KHẢO sát một số BỆNH ở hệ SINH dục và HIỆU QUẢ điều TRỊ ở BỆNH xá THÚ y TRƯỜNG đại học cần THƠ

Tác dụng của tuyến là pha loãng tinh dịch, làm tăng hoạt lực của tinh trùng, trung hòa khí CO2 do tinh trùng tiết ra trong quá trình hoạt động của nó, trung hòa môi trường Acid trong âm

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP & SHUD

VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ Ở BỆNH XÁ THÚ Y

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

KỸ SƯ CHĂN NUÔI THÚ Y

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trang 2

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Văn Biện Tiết Thị Kiều Lan

Trang 3

Cần Thơ, ngày…tháng…năm 2008 Cần Thơ, ngày…tháng…năm 2008

Trang 4

CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Khi đời sống của người dân ngày càng được nâng cao thì các hoạt động tinh thần cũng ngày

càng phong phú, trong đó nuôi chó cũng là một vấn đề để thỏa mãn nhu cầu tinh thần của

con người Cũng từ đó, người ta có nhu cầu bảo vệ sức khỏe chó nuôi càng cao hơn Tuy

vậy, bệnh trên chó rất phong phú và phức tạp, vì vậy để nâng cao hiệu quả điều trị ta cần

thực hiện chẩn đoán kỹ hơn và có tính cách chuyên sâu hơn Một trong những biện pháp này

là chia bệnh chó theo từng hệ, mỗi hệ có sự đặc trưng riêng về biểu hiện bệnh, mức độ nguy

hại cũng như tần số xuất hiện Ở loài chó, bệnh ở hệ sinh dục khá phổ biến và mức độ nguy

hại cũng khá nặng Được sự đồng ý của Bệnh Xá Thú y chúng tôi thực hiện đề tài:

“Khảo sát một số bệnh ở hệ sinh dục trên chó và theo dõi hiệu quả điều trị tại Bệnh Xá

Thú y trường Đại học Cần Thơ”

1.2 Mục tiêu của đề tài

Xác định tỷ lệ mắc bệnh ở hệ sinh dục trên chó, khảo sát các triệu chứng lâm sàng, cận lâm

sàng và phương pháp điều trị

Trang 5

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1 Cấu tạo, chức năng của hệ sinh dục cái (Theo Lăng Ngọc Huỳnh, 2000)

Gồm có noãn sào, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo, âm hộ Ngoài ra còn có tuyến vú, mặc dù

là tuyến của da nhưng cũng được ghép vào cơ quan sinh dục cái vì nó liên hệ chặt chẽ với cơ

quan sinh dục cái

2.1.1 Noãn sào

Là tuyến sinh dục chính của sinh vật cái, có 2 chức phận: dưỡng trứng cho trứng chín và tiết

ra những hormone sinh dục có ảnh hưởng đến những đặc điểm giới tính và chức năng của tử

cung Noãn sào gồm có 1 đôi được treo lên vùng dưới hông, trước cửa vào xoang chậu bởi

phần đầu của dây chằng rộng tử cung Hình dáng kích thước noãn sào thay đổi tuỳ theo loài,

tuỳ theo thời kì sinh dục Ở sinh vật còn non noãn sào có hình bầu dục, mặt ngoài trơn nhẵn

và sẽ phát triển dần đến lúc trưởng thành, trên bề mặt noãn sào có nhiều chỗ lồi lõm do các

nang noãn và hoàng thể nhô ra Cắt ngang noãn sào ta thấy: ngoài cùng là miền vỏ, có nhiều

noãn bào phát triển ở những giai đoạn khác nhau, bên trong là miền tủy có chứa nhiều mạch

máu và dây thần kinh Noãn bào sẽ rụng khi chín và được phần loa kèn hứng lấy, chỗ trứng

rụng sẽ biến thành hoàng thể (thể vàng) có chức phận nội tiết, tiết ra hormone progesterone

có tác dụng trong việc biến đổi lớp niêm mạc của thành tử cung để đón nhận trứng thụ tinh

và thể vàng sẽ tồn tại suốt thời gian mang thai

Nếu trứng không được thụ tinh, sau vài tuần thể vàng sẽ biến đi, niêm mạc thành tử cung bị

bong ra và được đẩy ra ngoài Thể vàng biến thành thể trắng

Mỗi noãn sào thường ở sau hay tiếp xúc với cực sau của thận tương ứng và như thế nằm đối

diện với đốt sống hông 3,4

2.1.2 Ống Dẫn Trứng

Còn được gọi là vòi Fallop, nhỏ dài hơi cong (có khi xoắn), bắt đầu từ cạnh bên buồng trứng

bởi một phần loe rộng gọi là loa kèn, ống dẫn trứng thông với đầu sừng tử cung Sự thụ tinh

được thực hiện ở đầu 1/3 của ống dẫn trứng Ống dẫn trứng nhỏ dài khoảng 5-8cm

2.1.3 Tử Cung

Là nơi thai phát triển, nằm ở trong xoang chậu, phía dưới trực tràng và phía trên bóng đái

Tử cung thông với ống dẫn trứng về phía trước và với âm đạo về phía sau Tử cung gồm các

phần sau: 2 sừng tử cung, Thân tử cung, Cổ tử cung

Trang 6

Sừng tử Cung

Có chức năng chứa thai Dài khoảng 12-15cm Các sừng có đường kính đồng đều và gần

như thẳng Từ thân chúng rẽ ra thành hình chữ V hướng về mỗi thận

Thân Tử Cung

Có hình ống, phía trước thông với đầu sừng tử cung, phía sau thông với âm đạo qua một eo

hẹp gọi là cổ tử cung Thân tử cung dài khoảng 2-3cm

Cổ Tử Cung

Là chỗ eo lại, cách ngăn thân tử cung với âm đạo Có tính chất cứng rắn hơn các phần khác

do ở trong có các nếp xoắn nhô lên thành giồng Cổ tử cung ở chó rất ngắn, thành cổ tử cung

dầy

Nhiệm vụ cổ tử cung là ngăn ngoại vật vào tử cung Bình thường cổ tử cung khép chặt, lúc

con vật lên giống cổ tử cung mở ra, tạo điều kiện cho tinh trùng đi vào Trước khi sinh cổ tử

cung mở ra Trong thời gian mang thai các tuyến nhờn tiết ra chất nhầy bít cổ tử cung lại để

bảo vệ thai

2.1.4 Âm Đạo

Là phần tiếp nối với tử cung, trước nó là cổ tử cung, sau nó là âm hộ Ở chó âm đạo tương

đối dài và hẹp ở phần trước

2.1.5 Âm Hộ

Là phần sau cùng của cơ quan sinh dục cái, thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng, nằm

dưới hậu môn, được giới hạn bởi 2 mép dày ở 2 bên và chụm lại bằng một chóp nhọn ở phía

dưới Lỗ thoát tiểu mở ra về phía trước của mép dưới Ở thành âm hộ có các tuyến nhờn

Ngoài ra, ở mép dưới cũng có một cơ quan cảm giác đặc biệt là âm vật nằm trong một hố

nhỏ

2.1.6 Tuyến Vú

Do tuyến da tạo thành và hoạt động liên kết với cơ quan sinh dục cái Ở chó có khoảng 10

vú xếp thành 2 hàng Núm vú ngắn, có khoảng 6-12 lỗ nhỏ của ống tiết sữa

2.2 Cấu tạo, chức năng của hệ sinh dục đực (Theo Lăng Ngọc Huỳnh, 2000)

Gồm có tinh hoàn, mào tinh, ống dẫn tinh, các tuyến sinh dục phụ và dương vật

2.2.1 Tinh Hoàn

Trang 7

Là tuyến sinh dục chính của con đực Ở giai đoạn bào thai, tinh hoàn nằm trong xoang bụng,

khi bào thai phát triển gần hoàn chỉnh thì tinh hoàn di chuyển ra ngoài xoang bụng, xuyên

qua kênh bẹt và nằm trong bao tinh hoàn Bao tinh hoàn được cấu tạo bởi các phần sau:

- Ngoài cùng là da có tính đàn hồi

- Kế đến là lớp mô cơ trơn và tổ chức liên kết Lớp này đi vào giữa làm thành vách ngăn

giữa 2 tinh hoàn

- Cơ nâng tinh hoàn: là lớp cơ vân bao quanh giáp mạc

- Trong cùng là lớp giáp mạc gồm 2 lá: lá thành và lá tạng của màng bụng

Tinh hoàn có hình bầu dục đều đặn, được treo lên nhờ thừng tinh hoàn, thừng tinh hoàn gồm

có các cơ cấu: mạch máu(động mạch, tỉnh mạch, hệ bách huyết), thần kinh, ống dẫn tinh và

cơ treo tinh hoàn

Ở chó bao tinh hoàn nằm giữa vùng háng và hậu môn, tinh hoàn tương đối nhỏ và có hình

hơi tròn - bầu dục

2.2.2 Mào Tinh

Nằm sát tinh hoàn, có các ống sinh tinh uốn lại quanh co Tinh trùng sau khi được thành lập

trong tinh hoàn sẽ đến nằm trong mào tinh chờ dịp đi ra ngoài

2.2.3 Ống Dẫn Tinh

Bắt đầu từ phần đuôi mào tinh đi theo thừng tinh hoàn chui qua ống bẹn để vào xoang bụng,

bẻ cong vào phía sau và đổ vào phía sau cổ bóng đái, nơi có các tuyến sinh dục phụ

2.2.4 Các tuyến sinh dục phụ

Tinh Nang (Vesicular gland)

Ở chó không có tinh nang

Tuyến tiền liệt = nhiếp tinh hộ tuyến (Prostate gland)

Nằm ở phía trên cổ bong đái, bị 2 tinh nang che phủ Tiền liệt tuyến tiết ra chất lỏng, trong

suốt có mùi đặt biệt, PH trung tính hay hơi kiềm Tác dụng của tuyến là pha loãng tinh dịch,

làm tăng hoạt lực của tinh trùng, trung hòa khí CO2 do tinh trùng tiết ra trong quá trình hoạt

động của nó, trung hòa môi trường Acid trong âm đạo của con cái

Ở chó tiền liệt tuyến tương đối lớn, màu vàng nhạt, hình cầu và bao quanh cổ bóng đái và

ống thoát tiểu Một đường giữa chia tuyến thành hai thùy Kích thước tuyến thay đổi nhiều

và thường nở lớn ở chó già Vị trí của tuyến thay đổi, khi bóng đái trống và co thắt lại, tuyến

Trang 8

hoàn toàn nằm trong xoang chậu và có thể nằm sau cạnh trước xương hang chừng 2.5cm

Khi bóng đái đầy, phần lớn hay toàn thể tuyến nằm trước xương háng

Tuyến Cowper’s = tuyến hành đái = tuyến cầu niệu đạo

Ở chó không có tuyến hành đái

2.2.5 Dương vật (Penis)

Đó là bộ phận giao hợp của con đực, bắt đầu từ phía sau xương háng hướng về phía trước tới

vùng cận rốn, gồm có 3 giai đoạn:

- Rễ dương vật: là phần bám vào phía xương háng

- Thân dương vật là đoạn giữa

- Đoạn cuối là qui đầu: là đoạn tận cùng hướng về phía trước

Ở chó, trong phần trước dương vật có xương, xương dương vật dài khoảng 10cm Phía dưới

xương có một rãnh dành cho ống thoát tiểu Qui đầu rất dài, chạy khắp trên chiều dài của

xương dương vật, phần sau qui đầu có dạng củ hành

2.2 Viêm (inflammation)

2.2.1 Khái niệm viêm (Theo Nguyễn Văn Khang, 2004)

Viêm là hiện tượng chung nhất bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau, phụ thuộc vào nhau và

nối tiếp theo một thứ tự ổn định Tuy nhiên, tùy theo bản chất của yếu tố gây bệnh, tùy theo

loại mô, tùy trạng thái miễn dịch của cơ thể mà một trong các giai đoạn có thể tạo bệnh tích

nổi bật trong thời gian có viêm Chính từ điều này đã tạo ra rất nhiều phản ứng viêm với

hình thức và bệnh tích khác nhau

Viêm có 2 mục đích chính:

- Tiêu diệt và cô lập chất gây viêm không cho lan tràn trong cơ thể

- Tái thiết vùng bị thương tổn và đưa cơ quan trở lại trạng thái bình thường

Theo Ado (1973), viêm là một phản ứng tại chỗ của các mạch máu, tổ chức liên kết và hệ

thần kinh đối với nhân tố gây bệnh và mối liên hệ của nó đối với tính phản ứng của cơ thể

Theo Vũ Triệu An và một số tác giả khác thì viêm là một phản ứng bảo vệ của cơ thể mà

nền tảng của nó là phản ứng tế bào, phản ứng này được hình thành và phát triển phức tạp

dần trong quá trình tiến hóa của sinh vật

2.2.2 Phân loại viêm

Căn cứ vào tính chất và thành phần của dịch rỉ viêm trong ngoại khoa có thể phân thành mấy

loại sau:

Trang 9

Viêm thanh dịch (viêm nước)

Đặc điểm của loại viêm này là có nhiều huyết tương tràn ra ngoài mạch máu, đó là một loại

nước trong chứa từ 3-5% albumin, ngoài ra còn có một ít bạch cầu, liên bào long và tơ huyết

lẫn vào, khi có nhiều bạch cầu thì dịch viêm có màu trắng đục dịch rỉ viêm này dễ đông lại

khi ra ngoài không khí ở trong cơ thể nó thường thấm nhiễm vào trong tổ chức liên kết gây

sưng, phù như trong các trường hợp do cồn trùng đốt, bỏng ở độ 2, bỏng do hóa chất (Theo

Huỳnh Văn Kháng, 2000)

Viêm hóa mủ

Là loại viêm trong đó dịch rỉ viêm thành phần chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính sống

hoặc chết kết hợp với tổ chức hoại tử đã bị men phân giải protein làm tan rữa thành nước,

cùng với huyết thanh, tơ huyết và một số tế bào khác như lympho bào, đại thực bào (viêm

hóa mủ mãn tính) Men phân giải protein phần lớn là do bạch cầu tan rữa và do vi khuẩn

sinh ra Trạng thái của mủ phụ thuộc vào nguyên nhân và điều kiện hình thành ra nó Mủ

lỏng thường do liên cầu trùng (streptococcus), mủ sền sệt do tụ cầu trùng (Staphylococcus),

mủ đặc do bị cơ thể hấp thu nước Màu của mủ có thể có màu trắng sữa, trắng xám hoặc

màu vàng kem là do các loại cầu khuẩn gây ra Mủ có màu đỏ nâu, đỏ thẫm, màu máu cá là

của các loại vi khuẩn yếm khí sinh ra (Theo Huỳnh Văn Kháng, 2000)

Viêm hóa mủ phần lớn là do các loại vi trùng như: Streptococci, Staphylococci,

Corynebacterium pyogenes, Corynebacterium renale và Actinobacilus, Pasteurella, Listeria

monocytogenes (Theo Nguyễn Văn Khang, 2004)

Ngoài ra các loại hóa chất có tính kích thích mạnh đối với tổ chức như dầu bã đậu, tinh dầu

thông, canxi clorua cũng gây viêm hóa mủ (Theo Huỳnh Văn Kháng, 2000), Nitrat bạc, thủy

ngân…(Theo Nguyễn Văn Khang, 2004)

* Một số biểu hiện của viêm hóa mủ (Theo Nguyễn Văn Khang, 2004)

- Biểu Hiện đại thể: sau vài giờ, chỗ viêm mủ sưng, đỏ, nóng, đau khi bị va chạm Sau 4-5

giờ nữa sẽ có phần lỏng, mềm bên trong Chỗ mềm sẽ là miệng ổ mủ

- Biểu hiện vi thể: Vi trùng tạo vùng mô hoại tử và các bạch cầu trung tính xâm nhập vào mô

này rất nhiều để thực bào vi trùng, tiêu hóa mô và bị thoái hóa bởi các độc tố do vi trùng tiết

ra, tiết chất viêm sẽ chuyển dạng thành mủ Quanh vùng hóa mủ này sẽ tích tụ nhiều đại

thực bào cũng như các mao mạch mới sinh, tạo thành giới hạn gọi là màng mủ Sau đó, các

sợi phôi bào sẽ tạo ra bao mô liên kết bên ngoài

* Những dạng bệnh tích mủ (Theo Nguyễn Văn Khang, 2004)

Trang 10

Mủ trong mô liên kết:

Bọc mủ-abcess là loại viêm mủ có bao rõ rệt, có thể có một bọc mủ lớn hoặc có nhiều bọc

mủ nhỏ Có 2 loại: bọc mủ nóng mang tính chất cấp tính, bọc mủ lạnh mang tính chất mãn

tính, bao liên kết sợi rất dày

Mủ lan tràn dưới da:

mủ lan tràn trong mô liên kết, dễ xâm nhập mô khác và không có giới hạn Mủ thường mềm

lỏng, mô hoại tử lẫn với dịch phù và hồng cầu

Mủ trong xoang cơ thể:

- Mủ trong xoang thanh mạc (viêm màng phổi, viêm màng bao tim, viêm phúc mạc có mủ)

- Mủ trong xoang niêm mạc (mủ trong tử cung, viêm xoang có mủ)

Mủ trong da:

- Nốt mủ: Mủ tập trung trong lớp biểu bì, ở lớp sừng như nốt mủ trong bệnh Carre trên chó

hoặc sâu gần lớp bì như mủ đậu, chàm

- Mụn mủ: viêm có mủ trong các tuyến bã nang chân lông thường do Staphylococcus gây ra

- Mủ có trong vết thương trên da nếu có vi trùng sinh mủ xâm nhập

Viêm tăng sinh (Theo Huỳnh Văn Kháng, 2000)

Là quá trình viêm trong đó sự tăng sinh của tế bào tổ chức cục bộ chiếm ưu thế, còn hiện

tượng hoại tử, xung huyết, dịch rỉ viêm xuất hiện là thứ yếu Hiện tượng tăng sinh chủ yếu

phát sinh ở mô kẽ Trong tổ chức tăng có nhiều đại thực bào, lympho bào và tế bào plasma

hậu quả của viêm tăng sinh thường làm cho tế bào tổ chức bị xơ hóa, bị cứng lại Nếu trong

các xoang bị viêm tăng sinh sẽ làm cho xoang hẹp thậm chí tắc lại như viêm ống dẫn sữa ở

bầu vú, viêm tăng sinh bao dương vật… gây tắc tia sữa và hẹp bao dương vật

Viêm sung huyết (Theo Nguyễn Văn Khang,2004)

Là loại viêm trong đó nổi bật nhất là hiện tượng xung huyết tĩnh mạch

Đây là loại viêm cấp gây ra bởi các tác nhân gây bệnh nặng và thời gian gây bệnh ngắn

Biểu hiện đại thể

- Cơ quan nhuộm màu đỏ lan rộng, khi cắt có máu chảy nhiều

- Trên mô liên kết và các thanh mạc mạch máu nổi lên rất rõ

- Trên các niêm mạc như xoang mũi hay ruột thường có tăng tiết chất nhầy

Trang 11

Biểu hiện vi thể:

- Có sự giãn ra của các tiểu động mạch, mao mạch và tiểu tĩnh mạch bên trong chứa đầy

hồng cầu

Viêm xuất huyết

Viêm xuất huyết là thể quá cấp của viêm xung huyết, trong quá trình viêm ngoài hiện tượng

xung huyết còn có máu tràn ra khỏi mạch

Yếu tố gây viêm mãnh liệt làm thương tổn huyết quản tới mức chúng vỡ ra gây xuất huyết

vào mô: các hóa chất độc (arsenic, Chloroform), các bệnh vi trùng gây xuất huyết trầm trọng

như thán thư (black leg), nhiệt thán (anthrax), tụ huyết trùng (pasteurellosis, dịch tả heo

Nếu xuất huyết bao tử hay đoạn đầu ruột non phân sẽ có màu nâu hay đen, xuất huyết ở phần

ruột già, manh tràng máu sẽ đỏ tươi do không có acid hematin Thú xuất huyết nhiều sẽ chết

vì thiếu máu

Biểu hiện đại thể:

Bệnh tích xung huyết thường kết hợp với đốm xuất huyết lan rộng hoặc phân tán, cơ quan có

các đốm đỏ, điểm đỏ nổi lên như vân cẩm thạch

Biểu hiện vi thể:

Các mạch máu xung huyết, kèm theo nhiều hồng cầu ở ngoài mạch và lan tràn trong mô liên

kết Nếu xuất huyết nặng, hồng cầu sẽ che lấp cấu trúc cơ quan

2.3 U (Tumor)

2.3.1 Định nghĩa (Theo Trần Thị Minh Châu, 2000)

U là khối mô tân tạo được hình thành do sự tăng sản bất thường của các tế bào thường tồn

tại lâu dài hoặc là vĩnh viễn trên sinh vật u có thể tiến triển lành tính (u lành) hoặc là ác tính

(ung thư) và có những đặc tính sau đây:

- Sự sinh sản của chúng không được kiểm soát

- Không có nhiệm vụ hữu ích

-Sắp xếp hỗn độn

2.3.2 Các loại khối u thường thấy (Theo Huỳnh Văn Kháng, 2000)

Có nhiều loại khối u trên cơ thể gia súc, nhưng về mặt lâm sàng có mấy loại thường thấy

sau:

Trang 12

Khối u xơ (Fibroma)

Nó là loại khối u lành do sự tăng sinh của tổ chức liên kết gây nên Nó thường phát sinh ở

màng cơ, hoặc giữa các tổ chức liên kết, ở các tuyến sữa, tuyến mồ hôi, buồng trứng, tử

cung… căn cứ vào độ cứng mềm của nó mà người ta chia làm hai loại: U cứng và u mềm

U cứng (Fibroma durum): nó là loại khối u lành do sự tăng sinh của tổ chức liên kết cứng

bao gồm tế bào sợi, nguyên bào sợi, sợi chum, sợi hồ u xơ cứng thường gặp ở tất cả các loại

gia súc, gia cầm nó phát triển trên cơ thể bất kì ở chỗ nào có mô liên kết, nhưng hay thấy

nhất là trên da, dưới da, niêm mạc, tương mạc, màng xương, trong mô liên kết của tử cung,

âm đạo…

Nó là một khối cứng hình cầu, mặt cắt có màu trắng xám có hình của các sợi Nó được bao

bọc xung quanh bằng một lớp vỏ bằng mô liên kết nó phát triển rất chậm, độ to nhỏ không

đều nhau từ 1mm đến vài cm về cấu tạo vi thể nó bao gồm nhiều sợi hồ dính sát với nhau

trong đó có một ít tế bào sợi (Fibroblast), các sợi hồ này sắp xếp theo các hướng khác nhau

U xơ mềm (Fibroma molle) nó thường xuất phát từ mô liên kết dưới da Nó có thể xuất hiện

ở bất cứ vùng nào trên da, ít khi có trong các cơ quan khác Thường phát sinh ở chỗ da bị tổn

thương Nó là một khối u mềm, dễ nát, thường có chân dài, được bao bọc bằng một vỏ mềm,

mặt cắt màu trắng xám

Về vi thể nó gồm những tổ chức liên kết thưa chứa nhiều tế bào xơ sắp xếp xung quanh

mạch quản đôi khi cũng có những sợi hồ

U dạng đầu vú (papillome)

Khối u dạng đầu vú là loại khối u lành của liên bào phủ, bao gồm liên bào và tổ chức liên

kết nó xuất phát từ biểu bì của da và niêm mạc, trên vách của các ống tuyến phân tiết, tuyến

sữa khối u này ở chó có thể to bằng hạt đậu hoặc bằng ngón tay cái Khối u thường có chân

rất to, đôi khi có thể di động, nó sinh trưởng rất chậm về hình dáng nó có thể là những khối

hình bán cầu hình bầu dục, hình hoa xúp lơ có màu trắng xám hay màu nâu xám U dạng đầu

vú nếu hình thành trên các ống tuyến làm cho cơ năng bài tiết của các tuyến bị trở ngại nó

phát sinh ở tuyến sữa làm tắc ống dẫn sữa của đầu vú, lượng sữa giảm hoặc mất hoàn toàn

Khối u sắc tố

U sắc tố là những khối u hình nấm, hình cầu, có màu nâu đen hay màu đen thường thấy ở da,

tổ chức dưới da, ít khi thấy ở các tổ chức khác của cơ thể, màu đen là trong tế bào khối u

chứa nhiều hạt melanin Lượng sắc tố màu đen chứa trong khối u to bằng nắm tay Khối u

thường phát sinh ở vùng hậu môn, cuốn đuôi, đầu và vai Những u sắc tố mà không di căn

thì thuộc loại u lành có tên là Melanoma, khối u lớn nhanh theo cách lan tràn, gây lở loét, di

Trang 13

căn thuộc loại u ác tính Khối u sắc tố tiết dịch màu đen vào giữa các tổ chức mới sinh, nó

hình thành từng khu vực, cũng có thể di chuyển đến toàn thân, giống như triệu chứng u ác

tính

Trên bề mặt khối u nhiều khi bị lở loét có màu đen đậm như được bôi một lớp mực đen Về

hình dáng nó to nhỏ khác nhau

Bệnh ở giai đoạn đầu, gia súc không có triệu chứng toàn thân Khi tế bào khối u di chuyển

đến hình thành khối u ở các khí quan nội tạng như phổi, gan, lá lách, màng treo ruột nó gây

nên những khối loạn toàn thân, gây thiếu máu và nhiễm trùng kế phát rất nguy hiểm Do đó

cần phải tiến hành phẩu thuật kịp thời để loại bỏ toàn bộ khối u ra khỏi cơ thể gia súc Khi

tiến hành phẩu thuật cần phải chuẩn bị thật kĩ việc cầm máu

U mỡ (Lipoma)

Nó là loại khối u lành, phát triển chậm, không di căn, không tái phát sau khi được phẩu

thuật

U mỡ có thể phát sinh ở bất cứ bộ phận nào trên cơ thể gia súc có u mỡ, nó thường có ở

màng treo ruột Nó hình cầu có vỏ bao bọc, bề mặt gồ ghề hoặc trơn nhẵn, chân dài, màu

giống như tổ chức mỡ bình thường trong cơ thể bao gồm nhiều tế bào mỡ, kích thước khác

nhau tập trung thành thùy, lẫn trong đó là tổ chức liên kết có mạch máu xen lẫn vào những tế

bào mỡ đã thành thục và chưa thành thục

2.4 Thành phần và tác dụng một số loại thuốc sử dụng điều trị bệnh ở hệ sinh dục ở

bệnh xá thú y

2.4.1 Nước muối sinh lý (Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ 1997)

Dung dịch tiêm Natri Clorid 0.9%

Tên khác: Nước muối sinh lý, sinh lý mặn, dung dịch Natri Clorid đẳng trương

Tác dụng

Natri Clorid dùng ngoài có tác dụng sát khuẩn, làm tan các dịch nhầy, các tế bào chết, chất

bẩn ở các vết thương và ổ viêm Ngoài ra, Natri Clorid đóng vai trò quan trọng trong hàng

loạt các quá trình trao đổi chất trong cơ thể sống Trường hợp tiêm tĩnh mạch, dung dịch

Natri Clorid 0.9% làm tăng lượng dịch thể, tăng tuần hoàn và phục hồi huyết áp khi bị

choáng ngất Mặc khác nước muối sinh lý còn có vai trò cung cấp và cân bằng các chất điện

giải cho cơ thể trong các trường hợp mất máu, ỉa chảy, nôn mửa, mất nước… Trong các

trường hợp bị ngộ độc, nước muối sinh lý làm loãng các chất độc và tăng cường đào thải,

giải phóng chúng ra khỏi cơ thể qua việc tăng bài tiết ở thận Nếu đưa một lượng lớn nước

Trang 14

muối sinh lý vào trong cơ thể sẽ gây phá vỡ cân bằng điện giải của cơ thể và làm loãng các

chất keo

Chỉ dẫn

Chữa mất nước cho cơ thể trong những trường hợp chảy máu nhiều, nôn mửa, tiêu chảy

nhiều, bị bỏng rộp…

Cân bằng các chất điện giải trong các trường hợp mất nước

Các trường hợp nhiễm độc, nhiễm khuẩn

Làm tăng huyết áp khi bị choáng ngất

Thụt rửa dạ con, âm đạo và các vết thương

Làm dung môi hòa tan thuốc tiêm, các loại vaccin, pha tinh dịch…

Liều lượng và cách sử dụng

Liều lượng: dùng theo hướng dẫn của bác sỹ

Cách sử dụng: tiêm tĩnh mạch

2.4.2 Glucosa 5% (Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ 1997)

Tên khác: Dextrose, Glucose

Tác dụng

Glucosa là chất dinh dưỡng dễ hấp thụ, được chuyển hóa và sản sinh năng lượng phục vụ

cho hàng loạt các chức năng sinh học của cơ thể sống hoạt động, đặc biệt là chức năng cơ

tim, hệ cơ trơn, cơ vân, chức năng gan và thận…

Tác dụng của glucosa làm tăng cường giải độc của gan, điều hòa lượng calci trong máu ở

thành cơ tim, các hệ cơ vân và cơ trơn làm dãn thành mạch máu gây lợi tiểu, kéo dài tác

dụng của Adrenalin và các chất giảm đau, kích thích quá trình trao đổi chất, hấp thụ các

vitamin, các chất khoáng… dãn mạch máu làm lợi tiểu, duy trì áp lực thẩm thấu của thành

mạch, tăng cường tuần hoàn, tăng cường dịch thể, làm tăng huyết áp Dung dịch ưu trương

(40%) glucosa làm tăng cường hoạt động của hệ lưới nội mô, kích thích đông máu, điều hòa

nước trong cơ thể, tăng cường chức năng gan

Chỉ dẫn

Nhiễm độc gan do chất độc, nấm mốc, thức ăn…

Cơ thể gầy yếu, những khi mắc các bệnh truyền nhiễm, nhiễm khuẩn máu, những bệnh nội

khoa

Trang 15

Động vật làm việc nặng nhọc, nhất là mùa hè nóng nực

Choáng ngất do hạ đường huyết, sau khi mổ

Những bệnh cấp tính, mãn tính cơ tim Tê liệt, quỵ sau khi đẻ

Những trường hợp mất máu, chảy máu

Cân bằng các chất điện giải dịch thể nhất là sau khi chảy máu, mất nước do ỉa chảy, nôn

Atropin tác dụng phong tỏa hệ thống M-Cholin-phản ứng, từ đó ức chế chức năng của tế bào

và mô cảm nhận Acetylcholin-phản ứng tương tự như trường hợp liệt các dây thần kinh phó

giao cảm, gây giảm tiết dịch của các tuyến ngoại tiết như: tuyến mồ hôi, tuyến nước bọt, các

tuyến dịch vị dạ dày, phế quản, tuyến tụy và cả tuyến sữa, làm giảm trương lực của các hệ cơ

trơn ở phế quản, đường ruột-dạ dày, đường mật và đường tiết niệu…, làm giãn đồng tử (làm

chùng cơ Sphincter pupillae và cơ dilatator pupillae), làm liệt điều tiết mắt và mắt trở nên

viễn thị (tác dụng này kéo dài từ 3-7 ngày), kích thích tim đập mạnh và kích thích trung tâm

thở ở hành não

Chỉ dẫn

Giải độc với các trường hợp nhiễm độc M-Cholino-mimetica, M- và

H- Cholinomimetica như: Acetylcholin, pilocarpin, Carbocholin, Nyvalin, Physostigmin,

các thuốc trừ sâu có nguồn gốc từ các hợp chất photpho hữu cơ, nhiễm độc digitalis

Giảm tiết dịch ngoại tiết, kích thích hệ thần kinh trung ương, nhịp thở và nhịp tim

Dùng trong những trường hợp ngộ độc Morphin và các chất ma túy khác

Giảm trương lực cơ trơn, cắt những cơ co thắt cơ trơn như đau thắt ruột, dạ dày, đường tiết

niệu, đường mật…

Giảm đau toàn thân

Dùng nhỏ mắt giãn đồng tử để khám đáy mắt…

Chống chỉ định: bệnh tim mạch, huyết áp cao…

Trang 16

Liều lượng: 0.1ml/kg

Cách sử dụng: tiêm dưới da

* Chú ý:

Khi dùng Atropin thường gặp các phản ứng phụ như khô miệng, giãn đồng tử, loạng choạng,

run rẩy cơ, tứ chi, ở động vật nhai lại-gây chướng bụng, đầy hơi

Nếu nhiễm độc atropin thi tiêm pilocarpin

2.4.4 Oxitocin (Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ 1997)

Dung dịch tiêm hormon thúc đẻ

Tác dụng

Oxitocin là dung dịch trong suốt, không đạm của Oxitocin tổng hợp, nhưng có tác dụng hoàn

toàn giống Oxitocin thiên nhiên thu từ thùy sau tuyến yên

Oxitocin tác dụng chọn lọc lên hệ cơ trơn của tử cung, ruột non, ruột già, thành mạch máu,

ống dẫn mật, đường tiết niệu, cũng như đường tiết sữa

Đặc tính đặc trưng của Oxitocin là làm tăng độ bền và linh động của hệ cơ trơn, cơ vòng của

dạ con Tác dụng của Oxitocin được tăng lên theo hàm lượng của Oestrogen trong máu

Chỉ dẫn

Dùng cho các gia súc cái:

Thúc đẻ, rặn đẻ yếu do co bóp dạ con yếu (khi cổ tử cung đã mở)

Chữa liệt dạ con, sót nhau và tống nhau, các dịch ứ ở dạ con ra ngoài

Chữa chảy máu dạ con, liệt ruột, bí đái, liệt mật…

Nhanh chóng hồi phục vị trí và chức năng của dạ con sau khi đẻ

Kích thích tiết sữa, chữa viêm vú, tắc sữa, viêm dạ con (giải phóng sữa, dịch mủ ứ để bơm

thuốc vào)

Liều lượng và cách dùng

Liều lượng: 5-20 đơn vị trên chó

Cách sử dụng: Tiêm bắp thịt (I.M), dưới da (S.C), hoặc tiêm tĩnh mạch (I.V.)

Trang 17

* Chú ý:

Nếu tiêm tĩnh mạch, dùng liều bằng ½ liều chỉ định trên, pha với dung dịch đường glucosa

5%, tiêm chậm tĩnh mạch

Không chỉ định cho gia súc đang chửa

Nếu để kích tiết sữa, có thể dùng liều cao hơn

2.4.5 Vitamin C 5% (Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ 1997)

Dung dịch Acid Ascorbic 5% tiêm

Tác dụng

Acid Ascorbic tham gia trong các quá trình của phản ứng oxy hóa khử và hô hấp của tế bào

Nó làm giảm sự rò rỉ, thẩm lậu qua các màng sinh học, làm bền vững thành mạch, từ đó có

tác dụng chống xuất huyết và tác dụng hạn chế, ngăn cản những phản ứng gây viêm, thẩm

lậu, thoát dịch cũng như các phản ứng dị ứng…

Vitamin C biểu hiện khả năng tiêu độc và chống mẫn cảm tốt, nó tương tác trực tiếp quá

trình trao đổi acid folic, từ đó kích thích quá trình tạo hồng cầu, tăng cường chức năng lưới

nội mô, tăng cường khả năng miễn dịch, kháng bệnh của cơ thể, tác dụng kích thích hoạt

động các tuyến nội tiết như tuyến thượng thận, từ đó làm vững chắc và ổn định Adrenalin,

giúp quá trình tổng hợp các hormon steroid, cân bằng và ổn định các quá trình trao đổi chất,

nhất là trao đổi đường bột, muối khoáng cũng như sử dụng glucosa trong cơ bắp, tích lũy

glucogen ở gan và các cơ bắp… Vitamin C có tác dụng chống đông máu, tăng cường dịch

vị, kích thích nhu động đường ruột, kích thích tiêu hóa, ngon miệng, ăn nhiều và tăng trưởng

của gia súc

Trong thú y, người ta sử dụng vitamin C không như một thuốc chống bệnh Scorbus (bệnh

viêm lợi), mà sử dụng nó như một thuốc phòng chống mọi sự tấn công của các bệnh nhiễm

khuẩn, nhiễm siêu vi trùng và các bệnh tật khác

Thiếu vitamin C thường thấy ở chó với các triệu chứng thiếu máu, kém ăn, gầy còm, trên da

có nhiều điểm xuất huyết, lông xơ xác, rụng nhiều, sưng lợi, răng lung lay

Chỉ định

Những chứng thiếu hụt vitamin C nói chung

Bệnh viêm màng fibrin

Các bệnh nhiễm khuẩn, viêm nhiễm, bệnh ký sinh trùng, bệnh nội khoa, phục hồi sức khỏe

sau khi ốm dậy

Trang 18

Bệnh phù tim, chảy máu, xuất huyết, những trạng thái rò rỉ, thẩm lậu dịch…

Các dị ứng như: xuất huyết, mề đay, mẩn ngứa, sốt dị ứng mùa…

Trường hợp nhiễm độc arsen (thạch tín), các kim loại nặng, phenol…, ngộ độc thuốc

sulfonamid, Barbiturat, Oestrogen tổng hợp, cồn…

Tăng cường sức đề kháng của cơ thể, động vật chửa, đẻ con, gia súc cao sản, làm việc nặng

nhọc

Tăng cường hoạt động các tuyến nội tiết, như tuyến yên, tuyến thượng thận

Dùng khi thời tiết nóng bức hay quá lạnh, độ ẩm cao,…

Liều lượng: dùng theo hướng dẫn của bác sỹ thú y

Cách sử dụng: tiêm bắp thịt dưới da hoặc tĩnh mạch

2.4.6 F 2α -Prostaglandin (Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ 1997)

Thuốc gây động dục

Tên khác: Prostaglandin, Estrophan (Tiệp khắc cũ), Dinoprost

Tác dụng

F2α -Prostaglandin là một hormon tổng hợp prostaglandin có tác dụng đặc biệt làm tan thể

vàng ở buồng trứng, tăng cường co bóp của hệ cơ trơn, đặc biệt hệ cơ trơn của dạ con, âm

đạo, kích thích sự phát triển của noãn nang buồng trứng, chín trứng, chuẩn bị dạ con để

trứng thụ thai có thể làm ổ và từ đó dẫn đến gia súc cái động dục và rụng trứng, kích thích

tác dụng mạnh lên hệ cơ trơn của dạ con và gây các tác dụng thụt rửa, đẩy các chất bẩn, khí

hư và dịch viêm trong dạ con ra ngoài, gây đẻ sớm và gây sẩy thai nhân tạo, kéo dài thời kì

thai nghén là phụ thuộc vào sự bài tiết Progesteron của thể vàng Quá trình tan thể vàng vào

cuối giai đoạn chửa làm giảm lượng Progesteron, còn hàm lượng Prostaglandin và Estrogen

trong cơ thể tăng dần…

Chỉ dẫn

Gây động dục hàng loạt cho bò sữa, bò hậu bị, lợn nái, dê cái…

Những trường hợp không động dục do tồn tại thể vàng hoặc động dục ẩn

Bệnh viêm dạ con mạn tính, u nang buồng trứng

Gây sẩy thai do chết lưu thai hoặc cho đẻ sớm khi cần thiết

Ở trường hợp viêm dạ con mạn tính:

Trang 19

Sự hiện diện của thể vàng và không thấy chu kì động dục

Sau khi tiêm sẽ xuất hiện trương lực bình thường của dạ con và thụ tinh có thể kết quả trong

khi xuất hiện động hớn

Một số trường hợp viêm dạ con, tiêm nhắc lại lần thứ hai vào ngày thứ 10-14, đồng thời sử

dụng kháng sinh liệu

Ở trường hợp làm sảy thai nhân tạo:

Gây sảy thai khi thụ thai không như ý hay có tai nạn rủi ro phải cứu con mẹ

Khoảng ngày thứ 7 đến ngày thứ 150 của thời kì thai nghén, thể vàng hiện diện để giữ thai

Tiêm 7ml sẽ dẫn đến tan thể vàng và sảy thai sẽ xảy ra trong vòng 15 ngày Hãy xem cẩn

thận liệu bào thai có qua được cổ tử cung không Tỷ lệ khỏi bệnh trong các trường hợp này

còn phụ thuộc vào giai đoạn nào của thời kì thai nghén

Không được tiêm tĩnh mạch

Không cho phụ nữ có thai, những bệnh nhân bệnh hen suyễn hay các bệnh đường hô hấp

tiếp súc với thuốc

Khi dùng thuốc có vây ra da tay, chân phải rửa sạch bằng nước và xà phòng

Áp dụng các biện pháp vô trùng trong quá trình tiêm

2.4.8 Shotapen L.A (Theo công ty Virbac)

Huyền dịch kháng sinh dùng tiêm có tác động kéo dài

Mô tả

Shotapen L.A là một huyền dịch dùng tiêm cho tác động dài chứa 2 loại kháng sinh là

penicillin G và Dihydrostreptomycin Penicillin G trong sản phẩm hiện diện dưới 2 dạng:

Penicilline G procaine tạo hiệu quả nhanh chóng tức thời trong khi Penicillin G Benzathine

cho tác động chậm hơn và kéo dài trong 5 ngày

Trang 20

Sự kết hợp Penicillin – DHS tạo cho Shotapen L.A một phổ tác động rộng lớn và một hiệu

quả diệt khuẩn hữu hiệu trên các vi khuẩn Gram dương và âm, vi khuẩn đường ruột và xoắn

khuẩn

Chỉ định

Shotapen L.A được chỉ định trong việc điều trị rất nhiều bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn nhạy

cảm, đặc biệt là viêm vú, viêm tử cung, viêm phổi, nhiễm trùng huyết

Liều chỉ định: 1ml/10kg thể trọng Một mũi tiêm duy nhất cho 72 giờ

Tiêm bắp

Lắc kỹ trước khi sử dụng

2.4.9 Acepromazin (Nguyễn Phước Tương – Trần Diễm Uyên, 2000)

Acepromazin, dẫn xuất của phenothiazin, tên hóa học là Ethylon – 3 (dimethylamino 3’ –

propyl) 10 – phenothiazin, còn có tên thương phẩm khác là Plegicil, Vettranquil và

Calmivat Thuốc Bảng B

Tính chất

Thuốc trình bày dưới dạng viên nén 12.5 – 25mg và ống tiêm 10ml chứa 10mg trong 1ml

hay ống tiêm 5ml chứa 5mg trong 1ml và dạng cốm 1%

Tác dụng

Thuốc có tác dụng an thần giống như Chlopromazin: làm suy yếu hệ thần kinh trung ương,

dẫn tới trạng thái yên tĩnh và thư giãn cơ, là chất làm tăng tiềm lực đối với các loại thuốc

ngủ (bacbituric, thuốc phiện) và các chất gây ra an thần cục bộ, làm giảm nhiệt, hạ huyết áp,

chống histamin, chống gây nôn, ức chế Adrenalin, chống sốc, chống co giật

Chỉ định

Thuốc được dùng cho các gia súc dễ bị kích thích, hung dữ để kiểm tra lâm sàng, hoặc phẩu

thuật (có thể làm giảm 20-30% liều thuốc gây mê), thuốc còn dùng để chăm sóc cục bộ

(miệng, răng, mắt, tai), đóng móng cho ngựa và trâu bò, dùng trong vận chuyển gia súc để

làm giảm tai biến

Liều lượng:tiêm tĩnh mạch: 1ml/20kg

Cách sử dụng: cho gia súc nhỏ uống hay tiêm tĩnh mạch, dưới da, bắp thịt, gia súc lớn tiêm

tĩnh mạch hay bắp thịt Thuốc gây tác dụng trong vòng 15-20 phút (cho uống, tiêm bắp thịt,

Trang 21

dưới da) và 5 phút (tiêm tĩnh mạch) trên chó và 10 phút (tiêm tĩnh mạch) trên ngựa và kéo

dài từ 6-12 giờ

* Chú ý:

Do tác dụng làm giảm huyết áp nên tránh dùng trong một số trường hợp:

- Trong trường hợp quá liều, thuốc đối kháng chọn lựa là một amin làm tỉnh dậy kiểu

Amphetamin Trong can thiệp phẩu thuật nhỏ chỉ nên dùng một mình Acepromazin mà

không cần gây tê hoặc với một chất kháng histamin như phenergan

2.4.10 Vitamin K (Nguyễn Phước Tương – Trần Diễm Uyên, 2000)

Có 2 loại Vitamin K tự nhiên: K1 hay Phylloquinon, K2 hay Mesnaquinon và một loại tổng

hợp K3 hay Mesnadion

Vitamin K1 có nhiều trong các thực vật xanh, trong bột có medi

Vitamin K2 được tổng hợp bởi các vi sinh sống trong ống tiêu hóa và sau đó được dự trữ

trong gan Gia súc chỉ thiếu Vitamin K khi khu hệ vi sinh vật ống tiêu hóa không bảo đảm

nhu cầu của con vật

Tính chất

Vitamin K1 là một chất lỏng sánh như dầu, màu vàng Vitamin K2 kết tinh ở nhiệt độ

thường và nóng chảy ở 54oC các Vitamin này đều hòa tan trong dầu, không tan trong nước

Chúng chịu nhiệt và có sức chóng chịu đối với các chất Oxi hóa Có hoạt tính hơn các

Vitamin K tự nhiên

Tác dụng

Vitamin K tham dự vào sự tổng hợp prothrombin Gần đây, người ta thấy Vitamin K tham

gia vào tổng hợp Protein xương, duy trì canxi trong xương, chóng chứng loãng, xốp xương

Vitamin K có khả năng chống độc do độc tính của coumarin dẫn tới thiếu máu, chảy máu,

kéo dài thời gian đông máu

Trong thực tế chứng thiếu Vitamin K chỉ thấy ở gia cầm do sự tổng hợp vitamin của khu hệ

vi sinh vật của chúng tỏ ra nghèo nàn

Chỉ định

Vitamin K được dùng trong các trường hợp chảy máu do suy nhược chức phận gan, chứng

vàng da do tắc mật, viêm võng mạc xuất huyết, sau phẫu thuật được gây mê bằng Clorofooc,

hội chứng chảy máu do suy giảm prothrombin hay thiếu Vitamin K do uống thuốc diệt

khuẩn, diệt cầu ký trùng làm rối loạn khu hệ vi sinh vật đường ruột

Trang 22

Vitamin K không có tác dụng với bệnh ưa chảy máu và ban xuất huyết mà hiệu giá

prothrombin vẫn bình thường, nó còn được dùng trong chứng vàng da và xơ gan

Đề phòng chứng thiếu Vitamin K cần cho ăn đủ rau xanh, lá bắp cải, cỏ medi hay dùng

Vitamin K tổng hợp bổ sung vào phẩu phần Để điều trị dùng chế phẩm Vitamin K3 tổng

hợp cho uống hay tiêm Độc tính của thuốc rất thấp, không ngại xảy ra tai biến

Chó bị chảy máu: tiêm 5mg Vitamin K, tiêm nhắc lại 8-12 giờ tùy theo mức độ chảy máu

Liều lượng: 2ml/con

2.4.11 Metronidazol (Nguyễn Phước Tương – Trần Diễm Uyên, 2000)

Metronidazol là dẫn chất của Imidazol

Tính chất

Metronidazol cụ thể là dẫn chất của nitro-imidazol [(Hydroxy-2-ethyl)-methyl-2-nitro-5

imidazol]

Thuốc có dạng bột kết tinh có màu kem, trở nên bị đen khi gặp ánh sáng, ít hòa tan trong

nước Thuốc hấp thụ tốt bởi niêm mạc đường tiêu hóa và bị bài tiết chủ yếu bởi nước tiểu và

có thể làm cho nước tiểu có màu nâu đỏ

Tác dụng

Metronidazol có hoạt tính đối với các nguyên trùng có roi (Trichomonas, Histomonas,

Lambia…), các amip và các trực khuẩn kỵ khí

Chỉ định

Trong thú y, Metronidazol được dùng để điều trị các bệnh do Trichomonas ở chó, mèo và

gia cầm mà chủ yếu là bồ câu

Liều lượng

Cho gia súc uống viên nén, dung dịch thuốc uống với liều:

25mg/kg thể trọng

* Chú ý:

Đôi lúc thuốc được kết hợp với kháng sinh Spiramycin (gây tác dụng hiệp đồng)

Trang 23

2.4.12 Vincristine (Dana Allen, 1993)

Chỉ định

Vincristine là một loại thuốc được dùng để điều trị khối u lymphoid, khối u hematopoietic,

khối u tuyến vú ở mèo, bướu vịt, khối u hoa liễu ở chó và bệnh làm giảm tiểu cầu Thuốc

thường được dùng kết hợp với các loại thuốc khác

Chống chỉ định

Thuốc nên sử dụng cẩn thận ở những con vật có bệnh ở gan, bệnh giảm bạch cầu, nhiểm

trùng do vi khuẩn, bệnh tiền thần kinh

Vincristine ít phản ứng thuốc hơn so với vinblastine, nguyên nhân là do nó chỉ làm giảm nhẹ

lượng bạch cầu tuy nhiên nó có tác động mạnh đến thần kinh ngoại biên (gây liệt hồi tràng,

táo bón, …) Trường hợp tiêm vào mô sẽ gây xây xát mô và hoại tử để loại trừ lượng thuốc

ở vùng mô này ta dùng sodium bicarbonate (8.4%), dexamethasone hoặc hyaluronidase (150

µg/ml) hoặc DMSO

Mặc khác nó có thể làm tăng enzymes của gan, tiết ra ADH không thích hợp, đau hàm, rụng

lông, đau dạ dày

Tác động của thuốc

Nếu có sự tồn tại của asparaginase sẽ góp phần làm nhiễm độc trung ương thần kinh, tác

động này sẽ giảm nhẹ nếu asparaginase đã được hấp thu sau khi dùng vincristine

Bệnh tích mủ tử cung hay viêm mủ tử cung có thể xảy ra trên cả chó và mèo cái, thường

những vi trùng ở tử cung bệnh cũng giống như từ âm đạo

Nguyên nhân

Những rối loạn về nội tiết tố, sự lên giống dẫn đến gây bất thường ở nội mạc tử cung thường

là điều kiện dẫn đến nhiễm trùng tử cung Trong hoạt động sinh dục, khi mức độ

progresterone tăng lên thì nội mạc tử cung phát triển trong khi các hoạt động của cơ tử cung

giảm đi, kế đó là sự tăng sinh nội mạc tử cung và cuối cùng là sự tiết dịch tử cung tăng lên

Dịch tiết từ các tuyến tử cung là môi trường rất tốt cho vi trùng phát triển Hệ vi khuẩn ở âm

Trang 24

đạo là nguồn chủ yếu xâm nhập lên gây nhiểm trùng tử cung, có lẻ vi trùng này xâm nhập

lúc cổ tử cung dãn nở trong thời kì tiền lên giống ngoài ra vi khuẩn đường tiết niệu và vi

khuẩn huyết cũng là nguồn bệnh đáng chú ý Escherichia coli là vi khuẩn đáng kể nhất trong

tình trạng này Mặc dù vậy các vi khuẩn như Staphylococcuc, Proteus spp, Streptococcuc,

Pseudomonas, và một số loại vi khuẩn khác cũng tìm thấy khi phân lập

Triệu chứng

Các triệu chứng lâm sàng thường tùy thuộc vào sự mở hay đóng của cổ tử cung và mức độ

bệnh của tử cung

Trường hợp viêm mủ tử cung mở thì dịch tiết có mủ lẫn máu từ âm đạo có thể xuất hiện 4-8

tuần sau khi lên giống Những dấu hiệu khác có thể thấy như lừ đừ, suy nhược, tiểu nhiều,

khát nước nhiều, không thèm ăn và ói mửa Khi khám lâm sàng thì ngoài các triệu chứng

trên ta có thể thấy tử cung nở lớn, và có dịch tiết với mủ lẫn máu từ âm đạo chảy ra Trong

bệnh này thì con vật có thể sốt hoặc không sốt, nếu có sốt thì thấy tim đập yếu nhanh

Trường hợp viêm mủ tử cung đóng thì các triệu chứng bên ngoài có vẻ ít trầm trọng hơn

Tuy nhiên, thực tế thì các trường hợp này khi ta chẩn đoán sẽ thấy chó còn bệnh nặng hơn vì

cổ tử cung đóng không cho phép các dịch bài xuất ra ngoài nên bệnh âm ỉ bên trong, người

chủ không chú ý đến Ở những trường hợp này chỉ thấy dấu hiệu suy nhược, bỏ ăn, bụng

căng, tử cung nở lớn, tiểu nhiều, khát nước, ói mửa và tiêu chảy Ói thường xảy ra do nhiễm

độc huyết và rối loạn chức năng thận Những triệu chứng trên có thể diễn biến nhanh làm

cho con vật mất nước nghiêm trọng, sốc, hôn mê và chết

Chẩn đoán

Việc khám bệnh nên bắt đầu bằng cách hỏi bệnh sử, đến khám lâm sàng rồi kết hợp với việc

chụp X quang vùng bụng Việc chẩn đoán sẽ gặp khó khăn khi không biết rõ lịch sử bệnh,

dịch tiết từ âm đạo không phát hiện, hoặc có sự tiết dịch mà không thấy hiện tượng nở lớn tử

cung Trong những trường hợp này thì cần thực hiện những phương pháp khám đặc biệt như

siêu âm, nội soi âm đạo, mổ ổ bụng Cần chẩn đoán phân biệt với viêm âm đạo, và các

trường hợp khác gây ra tiểu nhiều, khát nước, có dịch tiết từ âm đạo với màu nho chín

Điều trị

Có hai phương pháp điều trị là mổ cắt bỏ buồng trứng và tử cung và dùng prostaglandin

Phương pháp giải phẫu:

Cắt bỏ buồng trứng và tử cung là phương pháp trị liệu hiệu quả nhất, trừ trường hợp muốn

tận dụng chó tiếp tục cho đẻ Tuy nhiên những con có vấn đề về sức khỏe thì rất nguy hiểm

khi thực hiện phương pháp này Với những trường hợp nặng thì cần điều trị thật tích cực

Trang 25

bằng cách truyền dịch đường tĩnh mạch và dùng kháng sinh có hoặc phổ rộng chờ cho con

vật tạm ổn thì cắt bỏ tử cung Sau đó tiếp tục cho con vật uống thuốc kháng sinh trong 7-10

ngày Tuy nhiên sự nhiễm trùng huyết xuất phát từ tử cung nhiễm trùng sẽ làm cho con vật

bị nặng thêm và bệnh sẽ không trị khỏi nếu không cắt bỏ đi tử cung Tỉ lệ chết trong trường

hợp giải phẩu là 8% ở chó chưa bị vỡ tử cung, 62% ở chó bị vỡ tử cung

Phương pháp trị bằng thuốc Prostaglandin F 2α(Pg F 2α ): gây co thắt tử cung, dãn nở cổ tử

cung và tống các chất chứa trong tử cung ra Thuốc cũng làm tiêu hoàng thể hoặc ngăn trở

chức năng của nó, kết quả là làm giảm nồng độ Progesterone trong huyết tương Thuốc này

cũng có thể dùng trong trường hợp muốn cứu lấy khả năng sinh sản của chó cái Phải rất cẩn

thận khi dùng Prostaglandin F2α cho chó cái bị chứng tích mủ tử cung mà có cổ tử cung

đóng Nhưng đặc biệt cần thiết cho những trường hợp mà con vật có đi kèm với một bệnh

khác mà phương pháp giải phẫu không cho phép Ngoài ra cần phải loại trừ trường hợp chó

đang mang thai vì thuốc Prostaglandin sẽ làm con vật bị xảy thai

PG F2α với liều 0.25mg/kg thể trọng tiêm dưới da ngày một lần tiêm trong 5 ngày

Truyền dịch trong trường hợp con vật bị mất nước hay bị sốc

Dùng kháng sinh từ kết quả kháng sinh đồ, hoặc dùng kháng sinh có hoạt phổ rộng trong

7-10 ngày như:

Cephalosporin với liều 20-40mg/kg ngày 2-3 lần cho uống hoặc tiêm

Enrofloxacin với liều 5-15mg/kg ngày uống 2 lần, hay 5mg/kg ngày một lần tiêm dưới da

trong 5 ngày

Phản ứng có thể xảy ra sau khi tiêm PG F2α bao gồm bồn chồn, thở hổn hển, tiết nhiều nước

bọt, đi tới đi lui, đau vùng bụng, tim đập nhanh, sốt, ói, đi tiêu sau khi cho thuốc 2 tuần thì

nên kiểm tra lại con vật Nếu có dịch tiết lẫn máu và mủ chảy ra từ âm đạo, tăng bạch cầu,

sốt, hay tử cung vẫn còn to thì phải trở lại liệu trình điều trị PG F2α như cũ đặc biệt trong

trường hợp chứng tích mủ tử cung với cổ tử cung đóng thì thuốc thường không hiệu quả

Thường đối với một con vật bị chứng tích mủ tử cung với các triệu chứng không trầm trọng

lắm mà được điều trị bằng phương pháp phẩu thuật thì tiên lượng tốt Còn đối với phương

pháp dùng thuốc mà thấy bước đầu có giảm bệnh trong trường hợp cổ tử cung mở là tốt,

nhưng trong trường hợp cổ tử cung không mở là xấu

2.5.2 Viêm âm đạo

Bệnh này có thể xảy ra ở những chó chưa thành thục sinh dục, chó cái không thiến và chó

cái bị thiến

Trang 26

Nguyên nhân:

Viêm âm đạo ở con trưởng thành thường do nhiễm trùng như E coli, Brucella canis, những

vi trùng này có thể do nhiễm trùng thứ phát từ những điều kiện bất thường, hay ngoại vật

trong âm đạo, khối u, tăng sinh của âm đạo, nhiễm trùng đường tiểu hay một số trường hợp

can thiệp cơ giới cũng có thể gây ra viêm âm đạo Trong đó nhiễm trùng là nguyên nhân phổ

biến nhất gây viêm âm đạo ở chó chưa trưởng thành, những nguyên nhân khác ít thấy hơn

Triệu chứng

Dấu hiệu rõ nhất trong bệnh này là có dịch tiết chảy ra từ âm đạo, dịch này có thể là huyết

thanh, huyết thanh có lẫn máu hay dịch nhầy có lẫn mủ Nhưng phải phân biệt với dịch tiết

lúc chó lên giống, dịch này thu hút nhiều chó đực

Chẩn đoán:

Ở đây cần phân biệt sự khác nhau giữa viêm âm đạo với viêm mủ tử cung mở Để chẩn đoán

được chính xác cần phải khám bằng tay, nội soi âm đạo, nuôi cấy vi trùng và nếu cần thì

chụp X quang xoang bụng để đánh giá tình trạng tử cung Có thể lấy chất chứa phần trước

âm đạo bằng tâm bông vô trùng để nuôi cấy vi trùng

Điều trị

Nguyên tắc trị là loại trừ nguyên nhân và khống chế sự nhiễm trùng Nên thụt rửa ngày 2 lần

với nước pha nitrofurazone Kháng sinh thì nên căn cứ vào kháng sinh đồ hoặc dùng các loại

kháng sinh có hoặc phổ rộng cho những trường hợp viêm lâu dài và con vật có triệu chứng

toàn thân Đối với những con chưa thành thục sinh dục thì không cần phải trị, thường thì

chứng viêm âm đạo sẽ hết khi chó lên giống lần đầu tiên

2.5.3 Viêm bao qui đầu

Sự viêm qui đầu và bao qui đầu được coi như là những rối loạn phổ biến ở chó đực

Nguyên nhân

Nguyên nhân chính do cấu tạo khá phức tạp về cơ thể học của xoang bao qui đầu, nơi mà vi

trùng có điều kiện thuận lợi để sinh sôi phát triển

Triệu chứng

Sự viêm nhẹ ở màng niêm có thể thấy một ít mủ chảy ra ở bao qui đầu Chứng viêm bao qui

đầu nhẹ này xảy ra gần như ở hầu hết các chó đực và nó chỉ có những triệu chứng lâm sàng

rất nhẹ Tuy nhiên nếu vi trùng xâm nhập vào sâu phía dưới qui đầu thì bệnh có thể ảnh

hưởng đến toàn thân Những triệu chứng như đau, tổn thương, rách, khối u, hay có ngoại vật

hoặc hẹp bao qui đầu có thể xảy ra khi bao qui đầu viêm nặng Khi bệnh thể hiện nặng thì ta

Trang 27

thấy vùng bao qui đầu sưng lên, đau, có rất nhiều dịch nhầy với mủ chảy ra, con vật biểu

hiện triệu chứng toàn thân (lừ đừ, sốt, bỏ ăn) Khi thấy những triệu chứng trên thì cần phải

điều trị

Rể dương vật

Thân dương vật

Qui đầu Bao qui đầu

Hình 2.5.3.1: Cấu tạo dương vật Chẩn đoán

Trước hết cần khám cẩn thận dương vật và bao qui đầu nhằm xác định đúng những nguyên

nhân gây ra bệnh Nên nuôi cấy vi trùng từ xoang bao qui đầu mặc dù rất khó xác định vi

trùng do hệ vi khuẩn tại đây Nhưng nó vẫn rất cần thiết để xác định các vi sinh vật bất

thường và kết quả kháng sinh đồ

Điều trị

Làm vệ sinh bao qui đầu và dương vật với các thuốc sát trùng và bôi các loại thuốc mỡ có

kháng sinh vào xoang qui đầu từ 7-10 ngày

Trong trường hợp có triệu chứng ảnh hưởng đến toàn thân thì phải cấp thêm kháng sinh có

hoạt phổ rộng như Trimethoprimsulfadiazine 15-30mg/kg ngày 2 lần cho uống hoặc tiêm

Sự tái phát bệnh nhẹ sau khi trị là rất phổ biến

2.5.4 Viêm vú có nhiễm trùng

Nguyên nhân:

Viêm vú có nhiễm trùng có thể xảy ra theo con đường từ núm vú đi lên, hoặc do vết thương

xuyên thấu qua tuyến vú hay do nhiễm trùng qua đường máu Staphylococcus và

streptococcus spp là hai loại vi trùng phổ biến nhất tìm thấy khi phân lập từ sữa chó bị viêm

vú

Triệu chứng:

Định dạng
Số trang	54
Dung lượng	14,59 MB