để nuôi trùn quế (Perionyx excavatus) làm thức ăn cho vật nuôi” tại khu vực Bình Lập, phường Phước Thới, quận Ô Môn, thành phố Cần Thơ Đề tài gồm 3 thí nghiệm được thực hiện từ tháng 9 năm

2006 đến tháng 01 năm 2007

Thí nghiệm 1: Sử dụng các chất thải hữu cơ để nuôi trùn quế

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức hoàn toàn ngẫu nhiên với 4 nghiệm thức và 4 lần lập lại, nhằm khảo sát năng suất, hệ số sinh trưởng (HSST), lượng vật chất khô (DM) ăn vào và

hệ số chuyển hoá thức ăn (HSCHTĂ) của trùn qua 30 và 60 ngày nuôi Các chất thải hữu cơ dùng nuôi trùn tương ứng với từng nghiệm thức gồm: phân bò tươi, phân bò ủ, phân bò tươi trộn phân bò ủ (theo tỉ lệ 1:1 ở dạng tươi) và phân heo ủ lục bình (theo tỉ lệ 1:1 ở dạng tươi) Kết quả cho thấy qua 60 ngày nuôi, năng suất và HSST của trùn đạt cao nhất ở nghiệm thức phân heo ủ lục bình, kế đến là nghiệm thức phân bò tươi và thấp nhất là nghiệm thức phân

bò ủ Năng suất và HSST của trùn ở nghiệm thức phân bò tươi trộn với phân bò ủ khác biệt không có ý nghĩa so với nghiệm thức phân bò tươi và phân bò ủ cho ăn riêng rẻ

Lượng DM ăn vào ở 60 ngày nuôi cao nhất ở nghiệm thức phân bò ủ, kế đến là nghiệm thức phân bò tươi trộn với phân bò ủ và thấp nhất ở nghiệm thức phân bò tươi Tuy nhiên giữa nghiệm thức phân bò tươi và phân heo ủ lục bình lượng DM ăn vào khác biệt không có ý nghĩa thống kê

HSCHTĂ của trùn ở các nghiệm thức qua 30 ngày nuôi và 60 ngày nuôi có sự biến động rất lớn nhưng không có sự khác biệt về mặt thống kê

Thí nghiệm 2: Sử dụng phân trùn (vermicompost) trồng rau muống

Thí nghiệm được bố trí theo thể thức hoàn toàn ngẫu nhiên với 3 nghiệm thức, 3 lần lập lại, nhằm khảo sát năng suất và chiều cao cây rau muống hạt trồng trên đất líp Các nghiệm thức tương ứng được bón phân urê (16 g N/m 2 ), phân trùn (25 kg/m 2 ) và phân trùn + 20% urê Kết quả qua 2 đợt cắt, năng suất và chiều cao cây giữa các nghiệm thức khác biệt không có ý nghĩa thống kê Năng suất và chiều cao cây ở đợt 2 cao hơn so với đợt 1

Thí nghiệm 3: Sử dụng trùn nuôi ba ba

Thí nghiệm nhằm thăm dò khả năng tăng trọng của ba ba con khi nuôi bằng trùn tươi so với

cá và thức ăn hỗn hợp Thí nghiệm tiến hành trên 18 con ba ba hoa Đài Loan, 1 tháng tuổi chia làm 3 lô tương ứng với 3 loại thức ăn Kết quả qua 2 tháng nuôi, ba ba tăng trọng nhanh nhất khi được cho ăn trùn tươi, kế đến là cá và thấp nhất khi cho ăn thức ăn hỗn hợp

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

MỤC LỤC

Trang

Tóm lược i

Mục lục ii

Danh sách chữ viết tắt iv

Danh sách bảng và biểu đồ v

Danh sách hình và sơ đồ vi

Chương 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2

2.1 Khái quát về trùn đất 2

2.2 Vài nét về đặc điểm sinh học của trùn quế 2

2.2.1 Hình thái 3

2.2.2 Vòng đời 3

2.2.3 Sinh thái 4

2.3 Kỹ thuật nuôi trùn 5

2.3.1 Chổ nuôi 5

2.3.2 Chất nền 5

2.3.3 Thả trùn giống 6

2.3.4 Cho trùn ăn 6

2.3.5 Giữ ẩm và tối cho ô, luống nuôi 7

2.3.6 Phòng trừ địch hại 7

2.3.7 Bệnh của trùn đất 7

2.3.8 Thu hoạch 7

2.4 Thức ăn của trùn 8

2.4.1 Tập tính ăn 8

2.4.2 Một số loại chất thải hữu cơ thường dùng 8

2.4.3 Tính chất của một số loại chất thải hữu cơ 10

2.4.4 Tiêu tốn thức ăn 11

2.5 Sinh khối trùn 11

2.5.1 Năng suất trùn nuôi 11

2.5.2 Giá trị dinh dưỡng của trùn 12 Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.5.3 Sử dụng trùn làm thức ăn cho vật nuôi 13

2.6 Phân trùn 14

2.6.1 Định nghĩa phân trùn (vermicompost) 14

2.6.2 Tính chất, tác dụng của phân trùn 14

2.6.3 Cách sử dụng phân trùn 16

Chương 3 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.1 Phương tiện 17

3.1.1 Đối tượng thí nghiệm 17

3.1.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 17

3.1.3 Trang thiết bị, vật liệu thí nghiệm 17

3.2 Phương pháp nghiên cứu 17

3.2.1 Bố trí thí nghiệm 17

3.2.2 Cách thực hiện 18

3.2.3 Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập số liệu 20

3.2.4 Phương pháp xử lí số liệu 20

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 21

4.1 Thí nghiệm 1: Sử dụng các chất thải hữu cơ nuôi trùn quế 21

4.1.1 Thành phần hoá học thức ăn của trùn ở các nghiệm thức 21

4.1.2 Nhiệt độ và ẩm độ môi trường nuôi 22

4.1.3 Năng suất qua 30 và 60 ngày nuôi 23

4.1.4 Thành phần dưỡng chất của trùn và phân trùn 24

4.2 Thí nghiệm 2: Sử dụng phân trùn (vermicompost) trồng rau muống 25

4.3 Thí nghiệm 3: Sử dụng trùn nuôi ba ba 26

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 27

Tài liệu tham khảo vii PHỤ CHƯƠNG

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

HSCHTĂ Hệ số chuyển hoá thức ăn

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 1: Thành phần hoá học của phân bò và phân heo 10

Bảng 2: Thành phần hoá học của phân bò 10

Bảng 3: Thành phần hoá học của phân heo 10

Bảng 4: Thành phần hoá học của phân bò ủ hoai 11

Bảng 5: Thành phần hoá học của lục bình 11

Bảng 6: Tiêu tốn thức ăn, hệ số chuyển hoá thức ăn sau 3 tháng nuôi 11

Bảng 7: Tiêu tốn thức ăn trên 1 kg trùn tăng 11

Bảng 8: Trọng lượng trùn qua các tháng nuôi 12

Bảng 9: Hàm lượng vitamin có trong bột trùn và vài loại thức ăn protein khác 13

Bảng 10: Hàm lượng acid amin trong trùn quế (g/16gN) 13

Bảng 11: Thành phần hoá học của phân trùn 14

Bảng 12: Đặc tính tổng quát của phân trùn 15

Bảng 13: Thành phần hoá học thức ăn của trùn dùng trong thí nghiệm 21

Bảng 14: Năng suất, HSST, lượng DM ăn vào, HSCHTĂ của trùn 23

Bảng 15: thành phần hoá học của trùn quế 24

Bảng 16: Thành phần hoá học trong phân trùn 24

Bảng 17: Năng suất và chiều cao cấy rau muống qua 2 đợt thu hoạch 25

Bảng 18: Trọng lưọng và tăng trọng của ba ba thí nghiệm 26

DANH SÁCH BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Trung bình nhiệt độ trong ô nuôi qua các tuần 22

Biểu đồ 2: Ẩm độ trong môi trường nuôi trước và sau tưới 22 Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

DANH SÁCH HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

Trang

Hình 1: Hình dạng ngoài của trùn quế 3

Hình 2: Kén trùn quế 3

Hình 3: Ô nuôi trùn thí nghiệm 19

Hình 4: Thu hoạch trùn 19

Sơ đồ 1: Chu kỳ sinh sản của trùn quế 4

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

CHƯƠNG 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong những năm qua, nhờ vào chính sách phát triển chăn nuôi, đàn gia súc trong cả nước liên tục tăng Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, chỉ tính riêng đàn bò và heo hiện có hơn 537.900 con bò và 3.828.600 con heo (Tổng Cục Thống kê, 2005) Số lượng gia súc này hiện nay được nuôi chủ yếu ở các nông hộ và trang trại nhỏ Vì nhiều lý do, các chất thải chăn nuôi từ khu vực này chưa được quan tâm xử lý đúng mức Theo Lê Văn Căn (1982), lượng phân thải ra trung bình của bò và heo trong 24 giờ tương ứng

là 15 – 20 kg và 1,2 – 3,0 kg Với tổng đàn gia súc như hiện nay, ước tính ở Đồng Bằng Sông Cửu Long có hơn 10,8 nghìn tấn phân bò và 11,5 nghìn tấn phân heo được thải ra môi trường hàng ngày Lượng lớn chất thải này nếu không có biện pháp xử lý thích hợp sẽ là một trong những nguy cơ gây ô nhiễm môi trường

Để phát triển sản xuất nông nghiệp mà không gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sống Đồng thời làm tăng hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên sẵn cóở địa phương, cần kết hợp các quy trình sản xuất vào trong một hệ thống nông nghiệp bền vững, tái

sử dụng các nguồn phụ phế phẩm để phục vụ sản xuất

Nuôi trùn đất để tái sử dụng phân gia súc đã và đang được sự quan tâm ngày càng nhiều (Keo Sath, 2005) Bản thân con trùn là một nguồn thức ăn có hàm lượng protein cao cho gia súc, gia cầm và thuỷ đặc sản Phân trùn còn là một loại phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng và dễ hấp thu đối với cây trồng Những nghiên cứu trong thời gian

qua chỉ ra rằng những loài như Eisenia fetida, E Andrei hoặc Perionyx excavatus là thích hợp nhất để nuôi Trong số đó Perionyx excavatus đã được đánh giá là có khả

năng sản xuất cao hơn những loài khác một cách có ý nghĩa (Nguyễn Duy Quỳnh Trâm, 2004)

Vì những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “sử dụng chất thải hữu cơ để

nuôi trùn quế (Perionyx excavatus) làm thức ăn cho vật nuôi” Với mục đích khảo

sát năng suất và hệ số chuyển hoá thức ăn của trùn; theo dõi khả năng sinh trưởng của rau muống trồng khi bón phân trùn; bước đầu sử dụng trùn tươi nuôi ba ba con; góp phần làm giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1 Khái quát về trùn đất

Trùn đất thuộc lớp giun ít tơ (Oligochaeta) ngành giun đốt (Annelida) Hiện nay có trên 4.400 loài đã được tìm thấy và định danh bởi các nhà nghiên cứu (Pipes Selden et

al., 2005)

Theo Trần Hoàng Dũng (2002), dựa vào điều kiện sinh thái Bouche (1977) chia trùn

đất thành 3 nhóm: Loài anecic đào hang xuyên qua các lớp đất dày chiếm 5 – 10%, ăn mùn thối và một số dạng rác khó phân huỷ Loài endogeic tìm thấy dưới lớp đất mặt chiếm đến 80%, ăn các loại đất Loài epigeic sống trên tầng mặt hữu cơ và nuốt vào bụng một lượng lớn rác bã khó phân huỷ, chiếm 5 – 10%, đại diện là Perionyx

excavatus, và Eisenia foetida Người ta thấy rằng những loài trùn epigeic thích hợp

nhất để nuôi (Singh et al., 2005)

Trùn đất rất đa dạng và phong phú về giống loài, giữa các loài có sự khác biệt khá lớn

về kích thước, số đốt thân, màu sắc,… Tuy vậy các loài trùn đều có đặc điểm chung của giun đốt: có đai sinh dục, đầu thoái hoá Các cơ quan bên trong của trùn đất như

hệ tuần hoàn, hệ thần kinh, hệ bài tiết,…cũng sắp xếp theo đốt

Cũng giống như các giun đốt khác, đường ống tiêu hoá của trùn đất thẳng, chạy dọc chiều dài cơ thể Hệ tiêu hoá gồm có: lỗ miệng, xoang miệng, hầu, thực quản, mề, dạ dày, ruột, manh tràng, trực tràng và hậu môn (Nguyễn Văn Bảy, 2004) Trong quá trình tiêu hoá các đôi tuyến calci thu nhận các ion CO32- và Ca2+ thừa trong máu và tiết vào thực quản để trung hoà acid humic có trong thức ăn, điều tiết độ pH, hỗ trợ các men tiêu hoá hoạt động, hỗ trợ hệ vi sinh vật có ích trong đường tiêu hoá (Nguyễn Minh Đông, 2000) Đôi manh tràng thông với ruột non tiết ra các men tiêu hoá như protease, lipase, amylase, cellulase, chitinase (Nguyễn Văn Bảy, 2004) để tiêu hoá các chất hữu cơ khác nhau có trong thức ăn Đồng thời trong quá trình di chuyển trùn cũng lựa chọn và nuốt vào bụng những vi sinh vật yếm khí (Trần Hoàng Dũng, 2002), chúng giúp ích rất nhiều cho quá trình tiêu hoá của trùn

Trùn đất hô hấp qua da, do đó bề mặt cơ thể phải luôn ẩm Nếu da bị khô là trùn chết, khi đất quá ẩm ướt bùn nhão bám chặt quanh cơ thể cản trở sự hô hấp chúng cũng sẽ chết Trùn có khả năng sống nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trong môi trường nước

có đầy đủ oxy

Trùn đất có hệ thần kinh chuỗi đặc trưng cho lớp giun ít tơ Các tế bào thụ cảm nằm rải rác khắp cơ thể giúp chúng nhận biết ánh sáng, nhiệt độ, áp suất khí quyển và những dấu hiệu của thời tiết (Nguyễn Lân Hùng, 2002) Mỗi đốt có thể có mạch thần kinh, điều đó làm cho cảm giác và phản ứng của cơ thể đối với ngoại cảnh rất nhạy bén (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

2.2 Vài nét về đặc điểm sinh học của trùn quế

Trùn quế (trùn đỏ) có tên khoa học là Perionyx excavatus, họ Megascolecidae, lớp giun ít tơ (Oligochaeta), ngành giun đốt (Annelida) Ở các nước khác trùn quế có tên

là: Blue worm, Indian blue worm, Malaysian blue worm….Nó được tìm thấy trên một vùng rộng lớn ở Châu Á gồm Ấn Độ, Malaysia, Philippine, Australia,…và một số Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

vùng ở Mỹ (Pipes Selden et al., 2005) Đây là một trong những loài trùn được nuôi

nhiều trên thế giới Ở Việt Nam, chúng phát triển rất mạnh ở các khu vực Nam Trung

Bộ và Nam Bộ (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Hình 1: Hình dạng ngoài của trùn quế

2.2.1 Hình thái

Thân trùn quế hơi dẹt, có hai đầu nhọn Con trưởng thành có thể dài từ 10 – 15 cm, thân có màu đỏ mận chín ở lưng, màu nhạt dần về phía bụng Ở ngoài ánh sáng cơ thể phát dạ quang màu xanh tím Trùn quế rất hoạt động, cơ thể tiết ra hương thơm Theo Nguyễn Văn Bảy (2004) đai sinh dục trùn quế chiếm 5 đốt từ đốt thứ 13 – 17 và hai lỗ sinh dục đực nằm ở gần nhau trong vùng lõm hình trứng ở đốt thứ 18 Nhưng Piper

Selden et al., (2005) cho rằng đai sinh dục chiếm 6 đốt, bắt đầu từ đốt 12 tính từ

miệng

2.2.2 Vòng đời

Các giai đoạn sinh trưởng của trùn gồm có kén, trùn non và trùn trưởng thành Trùn đất là động vật lưỡng tính, chúng sinh sản bằng cách giao phối chéo với nhau để hình thành kén ở mỗi con Kén có hình dạng thon dài, hai đầu túm nhọn lại gần giống như hạt bông cỏ, ban đầu có màu trắng đục, sau chuyển sang xanh nhạt rồi vàng nhạt (Nguyễn Thị Huệ Thanh, 2002) Mỗi kén chứa từ 1 – 20 trứng đã thụ tinh, chúng sẽ

nở ra sau 2 – 3 tuần dưới những điều kiện thích hợp

Hình 2: Kén trùn quế (hàng thứ 2 từ phải sang)

Khi mới nở con nhỏ như đầu kim có màu trắng Sau 5 – 7 ngày cơ thể chúng sẽ chuyển dần sang màu đỏ, bắt đầu xuất hiện một vằn đỏ thẩm trên lưng Từ 3 – 5 tuần

tuổi chúng trưởng thành và bắt đầu xuất hiện đai sinh dục (Piper Selden et al., 2005)

lúc này chúng có khả năng bắt cặp và sinh sản Theo các tác giả khác thời gian thành thục là 2 – 3 tháng

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trùn quế sinh sản với số lượng theo cấp số nhân, tỉ lệ sinh sản thay đổi tuỳ theo nhiệt

độ và điều kiện môi trường Trong điều kiện thuận lợi mỗi con trùn có thể sản sinh ra

20 con/tuần (Piper Selden et al., 2005) Theo nhiều tài liệu từ một cặp ban đầu trong

điều kiện sống thích hợp có thể tạo ra từ 1000 – 1500 cá thể trong một năm

Sơ đồ 1 Chu kỳ sinh sản của trùn quế (Nguyễn Thị Huệ Thanh, 2002)

2.2.3 Sinh thái

Theo Piper Selden et al (2005) trùn quế thích nghi với khí hậu cận nhiệt đới và nhiệt

đới, có khả năng sản xuất cao Chúng thích sống ở nơi ấm áp, ẩm ướt, yên tĩnh, sợ ánh sáng và sinh sản rất nhanh trong điều kiện nhiệt độ tương đối ổn định như ở khu vực phía Nam

độ thích hợp nhất khoảng 80% Nghiên cứu của Singh et al (2004) cũng cho kết quả

đi hoặc chết

Độ pH

Theo Trần Hoàng Dũng (2002), pH môi trường không phải là một yếu tố có tính chất quyết định đến hoạt động sống của trùn đất Hầu hết các loại trùn đất thích hợp ở môi trường sống có pH trung tính Theo Nguyễn Thị Huệ Thanh (2002), trùn quế có thể chịu đựng được phổ pH khá rộng từ 4 – 9, nếu pH quá thấp chúng sẽ bỏ đi Nghiên

cứu của Singh et al (2005) nuôi trùn quế trong môi trường pH từ 4.3 – 6.9 cho thấy

pH môi trường đều tăng dần, sau 30 ngày nuôi môi trường đều có pH bằng 7

Không khí ảnh hưởng đến sinh trưởng và sinh sản của trùn chủ yếu là hàm lượng O2

và CO2 có trong không khí Trùn có thể chịu đựng được với nồng độ CO2 từ 0.01% - 11.5% Lưu ý đến các chất khí có hại cho trùn như: Chlore, H2S, SO2, SO3,

CH4, NH3 (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

2.3 Kỹ thuật nuôi trùn

2.3.1 Chỗ nuôi

Yêu cầu chỗ nuôi trùn phải đảm bảo hai điều kiện: có một nền cứng hoặc một ngăn cách với mặt đất và phải có mái che Hai điều kiện này cần được vận dụng linh hoạt tuỳ từng nơi (Nguyễn Lân Hùng, 2002) Ở quy mô nhỏ, có thể nuôi trùn trong các chum vại, chậu hoa, thùng gỗ hoặc các ô, luống nuôi làm bằng bạc, gạch hay xi măng…kích thước khoảng 2 x 1 x 0,4m

Luống hoặc trại nuôi phải đặt nơi thoáng mát, không bị ngập úng, không bị ô nhiễm thuốc trừ sâu hay các loại hóa chất khác Nguồn nước tưới phải trung tính và sạch Môi trường nuôi phải bảo đảm các điều kiện về nhiệt độ và độ ẩm, cần thoát nhiệt, thoát nước tốt, không để ánh sáng chiếu trực tiếp Nên có biện pháp ngăn ngừa các thiên địch

2.3.2 Chất nền

Chất nền là nơi sống tạm thời hay lâu dài của trùn khi gặp điều kiện ngoại cảnh bất lợi Chất nền cần tơi xốp, có khả năng giữ ẩm tốt, không gây phản ứng nhiệt, không có chất độc, pH không nằm ngoài phổ chịu đựng của trùn (Nguyễn Thị Huệ Thanh, 2002) Chất nền phải đạt 4 tính chất: tơi xốp, không dính, giàu dinh dưỡng và sạch

Chất nền tốt và thông thường nhất là phân bò đã ủ hoai Cũng có thể dùng hỗn hợp 50% phân bò + 50% rơm mục ủ cho hoai, hỗn hợp 50% phân gia súc hoai + 50% than bùn hoặc bã xơ dừa Ngoài ra chất nền thích hợp là: rơm rạ, cỏ khô hoai mục, vỏ hạt đậu phộng, vỏ nang bông vải, giấy báo và giấy carton xé vụn, lá cây băm nhỏ, tảo biển, mùn cưa… Lưu ý lá và mùn cưa các loại cây có mùi thơm, cây gia vị không được đem làm chất nền vì làm trùn bỏ trốn khỏi ô nuôi (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.3.3 Thả trùn giống

Mật độ thả

Mật độ trùn giống thả vào ô nuôi tuỳ theo mục đích lấy sản phẩm Nếu nhân giống hay nuôi trùn làm mồi câu thì sử dụng mật độ nuôi thấp, còn để tạo sinh khối hay để biến đổi chất thải thành phân hữu cơ thì cần sử dụng mật độ trùn cao hơn

Theo Nguyễn Văn Bảy (2004) mật độ trùn nuôi thông thường từ 1 kg/m2, mật độ tối

ưu đối với trùn quế là 3 kg/m2

Trần Hoàng Dũng (2002) thì cho rằng mật độ thích hợp thường là 5.000 – 10.000 cá thể/m2 tương đương 0,5 – 1 kg trùn tươi/m2 Đặng

Thị Hồng et al (1989) thí nghiệm nuôi trùn quế với 3 mật độ khác nhau là 5.000

con/m2, 10.000 con/m2 và 15.000 con/m2, trọng lượng trung bình lúc thả là 0,1 g/con Kết quả cho thấy ở mật độ 10.000 con/m2 có gia tăng nhiều nhất về chiều dài, trọng lượng và số lượng trùn

Chọn trùn giống

Trùn giống có 3 – 5% trùn + trứng + phân Loại này tuy ít số lượng trùn nhưng trùn giống sẽ không bị tổn thương trong quá trình bắt, nhanh thích nghi với môi trường mới hơn Trong đó chứa đựng một lượng lớn kén trùn, nếu môi trường mới thích hợp thì chỉ cần sau vài ngày chúng có thể nở, sau một tháng chúng ta có thể thu hoạch được

Trùn giống có 85% là trùn: loại này tuy số lượng trùn nhiều nhưng sau khoảng một tuần trùn mới thích nghi với môi trường mới và bắt đầu bắt cặp, sau 2 tháng chúng ta mới thu hoạch được (Thu Triều, 2006)

Trùn giống nên bắt vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối và di chuyển đến điểm mới ngay trong ngày Nên thả trùn vào lúc thời tiết mát mẽ, trùn sẽ không bị sốc nhiệt Sau khi thả xuống, nên quan sát 5 – 10 phút để phát hiện những cá thể chết để loại bỏ (Trần

Hoàng Dũng, 2002)

2.3.4 Cho trùn ăn

Nguồn thức ăn nên ổn định, vì khi thay đổi thức ăn mới trùn dễ bị sốc, sẽ phải mất nhiều thời gian để thích nghi lại (Trần Hoàng Dũng, 2002)

Một số phương pháp cho ăn và bổ sung thức ăn cho trùn:

Phương pháp cho ăn trên mặt

Phương pháp này thích hợp cho việc sử dụng thức ăn đã được ủ hoai và thức ăn là phân gia súc tươi Khi ta quan sát thấy thức ăn đã chuyển hết thành phân trùn thì rải một lớp thức ăn mới lên trên nền thức ăn cũ dày 3 – 5cm (Nguyễn Văn Bảy, 2004) Đây là phương pháp được sử dụng rộng rãi và cho kết quả cao nhất trong số nhiều phương pháp được đề nghị (Trần Hoàng Dũng, 2002)

Phương pháp cho ăn ở dưới

Khi cho trùn ăn cào hốt hết lớp thức ăn cũ và thay vào đó là lớp thức ăn mới, rồi lại rải lớp thức ăn cũ lên trên

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Phương pháp cho ăn bên cạnh

Cào thức ăn cũ về một bên, bỏ thức ăn mới vào chỗ trống đó Sau 1 – 2 ngày, trùn sẽ

bò qua nơi có thức ăn mới, chờ cho đa số trùn bò qua chỗ mới, hốt hết phân và sàng lọc (Nguyễn Văn Bảy, 2004) Ngoài ra còn có phương pháp cho ăn theo rãnh, theo khối…

2.3.5 Giữ ẩm và tối cho ô, luống nuôi

Trùn rất thích bóng tối (càng tối càng ăn khoẻ) và rất sợ ánh sáng Vì vậy nên có tấm đậy trên mặt ô nuôi để đảm bảo độ tối cần thiết cho trùn, ngoài ra còn có tác dụng giữ

ẩm cho luống nuôi Tấm đậy phải cho không khí lọt qua được để thông thoáng khí Có thể dùng chiếu cũ, giấy báo cũ, lá chuối, bao cám cũ, lưới đen, tấm mê bồ…để làm tấm đậy cho trùn

Để giữ ẩm cho ô nuôi trùn ta phải tưới nước Nước tưới phải sạch, có pH trung tính, không nhiễm mặn hoặc phèn Muối ăn, nước xà phòng, chất tẩy rửa, nước vôi… dễ gây độc hại và giết chết trùn Vì thế không nên đổ các loại trên vào ô nuôi Bình thường tưới 1 lần/ngày, ngày nắng nóng tưới 2 – 3 lần (Nguyễn Văn Bảy, 2004) Mỗilần tưới không kéo dài quá 3 phút Chờ cho nước trên bề mặt rút xuống đáy luống, ta nắm lấy một nắm thức ăn bóp nhẹ, nếu thấy có vài giọt nước ứ ra từ kẽ tay là đạt yêu cầu (Trần Hoàng Dũng, 2002)

Nên chú ý tưới giữ ẩm ngay từ khi mới thả giống vì trùn đã bị sốc khi di chuyển, hàng ngày kiểm tra độ ẩm và tưới bổ sung, tốt nhất là tưới nhiều lần trong ngày khi trời nóng Nếu sử dụng chất nền có kết cấu hạt xốp và to thì độ ẩm có thể duy trì ở mức cao và ngược lại

2.3.6 Phòng trừ địch hại

Trước hết là các loài lưỡng cư: cóc, nhái, ễnh ương, chẫu chàng rất thích ăn trùn Phải hết sức cẩn thận để loại trừ chúng bằng cách định kỳ kiểm tra ô nuôi Ngoài ra, các loài động vật khác có khả năng ăn trùn đều phải đề phòng Ví dụ: thạch sùng, thằn lằn, rắn, rết, chim, gà, chuột chù…

2.3.7 Bệnh của trùn đất

Qua thực tiễn và nghiên cứu nhiều năm, Chu Thiên Nguyên – Trung Quốc (1997) sơ

bộ tổng kết cho thấy bệnh của trùn đất khá nhiều nhưng tác hại không lớn Những bệnh mà trùn đất mắc phải có hai tác hại: một là tác hại đến môi trường (chất nền), hai

là tác hại trực tiếp đến trùn

Trên thực tế nuôi trùn quế ở nước ta bệnh chưa xuất hiện rõ rệt, chỉ gặp một vài trường hợp do trùn bị ngộ độc protein từ thức ăn hoặc bị nhiễm do nước tưới nhiễm phèn mặn Gặp trường hợp trên cần thay chất nền mới, loại bỏ trùn bệnh, chú ý cho trùn ăn vừa phải (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Thu hoạch nhanh bằng tay

Dỡ tấm đậy nhẹ nhàng và thật nhanh, dùng tay hốt trùn trên mặt ô, luống nuôi để cho

gà ăn hay dùng cách này để lấy trùn kiểm tra, với cách này ta thu được trùn mỗi lần một ít

Thu hoạch bằng phương pháp nhử mồi

Phương pháp này được thực hiện khi trong luống nuôi đã hết thức ăn nhằm thu được

số lượng nhiều trùn giống mà không làm cho chúng bị sốc và thu phân trùn Cho thức

ăn vào một cái sàng có lỗ hoặc vào lưới, đặt vào luống nuôi trùn, chỉ tưới ẩm và đậy ở đây Trùn sẽ tập trung nhiều ở chỗ có thức ăn Sau đó ta chỉ cần nhấc sàng hoặc lưới lên gạt hết thức ăn và phân ra Sau hai lần liên tiếp ta có thể thu được trên 90% trùn

Thu hoạch bằng đe dọa

Dùng ánh sáng (tự nhiên hay nhân tạo) trải tấm nhựa trên mặt đất, dưới nguồn sáng, hốt toàn bộ trùn và phân trùn đổ thành đống hình chóp trên tấm nhựa Trùn sợ ánh sáng sẽ chui vào đống phân, từ từ gạt lớp phân trùn qua một bên, ta sẽ thu được khối trùn quấn thành cục ở đáy

2.4 Thức ăn của trùn

2.4.1 Tập tính ăn

Trong tự nhiên, trùn có thể sử dụng rất nhiều chất hữu cơ để làm thức ăn Trùn quế thích sống nơi ẩm thấp, gần cống rãnh hoặc nơi có nhiều chất hữu cơ dễ phân hủy và thối rữa như các đống phân động vật, các đống rác hoai mục Các dạng xác bả hữu cơ

mà trùn đất có thể chấp nhận làm thức ăn phụ thuộc vào hàm lượng nitrogen và carbohydrate Nguyễn Thị Huệ Thanh (2002) cho rằng tỉ lệ C/N thích hợp là 10:1 như phân gia súc Chúng không tiêu thụ nguồn rác có tỉ lệ C/N cao như rơm rạ, bã mía, mạt cưa Các hợp chất có nguồn gốc phenol, tamin, benzen sẽ gây độc cho trùn đất (Trần Hoàng Dũng, 2002)

Sau khi thuần hoá, trùn có thể ăn nhiều loại thức ăn khác nhau Chủ yếu là các chất hữu cơ không có độc tố, có độ pH thích hợp, có độ muối khoáng cao và đã được vi sinh vật phân giải như các loại phân gia súc gia cầm, bã của các nhà máy chế biến thực phẩm, chế biến gỗ, nhà máy làm giấy, các loại phế thải của nông sản, các cành lá mục, rau cải bỏ…Nhưng lá các loại cây gia vị (như rau húng, rau quế, rau đắng…), lá các loại cây tinh dầu (như lá chanh, lá cam, lá tràm bông vàng…) đều có thể giết chết trùn hoặc làm trùn bỏ trốn (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

2.4.2 Một số loại chất thải hữu cơ thường dùng

Trùn ăn tất cả các loại phân gia súc, gia cầm Chúng thích nhất là phân của các loài động vật ăn cỏ như: trâu, bò, ngựa, dê, thỏ, voi…Ngoài ra phân heo, gà công nghiệp, phân chim cút chúng cũng ăn tốt Riêng phân gà ta do hàm lượng lân quá cao nên trùn

ăn ít Cần ủ nó với các loại phân khác rồi mới cho trùn ăn Phân gia súc có thể cho trùn ăn dưới dạng tươi hoặc ủ hoai Khai thác các nguồn phân gia súc, nên loại bớt Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

nước tiểu do trong nước tiểu có hàm lượng acid uric cao không thích hợp với trùn (Nguyễn Lân Hùng, 2002)

Ngoài ra, có thể tận dụng rơm rạ, cây lục bình, cỏ dại, lá cây, thân cây họ đậu, rau quả,

vỏ củ thừa, xác dừa, xác cá,… đem ủ hoai với phân chuồng làm thức ăn có giá trị cho trùn đất Thỉnh thoảng ta rắc lên mặt dụng cụ nuôi trùn một ít rau cải (loại phế thải các sạp bán rau ngoài chợ) hoặc lá cây cũng được Những thứ này sẽ thối rữa, làm thức ăn tốt cho trùn Có thể dùng thức ăn tinh như cám, bột ngũ cốc, bột các loại củ làm thức

ăn trực tiếp và có chất lượng cao đối với trùn đất nhưng với số lượng rất ít Nếu cho nhiều thức ăn tinh bột sẽ làm chết trùn vì môi trường bị chua

Bùn cống rãnh được phơi khô là một trong những thức ăn có thể tốt nhất cho việc vỗ béo trùn Bùn cống rãnh nên được phơi khô và đem ủ ít nhất một năm trước khi sử dụng đơn độc trong ô nuôi trùn để phân giải những chất độc lẫn trong bùn cống rãnh Một lượng nhỏ bùn cống rãnh còn mới sẽ giúp vỗ béo trùn nhanh hơn bất cứ thứ gì khác (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Ở Nhật Bản, người ta nghiên cứu thấy thức ăn và môi trường sống tốt nhất của trùn gồm có: 50% (rơm rạ, xác mía, mạt cưa, giấy vụn,…) cộng với 30% phân gia súc (phân heo, bò) và 20% chất thải thực vật (vỏ chuối, rau cải…) Trộn lẫn các thứ trên, tưới nước và ủ kín cho hoai trước khi cho trùn ăn (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Ở Phillippine, người ta thấy môi trường tốt nhất gồm có 55% mùn cưa, 35% trâu, 10%

cám (Đặng Thị Hồng et al., 1989)

Cũng có thể dùng hỗn hợp 70% phân các loại, 20% chất độn thực vật và 10% bột ngũ

cốc trộn đều đem ủ hoai cho trùn ăn (Ngô Trọng Lư et al., 2000) Theo Nguyễn Đức Lượng et al (2003) sinh khối trùn tăng cao nhất trong môi trường 50% phân bò +

50% rơm mục và thấp nhất trong môi trường 100% phân gà

Nghiên cứu của Phan Thị Thanh Vân (1988) nuôi trùn quế bằng 3 hỗn hợp phân ủ cho thấy số lượng và trọng lượng trùn tăng cao nhất trong hỗn hợp 30% phân heo + 50% rơm rạ + 20% lục bình, kế đến là phân trâu, hỗn hợp 30% bã biogas + 50% rơm rạ + 20% lục bình cho kết quả thấp nhất

Đặng Thị Hồng et al (1989) số lượng và trọng lượng trùn tăng cao nhất trong môi

trường 70% phân heo ủ với 30% rơm rạ, kế đến là 70% phân trâu ủ với 30% rơm rạ, thấp nhất là 70% bã biogas ủ với 30% rơm rạ

Theo Edwards et al (1998) trùn tăng trưởng như nhau khi được nuôi bằng phân bò,

phân heo và bùn cống rãnh (đã được xử lý hiếu khí) Trùn tăng trưởng không tốt trong

phân ngựa và kém phát triển trong phân gà tây Chaudhuri et al (2002) chỉ ra rằng

trùn cho năng suất cao nhất trong môi trường phân bò trộn rơm và phân bò trộn lá tre,

kế đến là phân bò và thấp nhất trong môi trường phân bò trộn phân gà

Võ Thị Minh Trang (2005) tiến hành nghiên cứu ủ phân bò và phân heo bằng trùn quế kết luận sinh khối trùn tăng ở môi trường phân bò cao hơn môi trường phân heo mà thời gian gia tăng sinh khối lại ngắn hơn Nghiên cứu của Nguyễn Minh Đông (2000) cho thấy sinh khối trùn tăng cao nhất trong môi trường phân trâu và phân dê, thấp nhất trong môi trường phân heo

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.4.3 Tính chất của một số loại chất thải hữu cơ

Phân nhiều loại gia súc đã được dùng nuôi trùn quế Nhìn chung ẩm độ và thành phần dinh dưỡng của phân biến đổi rất đáng kể, tuỳ thuộc vào những yếu tố như khẩu phần

ăn, cách xử lý phân, thời gian và điều kiện tồn trữ (Nguyễn Duy Quỳnh Trâm, 2004)

Bảng 1: Thành phần hoá học của phân bò và phân heo (Edwards et al., 1998)

(*) tính trên vật chất khô, OM: vật chất hữu cơ, C: carbon tổng số, N: nitơ tổng số

Bảng 2: Thành phần hoá học của phân bò

Nguồn Chỉ tiêu

Nguồn (1): Chu Mạnh Thắng (2003), (2):Thiệu Hoàng Duy (2003), (3):Võ Thị Minh Trang (2005)

(*) tính trên vật chất khô, DM: vật chất khô, OM: vật chất hữu cơ, C: carbon tổng số, N: nitơ tổng số, C/N: tỉ lệ Carbon/Nitơ

Bảng 3: Thành phần hoá học của phân heo

Nguồn Chỉ tiêu

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Bảng 4: Thành phần hoá học của phân bò ủ hoai (Thiệu Hoàng Duy, 2004)

(*) tính trên vật chất khô, DM: vật chất khô, N: nitơ tổng số, C/N: tỉ lệ Carbon/Nitơ

Bảng 5: Thành phần hoá học của lục bình (Lưu Hữu Mãnh, 1999)

Bảng 6: Tiêu tốn thức ăn, hệ số chuyển hóa thức ăn sau 3 tháng nuôi

Tiêu tốn thức ăn (kg) Hệ số chuyển hóa thức ăn Loại phân

Bảng 7:Tiêu tốn thức ăn trên 1 kg trùn tăng (Nguyễn Đức Lượng et al., 2003)

2.5.1 Năng suất trùn nuôi

Theo Trần Hoàng Dũng (2002) năng suất đạt được phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: thức ăn, dạng nguyên liệu dùng làm thức ăn; điều kiện môi trường; loài trùn nuôi đơn Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

lẻ hoặc hỗn hợp nhiều loài; số lượng giống cho vào ban đầu; tuổi của trùn đang nuôi

Do đó khó mà có một số liệu chính xác về hiệ suất nuôi, nhưng có thể đánh giá theo ước tính sau: nếu nuôi đúng kỹ thuật thì sinh khối trùn sẽ tăng 100% sau 30 – 35 ngày nuôi Công thức ước tính này đã được nhiều nhà khoa học công nhận và áp dụng rộng rãi (Trần Hoàng Dũng, 2002) Theo Nguyễn Văn Bảy (2004), sau 1 tháng sản lượng trùn tăng từ 1,6 đến 2 lần là hợp lý

Nghiên cứu của Nguyễn Minh Đông (2000) cho thấy trong môi trường phân trâu và phân dê trùn có hệ số sinh trưởng cao nhất (bảng 8)

Bảng 8: Trọng lượng trùn qua các tháng nuôi

P: trọng lượng trùn, HSST: Hệ số sinh trưởng

2.5.2 Giá trị dinh dưỡng của trùn

Sinh khối trùn là nguồn dinh dưỡng có hàm lượng protein có giá trị sinh học cao Người ta sử dụng sinh khối này để nuôi gia súc, gia cầm, cá và các loài thuỷ đặc sản như ba ba, lươn,… cho hiệu quả kinh tế cao

Theo Nguyễn Minh Đông (2000) trùn quế có 23.31% DM và 63.32% CP (%DM) Theo Nguyễn Văn Bảy, 2002 (được trích dẫn bởi Nguyễn Duy Quỳnh Trâm, 2004) trùn quế ở trạng thái phơi khô ngoài nắng có thành phần các chất dinh dưỡng như sau: DM: 93,62%

Bảng 9: Hàm lượng vitamin có trong bột trùn và vài loại thức ăn protein khác

Nguồn: Edwards et al., 1983 (được trích dẫn bởi Nguyễn Duy Quỳnh Trâm, 2004)

Bảng 10: Hàm lượng acid amin trong trùn quế, g/16g N (Nguyễn Duy Quỳnh Trâm, 2004)

Nguồn (1): Nguyễn Văn Bảy (2002), (2): Nguyễn Duy Quỳnh Trâm et al (2004)

2.5.3 Sử dụng trùn làm thức ăn cho vật nuôi

Đối với loài thuỷ sản, trùn là một trong những loại thức ăn hấp dẫn nhất Các loài cá,

ba ba, ếch, lươn, cua biển đều thích ăn trùn Có thể cho ăn trùn sống, bằm nhỏ, hoặc

chế biến thành thức ăn hỗn hợp Nghiên cứu của Đặng Thị Hồng et al (1989) trên cá

tai tượng cho thấy cá cho ăn trùn sống tăng trưởng cao hơn so với thức ăn chế biến từ trùn Đối với ba ba cho ăn bổ sung 2 – 3% so với số lượng thức ăn hỗn hợp trong ngày thì ba ba sẽ phát triển nhanh (Tạ Thành Cấu, 2004)

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Gà, vịt có khả năng sử dụng trùn tươi rất tốt, không bị nhiễm vi khuẩn và ký sinh

trùng độc hại Một con gà hay vịt có khả năng ăn đến 30 – 50 g trùn tươi trong một

ngày Mức bổ sung trùn tươi vào khẩu phần của gà thả vườn có hiệu quả là 7 – 10 g

trùn tươi/ngày (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

Đối với heo thì không được sử dụng trùn sống (trùn tươi) để làm thức ăn bổ sung Nên

nấu chín hoặc làm mắm để cho heo ăn Tốt nhất nên sấy khô và trữ lại cho heo ăn dần

(Nguyễn Lân Hùng, 2002) Trùn nấu chín như là loại thức ăn bổ sung cao cấp để nuôi

heo, đặc biệt dành cho heo con tập ăn, heo mới cai sữa, heo nái nuôi con Lượng trùn

tươi bổ sung cho heo tập ăn là 200 g/bầy 10 con, đối với heo sau cai sữa là

200 – 300 g/10 con Đối với heo nái nuôi con, lượng trùn bổ sung là 100 – 200

g/nái/ngày (Nguyễn Văn Bảy, 2004)

2.6 Phân trùn

2.6.1 Định nghĩa phân trùn (vermicompost)

Phân trùn là sản phẩm cuối cùng của quá trình xử lý rác thải hữu cơ các loại với tác

nhân phân giải chính là trùn đất (Trần Hoàng Dũng, 2002), là một loại phân hữu cơ

100% (Nguyễn Văn Bảy, 2004) Nói cách khác phân trùn là một loại phân hữu cơ

được tạo thành từ phân trùn nguyên chất (qua hệ thống tiêu hóa của trùn) và một phần

từ chất hữu cơ được phân hủy do vi sinh vật bên ngoài cơ thể trùn

Phân trùn chứa đựng một hỗn hợp vi sinh có hoạt tính cao, chất xúc tác sinh học, phần

cặn bả thức ăn của trùn cũng như kén trùn đất; giàu chất dinh dưỡng hoà tan trong

nước và chứa hơn 50% chất mùn được tìm thấy trong lớp đất mặt (Nguyễn Văn Bảy,

2004) Cung cấp các chất khoáng cần thiết cho sự phát triển của cây trồng như đạm,

lân, kali, canxi, mangan, đồng, kẽm, coban, borat, sắt Sự hữu dụng nhất là các chất

này có thể được cây hấp thu ngay (Thu Triều, 2006)

2.6.2 Tính chất, tác dụng của phân trùn

Tính chất

Phân trùn là một loại phân hữu cơ sinh học có hàm lượng dinh dưỡng cao, thích hợp

cho nhiều loại cây trồng Tính chất hóa học của phân trùn được trình bày trong các

bảng sau:

Bảng 11: Thành phần hoá học của phân trùn

%, tính trên % DM Nguồn Thức ăn h, % DM, %

Nguồn (1): Nguyễn Minh Đông (2000), (2): Trần Hoàng Dũng (2002), (3): Chu Mạnh Thắng (2003), (4):Võ Thị

Minh Trang (2005)

h%: ẩm độ, DM: vật chất khô, OM: vật chất hữu cơ, C: carbon tổng số, N: nitơ tổng số,C/N: tỉ lệ Carbon/Nitơ

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Bảng 12: Đặc tính tổng quát của phân trùn (Nguyễn Đức Lượng et al., 2003)

Các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy phân trùn thúc đẩy nhanh sự phát triển của

thực vật (Trần Hoàng Dũng, 2002 trích dẫn từ Edwards et al., 2000) Chúng làm tăng

khả năng cải tạo đất, ngăn ngừa các bệnh về rể Đặc biệt phân trùn không gây ra tình trạng sốc phân, yêu cầu tồn trữ dễ dàng, đặc biệt thích hợp cho các loại hoa kiểng, làm giá thể vườn ươm, là nguồn thích hợp cho việc sản xuất rau sạch (Nguyễn Thị Huệ Thanh, 2002)

Theo Nguyễn Văn Bảy (2004) những lợi ích mà phân trùn đem lại cho cây như sau: Chất mùn trong phân loại trừ được những độc tố, nấm hại và vi khuẩn có hại trong đất Do vậy, phân trùn có khả năng đẩy lùi những bệnh của cây trồng

Phân trùn có khả năng cố định các kim loại nặng trong chất thải hữu cơ Điều này ngăn ngừa cây trồng hấp thu nhiều phức hợp khoáng hơn nhu cầu mà chúng cần Những phức hợp này có thể được phóng thích sau đó, khi nào cây cần chúng Phân trùn có khả năng trung hoà pH của đất trồng

Acid humic trong phân trùn có khả năng kích thích sự phát triển của cây trồng, thậm chí ngay cả ở nồng độ thấp Trong phân trùn, acid humic ở trạng thái được phân bố về mặt ion, cây trồng có thể hấp thu dễ dàng hơn bất cứ chất dinh dưỡng bình thường nào khác Đồng thời cũng kích thích sự phát triển của các hệ vi khuẩn trong đất

IAA (Indol acetic acid) có trong phân trùn, là một trong những chất kích thích tăng trưởng hữu hiệu cho cây trồng

Phân trùn gia tăng khả năng giữ nước của đất, góp phần làm cho đất tơi xốp và giữ ẩm được lâu Hình dạng phân trùn là hình khối, nó là những cụm khoáng chất, kết hợp theo cách mà chúng có thể chịu đựng sự xói mòn và sự va chạm

Nhiều thí nghiệm về khả năng nảy mầm của đậu hà lan, rau diếp, lúa mì, cải bắp, cà chua và củ cải đều mọc tốt và cây con khoẻ mạnh hơn hẳn so với lô đối chứng là phân

ủ (bằng phương pháp hiếu khí) từ phân động vật và phân hữu cơ thương mại khác Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu