SO SÁNH ẢNH HƯỞNG của VIỆC bổ SUNG BÁNH dầu BÔNG vải và THỨC ăn hỗn hợp TRÊN môi TRƯỜNG dạ cỏ và các CHỈ TIÊU SINH lý máu của bò THỊT

Nh ng loài vi khu n phân gi i cellulose quan tr ng nh t là Bacteroides succinogenes, Butyrivibrio fibrisolvens, Ruminoccocus flavefaciens, Ruminoccocus albus, Cillobacterium cellulosolve

n Th , 2012

TR NG I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG

Lu n v n t t nghi p Ngành: CH N NUÔI - THÚ Y

Giáo viên h ng d n: Sinh viên th c hi n:

TS NGUY N TR NG NG LÊ TH M THU N

n Th , 2012

TR NG I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG

B MÔN CH N NUÔI -o0o -

I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u, k t qutrình bày trong lu n v n là trung th c và ch a t ng c ai công b trong b t kcông trình nghiên c u nào tr c ây

Tác gi lu n v n

Lê Th M Thu n

I C M N

Tr c h t tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c n t t c các th y cô b môn Ch nNuôi – Thú Y, khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng, tr ng i H c C n

Th ã truy n t cho tôi nh ng ki n th c quý báu

Xin chân thành c m n th y Nguy n Tr ng Ng và cô Nguy n Th H ng Nhân ã

t o m i u ki n, t n tình h ng d n tôi trong su t quá trình ti n hành lu n v n.Xin g i l i c m n n anh Nguy n Thi t khoa Nông Nghi p & SH D, tr ng i

H c C n Th ã giúp và óng góp ý ki n quý báu tôi hoàn thành tài

C m n cô Nguy n Th Tuy t Nhung, giáo viên c v n ã h t lòng yêu th ng vàquan tâm tôi trên b c ng i h c

H n t t c , tôi vô cùng bi t n nh ng ng i thân trong gia ình - nh ng ng i ãsinh thành, d ng d c, yêu th ng tôi, b i p cho tôi b ng nh ng tình c m thiêngliêng nh t, h ã cho tôi thêm ni m tin và s c s ng b c vào i

Cùng c m n các b n t p th l p Ch n nuôi – Thú y khóa 34 và các em l p Ch nnuôi – Thú y khóa 35 ã nhi t tình giúp , ng viên tôi trong th i gian h c t p và

th c hi n tài

V i t t c t m lòng c a mình tôi xin g i n nh ng ng i thân yêu l i c m n chânthành nh t

Xin chân thành c m n!

C L C

Trang

L I CAM OAN i

L I C M N ii

DANH M C CH VI T T T v

DANH M C B NG vi

DANH M C BI U .vii

TÓM L C viii

Ch ng 1: T V N .1

Ch ng 2: C S LÝ LU N 2

2.1 S L C V GI NG BÒ LAI SIND 2

2.2 H TIÊU HÓA NG V T NHAI L I 2

2.3 H VI SINH V T TRONG D C 3

2.3.1 Vi khu n 3

2.3.2 N m 4

2.3.3 Nguyên sinh ng v t 5

2.4 H P THU D C 7

2.4.1 S h p thu acid beo bay h i 7

2.4.2 H p thu NH 3 8

2.4.3 H p thu Glucose 8

2.4.4 H p thu các anion và vitamin 8

2.4.5 H p thu urê 8

2.5 VAI TRÒ C A PROTOZOA TRONG D C 8

2.6 SINH LÝ MÁU 9

2.6.1 Thành ph n máu 9

2.7 TH C N THÍ NGHI M VÀ THÀNH PH N HÓA H C 11

2.7.1 C t nhiên 11

2.7.2 Th c n tinh 13

2.7.3 Bánh d u bông v i 14

Ch ng 3: PH NG TI N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 16

3.1 A M VÀ TH I GIAN LÀM THÍ NGHI M 16

3.2 I T NG THÍ NGHI M 16

3.3 PH NG TI N PH NG PHÁP 16

3.4 PH NG PHÁP B TRÍ THÍ NGHI M 16

3.4.1 B trí thí nghi m 16

3.5 CÁC CH TIÊU THEO DÕI VÀ CÁCH THU TH P S LI U 16

3.5.1 Các ch tiêu theo dõi 16

3.5.2 Cách thu th p s li u 17

3.6 CÁCH X LÝ S LI U 18

Ch ng 4: K T QU VÀ TH O LU N 19

4.1 NH H NG C A BDBV VÀ TAHH N S L NG PROTOZOA D C 19

4.2 NH H NG C A BDBV VÀ TAHH N S L NG VI KHU N D C 20

4.3 CÁC CH TIÊU SINH LÝ MÁU BÒ C B SUNG BDBV VÀ TAHH 21

4.3.1 S l ng b ch c u qua các th i m 23

4.3.2 S l ng h ng c u qua các th i m 24

4.3.3 N ng hemoglobin qua các th i m 25

4.3.4 T l hematorit qua các th i m……… 26

4.3.5 S l ng ti u c u qua các th i m 27

Ch ng 5: K T LU N VÀ NGH 28

5.1 K T LU N 28

5.2 NGH 28

TÀI LI U THAM KH O 29

DANH M C B NG VÀ HÌNH

Trang

ng 2.1: Thành ph n hóa h c c a bánh d u bông v i 15

ng 4.1: nh h ng c a BDBV và TAHH trên s l ng protozoa d c 19

ng 4.2: nh h ng c a BDBV và TAHH trên s l ng vi khu n d c … 20

ng 4.3: Các ch tiêu sinh lý máu bò c b sung BDBV và TAHH 22

Hình 1: L y d ch d c và làm ph ng pháp nhu m 17

Hình 2: L y máu bò 17

DANH M C BI U

Trang

Bi u 4.1: thay s l ng protozoa qua các th i m sau khi bò c u ng d u 17

Bi u 4.2: thay s l ng vi khu n qua các th i m sau khi bò c u ng d u 19

Bi u 4.3: S thay i s l ng B ch c u c a bò qua các th i m 21

Bi u 4.4: S thay i s l ng H ng c u c a bò qua các th i m 21

Bi u 4.5: S thay i n ng Hemoglobin c a bò qua các th i m 22

Bi u 4.6: S thay i t l Hematorit c a bò qua các th i m 23

Bi u 4.7: S thay i s l ng Ti u c u c a bò qua các th i m 23

TÓM L C

tài c th c hi n nh m so sánh nh h ng c a vi c b sung bánh d u bông v i

và th c n h n h p trên h vi sinh v t d c và các ch tiêu sinh lý máu c a bò th t Thí nghi m c b trí theo th th c hoàn toàn ng u nhiên 2 nghi m th c và 3 l n

l p l i Kh u ph n c b n c a 2 nghi m th c là c và r m, bò c cho u ng d u 1

l n (6ml/kg th tr ng) tr c khi b t u thí nghi m và c b sung bánh d u bông

v i (BDBV) ho c th c n h n h p (TAHH) m c b sung gi ng nhau là 0,5%

kh i l ng c th Th i gian thí nghi m là 90 ngày K t qu cho th y, t t c các

th i m (5, 30, 60 và 90 ngày) s l ng protozoa u cao h n trên bò n TAHH (P < 0,05), tuy nhiên s l ng vi khu n (x 10 9 ) ch khác bi t th i m 5 và 30 ngày sau khi u ng d u và v n cao h n kh u ph n TAHH (1,81 và 2,33 so v i 0,93

và 0,70) Các ch tiêu sinh lý máu bao g m s l ng b ch c u, s l ng h ng c u,

n ng hemoglobin và t l ph n tr m hematocrit u có khuynh h ng cao h n

bò tiêu th BDBV, nh ng nh ng s khác bi t này u không có ý ngh a th ng kê ngo i tr t l hematocrit th i i m 60 ngày (P < 0,05) Bên c nh ó, các ch tiêu sinh lý máu này c ng t ng i n nh qua các th i m thí nghi m (P > 0,05) Tóm l i, trong cùng i u ki n u ng d u, bò n kh u ph n b sung TAHH có s

ng protzoa và vi khu n cao h n và các ch tiêu sinh lý máu có xu h ng th p

n so bò b sung BDBV.

Ch ng I T V N

Nh ng n m g n ây n c ta có t c t ng tr ng n n kinh t và m c thu nh p c a

ng i dân ngày càng cao, nhu c u th t bò ch t l ng ngày càng gia t ng N m b t

c tình hình ó nhi u trang tr i ch n nuôi và các h gia ình n c ta ã c

u t chu ng tr i ch n nuôi bò th t v i quy mô l n, úng k thu t, hình thành ng

c ch t l ng cao Tuy nhiên c xanh ngày càng tr nên khan hi m do ng cngày càng b thu h p b i s gia t ng dân s và m r ng ho t ng kinh t t nôngnghi p c giành u tiên tr ng cây l ng th c và rau màu cho nhu c u con

ng i Do v y gia súc nhai l i ngày càng ph i ph thu c nhi u h n vào các ph

ph m nông, công nghi p Vi t Nam có m t kh i l ng l n ph ph m c s d ng

và a vào dây chuy n th c n cho gia súc nhai l i nh : r m r , thân cây ngô, hèmbia, ng n và lá mía,…Tuy nhiên, y u t gi i h n c a các lo i th c n trên là hàm

ng nit , carbohydrate và béo th p, hàm l ng x cao và t l tiêu hóa kém dokhông cân i d ng ch t Do v y c n có bi n pháp tác ng lên các lo i th c ntrên nh x lý b ng hóa ch t, b sung các lo i d ng ch t thoát qua, thêm ch t béovào kh u ph n s d ng các lo i th c n trên m t cách có hi u qu Theo Leng vàPreston (1991) tr ng thái không có protozoa, t c tiêu hóa th c n t ng lên i

v i kh u ph n nhi u x Theo Nguy n Th H ng Nhân (2001) và Seng (2001) d u

u nành có tác d ng làm gi m b t l ng protozoa trong d c , t ng l ng vikhu n, t ó làm t ng kh n ng phân gi i d ng ch t c a vi khu n, t ng tiêu hóa Ngoài ra, vi c s d ng các ph ph m công nghi p: bánh d u u t ng, bánh

d u l c, bánh d u bông v i…k t h p v i b sung th c n h n h p là m t trong

nh ng bi n pháp c i thi n ch t l ng c ng n n ng su t àn bò T nh ng v n trên, bi t c nh h ng c a c a kh u ph n có b sung bánh d u bông v i và

th c n h n h p n h vi sinh v t cùng m t s ch tiêu sinh lý máu c a bò lai Sind,chúng tôi ti n hành nghiên c u tài So sánh nh h ng c a vi c b sung bánh

d u bông v i và th c n h n h p trên h vi sinh v t d c và các ch tiêu sinh lý máu c a bò th

M c tiêu c a tài: So sánh s thay i protozoa, vi khu n và sinh lý máu c a bò

th t trong vi c s d ng bánh d u bông v i và th c n h n h p

Ch ng II C S LÝ LU N

2.1 S L C V GI NG BÒ LAI SIND

T nh ng n m 1920 - 1924 gi ng bò Red Sind c a n và Pakistan c nh pvào n c ta c mi n B c và mi n Nam Do lai gi a bò Red Sind và bò cái vàngcác a ph ng qua nhi u i t o thành bò lai Sind Bò lai Sind có nhi u máu bòRed Sind cho nhi u th t h n, kh i l ng c th cao h n 50 - 70 kg, cày kéo kh e

n g p 1,5 l n, cho s a g p 2,5 l n, t l th t x t ng 13% so v i bò vàng Vi tNam Hi n nay bò lai Sind có h u kh p các t nh mi n nam Thành ph H ChíMinh, Tây Ninh, ng Nai, Bình D ng, Hà Tây là nh ng n i có àn bò lai Sind

ch t l ng cao

c m ngo i hình

Qua nhi u n m lai t o, các c m c a bò lai Sind ã n nh có nh ng c m

g n gi ng v i bò Sind nh : u dài trán d , tai c p, y m phát tri n, có u vai, mình

ng n, lông màu vàng m ho c cánh gián, b n chân cao và r n ch c

l n Bò lai Sind thích nghi r ng rãi m i mi n t n c Trong nh ng n m qua,

ch ng trình qu c gia Sind hóa àn bò trong c n c ã nâng t l bò lai Sind lêntrên 30% t ng àn bò c a c n c

c m chung c a gia súc nhai l i

c m n i b t c a gia súc nhai l i là có h tiêu hóa phát tri n, có nh ng khoangphình to t o ra môi tr ng giúp cho vi sinh v t lên men carbohydrate và các s n

ph m cây tr ng khác s n sinh ra ch y u là acid béo bay h i, CH4, CO2 và n ng

ng cho sinh tr ng và phát tri n c a vi sinh v t (Nguy n Chí Kông, 2005)

2.2 H TIÊU HÓA NG V T NHAI L I

Mi ng và r ng ng v t nhai l i phù h p cho vi c l y và nghi n cây c , các tuy n

c b t r t phát tri n mi ng và ti t ra m t l ng n c b t r t l n, n c b t còngiúp cho quá trình nhai l i th c n

D c chi m kho ng 80% toàn b dung tích d dày, s tiêu hóa t i d c có ý ngh a

r t l n ng i ta th y 50 - 65% v t ch t khô tiêu hóa c c a kh u ph n ã ctiêu hóa d c , 30 - 50% cellulose và hemicellulose ã c tiêu hóa t i ây nh

h vi sinh v t trong d c lên men mà không có s tham gia c a men celluloza vàhemicelluloza ti t ra t gia súc.

Sau d c là d t ong, d này c n i v i d c b ng m t mi ng l n và s dichuy n th c n gi a hai d dày khá d dàng K d t ong là d lá sách có hình c u

ph nhu mô ng n, s p x p sao cho ch t tiêu hóa chuy n gi a các khe t i d múi

kh , h u h t n c và các ch t n gi i c h p thu d lá sách, gi a d t ong và

d lá sách có m t mi ng nh m t cái “van” gi l i th c n trong d c cho nkhi ng kính c a th c n gi m còn 1 – 2mm D múi kh hay còn g i là d dày

th c n m phía sau d lá sách, ây ph n còn l i c a th c n mà vi sinh v t d c

ch a lên men nh ng có kh n ng tiêu hóa s c tiêu hóa b ng enzim Tá tràng,

k t tràng và ru t non có ch c n ng t ng t nh ng v t d dày n Ru t già là

ph n cu i cùng, ru t th a có m t túi mù n m phía tr c m t l ng (Preston và Leng,1991)

2.3 H VI SINH V T TRONG D C

G m nhi u loài và c chia ra làm nhi u nhóm chính là vi khu n (bacteria),

nguyên sinh ng v t (protozoa), n m (fungi) Các nhóm vi sinh ng v t s ng

c ng sinh và phân chia th c n v i nhau, ho c ôi khi có t ng tác nhau M i nhóm

có c m s d ng ch t dinh d ng khác nhau, trong quá trình lên men và nhu

c u sinh tr ng c a chúng c ng òi h i m t nét riêng nh pH, các mu i khoáng vàviatmin trong d c

Vi khu n c chia thành các nhóm sau:

Vi khu n phân gi i cellulose: Vi khu n phân gi i cellulose có s l ng r t l n trong

d c c a nh ng gia súc s d ng kh u ph n giàu cellulose Nh ng loài vi khu n

phân gi i cellulose quan tr ng nh t là Bacteroides succinogenes, Butyrivibrio fibrisolvens, Ruminoccocus flavefaciens, Ruminoccocus albus, Cillobacterium cellulosolvens.

Vi khu n phân gi i tinh b t: Trong dinh d ng carbohydrat c a loài nhai l i, tinh

b t ng v trí th hai sau cellulose Ph n l n tinh b t theo th c n vào d c cphân gi i nh ho t ng c a vi sinh v t Tinh b t c phân gi i b i nhi u lo i vikhu n d c , trong ó có nh ng vi khu n phân gi i cellulose Nh ng loài vi khu n

phân gi i tinh b t quan tr ng là Bacteroides amylophilus, Succinimonas amylolytica, Butyrivibrio fibrisolbvens, Bacteroides ruminantium, Selenomonas ruminantium và Steptococcus bovis.

Vi khu n phân gi i ng: H u h t các vi khu n s d ng c các lo ipolysaccharide thì c ng s d ng c ng disaccharide và ngmonosaccharide Xenlobioza c ng có th là ngu n n ng l ng cung c p cho nhómnày vì chúng có men β −glucosidaza có th th y phân xenlobiza Các vi khu n

thu c loài Lachnospira multiparus, Selenomonas ruminantium, u có kh n ng

s d ng t t hydratecacbon hòa tan

Vi khu n s d ng các acid h u c : H u h t các vi khu n u có kh n ng phân gi iacid lactic m c dù l ng acid này trong d c th ng không áng k tr nh ng

tr ng h p c bi t M t s có th s d ng acid succinic, malic, fumaric, formic

hay acetic Nh ng loài s d ng acid lactic là Veillonella gazogenes, Veillonella alacalescens, Peptostreptococcus elsdenii, Propioni bacterium và Selenomonas lactilytica.

Vi khu n phân gi i protein: S phân gi i protein và acid amin s n sinh raamoniac trong d c có ý ngh a quan tr ng c bi t c v ph ng di n ti t ki m nit

c ng nh nguy c d th a amoniac Amoniac c n cho các loài vi khu n d c

t ng h p nên sinh kh i protein c a b n thân chúng, ng th i m t s vi khu n òi

h i hay c kích thích b i acid amin, peptid và isoacid có ngu n g c t valine,leucine và isoleucine Nh v y c n ph i có m t l ng protein c phân gi i trong

d c áp ng nhu c u này c a vi sinh v t d c

Vi khu n t o CH4: Nhóm vi khu n này r t khó nuôi c y trong ng nghi m, cho nên

nh ng thông tin v nh ng vi sinh v t này còn h n ch Các loài vi khu n c a nhóm

này là Methano bacterium, Methano ruminantium và Methano forminicum.

Vi khu n t ng h p vitamin: Nhi u loài vi khu n có kh n ng t ng h p các vitaminnhóm B và nhóm K

2.3.2 N m (Fungi)

Là lo i vi sinh v t u tiên xâm nh p và tiêu hóa thành ph n c u trúc th c v t b t

u t bên trong S công phá c a n m cho phép vi khu n bám vào c u trúc t bào.Chính vì th n m có vai trò quan tr ng trong quá trình lên men tiêu hóa x làm

gi m th i gian tiêu hóa x

Ch c n ng c a n m trong d c là: M c ch i phá v c u trúc thành t bào th c v t,làm gi m b n ch t c a c u trúc này, góp ph n làm t ng s phá v các m nh th c

n trong quá trình nhai l i S phá v này t o u ki n cho bacteria bám vào c utrúc t bào và ti p t c quá trình phân gi i cellulose

M c khác, ph c h p men tiêu hóa x c a n m d hòa tan h n c a men vi khu n.Chính vì th n m có kh n ng t n công các ti u ph n th c n c ng h n và lên menchúng v i t c nhanh h n so v i vi khu n

Nh v y s có m t c a n m làm t ng t c tiêu hóa x i u này c bi t có ýngh a i v i vi c tiêu hóa th c n x thô b lignin hóa

2.3.3 Nguyên sinh ng v t (Protozoa)

S l ng nguyên sinh ng v t thay i tùy thu c vào cách nuôi d ng, kh u ph n

th c n khi cho n th c n có nhi u x , ít ng thì l ng nguyên sinh ng v t

th p (kho ng 105con/ ml d c ) Ng c l i kh u ph n n ít x và nhi u ng thì s

ng nguyên sinh ng v t t ng lên (Kho ng 4x105con/ ml d c )

Nguyên sinh ng v t theo th c n vào trong d c , chúng sinh s n r t nhanh,nguyên sinh ng v t gi vai trò sinh h c quan tr ng trong tiêu hóa d c , chúng cótác d ng c gi i i v i th c n xé rách màn cellulose và dùng cellulose làm ngu ndinh d ng b n thân Các nguyên sinh ng v t s c n xé rách nghi n nát th c nlàm t ng di n tích b m t c a th c n làm cho th c n d dàng ch u tác d ng c amen vi khu n, chúng làm bi n i protid, tinh b t ng thành polysaccharide c a

b n thân (Tr n C et al., 1975).

Nguyên sinh ng v t d dày tr c xu t hi n khi gia súc b t u n th c n th c

v t khô nh ng ngày u sau khi và trong th i gian bú s a d dày tr c không

có nguyên sinh ng v t i u ó có liên quan n ph n ng acid c a ch t ch a d

c và ch khi n ch t x th c v t xanh, tinh b t, ng và protid th c v t thì d c

m i hình thành môi tr ng thu n l i cho s phát tri n c a nguyên sinh ng v t.Trong ó t t c nguyên sinh ng v t c a d c u là nh ng lo i k khí

Nhi u nhà nghiên c u ti n hành thí nghi m v s thay i h ng v t d c , nh n

th y khi nguyên sinh ng v t d c m t i thì s l ng vi sinh v t khác t ng lên

m t cách t ng ng

Nh ng nh h ng c a vi c lo i b protozoa

i v i qu n th vi khu n và n m trong d c có s tác ng t ng h áng k gi aprotozoa và vi khu n, protozoa n và tiêu hóa vi khu n lo i ra xác trôi n i trong

d ch d c (Hungate, 1966) Chính vì v y mà làm gi m l ng vi khu n bám vào

m u th c n, v i nh ng lo i th c n d tiêu hóa thì i u này không có ý ngh a l n,song i v i th c n khó tiêu thì th i gian tiêu hóa s t ng lên

Vi c lo i b protozoa làm t ng s l ng vi khu n d c là do ng v t nguyên sinhtiêu th vi khu n nh m t ngu n nit và nucleic (Eadie and Hobson, 1962) K t qunghiên c u c a Teather (1984) cho th y gi a l ng protein vi khu n và protozoa có

m i t ng quan ngh ch, trong khi protein protozoa và t ng protein vi sinh v t có

m i t ng quan thu n Theo Coleman (1975) ng v t nguyên sinh có kh n ngtiêu hóa m t s l ng l n vi khu n (2,5 – 45g DM vi khu n/ ngày, trong d c c u

có ch a kho ng 50g DM vi khu n)

Itabashi và Katada (1976) ã cho th y r ng s l ng vi khu n có roi gram âm lo i

nh và vi khu n t ng t nh Selenomonas, xu t hi n nhi u h n trong d c c a gia

súc ã c kh protozoa so v i các gia súc bình th ng khác Vì v y, thay i vtiêu hóa và lên men trong d c t vi c kh protozoa có th c gi i thích là dothay i v phân b loài vi khu n trong d c và nh ng nh h ng tr c ti p do s

v ng m t c a protozoa

S gia t ng s l ng vi khu n phân gi i tinh b t sau khi kh protozoa (Kurihara et al., 1978) ã c gi i thích r ng b i s lo i tr s c nh tranh dinh d ng gi a vikhu n và protozoa trong tiêu th tinh b t, ho c b i s kh protozoa không có l icho s phân gi i tinh b t c a vi khu n Trái l i vi khu n phân gi i cellulose trong d

c c kh , protozoa ít h n trong d c ch a c làm bi n i

Protozoa và vi khu n có m i quan h qua l i, nh lo i b protozoa làm bi n i stiêu hóa và s t o thành methane G n ây Preston và Leng (1986) ã ghi nh n: s

kh protozoa làm t ng s l ng n m trong d c Theo Eadie và Gill (1971) th y

r ng s l ng protozoa có uôi t ng sau khi lo i h t protozoa trong d c N u lo inày là n m thì s có gi thi t r ng protozoa c nh tranh các ch t dinh d ng v i n m

ho c làm gi m s sinh tr ng c a n m Tác ng t ng h gi a các vi sinh v ttrong d c r t ph c t p và không ph i luôn luôn có l i cho v t ch S l ng l nprotozoa trong d c làm gi m kh n ng s n xu t c a con v t thông qua vi c làm

th p t l acid amin và n ng l ng s n ph m h p thu trong quá trình tiêu hóa

i u quan tr ng là protozoa làm gi m s l ng vi khu n và n m trong d c gia súc

n th c n nhi u x và do v y làm gi m t l tiêu hóa th c n thô

Lo i b protozoa trong d c không có tác ng lên toàn b ho t tính tiêu hóa tinh

b t và các h p ch t ng trong su t ng tiêu hóa c a ng v t nhai l i (Jouany andSenaud, 1979) Tuy nhiên, s lên men th c n nhanh chóng c a vi khu n c b t

u b ng s cung c p nhi u n ng l ng, k t qu s t o ra nhi u acid lactic, và trong

i u ki n nh th có th gây ra s suy y u ch c n ng c a d c và s sinh nit i

v i kh protozoa cho n các lo i th c n giàu h p ch t ng và tinh b t hòa tan.Protozoa s d ng vi khu n và n nh ng protein s n có trong d c , u này có th

gi i thích vì sao nhi u th c n có ch a protein b suy thoái trong d c th ng t ng

khi ng v t b lo i b protozoa Do ó lo i b protozoa có th có nh ng tác ng

tr l i i v i d ng ch t nit ng v t nhai l i (Ushida et al., 1984).

Ushida và Jouany (1985) ã ti n hành nh ng ki m ch ng trong ng nghi m vàtrong th c t , a ra r ng lo i b protozoa làm s l ng protein trong th c n b

t c sinh tr ng bò n c thì th p protozoa và không protozoa T c t ng

tr ng cao h n 50% so v i bò có protozoa nh h ng chính c a s v ng m tprotozoa trong d c làm t ng t l P/E trong s n ph m cu i cùng c a s n ph m lênmen Vì v y có th k t lu n r ng, gi m protozoa trong d c có l i cho ch n nuôi

m c kh u ph n ít protein s t ng s c s n xu t kh u ph n ít m

Theo Hungate (1996), Aromentano et al., (1993) Murphy et al., (1990), cho r ng

m c cao lipid trong kh u ph n có th gây ng c cho protozoa trong d c , và cho

r ng t l tiêu hóa v t ch t khô t ng 18% khi có protozoa Theo B ch Tu n Ki t và

Lý Ng c Nga (2004) khi b sung d u u nành b ng cách cho bò u ng m t l n theo

li u 6 – 8 ml/kg th tr ng ã làm s l ng protein gi m và s l ng vi khu n t ng

nh ng không nh h ng nhi u n tr ng thái sinh lý c th gia súc Bên c nh ócòn làm t ng l ng n vào và t l tiêu hóa th c n c a gia súc

2.4 S H P THU D C

2.4.1 S h p thu các acid béo bay h i

Các acid béo bay h i c h p thu hoàn toàn qua thành d c vào máu n gan, m t

ph n gi l i t i gan oxy hóa cung c p ng l ng cho bò ho t ng, ph n khácthì chuy n cho mô bào, nh t là mô bào m và mô tuy n s a và mô d tr lúc vbéo

Acid béo bay h i s n xu t trong d c kho ng 4 lít trong ngày g m:

Acid acetid chi m kho ng 62% và t o ra m s a

Acid propionic chi m kho ng 23% và t o ra casein s a

Acid butyric chi m kho ng 14,5% và t o ra lactose

Trâu bò n th c n tinh nhi u s làm gi m n ng acid acetid do ó m s a gi m.Khi cho trâu bò n nhi u x m s a s t ng do s n ph m cu i cùng c a ch t x làacid béo bay h i.

2.4.2 H p thu NH 3

NH3 c vi sinh v t d c s d ng bi n thành protein, n u NH3 d th a s c

h p thu vào máu n gan gan NH3 s c t ng h p thành urê, urê này m t ph n

c bài ti t qua n c ti u, m t ph n i vào tuy n n c b t và c nu t xu ng d

c , tr thành ngu n cung c p nit cho sinh v t N u NH3 quá d th a do vi sinh v t

s d ng không h t s gây ng c cho bò

2.4.3 H p thu Glucose

Lên men th c n trong d c là lên men các ng hòa tan, tinh b t trong kh u

ph n nh ng l ng glucose h p thu c ch b ng m t ph n nh so v i l ngglucose có trong th c n Tinh b t c a ngô, thóc và cao l ng có kh n ng kháng

v i s lên men d c và tinh b t còn l i s c chuy n xu ng tiêu hóa ph n d i

b máy tiêu hóa và c h p thu t i ó

2.4.4 H p thu các anion và vitamin

Tính n nh t ng i c a các thành ph n ion trong d c c duy trì nh s h pthu nhanh các ion vô c và s chuy n n c vào trong d c Các nhà khoa h c cho

r ng, trong u ki n nuôi d ng bình th ng không có s h p thu các vitaminnhóm B là vì môi tr ng trong d c là m t trong nh ng thành ph n c a c th visinh v t và nó không tr ng thái t do

2.4.5 H p thu urê

Urê trong thành ph n c a kh u ph n ho c theo n c b t vào d c c ng nh urê

c chuy n t máu qua vách d c , b phân gi i nhanh chóng b i men urease c a

vi khu n thành NH3 và khí CO2, nên n ng c a urê trong d c gi m rõ r t

2.5 VAI TRÒ C A PROTOZOA TRONG D C

Protozoa có s l ng ít h n Bacteria Trong 1ml d c ch a 105-106 protozoa Khi

kh u ph n có nhi u tinh b t, ng s l ng protozoa t ng lên

Protozoa c chia thành hai nhóm chính: Entodineomorphs và Holatrich Nhóm

th nh t phát tri n m nh khi gia súc n kh u ph n có nhi u x v i tinh b t, nh ngnhóm th hai l i phát tri n m nh v i kh u ph n có nhi u x nh ng c b sung

b ng r m t ho c c non Protozoa tiêu hóa tinh b t, ng là chính nh ng vài loài

có kh n ng phân gi i cellulose Protozoa phân h y tinh b t và ng r i d trchúng trong c th d i d ng poly-dextrin Do ó, protozoa có kh n ng m cho

pH c a d c , protozoa còn n và tiêu hóa Bacteria, chính vì v y làm gi m s l ng

Bacteria bám váo các m u th c n Do ó, làm kéo dài th i gian l u tr c a th c nnhi u x trong d c , góp ph n t ng t l tiêu hóa c a th c n ( ng Thanh Liêm,

t ng ám mây d y Các t bào bên ngoài c a các ám mây này bi n i thành m t

l p n i mô m ch Các t bào bên trong thì phân hóa thành các c u t o c a m chmáu

Máu cùng v i các d ch th khác là môi tr ng s ng c a các t bào trong c th

c g i là n i môi S n nh và cân b ng c a các ch s trong n i môi m b ocho các quá trình s ng c th c hi n bình th ng, và do ó c th m i t n t i, sinh

tr ng và phát tri n

Do c m c u t o và ch c n ng c a nó, mô máu luôn luôn c i m i trong c

th Tuy v y, nó v n duy trì m t t l t ng i c nh c a các thành ph n c u t o.Theo Tr nh H u H ng và Công Hu nh (2001), kh i l ng máu thay i theoloài Ví d : t l ph n tr m c a máu so v i tr ng l ng c th cá là 3; ch 5,7; th5,5; mèo 6,6; chó 8-9; b câu 9,2; ng a 9,8; bò 8; heo 4,6; gà 8,5 (Ng i ta c ng có

th tính theo n v ml/kg th tr ng)

Ch c n ng chính c a máu là: Ch c n ng v n chuy n, ch c n ng cân b ng n c và

mu i khoáng, ch c n ng u hòa nhi t, ch c n ng b o v , ch c n ng th ng nh t c

th

2.6.1 Thành ph n máu

Huy t t ng

Là m t d ch trong, màu vàng nh t và v h i m n Huy t t ng là thành ph n quan

tr ng c a máu, chi m 55-60% t ng l ng máu nh t riêng c a huy t t ng so

H ng c u (RBC – Red Blood Cell)

Là t bào có màu , chi m kh i l ng ch y u c a các t bào c a máu Kích th c

và hình d ng c a h ng c u thay i tùy loài ng v t i v i gia c m, l ng thê,

cá, bò sát, h ng c u b u d c có nhân, loài 2 m t kích th c l n h n loài h u nh

i v i loài h u nh h u h t h ng c u hình tròn, không nhân, lõm gi a t ng di ntích ti p xúc v i O2 và CO2 Di n tích h ng c u n u tính theo t l so v i th tr ngthì g n gi ng nhau các loài, kho ng 30 m2/kg th tr ng T ng di n tích b m t

h ng c u r t l n kho ng 2500 m2 ng i và thú, h ng c u là t bào không nhânnên t ng i ng nh t Gia súc m i sinh có s l ng h ng c u khá cao r i gi mnhanh, sau ó t m c n nh lúc tr ng thành Gia súc c có s l ng h ng c ucao h n gia súc cái kho ng 5-10% do nh h ng c a testosterone trên s n xu t h ng

c u Màng h ng c u là màng bán th m, có thành ph n ch y u là hemoglobin.Thành ph n chung c a h ng c u g m: c t 63-67%, ch t khô t 33-37%, trongó: protein (hemoglobin) 28%; các ch t có nit 0,2%; urê 0,02%; glucid 0,075%;lipid các lo i (lecithin, cholesterol) 0,3%

Ch c ng c a h ng c u

ôV n chuy n oxy và carbonic

H ng c u v n chuy n khí oxy t ph i n mô và v n chuy n khí carbonic t mô

n ph i nh ch c n ng c a hemoglobin M t khác C02 mô sau khi khuy ch tánvào trong h ng c u thì t i ây ã di n ra quá trình C02+ H20 H2C03nh men xúctác carboanhydrase (men này có nhi u trong h ng c u) Sau ó H2C03phân ly H++HC03- Nh hi u ng Hamburger mà HC03- c khuy ch tán r t nhi u t trong

h ng c u chuy n sang huy t t ng t o ra d ng v n chuy n C02quan tr ng nh t c amáu (C02 c v n chuy n d i d ng HC03-) Nh v y h ng c u ã óng vai tròquan tr ng b c nh t trong s v n chuy n C02 d ng HC03-c a huy t t ng

ô i u hòa cân b ng acid-base c a máu

Ch c n ng này do h m hemoglobinat m nhi m ng th i v i h m c a Hb,

h ng c u còn t o ra HC03-trong quá trình v n chuy n C02, nên nó ã t o ra h mbicarbonat HC03/H2C03, h m quan tr ng nh t c a máu

ô T o nh t c a máu

H ng c u là thành ph n ch y u t o nh t c a máu, nh nh t mà t c tu nhoàn, nh t là tu n hoàn mao m ch, h ng nh T c tu n hoàn h ng nh là i u

ki n thu n l i cho s trao i v t ch t gi a t bào và máu Khi nh t c a máuthay i s gây ra thay i t c tu n hoàn và làm r i lo n trao i v t ch t c a tbào

Hemoglobin (Hb - Hemoglobin)

Là thành ph n c u t o quan tr ng quy t nh ch c n ng h ng c u Hb là m t protidmàu: chromoprotein có tr ng l ng phân t 70.000 Hb chi m kho ng 95% protein

h ng c u và kho ng 35% kh i l ng h ng c u Nó c c u t o b i m t phân tglobin (96%) và b n phân t Heme (4%)

Globin có b n ch t protid nên mang tính c tr ng c a t ng loài C ng chính vì v y

ki u Hb mang c tr ng di truy n c a ph m gi ng Trong ch n nuôi ng i ta có thxsc nh gi ng qua ki u Hb c a t ng các th V c u trúc c a Heme thì gi a cácloài không thay i

B ch c u (WBC – White Blood Cell)

Là nh ng t bào máu có nhân có ch c n ng b o v c th S l ng b ch c u

th ng ít h n 1000 l n so v i h ng c u S l ng b ch c u t ng 2-3 gi sau khi n,khi v n ng, khi con v t có thai… Gi m khi tu i t ng lên Trong tr ng h p b nh

lý, s l ng b ch c u tan m nh khi b viêm nhi m, gi m khi b suy t y, b nhi mphóng x Vì v y, xác nh s l ng b ch c u có ý ngh a trong ch n oán

ml c a các t bào máu trong 100 ml máu Hematocrit c s d ng ki m tra

b nh thi u máu N u th p, nó có th ch ra các u ki n nh , ch ng h n nh không

nh n c ch t s t trong ch n u ng, ho c các u ki n nghiêm tr ng,

ch ng h n nh ch y máu b t th ng do ung th i tràng ho c các v n s c kh ekhác M t hematocrit c tính theo t l ph n tr m có th c b t ngu n b ng cách

ng g p ba l n cáchemoglobinn ng g/dL ng v t có vú, hematocrit c l p

v i kích th c c th

2.7 TH C N THÍ NGHI M VÀ THÀNH PH N HÓA H C

2.7.1 C t nhiên

Gia súc nhai l i có th tiêu hóa n 70% các ch t h u c có trong c t i Cây c

m c t nhiên: tùy theo vùng, bao g m các lo i sau:

- C m c trên t ru ng, t màu: c m t, c dày, c l ng v c, c m n tr u, cchân nh n, c tôm,

- C m c trên t i núi: c lông, c ng, c ch , c bông, c x ng cá, c

s , c tranh, c lá tre, c chè, c rác, c may

- C m c ch tr ng hay d i n c: c b c, c g ng, c ng, c gà n c, c

g u…

Ngoài ra còn có các lo i cây b u (nh hàn the, u b m, u lông, s n dùng…),các lo i thân lá cây (nh lá tre, lá du i, lá ngõa, lá sung, lá keo d u, lá hu ày, lámóng bò, ch i n a), các lo i rong bèo (nh bèo hoa dâu,…) c ng ã c dùng chotrâu bò n

C voi ( Penisetum purpureum)

C voi có thành ph n dinh d ng cao h n nhi u lo i c hòa th o khác.Trong 1kg c

i có 168g ch t khô, protein thô 95-110g/kg ch t khô, glucid 13,5g, x 54g canxi0,6g, phospho 0,7g, n ng l ng trao i 320 Kcal

C lông tây (Brachiaria mutica)

Là lo i c s ng lâu n m, r nhi u, thân dài 0,6 – 2 m, phân nhánh m m bò trên m t

t, m c r và âm ch i các t, sau ó v n th ng lên cao kho ng 2 m C lôngtây a thích khí h u nóng m, c sinh tr ng t t các vùng th p, nhi t t i thi u

có th s ng c là 8oC n u l nh h n thì có th ch t l i d n C phát tri n nhanh

nh ng n i m t, t o thành nh ng th m c dày, cao và không ch u c khô h n

C lông tây có th ch u c ng p n c ng n ngày, ch u m n ch u phèn Có th s

d ng c lông tây d i d ng t i, xanh, ho c ph i khô (D ng H u Th i vàNguy n ng Khôi, 1981)

Rau mu ng ( Ipomoea aquatica)

Là m t loài th c v tnhi t i bán th y sinh thu ch Bìm bìm (Convolvulaceae), là

m t lo i rau n lá Phân b t nhiên chính xác c a loài này hi n ch a rõ do c

tr ng ph bi n kh p các vùng nhi t i và c n nhi t i trên th gi i T iVi t Nam,

nó là m t lo irau r t ph thông, và các món n t rau mu ng r t c a chu ng,

th m chí "nghi n" Rau mu ng ru ng có hai gi ng tr ng và : rau mu ng tr ng

th ng c tr ng c n, trên lu ng t, c n không nhi u n c, thân th ng tr ngxanh, nh , kém ch u ng p; rau mu ng tr ng c c trên c n và n c ng p,

a nhi t 20-30 °C, gi ng này thân to, cu ng th ng có màu , m ng Rau

mu ng có 92% n c, 3,2% protit, 2,5% glucid, 1% cenlulose, 1,3% tro Hàm l ng

mu i khoáng cao: canxi, ph tpho, s t Vitamin có caroten, vitamin C, vitamin B1,

vitamin PP,vitamin B2

C m m xanh (sacciolepis)

ng b ng Sông C u Long, c m m thích nghi v i u ki n ng p n c, t phèn

và trâu bò r t thích n C m m xanh m c t t quanh n m mùa m a c ng nh mùa

n ng, m c thành t ng c m trong ru ng lúa, m c nhi u t m và rãi rác t trên

ru ng Thành ph n dinh d ng c a c m m xanh vào mùa m a là 18,65% v t ch tkhô và trong v t ch t khô có 11,74% protein thô, 29,77% x , 3,18% béo, 0,23%calci, 0,25% phosphor; vào mùa n ng là 27,73% v t ch t khô và trong v t ch t khô

có 9,64% protein thô, 27,47% x , 4,34% béo, 0,66% calci, 0,35% phospho và7,32KJ ME/g (Nguy n Nh t Xuân Dung, 1996)

kh p các vùng

2.7.2 Th c n tinh

Th c n tinh là lo i th c n có kh i l ng nh nh ng hàm l ng ch t dinh d ngtrong 1kg th c n l n, hàm l ng ch t x th p h n 18% Nhóm th c n này bao

g m các lo i h t ng c c và b t c a chúng (ngô, mì, g o,…), b t và khô u t ng,

l c…, các lo i h t cây b u và các lo i th c n tinh h n h p c s n xu t côngnghi p Th c n tinh h n h p c ch bi n t i các xí nghi p ch bi n th c n tcác lo i nguyên li u ch y u là b t ngô, cám g o, b t mì, các lo i khô d u, b t cá…Ngoài ra ng i ta còn b sung thêm các premix khoáng và vitamin Ng i ta c ngdùng các lo i bã r u bia khô và ch t th i c a gà công nghi p trong thành ph n

th c n tinh h n h p

Các xí nghi p s n xu t th c n gia súc công nghi p th ng s n xu t th c n tinhcho bò d i hai d ng:

- H n h p giàu m ( m c) v i thành ph n ch y u là các khô d u, urê, các

lo i khoáng và vitamin Tùy theo thành ph n c a h n h p mà ng i ch n nuôi tr c

ti p s b sung thêm các lo i th c n tinh giàu n ng l ng theo m t t l nh t nh

t o thành h n h p hoàn ch nh cho bò n

- Th c n h n h p hoàn ch nh c thi t k cho t ng lo i i t ng khác nhau

và ng i ch n nuôi ch vi c mua v và cho bò n th ng v i s l ng theo tính toán

kh u ph n c th

c m c a th c n tinh là hàm l ng n c và x u th p, ch a nhi u ch tdinh d ng quan tr ng nh m, ch t b t ng, ch t béo, các ch t khoáng vàvitamin.T l tiêu hóa các ch t dinh d ng khá cao Thông th ng, ng i ta s

d ng th c n tinh hoàn thi n các lo i kh u ph n n c u thành t các th c n thô

M c dù th c n tinh có hàm l ng các ch t dinh d ng cao nh ng không th chdùng m t mình nó nuôi gia súc nhai l i mà ph i dùng c các lo i th c n thô B i

vì gia súc nhai l i c n ph i thu nh n các lo i th c n thô, m b o cho quá trìnhtiêu hóa di n ra bình th ng

2.7.3 Bánh d u bông v i

Trong bánh d u bông v i có ch a m t aldehyd th m có c tính là gossypol vàtanin Gossypol có th b phá h y b i nhi t cao nh ng tiêu hóa c a protêin l i

b gi m Tanin làm gi m ngon mi ng và k t t a ch t s t do ó s t không h p thu

c Nên b sung ch t s t n u dùng bánh d u bông v i vì s t liên k t v i gossypol

t o thành h p ch t không h p thu c T l c a bánh d u này kho ng 5 - 10%trong TAHH.Bánh d u bông v i có hàm l ng gossypol 0,1-0,2% có th dùng trong

kh u ph n th c n tinh c a bò s a n 20% nh ng không quá 10% trong kh u ph n

th c n tinh c a bê th t H t bông v i nguyên c ng c s d ng thay th m t

ph n th c n tinh H t nguyên lo i t t ch a kho ng 20% d u và 19% protein V

h t bông v i ch a nhi u x (50% CF) nh ng v n có th s d ng m c 30% trong

kh u ph n bò th t

Ngu n: Thành ph n và giá tr dinh d ng th c n gia súc, gia c m Vi t Nam (2001).

V i hàm l ng gossypol không quá 0,06% thì có th dùng cho heo n 7%, nh ng

n u gossypol t do quá 0,1% thì không nên s d ng Bã d u bông v i thích h p cho

gà h n và m c s d ng không quá 6% L ng gossypol n u có trong bánh d u slàm cho lòng có màu xanh ô liu

Sáu bò th t c nuôi t i nông h thu c xã M Hòa H ng, thành ph Long Xuyên,

t nh An Giang Bò kho ng 15 tháng tu i, có tr ng l ng trung bình 120-140kg T t

c bò c tiêm ng a t huy t trùng, l m m lông móng và s lãi tr c khi thínghi m Bò c nuôi theo ph ng th c cá th có máng n, máng u ng riêng Bò

có s c kh e t t và i u ki n ch m sóc nh nhau

3.3 PH NG TI N THÍ NGHI M

D ng c nuôi d ng: thao, xô, ch i, ki, cân bàn, cân ng h

D ng c l y ch tiêu: túi nilon, cân, ng nh a

D ng c và hóa ch t phân tích: các thi t b , d ng c và hóa ch t c a phòng thínghi m Th c n Gia Súc, B môn Ch n Nuôi, tr ng i H c C n Th

3.4 PH NG PHÁP B TRÍ THÍ NGHI M

3.4.1 B trí thí nghi m

Thí nghi m c b trí hoàn toàn ng u nhiên g m 2 nghi m th c và 3 l n l p l i.Nghi m th c 1: c + bánh d u bông v i (0,5%/kg th tr ng) + u ng d u u nành(6ml/kg th tr ng)

Nghi m th c 2: c + th c n h n h p (0,5%/kg th tr ng) + u ng d u u nành(6ml/kg th tr ng)

Thí nghi m c th c hi n trong 90 ngày Bò c cho u ng d u vào ngày u tiên

c a thí nghi m và ch cho u ng m t l n n cu i thí nghi m Bánh d u bông v i và

th c n h n h p c cho bò n hàng ngày n khi k t thúc thí nghi m

3.5 CÁC CH TIÊU THEO DÕI VÀ CÁCH THU TH P S LI U

3.5.1 Các ch tiêu theo dõi

- S l ng protozoa d ch d c

- S l ng vi khu n d ch d c

- Các ch tiêu sinh lý máu: b ch c u, h ng c u, hemoglobin, hematocrit, ti u

c u