Nghiên Cứu Xây Dựng Hệ Thống Bài Tập Phát Triển Sức Bền Chuyên Môn Cho Đội Bóng Đá Nam Tỉnh Bình Phước

thành một trong những thước đo quan trọng đánh giá trình độ của vận độngviên.Qua công tác huấn luyện đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước, thực tế chothấy khả năng sức bền chuyên môn của các

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

TS Trần Hồng Quang

liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được aicông bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Học viên cao học

cô cùng toàn thể cán bộ, công nhân viên trường Đại học Thể dục thể thaoThành Phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình họctập và nghiên cứu.

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy hướng dẫn Tiến

sĩ Trần Hồng Quang đã tận tình động viên, giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốtquá trình học tập và nghiên cứu

Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến quý Thầy, Cô giảng dạy lớpCao học 19, đã dành nhiều tâm huyết để truyền thụ cho tôi những kiến thứcquý báu, làm tiền đề cho việc nghiên cứu luận văn này

Tác giả

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Đặc điểm môn bóng đá 3

1.1.1 Nguồn gốc môn bóng đá 3

1.1.2 Tính chất đặc trưng môn bóng đá 4

1.1.3 Đặc điểm đặc trưng trong hoạt động tập luyện bóng đá 6

1.2 Đặc điểm sinh lý – tâm lý của cầu thủ bóng đá 14

1.2.1 Đặc điểm sinh lý của cầu thủ bóng đá: 14

1.2.2 Đặc điểm tâm lý 15

1.3 Huấn luyện bóng đá và những nguyên tắc trong huấn luyện 16

1.3.1 Khái niệm 16

1.3.2 Những nguyên tắc về huấn luyện 17

1.4 Tổng quan về bài tập TDTT 21

1.4.1 Các khái niệm liên quan đến bài tập TDTT 21

1.4.2 Phân loại bài tập thể chất: 23

1.4.3 Cách thức tiến hành biên soạn bài tập: 24

1.5 Huấn luyện sức bền trong bóng đá 25

1.5.1 Thể lực trong huấn luyện bóng đá 28

1.5.2 Vai trò của phát triển sức bền trong bóng đá 29

1.5.3 Phát triển sức bền chuyên môn 30

1.6 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền 30 CHƯƠNG II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 36

2.1 Phương pháp nghiên cứu 36

2.1.1 Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: 36

2.1.2 Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu (Anket) - tọa đàm 36

2.1.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm: 36

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu 42

2.2.2 Tổ chức nghiên cứu: 42 CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 44

3.1 Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 44

3.1.1 Lựa chọn các Test đánh giá sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 44

3.1.2 Đánh giá thực trạng sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 54

3.2 Nhiệm vụ 2: Xây dựng hệ thống bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 58

3.2.1 Sơ bộ lựa chọn, tổng hợp các bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 60

3.2.2 Phỏng vấn lựa chọn các bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước: 64

3.2.3 Xây dựng chương trình ứng dựng các bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước: 71

3.3 Nhiệm vụ 3: Đánh giá hiệu quả của bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 72

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

KẾT LUẬN 79

KIẾN NGHỊ: 79 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

HLV Huấn luyện viên

mạnh tối đa (theo Tốpbin) 34Bảng 2.1: Phân loại thể lực theo nhóm tuổi trong đánh giá thực hiện test

Cooper (theo tài liệu Viện khoa học TDTT 2001) 38 Bảng 2.2: Lượng hấp thụ Oxy tối đa (VO2max) được tính theo thành tích chạy

trong 12 phút 38Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả phỏng vấn lựa chọn các test đánh giá sức bền

chuyên môn sau 49Bảng 3.2: Kiểm định kết quả phỏng vấn các test đánh giá sức bền chuyên môn

vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước (n=30) qua 2 lầnphỏng vấn 50Bảng 3.3: Hệ số tin cậy các test đánh giá sức bền chuyên môn vận động viên

đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 52Bảng 3.4: Thực trạng sức bền chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam

tỉnh Bình Phước 54Bảng 3.5: Kết quả phỏng vấn bài tập phát triển sức bền chuyên môn vận động

viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước 66Bảng 3.6: Phân bổ các bài tập phát triển sức bền chuyên môn theo các giai

đoạn của kế hoạch huấn luyện năm 2015 - 2016 71Bảng 3.7 Kết quả so sánh trước và sau thực nghiệm cầu thủ đội bóng đá nam

tỉnh Bình Phước (n = 19) sau 73Bảng 3.8 Kết quả so sánh trước và sau thực nghiệm thủ môn đội bóng đá nam

tỉnh Bình Phước (n = 4) sau 75

Biểu đồ 3.2: Hệ số biến thiên của các chỉ tiêu sức bền chuyên môn 58

Biểu đồ 3.3: Tỷ lệ % trình độ đối tượng phỏng vấn 65

Biểu đồ 3.4: Tỷ lệ % thâm niên công tác đối tượng phỏng vấn 65

Biểu đồ 3.5: Nhịp tăng trưởng cầu thủ bóng đá nam tỉnh Bình Phước 75

Biểu đồ 3.6: Nhịp tăng trưởng nhóm thủ môn bóng đá nam tỉnh Bình Phước .77

PHẦN MỞ ĐẦU

Bóng đá là môn thể thao “Vua” được đông đảo quần chúng mến mộ vàtập luyện Trong những năm gần đây, phong trào tập luyện môn bóng đá đãkhông ngừng phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng ở mọi đốitượng trong cả nước nói chung và bóng đá chuyên nghiệp nói riêng Nhữngtrận đấu bóng đá ở trình độ cao đã thực sự cuốn hút khán giả Vì vậy bóng đá

là môn thể thao đã và đang được rất nhiều cá nhân, tổ chức, đơn vị quan tâm

và đầu tư xây dựng nền bóng đá Việt Nam

Trong lĩnh vực giảng dạy, huấn luyện thể thao nói chung và bóng đá nóiriêng việc giảng dạy và huấn luyện thể lực là một bộ phận đặc biệt quan trọng.Nhiệm vụ của giảng dạy và huấn luyện thể lực nhằm phát triển song song giữathể lực chung và thể lực chuyên môn Tức là nhằm hình thành và phát triểnđồng đều các tố chất nhanh, mạnh, bền, khéo léo, khả năng phối hợp vận động;

để trên cơ sở đó nâng cao các hoạt động chuyên môn một cách có hiệu quảnhất Như chúng ta đã biết, các tố chất thể lực của cơ thể bao giờ cũng có mốiliên hệ chặt chẽ, hầu như không thể phát triển tố chất này nếu thiếu các tố chấtkhác và ngược lại Ngoài ra giữa việc phát triển các tố chất thể lực với việc bồidưỡng tinh thần, tâm lý cũng có mối quan hệ mật thiết với nhau

Tố chất sức bền là nền tảng cơ bản để duy trì và phát huy các thành tốkhác trong thi đấu đối với các môn thể thao nói chung và môn bóng đá nóiriêng Thực tế thi đấu bóng đá hiện nay mang đầy tính quyết liệt cao, các trậnđấu được đẩy lên với cường độ cao vì vậy đòi hỏi các vận động viên phải cósức bền tốt để có thể duy trì nhịp độ thi đấu có hiệu quả đáp ứng đầy đủ cácyêu cầu kỹ chiến thuật được đề ra để có được kết quả thi đấu tốt nhất Chính

vì vậy, yếu tố sức bền nói chung và sức bền chuyên môn nói riêng đã trở

thành một trong những thước đo quan trọng đánh giá trình độ của vận độngviên.

Qua công tác huấn luyện đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước, thực tế chothấy khả năng sức bền chuyên môn của các vận động viên còn hạn chế, chưađáp ứng được so với yêu cầu của Ban huấn luyện chính vì vậy với mongmuốn góp phần nâng cao chất lượng công tác huấn luyện cho đội bóng đá

nam tỉnh Bình Phước nên đề tài xác định: “Nghiên cứu xây dựng hệ thống bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước.”

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Lựa chọn các bài tập phù hợp nhằm phát triển sức bền chuyên môn chođội bóng đá nam tỉnh Bình Phước Thông qua kết quả nghiên cứu góp phầnnâng cao chất lượng công tác huấn luyện và thành tích cho đội bóng đá namTỉnh Bình Phước

NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng sức bền chuyên môn vận động viên

đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước

Nhiệm vụ 2: Lựa chọn và ứng dụng các bài tập phát triển sức bền

chuyên môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước

Nhiệm vụ 3: Đánh giá hiệu quả các bài tập phát triển sức bền chuyên

môn vận động viên đội bóng đá nam tỉnh Bình Phước

CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đặc điểm môn bóng đá.

1.1.1 Nguồn gốc môn bóng đá.

Các môn thể thao tương tự BĐ hiện đại (với mục đích đá bóng vàokhung thành đối phương) đã xuất hiện nhiều nơi trên thế giới từ rất lâu TheoFIFA thì dạng BĐ cổ xưa nhất bao gồm đầy đủ các kỹ thuật chơi bóng có lẽxuất phát từ Trung Quốc vào khoảng thế kỷ thứ 2 hoặc thứ 3 TCN, môn xúccúc (đá cầu) Ở La Mã cổ đại cũng xuất hiện 1 môn thể thao chơi bóng cónhững nét giống BĐ, đó là môn harpastum Môn BĐ với các luật chơi gầnnhư ngày nay bắt đầu phổ biến từ giữa thế kỷ 19 tại các trường học trên nướcAnh Nỗ lực đáng kể nhất trong việc chuẩn hóa luật chơi môn BĐ là việcthành lập Hiệp hội BĐ Anh (The Football Association, thường viết tắt là FA)vào ngày 26 tháng 10 năm 1863 tại Great Queen Street, Luân Đôn Sau 5cuộc họp diễn ra từ tháng 10 đến tháng 12, Bộ luật đầy đủ và toàn diện đầutiên của môn BĐ gồm 13 điều đã được FA thông qua.Giải thi đấu BĐ đầutiên, cúp FA (FA Cup), được tổ chức lần đầu cho các Câu lạc bộ BĐ Anh vàonăm 1872 Trận thi đấu BĐ cấp quốc tế đầu tiên giữa đội tuyển Anh vàScotland cũng diễn ra vào năm 1872 tại Glasgow Nước Anh cũng là quêhương của giải đấu liên đoàn đầu tiên Cơ quan quản lý thế giới, FIFA đượcthành lập vào năm 1904 tại Paris với Chủ tịch đầu tiên là ông Robert Guerin,một người Pháp Một trong những vị Chủ tịch được đánh giá có công lao lớntrong tổ chức FIFA là ông Jues Rimet (giữ chức từ 1921-1954) Ông là người

đề xướng và tổ chức ra BĐ vô địch Thế giới, gọi là giải Cúp Thế giới Giảiđược tổ chức thường kỳ 4 năm 1 lần Đó là giải BĐ hành tinh và được mọingười quan tâm Tên của ông là Rimet được đặt cho chiếc cúp vô địch đầutiên, hay còn gọi là cúp nữ thần vàng

Dưới FIFA là Liên đoàn BĐ của 6 châu lục khu vực, đó là liên đoàn

BĐ Châu Âu (UEFA), châu Á (AFC), Nam Mỹ (CON-MEBOL), Bắc vàTrung Mỹ (CONCACAF), Châu Phi (CAF) và Châu Đại Dương (OFC) Trụ

sở hiện nay của FIFA đặt tại Zurich (Thụy sĩ)

1.1.2 Tính chất đặc trưng môn bóng đá

1.1.2.1 Bóng đá là môn thể thao mang tính tập thể.

Thi đấu BĐ gồm hai tập thể đông người, tiến hành trên một sân có diệntích rộng nhưng nếu cứ dựa vào vai trò của từng cá nhân cầu thủ thì khôngbao giờ dành được thắng lợi Không thể có bất kỳ cầu thủ ưu tú nào có thểvượt qua khoảng không gian rộng như thế, lọt qua cả một tập thể đối phươnggồm 11 VĐV để ghi bàn thắng và có đủ sức phòng thủ trước sức tấn công củatoàn đội đối phương Điều có nghĩa là sức mạnh của một đội bóng trước hết là

ở tính tập thể của đội đó Tập thể của đội bóng lớn (so với các môn bóng khácnhư Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng ném ) nên trình độ phối hợp phải cao, phảibiết phát huy chỗ mạnh, khắc phục những chỗ yếu

Với trình độ kỹ thuật, chiến thuật phát triển như ngày nay, tính tập thểtrong thi đấu lại càng cao, thực chất là nâng cao tính phối hợp trong tổ chứctấn công và phòng thủ

1.1.2.2 Bóng đá là môn thể thao phức tạp.

BĐ là môn thể thao duy nhất mà các cầu thủ trên sân không được dùngtay mà chỉ được dùng chân điều khiển bóng (trừ thủ môn) từ đó đôi chânkhông chỉ giữ chức năng di chuyển cơ thể như các môn thể thao khác mà cònnhận nhiệm vụ rất quan trọng, phức tạp là thực hiện các động tác xử lý điềukhiển với bóng Đôi chân phải thực hiện các kỹ thuật giữ bóng, động tác giả,sút bóng vô cùng đa dạng và linh hoạt mà người ta nghĩ rằng ngay cả đôitay khéo léo mềm dẻo cũng khó có thể làm nổi Cùng với sự phát triển khôngngừng của kỹ - chiến thuật đòi hỏi cầu thủ phải có trình độ toàn diện hơn

BĐ hấp dẫn còn bởi tính đối kháng quyết liệt trên sân thi đấu, với LVĐ

và độ khó cao Trong thi đấu không chỉ cần tinh thần chiến đấu không khoannhượng mà còn phải dốc được hết tâm sức thì mới mong giành thắng lợi trướcđối phương

Một sân BĐ chính quy có kích thước 110m X 75m Mỗi vận động viên

BĐ (chưa kể thủ môn) trong từng trận đấu thường phải thay đổi biến tốc, vừachạy vừa làm nhiều động tác liên hợp phức tạp trên một tổng cự ly khoảngl0.000m, có tới 200 lần chạy kiểu nước rút Các động tác kỹ thuật phải đượcthực hiện mau lẹ, hợp lý, phần lớn trong điều kiện bị kèm chặt, truy cản quyếtliệt Hấp dẫn vì sự quyết liệt, đa dạng nhưng cũng dễ xảy ra chấn thương, sáng

rõ những nét đẹp và chưa đẹp trong phẩm cách thể thao của con người

1.1.2.3 Bóng đá là môn thể thao có tính chiến đấu cao.

Trong thi đấu bóng đá cầu thủ hai đội, được quyền tràn lấn sang sânnhau để tranh giành bóng một cách hợp lệ, nên sự đối kháng mang tính chấttrực tiếp Các cầu thủ của hai đội đều phải quyết tâm, giành giật phần thắngtrong từng trường hợp, tạo ra từng cơ hội thuận lợi nhỏ nhất cho đội mình.Bên cạnh ý chí quyết tâm của toàn đội giành phần thắng, từng cầu thủ cũng cócuộc chiến đấu riêng với cầu thủ đối phương Bên cạnh hình ảnh toàn cục làcuộc đấu 2 tập thể 11 người thì riêng lẻ có những cuộc đấu tay đôi: giữa hậu

vệ này với tiền đạo kia, tiền vệ đội này với tiền vệ đội kia…

Nhìn chung, khi có bóng thì đội tấn công thường tìm cách thoát khỏicầu thủ đối phương kèm mình để dễ dàng phối hợp với đồng đội Ngược lại,khi bị tấn công, hầu như cầu thủ toàn đội tìm cách kèm chặt các cầu thủ củađối phương, nhất là cầu thủ có bóng và những cầu thủ ở vị trí nguy hiểm Suốt

90 phút của trận đấu chính thức, cuộc chiến đấu gay go của hai đội và từngnhóm cầu thủ diễn ra liên tục và chỉ dừng lại khi tiếng còi kết thúc trận đấucủa trọng tài nổi lên Đương nhiên, chúng ta không nên hiểu tính chiến đấu

cao, tính đối kháng cao có nghĩa là các cầu thủ ra sức xô đẩy nhau, gây gỗnhau theo nghĩa xấu mà là sự thi đua giành giật về kỹ thuật, chiến thuật, tinhthần ý chí, xô chậm hợp lệ để giành phần thắng Điều này phát huy tính dungcảm lên cao độ.

1.1.2.4 Bóng đá mang tính nghệ thuật cao.

BĐ còn có tính nghệ thuật rất cao: BĐ ít nhất cũng do 5 yếu tố cấuthành: thể lực, kỹ thuật, chiến thuật, phong cách, tư duy Kết quả thi đấu củatừng đội chính là “hợp kim”, sự cạnh tranh, so sánh về những yếu tố hợpthành trên Ở đây chúng ta không thể kể đến những thành tích giả tạo của BĐtiêu cực Một trận thi đấu BĐ tự nhiên, trung thực bao giờ cũng chứa đựngnhững yếu tố bất ngờ, kể cả ngẫu hứng không thể đoán trước được Trên ýnghĩa đó, nó vừa có tính chất kịch, đạo diễn, nghệ sĩ đã được định sẵn, không thểbiết trước được kết cục của vở kịch, chính sức hấp dẫn của BĐ còn ở chỗ đó

Trong sự tranh đua quyết liệt, hấp dẫn về nhiều mặt đó, BĐ không chỉgiúp con người thêm mạnh khỏe về thể chất mà còn cả về mặt tinh thần màđặc biệt BĐ đỉnh cao còn có thể góp phần đắc lực trong cổ vũ ý thức dân tộc,phục vụ giáo dục, đối ngoại

1.1.3 Đặc điểm đặc trưng trong hoạt động tập luyện bóng đá

1.1.3.1 Đặc điểm hoạt động kỹ thuật

Kỹ thuật BĐ là tất cả những động tác, mọi vận động hợp lý của củaVĐV vận dụng trong trận đấu BĐ Trong quá trình thi đấu, kỹ thuật BĐ dầndần hình thành theo thời gian và phát triển để đi đến hoàn thiện

Theo đà phát triển không ngừng của môn BĐ, kỹ thuật BĐ khôngnhững được phát triển phong phú thêm về nội dung mà độ khó của động táccũng ngày càng nâng cao Vận động viên BĐ phải nắm chắc tới thuần thục kỹthuật BĐ mới có thể xử lý bóng một cách chính xác trong thi đấu, có như vậymới đạt được yêu cầu của chiến thuật

Kỹ thuật là cơ sở cho việc hoàn thiện chiến thuật, sự phát triển của kỹthuật sẽ nâng cao sự phát triển của chiến thuật Điều này có nghĩa là trongcông tác giảng dạy và huấn luyện phải tăng cường sự nắm vững kỹ thuật toàndiện trong BĐ, đồng thời phải nâng cao nó lên Vấn đề này có ý nghĩa rất lớntrong việc nâng cao trình độ BĐ nước nhà nhằm hội nhập trào lưu BĐ của cácnước trong khu vực và trên thế giới.

Kỹ thuật BĐ là cách gọi tổng hợp để chỉ những hành động, nhữngphương pháp và động tác hợp lý mà cầu thủ áp dụng trong thi đấu như các kỹthuật tâng bóng, sút bóng, đỡ bóng, đánh đầu, dẫn bóng, tranh cướp bóng,ném biên và những kỹ thuật thủ môn Các hoạt động kỹ thuật BĐ dù là cóbóng hay không có bóng hoặc là kỹ thuật thủ môn hay kỹ thuật các VĐV tấncông hoặc phòng thủ trên sân khi ứng dụng vào trong thi đấu BĐ nói chungđều thể hiện 6 đặc điểm đặc trưng như sau:

1 Khuynh hướng hoạt động kỹ thuật bóng đá là luôn được hình thànhdựa trên những đặc điểm các tố chất thể lực, như tố chất sức mạnh, sứcnhanh, sức bền.v.v các tố chất này được phát triển là một kết quả thông quathời gian tập luyện Khi đó thực hiện các kỹ thuật BĐ sẽ có tác dụng vớinhững đặc điểm riêng đó của tố chất vận động

2 Những khả năng hoạt động theo đặc điểm riêng của từng kỹ thuật quathời gian tập luyện được củng cố, ổn định dần ở mức cao hơn và có thể ứngdụng vào thực tế thi đấu trong thời gian dài để trở thành định hình sâu sắc

3 Đặc điểm của loại hoạt động BĐ là chủ yếu dùng chân để thực hiệncác động tác phức tạp

4 Các kỹ thuật BĐ là hoạt động không có chu kỳ, mang tính nghệthuật không tự nhiên, do đó nếu không trải qua quá trình tập luyện thì khôngthể thực hiện được

5 Trong thi đấu, vận động viên phải sử dụng kỹ thuật “trong một môi

trường đặc biệt”, đó là luật BĐ cho phép “dùng thân chống thân” trong tranhchấp tay đôi, tức là đối phương trực tiếp cản trở với việc thực hiện động tác

kỹ thuật, nếu huấn luyện mà không chú ý tới đặc điểm này thì sẽ không đạtđược kết quả

6 Hoạt động BĐ nhất là trong thi đấu, là hoạt động khó có thể tínhtoán chính xác được (bởi nó mang tính ngẩu hứng, tính bất ngờ)

Với 6 đặc điểm trên, nếu muốn trở thành vận động viên BĐ giỏi, dù làvận động viên đã trưởng thành hay mới bước vào tập luyện vấn đề kỹ thuậtphải được ưu tiên hàng đầu Một vận động viên BĐ có kỹ thuật hiện đại đòihỏi phải thực hiện được các yêu cầu sau:

- Biết sử dụng kỹ thuật BĐ thuần thục bằng cả hai chân, biết chuyềnbóng chính xác ở cự ly từ 30-40m, sút cầu môn phải mạnh, chính xác từ mọiphía, từ mọi khoảng cách

- Biết sử dụng thành thạo kỹ thuật nhận bóng, giữ bóng với nhiềuhình thức, biết thay đổi linh hoạt trong kỹ thuật tới mức làm cho đối phươngkhông thể phán đoán được là động tác sau đó sẽ là gì

- Thực hiện hoàn hảo kỹ thuật đánh đầu, dù cho đó là động tác chuyềnbóng, phá bóng hay tấn công cầu môn

- Kỹ thuật dẫn bóng, lừa bóng phải nhanh, bất ngờ và có những biếnđổi mới lạ

- Phải biết tranh cướp bóng, cản phá bóng trong sự khống chế của đốiphương bằng nhiều hình thức và có phản ứng linh hoạt sáng tạo

- Trong kỹ thuật ném biên, tuy được coi là đơn giản, song phải nắmgiữ và vận dụng một cách tốt nhất, ném biên xa, chính xác, kịp thời Némbiên tốt có thể có giá trị như một quả đá phạt góc trong trường hợp áp sátkhung thành đối phương Sáu yêu cầu trên được coi là những tiêu chuẩn kỹthuật cần thiết cho mọi vận động viên BĐ, kể cả thủ môn Nếu có kỹ thuật tốt

sẽ giúp vận động viên làm chủ được trái bóng, dễ dàng khống chế bóng theo ýmuốn, hạn chế khả năng mất bóng, thực hiện tốt sự phối hợp với đồng đội.Trình độ kỹ thuật của các vận động viên BĐ phải được rèn luyện hàng ngàythông qua việc tập luyện và thi đấu, có thể các cầu thủ mới đạt được độ xử lý

kỹ thuật nhuần nhuyễn ở đẳng cấp cao Kỹ thuật không phải là mục đích tựthân mà là phương tiện để thi đấu BĐ có hiệu quả, không có kỹ thuật tốt thìkhông thể thực hiện chiến thuật hiệu quả

1.1.3.2 Đặc điểm hoạt động chiến thuật

Chiến thuật là sự áp dụng một cách hợp lý nhất hoạt động của mỗi cánhân và sự phối hợp tập thể của toàn đội để giành thắng lợi trong thi đấu

Chiến thuật BĐ thông thường được chia thành 2 hệ thống lớn là chiếnthuật tấn công và chiến thuật phòng thủ Chúng bao gồm chiến thuật cá nhân,chiến thuật phối hợp nhóm và chiến thuật phối hợp toàn đội Trong chiếnthuật cá nhân và chiến thuật phối hợp nhóm là cơ sở hoạt động chiến thuật và

là các yếu tố cơ bản để thực hiện chiến thuật phối hợp toàn đội Do BĐ làmôn thể thao tập thể cho nên cần phải lấy sự phối hợp tập thể là chính vì vậyhoạt động chiến thuật toàn đội có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong thiđấu Hệ thống chiến thuật tấn công và chiến thuật phòng thủ vừa đối lậpnhưng lại vừa thống nhất với nhau, chúng kiềm chế lẫn nhau nhưng đồng thờicũng thúc đẩy nhau phát triển và vì thế đã làm phong phú thêm và thúc đẩy sựphát triển không ngừng của chiến thuật BĐ

BĐ ngày nay đòi hỏi các cầu thủ phải biết tư duy chiến thuật nhanh, doyêu cầu liên tục hoán đổi vị trí cho nhau trong tấn công và phòng ngự, với lốichơi nhanh đòi hỏi các cầu thủ phải chuẩn bị đa dạng về chiến thuật Ở nhịp

độ thi đấu luôn khẩn trương, phải linh hoạt trong di chuyển, đòi hỏi các cầuthủ có khả năng nhanh chóng tìm ra giải pháp chiến thuật hợp lý cho mình vàcho đồng đội Vì vậy, loại hình cầu thủ chỉ chơi tốt ở từng vị trí nhất định sẽ

không thể thích hợp với xu thế chơi BĐ ở trình độ cao cầu thủ phải đượcchuẩn bị tốt để có thể sử dụng tư duy chiến thuật ngẫu hứng phù hợp với đòihỏi chặt chẽ trong kỹ chiến thuật.

1.1.3.3 Đặc điểm hoạt động thể lực trong bóng đá

Bóng đá hiện đại ngày nay yêu cầu về trình độ thể lực phải luôn đượcđảm bảo tốt Để có thể hoạt động tích cực, chủ động cả trong phòng thủ vàtrong tấn công trong suốt thời gian 90’ hoặc 120’ của trận đấu, hơn bao giờ

hết đòi hỏi ở cầu thủ phải có một thể lực sung mãn Để chiến thắng đối thủ

trong tranh chấp bóng, hoặc trong những cú sút từ xa làm bó tay thủ môn, cầuthủ phải có một thể lực mạnh mẽ, có sức mạnh được duy trì cho tới suốt trậnđấu, những cầu thủ trình độ cao phải di chuyển khoảng hơn l0km, trong đó tới80% là chạy với hơn 80 phút bứt phá tốc độ cao Muốn phát huy tốt kỹ thuật,chiến thuật trong các tình huống luôn biến đổi theo diễn biến trận đấu, cầu thủcần phải được chuẩn bị tốt và toàn diện về thể lực Thể lực là nền tảng củamọi hoạt động trong BĐ

Huấn luyện tố chất thể lực của các cầu thủ thông thường bao gồm huấnluyện về tốc độ, sức mạnh bộc phát, sự nhanh nhẹn, mềm dẻo và sức bền.v.v

Để đảm bảo thu được hiệu quả cao và phù hợp với yêu cầu của thi đấu BĐ thìquá trình huấn luyện các tố chất thể lực nhất thiết phải tuân theo nguyên tắcvừa sức và nguyên tắc phát triển toàn diện Nguyên tắc vừa sức là yêu cầu,mục đích và trình độ huấn luyện phải phù hợp với đặc điểm và giới tính củatừng đối tượng Nguyên tắc phát triển toàn diện tức là sự kết hợp hài hòa giữacác tố chất chung và các tố chất chuyên môn, đồng thời thúc đẩy sự phát triểntoàn diện của các tố chất khác (tức là sự phát triển của một tố chất này phải cótác dụng thúc đẩy, củng cố và hoàn thiện các tố chất khác)

Sức mạnh là năng lực tuyệt đối của cơ bắp khắc phục lực cản bên trong

hoặc bên ngoài của quá trình vận động Đó là những tố chất thể lực cơ bản, cóquan hệ mật thiết với tố chất thể lực khác, trong đó có các tố chất tốc độ vàkhả năng phối hợp vận động Yếu tố tốc độ cũng ảnh hưởng trực tiếp tới trình

độ nắm vững và nâng cao kỹ thuật cũng như trạng thái tâm lý của VĐV

Năng lực sức mạnh được phân thành 3 hình thức chính: năng lực sứcmạnh tối đa, năng lực sức mạnh- nhanh và năng lực sức mạnh- bền

Sức mạnh là năng lực biểu hiện của cơ bắp khi hoạt động hoặc khi cogiãn Tố chất sức mạnh là cơ sở cho các tổ chất thể lực khác, và đồng thờicũng là cơ sở cho VĐV trong việc nắm vững kỹ năng vận động, nâng caothành tích vận động của VĐV

Trong trận thi đấu bóng hiện nay mang tính quyết liệt, diễn ra tốc độnhanh, yêu cầu của mỗi VĐV trên sân phải liên tục thực hiện động tác chạy,nhảy, dừng, xuất phát nhanh, chuyển thân khắc phục quán tính và lực cản,ngoài ra còn đòi hỏi mỗi cầu thủ phải hoàn toàn xuất sắc các động tác kỹ thuậtmột cách nhanh chóng, chính xác, như kỹ thuật đá bóng, giữ bóng, dẫn bóng,đánh đầu, sút cầu môn trong điều kiện có đối phương tranh cướp, cản phá.Chính vì vậy, tố chất sức mạnh trở thành là một trong những thước đo huấnluyện thể lực cho VĐV BĐ

Tố chất sức nhanh chỉ năng lực phản ứng nhanh chậm của cơ thể đốivới các loại kích thích, nhằm hoàn thành một động tác hoặc di động một cự lynào đó trong một đơn vị thời gian

Tố chất sức nhanh là một trong các tố chất cơ bản của VĐV BĐ nóchiếm được vị trí đặc biệt trong tố chất thân thể VĐV Ngày nay, do tốc độcủa các cuộc thi đấu ngày càng một nhanh, nên yêu cầu khả năng nhanh nhẹnđối với VĐV BĐ ngày càng cao Trên một trình độ nào đó tốc độ tốt trong thiđấu luôn luôn là nhân tố quan trọng trong việc chiếm ưu thế về không gian và

thời gian, nó cũng luôn luôn thể hiện ở toàn đội, ở cá nhân tính uy hiếp trongtấn công và tạo sự tin cậy trong phòng thủ.Trong những năm gần đây một sốđội bóng đá ưu tú nhất thế giới đều xem tố chất sức nhanh là một trong nhữngchỉ tiêu chủ yếu để đánh giá và tuyển chọn VĐV.

- Tố chất sức nhanh trong BĐ bao gồm:

+ Tốc độ di động: Cự ly di động của con người trong đơn vị thời gian.+ Tốc độ phản ứng: Năng lực phản ứng trả lời đối với các loại kíchthích từ bên ngoài trong một đơn vị thời gian của VĐV

+ Tốc độ động tác: Góc độ và số lượng động tác được hoàn thành trongđơn vị thời gian của VĐV

Sức bền chỉ năng lực đấu tranh chống mệt mỏi trong thời gian hoạtđộng dài của cơ thể Tố chất sức bền tốt sẽ tạo điều kiện nâng cao năng lực đềkháng mệt mỏi của VĐV, khiến cho khả năng thay đổi tiết tấu của quá trìnhhưng phấn và ức chế của võ đại não nâng cao lên Chức năng của hệ thần kinhthực vật cũng được phát triển, năng lực dự trữ năng lượng cho cơ thể đượcnâng cao Tất cả sự biến hóa này về sinh lý và sinh hóa sẽ là cơ sở vật chấtcần thiết cho sự phát triển các tố chất sức mạnh, tốc độ, linh hoạt, đồng thời từ

đó xúc tiến cho các tổ chất này phát triển

BĐ là một môn thể thao vận động liên tục không ngừng và không đứtquãng, LVĐ rất lớn, có yêu cầu rất cao về trình độ sức bền của VĐV Ngàynay, BĐ theo loại hình toàn đội tấn công và toàn đội phòng thủ, đòi hỏi VĐVhoàn thành một khối lượng rất lớn động tác kỹ thuật có cường độ cực lớn, nhưchạy tốc độ hàng ngàn mét, trong lúc tranh giành quyết liệt với đối phươnghàng trăm lần để hoàn thành động tác kỹ - chiến thuật Ngoài ra VĐV dichuyển sử dụng các cách chạy xuất phát bất ngờ, chạy nhanh ngày càngnhiều, thời gian nghỉ giữa hai lần chạy và số lần nghỉ giảm đi rất nhiều Do

đó, yêu cầu với hệ thống cung cấp năng lượng không có oxy rất cao Có hailoại sức bền: Sức bền chung và sức bền chuyên môn.

Khả năng linh hoạt là năng lực điều tiết sự thay đổi vận động của cơ thểmột cách nhanh chóng, chính xác trong điều kiện luôn thay đổi, phức tạp

Khả năng linh hoạt là sự biểu hiện tổng hợp các kỹ năng vận động vàcác tố chất của VĐV trong quá trình vận động Nó yêu cầu VĐV trong mộtthời gian rất ngắn phải có khả năng phán đoán thật tốt, đồng thời trong quátrình hoàn thành động tác phải chính xác, nhịp nhàng xử lý các bộ phận của cơthể Giải quyết mối quan hệ hợp lý giữa các mặt: bản thân với đối thủ, bản thânvới quả bóng trên các mặt không gian, thời gian, tiết tấu nhịp điệu, cách dùnglực

Xu hướng phát triển của môn BĐ hiện đại ngày nay là ngày càng tranhgiành quyết liệt, biến hóa khôn lường, yêu cầu VĐV phải hoàn thành cácđộng tác mang tính phản ứng nhanh với mọi tình huống, trong những điềukiện cực kỳ khó khăn trong một khoảnh khắc ngắn ngủi Do đó, yêu cầu tínhlinh hoạt, dẻo dai của VĐV ngày một cao

Năng lực dẻo dai có thể chia ra làm hai loại: Một là sức dẻo dai chung

và sức dẻo dai chuyên môn Tính dẻo dai chuyên môn của BĐ, ngoài góc độhoạt động của các khớp quan trọng của cơ thể ra, còn biểu hiện đặc biệt trong

vận động viên môn BĐ Đó là sự biểu hiện ở góc độ hoạt động của các khớpxương hoạt động trên cơ thể VĐV, đó là khớp hông, khớp gối, khớp cổ chân.

Tất cả những khớp xương ấy là điều kiện không thể thiếu trong việcnắm vững và nâng cao trình độ kỹ thuật cho VĐV BĐ

Tóm lại về tố chất:

VĐV BĐ cần có các tố chất vận động phát triển toàn diện tương đối tốt,đặc biệt là tốc độ và sức mạnh bộc phát phải tốt Các nhà nghiên cứu thườngdùng các test sau:

1 Chạy 30m:

Đây là chỉ tiêu kiểm tra tố chất tốc độ thường dùng nhất, có thể phảnánh tốc độ phản ứng khởi động (từ trạng thái tĩnh sang trạng thái động) khảnăng tăng tốc độ chạy nhanh

1.2 Đặc điểm sinh lý – tâm lý của cầu thủ bóng đá.

1.2.1 Đặc điểm sinh lý của cầu thủ bóng đá:

BĐ là một môn thể thao đa hình thái, trong đó có năng lực vận độngcực đại (chạy cự ly nước rút), chạy tốc độ chậm, và có cả trạng thái tĩnh tươngđối, duy trì lượng vận động lớn, tần số kích thích cực lớn Các quá trình nàyđòi hỏi tiêu thụ Glycogen lớn Kirkendall (1985) Phân tích diễn biến của các

bài tập luyện và thi đấu trong BĐ dựa trên đặc điểm ảnh hưởng sinh lý chothấy: trong đào tạo các VĐV bóng đá chủ yếu là áp dụng các bài tập có tínhchất hỗn hợp ái- yếm khí và các bài tập yếm khí phi lactat Tỷ lệ các bài tậpluyện và thi đấu trong 1 năm của các VĐV bóng đá là: 14% các bài tập ưakhí; 28% là các bài tập yếm khí phi lactat, 6% là các bài tập yếm khí gluco-phân, 52% là các bài tập hỗn hợp ưa-yếm khí (I.G.Phales (1983)).

1.2.2 Đặc điểm tâm lý

Yếu tố tâm lý trong BĐ là một vấn đề then chốt để đánh giá trình độcủa một VĐV và của toàn đội bóng, thành tích của một đội bóng có thể bị ảnhhưởng lớn khi các cầu thủ trên sân bị lung lay bởi tâm lý Do đó, huấn luyệntâm lý cũng như huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, thể lực cũng như trí lực lànội dung cơ bản cấu thành quá trình huấn luyện cho VĐV BĐ hiện đại ngàynay Kết quả nghiên cứu khoa học đã chứng minh, VĐV BĐ trong thi đấucũng như trong huấn luyện tiêu hao năng lượng của cơ thể và gánh nặng tâm

lý phải chịu đựng tương đối lớn Nếu như không có một trình độ huấn luyệntốt về mặt tâm lý, trình độ kỹ thuật, chiến thuật và thể lực thật tốt thì rất khógiành được thành tích tốt trong thi đấu Do đó, các nhà nghiên cứu cho rằngtrong sự thành công của VĐV tác dụng tâm lý chiếm 30%, còn lại 70% là cácyếu tố khác

Trong huấn luyện và thi đấu BĐ, VĐV phải đối mặt với các tình huốngluôn luôn thay đổi, không chỉ phải có cảm giác bóng tốt nhằm nâng cao khảnăng điều khiển bóng, không chế bóng, mà còn phải có khả năng chú ý cao

độ, phải có năng lực tưởng tượng rất phong phú, đạt mức độ điềm tĩnh, luônđộng não, phải đưa ra sự phán đoán nhanh chóng, lựa chọn hành động kiênquyết, dứt khoát Có như vậy mới hoàn thành tốt nhiệm vụ tập luyện và nhiệm

vụ thi đấu

Muốn có được yêu cầu gắt gao trên, phải trải qua một quá trình huấn

luyện tâm lý có kế hoạch lâu dài mới đạt được Thông qua việc huấn luyệntâm lý lâu dài khiến cho VĐV học và nắm được trạng thái tâm lý cần thiếtnhằm khống chế và điều tiết trong thi đấu, đồng thời cũng giáo dục bồi dưỡng

ý chí ngoan cường và hành vi quyết đoán không thể thiếu đối với một VĐV

Có như vậy mới làm cho VĐV trong hoàn cảnh khó khăn cực điểm của thiđấu và huấn luyện luôn giữ được trạng thái tâm lý thích hợp, tích cực và ổnđịnh Từ đó, đảm bảo thành quả của huấn luyện được thể hiện xuất sắc trongthi đấu, làm cơ sở vững chắc cho việc sáng tạo và thành tích tốt nhất

1.3 Huấn luyện bóng đá và những nguyên tắc trong huấn luyện.

1.3.1 Khái niệm.

Huấn luyện thể dục thể thao nói chung và huấn luyện bóng đá nói riêng

là thuộc về phạm trù giáo dục Nội dung của nó là truyền thụ kiến thức chonhững người tham gia tập luyện; đồng thời công tác huấn luyện còn là mộtmôn khoa học thực nghiệm mà đối tượng của nó là con người Do vậy côngtác huấn luyện bóng đá bao gồm hai phần là lý luận và thực hành Cả hai phầnnày đòi hỏi phải được tiến hành đều đặn, thường xuyên và có hệ thống chặtchẽ Giữa thực hành và lý luận trong huấn luyện bóng đá không có phần nào

đi trước, đi sau, mà cần được tiến hành song song xen kẽ và theo một nguyên

lý nhất định

Huấn luyện là phương pháp nhằm tạo ra hiệu suất vận động cao hơn vàkhông gây nên những nguy hại gì đối với cơ thể người tập Đồng thời cũng làcông việc nhằm trau dồi kiến thức về chuyên môn ở những mức độ nhất định;rèn luyện để có một phẩm chất đạo đức thể dục thể thao lành mạnh; nhằmphát triển một cách có hệ thống những khả năng về thể chất, tâm lý, sinh lýtheo những đòi hỏi của các hoạt động trong bóng đá Đó là một công việc rấtphức tạp và lâu dài, cần được tiến hành một cách khoa học và phải cần được

sự hỗ trợ đắc lực của các ngành khoa học khác như sinh lý học, giải phẩu học,

tâm lý học, giáo dục học, triết học… mới có thể đạt được kết quả cao.

Theo khái niệm thông thường thì mục đích của việc huấn luyện bóng

đá là nhằm đạt tới một hiệu suất cao hơn trong hoạt động thi đấu Nói mộtcách khác cụ thể hơn, để đạt được mục đích đó, ta cần những gì? Là vận độngviên bóng đá cần phải biết và hiểu về kỹ thuật bóng đá ở mức độ nhất định vàđiều đó thật là không đơn giản Bởi kỹ thuật bóng đá bao gồm phần lớn nhữnghoạt động không mang tính tự nhiên của con người Phần lớn các kỹ thuậtđược sử dụng chủ yếu bằng đôi chân, bộ phận không có khả năng khéo léonhư đôi tay, liệu có người nào đó không tập luyện gì cả mà cứ bước vào sân

cỏ là có thể làm chủ được quả bóng? Chắc chắn là không thể có như vậy! Bêncạnh đó, những đòi hỏi khác ở một trận đấu còn phức tạp hơn nữa; phải có kỹthuật điều khiển bóng tốt, đồng thời phải có một sức mạnh, sức bền tươngxứng, một tinh thần vững vàng, có đầu óc khoa học, có đạo đức lành mạnh chỉđạo Qua đó có thể kết luận về mục đích của huấn luyện bóng đá như sau:

Mục đích của công tác huấn luyện bóng đá nhằm nâng cao hơn nữanhững điều kiện, khả năng chuyên môn cho người tập về kỹ thuật, chiến thuật

và thể lực; song song với việc phát triển những đặc thái về tinh thần – tâm lý

và đạo đức thể dục thể thao, nhằm đáp ứng được lòng ham muốn đạt tớinhững kết quả ngày càng cao trong thi đấu

1.3.2 Những nguyên tắc về huấn luyện.

Huấn luyện là một công tác khoa học mang tính chất giáo dục; do đó nócần phải được tiến hành một cách có hệ thống và theo những nguyên tắc giáodục nhất định Những nguyên tắc đó là:

* Nguyên tắc tự giác và tích cực

Đây là nguyên tắc mang tính chủ quan, do đó nó có tác dụng quyết địnhđến việc nâng cao kết quả tập luyện của người tập Tính tự giác tính cực chủyếu phụ thuộc vào lòng ham muốn, ý chí, nghị lực của người tập; song nó

cũng còn do một số mặt khách quan tác động đến như:

+ Khả năng nhận thức về mục đích, nhiệm vụ… của người tập luyện.+ Ảnh hưởng của các khoa mục đối với đặc tính của người tập luyện.+ Khả năng tiếp thu tri thức và sự ứng dụng nó vào thực tế (thi đấu).Nói tóm lại, trong công tác huấn luyện, ngoài nhiệm vụ bồi dưỡngnhững tri thức, khả năng về chuyên môn, còn phải làm cho người tập hiểu rõđược rằng đây là lao động nghiêm túc, đòi hỏi phải tư duy, suy luận, phải vậndụng các kiến thức khoa học… mới có thể đạt được kết quả; đây không phải

là một trò chơi giải trí đơn thuần Tất cả mọi người tập luyện, ngoài tính tựgiác do lòng đam mê mà có, phải làm cho mình có một bản lĩnh chủ động lýtrí, biết ghép mình vào kỷ luật tự giác chặt chẽ; có như vậy mới vượt quađược những khó khăn gian khổ trong tập luyện được

* Nguyên tắc trực quan

Một trong những phương pháp giảng dạy (huấn luyện cũng nằm trongkhái niệm này) để có hiệu quả cao nhất là phương pháp trực quan Nếu so vớigiảng giải, thuyết trình mang tính chất nâng cao song là trừu tượng và phứctạp, thì giới thiệu trực quan là phương pháp đơn giản, dễ hiểu Trong công táctruyền thụ kiến thức nếu kết hợp tốt giữa trực quan với giảng giải, thuyết trìnhthì kết quả sẽ tốt hơn Thông thường thì trực quan đi trước một bước và nócũng là cần thiết hàng đầu đối với công việc sửa chữa sai lầm kỹ thuật Trongnguyên tắc trực quan, ở khâu giảng dạy thực hành có thể chia ra làm hai loại:trực quan trực tiếp và trực quan gián tiếp

Trực quan trực tiếp: Là phương pháp giới thiệu các bài tập, động tácthật cho người tập luyện xem và nhìn thấy toàn bộ Thí dụ huấn luyện viênlàm mẫu động tác kỹ thuật hoặc bài tập trước học viên

Trực quan gián tiếp: Là phương pháp giới thiệu các bài tập, động táckhông thật, nhưng đúng và thường rất chính xác, mẫu mực Trực quan gián

tiếp có thể là toàn bộ như phim và cũng có thể là không toàn bộ như xemtranh ảnh, mẫu hình…

* Nguyên tắc hệ thống và liên tục

Trong công tác giảng dạy, huấn luyện về phía truyền thụ cũng như vềphía tiếp thu, cần phải duy trì tính hệ thống và liên tục Người làm công táchuấn luyện, nếu không bảo đảm được tính hệ thống khoa học, nếu để các quátrình này gián đoạn thì đối tượng tiếp thu tập luyện sẽ mất khả năng tích lũyliên tục, do đó không thể nâng cao được hiệu suất tiếp thu, dẫn đến đạt kếtquả kém; đôi khi có thể gây phá hủy những gì trước đó đã đạt được

Nguyên tắc hệ thống, liên tục còn bảo đảm cho phương pháp giảng dạyđược tiến hành theo trình tự từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó, từ trựcquan đến tư duy, từ cơ bản đến nâng cao…

* Nguyên tắc dễ tiếp thu

Muốn đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc dễ tiếp thu trong công tácgiảng dạy, huấn luyện, đòi hỏi người HLV phải giành nhiều thời gian vào việcchuẩn bị Để đảm bảo cho người tập tiếp thu tốt vào bài tập có tác dụng caonhất, huấn luyện viên cần phải có những bài tập phong phú cả về nội dung vàcách thức tiến hành phù hợp nhất với từng đối tượng tập luyện Bài tập càng

có tính hấp dẫn thì càng dễ tập và càng có khả năng đạt hiệu suất cao Ngoài

ra, để bảo đảm làm tốt nguyên tắc dễ tiếp thu, huấn luyện viên cần phải chuẩn

bị tốt phương tiện dụng cụ tập luyện Lựa chọn dụng cụ tập luyện hợp lý nhất,cũng góp phần tạo cho đối tượng tập luyện khả năng dễ tiếp thu

Muốn thực hiện tốt nguyên tắc dễ tiếp thu, cần phải phát huy tốtnguyên tắc hệ thống, tức là đảm bảo tiến hành từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp…

Nói chung, nguyên tắc dễ tiếp thu chỉ là một khái niệm tương đối trongcông tác huấn luyện với người này là dễ, nhưng với người khác lại là khó Nó

phụ thuộc vào khả năng, đặc điểm và lứa tuổi của tường đối tượng cụ thể.

* Nguyên tắc củng cố và nâng cao

Trong thể dục thể thao, đối với những hoạt động mang tính chất thi đấuthì khái niệm này có ý nghĩa chung nhất là tập luyện củng cố, thi đấu là nângcao Tuy nhiên ngay trong tập luyện hay thi đấu cũng vẫn bao hàm cả củng cố

và nâng cao, song đó là khái niệm thu hẹp

Quá trình tiếp thu trong tập luyện, mà chủ yếu là tiếp thu các kỹ thuật,bài tập mới, diễn ra như sau: lúc đầu là mới lạ, khó thực hiện, tiếp đến quendần và trở thành dễ dàng, rồi trở thành thói quen Đó chính là một quá trìnhcủng cố và nâng cao

Củng cố đòi hỏi có sự lặp lại nhiều lần theo đặc tính tăng cường Sự lặplại này có khi là một số ngày, nhưng cũng có khi là nhiều ngày, hàng năm.Quá trình lặp lại chính là sự vận động của lượng, để tới một mức độ nào đólạo nên bước nhảy vọt; từ lượng chuyển thành chất bước sang khái niệm nângcao Trong bóng đá, nâng cao chủ yếu được biểu hiện ở tính sử dụng, thi đấu.Củng cố bao giờ cũng đi trước và là cơ sở của nâng cao Đồng thời nâng caocũng sẽ là các mốc mới cho việc hình thành mức độ củng cố mới Đó là haiphạm trù của sự phát triển liên tục, không ngừng trong hoạt động tập luyệnthể dục thể thao

* Nguyên tắc sử dụng hợp lý lượng vận động

Hoạt động trong bóng đá dù ít hay nhiều đều phải thông qua một khốilượng vận động nhất định, thích ứng với từng đối tượng cụ thể Trong phươngpháp tập luyện hiện đại, người ta lấy việc tăng lượng vận động làm chiếc cầunối tới thắng lợi Tuy vậy, sức chịu đựng của con người, điều kiện cuộc sống

xã hội đã hạn chế khả năng tăng cường này Vậy, nâng cao lượng vận độngtrong tập luyện ở mức độ nào là giới hạn hợp lý nhất? Cho đến nay, đó vẫncòn là câu hỏi chưa có giải đáp xác đáng trong lý thuyết huấn luyện

* Nguyên tắc kết hợp huấn luyện chuyên môn và huấn luyện toàn diện.Ngày nay người ta đã khẳng định chắc chắn được rằng chỉ có thể pháttriển nâng cao nếu dựa trên cơ sở phát triển toàn diện cho vận động viên.Trong các ngành khoa học, y học, sinh lý học, tâm lý học… điều này cũng đãđược chứng minh thông qua kết luận về tính thống nhất giữa chức phận củacác cơ quan trong cơ thể con người.

Đối với công tác huấn luyện, nguyên tắc kết hợp giữa toàn diện và nângcao thông thường là được sử dụng trong việc phát triển thể lực và cũng ở đây

nó được thể hiện rõ nét nhất Thực tế cũng cho thấy việc phát triển thể lựcchuyên môn sẽ không thể đạt kết quả cao nếu không lấy việc phát triển thể lựctoàn diện thường xuyên làm cơ sở Bóng đá là môn có hoạt động đa dạng, yêucầu thể lực cũng rất đa dạng, cho nên việc phát triển thể lực và các yếu tốkhác một cách toàn diện kết hợp với nâng cao chuyên môn là điều bắt buộc.Tuy nhiên, cần phải xác định đúng thế nào là toàn diện và thế nào là chuyênmôn trong các lĩnh vực của công tác huấn luyện

1.4 Tổng quan về bài tập TDTT

1.4.1 Các khái niệm liên quan đến bài tập TDTT

- Khái niệm về bài tập

Các phương tiện giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao được sử dụng

để tác động lên các đối tượng tập luyện nhằm đạt được những mục đích củagiáo dục thể chất và huấn luyện Chúng bao gồm các bài tập thân thể (còn gọi

là các bài tập thể dục thể thao), các tác động của tự nhiên, môi trường nhưnước, ánh sáng mặt trời, khí hậu, thời tiết, các yếu tố vệ sinh Trong đó cácbài tập thể dục thể thao được coi là phương tiện chủ yếu và chuyên biệt củagiáo dục thể chất và huấn luyện thể thao

Vậy bài tập thể dục thể thao là những hoạt động vận động chuyên biệt

do con người sáng tạo ra một cách có ý thức, có chủ đích, phù hợp với các

quy luật huấn luyện thể thao Người ta sử dụng chúng để giải quyết nhữngnhiệm vụ huấn luyện đáp ứng nhu cầu nâng cao thể lực và phát triển tinh thầncủa con người [25].

- Đặc điểm các bài tập

Đặc điểm quan trọng của bài tập là nó được xây dựng trên cơ sở nhữnghoạt động vận động có ý thức, tức là được điều khiển từ các trung tâm thầnkinh của vỏ não Đó là những hành vi vận động có chủ đích, liên quan đếnnhiều quá trình tâm lý: sự biểu tượng về động tác, hoạt động tư duy, cảm xúc

có biểu hiện mạnh đối với sự biểu hiện ý chí, tình cảm tính cách Bên cạnh đóbài tập còn là những biến đổi về mặt sinh lý học, trong hoạt động chức năngcủa cơ thể khi thực hiện bài tập, làm cho cơ thể chuyển sang một mức hoạtđộng cao hơn với lúc yên tĩnh, nhờ vậy mà có thể làm tăng khả năng chức phậnhoàn thiện những đặc điểm cấu trúc của cơ thể Bài tập có ảnh hưởng đến tâmsinh lý, đến thể chất của con người Điều này còn phụ thuộc rất nhiều vàophương pháp, nội dung và hình thức thức tổ chức các bài tập

- Bài tập chuyên môn

Bài tập chuyên môn là những bài tập gắn liền với một môn thể thao nhấtđịnh, nhằm hoàn thiện các phương hướng từng tố chất thể lực và khả năngphối hợp cần thiết cho thành tích thể thao ở môn lựa chọn, cũng như nhằmhoàn thiện kỹ chiến thuật trong mối quan hệ đạo đức, trí tuệ và chuẩn bị vềtâm lý có tác dụng nhấn mạnh sự phát triển yếu tố đạt thành tích nào đó

Ngày nay việc chứng minh tác dụng của mỗi bài tập chuyên môn đối vớithành tích thể thao của môn tự chọn còn rất hạn chế Vì vậy, sự lựa chọn củacác bài tập chuyên môn gặp nhiều khó khăn cần hết sức cẩn trọng Để tạođiều kiện thuận lợi cho huấn luyện viên điều chỉnh các bài tập chuyên môntùy theo các mức độ, phù hợp với đối tượng

1.4.2 Phân loại bài tập thể chất:

Bài tập thể chất là phương tiện huấn luyện chủ yếu trong các môn thể thao.Tùy thuộc vào các môn thể thao khác nhau mà các bài tập đó được chuyên mônhóa cho phù hợp với yêu cầu tập luyện của môn thể thao chuyên sâu.

Bài tập thể chất là phương tiện chủ yếu để huấn luyện thể lực Các bàitập được thực hiện lặp lại nhiều lần mới có thể phát triển toàn diện các tố chấtthể lực chung và phát triển tố chất thể lực chuyên môn cho từng môn thể thao.Căn cứ vào nội dung huấn luyện thể lực, phương thức của bài tập thể chất cóthể phân thành bài tập phát triển thể lực toàn diện (bao gồm các bài tập vớidụng cụ, không có dụng cụ, các bài tập khác) bài tập mang tính chuyên môn đểphát triển thể lực cho môn chuyên sâu Phương pháp thực hiện các bài tập thểlực cũng rất đa dạng, tác dụng tới một số tố chất thể lực đơn lẻ hoặc nhiều tốchất thể lực, tùy theo mục đích sử dụng của huấn luyện viên

Các bài tập thể chất sử dụng trong quá trình huấn luyện được phân loạitheo các quan điểm khác nhau Theo tác giả Dr Harre: các bài tập thể chấtđược chia thành 3 loại chính là: bài tập thi đấu, bài tập chuyên môn và các bàitập phát triển chung [4] Theo Nguyễn Toán – Phạm Danh Tốn (2006) phântheo đặc điểm tác động thì bài tập được chia thành 3 nhóm cơ bản: nhóm cácbài tập phát triển chung, các bài tập tác động từng bộ phận và nhóm các bàitập phát triển cục bộ Trong những bài tập tác động chung có 2/3 khối lượng

cơ tham gia, bộ phận khoảng 1/3 – 2/3, còn cục bộ 1/3 trở xuống [27, tr 61]

Theo lý luận và phương pháp TDTT [19]: Bài tập thể chất bao gồm cácthành phần tạo nên bài tập đó và các quá trình cơ bản xảy ra trong cơ thể doviệc thực hiện bài tập đó Các quá trình này quyết định tác dụng của bài tậpđối với người tập Các quá trình xảy ra trong cơ thể rất phức tạp, đa dạng và

có thể được xem xét từ các góc độ khác nhau: tâm lý, sinh lý, sinh hóa…Vềgóc độ sinh lý học, nội dung bài tập TDTT là những biến đổi trong hoạt độngchức năng của cơ thể khi thực hiện bài tập, làm cho cơ thể chuyển sang mức

hoạt động cao hơn so với lúc yên tĩnh Nhờ vậy khả năng chức phận của cơthể được hoàn thiện Ngoài ra, người ta còn tính tới những biến đổi trước vàsau khi thực hiện bài tập Tùy theo đặc điểm bài tập, những biến đổi sinh lý

có thể đạt mức khá lớn Những biến đổi sinh lý đó khích thích quá trình hồiphục và thích nghi của cơ thể trong và sau khi thực hiện bài tập, vì vậy đượccoi là nhân tố tác động mạnh mẽ, làm tăng các khả năng chức phận và hoànthiện những đặc điểm cấu trúc cơ thể

Khi sử dụng các bài tập thể chất không nên chỉ xem xét bản chất củabài tập đơn thuần từ góc độ sinh lý học, những tác dụng đối với năng lực vậnđộng của cơ thể mà còn phải xem xét đến hình thức của bài tập Hình thứccủa bài tập thể chất là cấu trúc bên ngoài và bên trong của nó Hình thức bàitập phụ thuộc vào đặc điểm và nội dung của nó

Cấu trúc bên trong của bài tập thể chất thể hiện mối quan hệ và sự phốihợp, tác động lẫn nhau giữa các quá trình khác nhau của hoạt động chức năngcủa cơ thể trong lúc thực hiện bài tập

Cấu trúc bên ngoài của bài tập thể chất là hình dáng có thể nhìn thấy,thể hiện đặc trưng ở quan hệ giữa các thông số không gian, thời gian và lựccủa các tác động tạo thành bài tập

1.4.3 Cách thức tiến hành biên soạn bài tập:

Cơ thể con người có tổng cộng 656 cơ thực hiện các chuyển động khácnhau, tất cả các kỹ năng vận động là kết quả của sự co cơ Muốn phát triển kỹnăng vận động hay thành tích thể thao, VĐV phải tập trung phát triển các cơchính thực hiện hoạt động vận động đó [18]

Để xây dựng chương trình huấn luyện di chuyển bước chân tốt, thì việclựa chọn các bài tập và phương pháp tập rất cần thiết Quá trình biên soạn bàitập phải căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ của từng thời kỳ huấn luyện đồngthời các bài tập phải gắn liền với các cơ hoạt động chính và hệ thống năng

lượng sử dụng trong việc thực hiện các kỹ năng đặc thù chuyên môn Khi biênsoạn bài tập cần chú ý các bước sau:

Phân tích phương thức thực hiện động tác (hướng, các góc độ, tư thế).Xác định các cơ chính tham gia động tác kỹ thuật

Lựa chọn các bài tập có liên quan đến các nhóm cơ chính dựa trên sựgiống nhau về hướng và góc độ co cơ đối với từng kỹ thuật

1.5 Huấn luyện sức bền trong bóng đá.

1.5.1 Các quan điểm về sức bền chuyên môn trong huấn luyện thể

Do thời gian hoạt động đó cuối cùng bị giới hạn bởi xuất hiện của mệtmỏi nên cũng có thể định nghĩa sức bền là năng lực của cơ thể chống lại mệtmỏi trong một hoạt động nào đó Các tác giả cho rằng, sức bền luôn luôn liênquan đến khái niệm mệt mỏi Khi thực hiện một hoạt động liên tục và tươngđối căng thẳng nào đó thì sau một thời gian con người sẽ thấy việc tiếp tụcngày càng khó khăn hơn Trong một thời gian nhất định, mặc dù khó khăntăng lên nhưng cường độ hoạt động vẫn được duy trì ở mức ban đầu nhờ sự

nỗ lực của ý chí

Theo Harre.D (1996) cho rằng: Sức bền là khả năng chống lại sự mệtmỏi của VĐV Sức bền đảm bảo cho VĐV đạt được một cường độ tốt nhất(tốc độ, dùng lực, nhịp độ chơi hoặc thi đấu, sử dụng sức lực) trong thời gian

vận động kéo dài của thi đấu tương ứng năng lực huấn luyện của mình Sứcbền còn đảm bảo chất lượng động tác cao và giải quyết hoàn hảo các hành vi

kỹ - chiến thuật tới cuối cuộc thi đấu và khi vượt qua một khối lượng vậnđộng lớn trong tập luyện Tác giả cũng cho rằng, sức bền là một nhân tố ảnhhưởng lớn đến thành tích thi đấu và khả năng chịu đựng lượng vận động củaVĐV Sức bền được phát triển tốt cũng là một trong những điều kiện quantrọng để hồi phục nhanh sau vận động []

Theo góc độ sinh hoá Mensicop V.V và Volcop N.I (1997) cho rằng:Sức bền thể hiện dưới dạng kéo dài thời gian hoạt động ở một cường độ nhấtđịnh đến khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên của mệt mỏi cũng như giảmkhả năng hoạt động khi bắt đầu mệt mỏi và cuối cùng dẫn đến ngừng vậnđộng Sức bền được đo bằng thời gian thực hiện vận động đến khi phải dừnglại (thời gian ngưỡng - tng) [42], [] Trên quan điểm sinh hoá, sức bền đượcxác định bởi tỷ số dự trữ các chất năng lượng được sử dụng với tốc độ tiêuhao năng lượng khi thực hiện bài tập đã định:

Dự trữ năng lượng (J)Sức bền (t, phút)=

Tốc độ tiêu hao năng lượng (J/phút)Như vậy sức bền được xác định bằng thời gian hoạt động ở cường độ

đã định đến khi hết hoàn toàn năng lượng dự trữ có thể có Theo góc độ sinh

lý, các tác giả Lưu Quang Hiệp, Phạm Thị Uyên (2003) cho rằng: Sức bền làkhả năng thực hiện lâu dài một hoạt động nào đó Sức bền là một tố chất thểlực vì vậy có tính tương đối rất cao, được thể hiện trong một loại hoạtđộng nhất định Nói cách khác, sức bền là một khái niệm chuyên biệt thểhiện khả năng thực hiện lâu dài một hoạt động chuyên môn nhất định Sứcbền thường đặc trưng cho khả năng thực hiện các hoạt động thể lực kéo dàiliên tục từ 1 - 3 phút trở lên, với sự tham gia của một khối lượng cơ bắp lớn

(từ 1/2 toàn bộ lượng cơ bắp của cơ thể), nhờ hấp thụ ôxy để cung cấp nănglượng cho cơ chủ yếu hoặc hoàn toàn bằng con đường ưa khí Như vậy sứcbền trong thể thao là khả năng thực hiện lâu dài hoạt động cơ bắp toàn thânhoặc chủ yếu mang tính ưa khí [].

Từ phân tích các quan điểm về sức bền của các tác giả trong nước vàtrên thế giới cho thấy:

Hầu hết các tác giả đều thống nhất và cho sức bền là khả năng thựchiện lâu dài một hoạt động nào đó với cường độ nhất định, nên sức bền là tốchất thể lực được thể hiện trong một loại hoạt động Nói cách khác sức bền

là một khái niệm chuyên biệt thể hiện khả năng thực hiện lâu dài một hoạtđộng chuyên môn nhất định

Sức bền có vai trò to lớn với thành tích thi đấu và khả năng chịu đựngLVĐ, luôn gắn liền với hiện tượng mệt mỏi và khả năng hồi phục của VĐV

Để phát triển được sức bền trong tập luyện thì VĐV phải khắc phụcmệt mỏi

Trong tập luyện và thi đấu bóng đá hiện đại đòi hỏi rất nhiều về thểlực thể hiện qua việc VĐV phải vận động rất tích cực Phần lớn các phối hợp

kỹ - chiến thuật phải dựa trên sự duy trì hoạt động căng cơ với sự nỗ lực ýchí cao nên điều này đòi hỏi VĐV phải có trình độ phát triển cao về sức bềnchuyên môn

1.5.2 Thể lực trong huấn luyện bóng đá.

Thể lực hiểu theo nghĩa chung là trạng thái sinh lý, tinh thần ở mức độcao, có khả năng đáp ứng được mọi hoạt động với khối lượng lớn, bảo đảmcho cầu thủ duy trì các hoạt động trong suốt thời gian thi đấu Điều kiện hàngđầu của thể lực là sự đáp ứng mọi hoạt động của các cơ quan trong cơ thể khi

vận động đang tăng cường Trong hoạt động bóng đá, khi sức bền không đápứng được yêu cầu thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thi đấu Vì vậy, sứcbền biểu hiện gần với ý nghĩa thể lực hơn cả Trong bóng đá rất nhiều trườnghợp chỉ chơi tốt được ở một nữa thời gian đầu; sau đó thì như là “đôi chân đimượn” Đó là cầu thủ yếu về thể lực, nói rõ hơn chính là yếu về sức bền.Cũng có những cầu thủ thể lực yếu, nhưng với một quyết tâm rất lớn có thểchơi tốt được cả trận đấu Song, ở trường hợp đó sẽ có nhiều khả năng dẫnđến sự suy nhược, gây tác hại tới sức khỏe Cho nên trong huấn luyện bóng đá

“quyết tâm và ý chí” về thể lực không thể thay thế cho việc chủ động nângcao, phát triển thể lực từ khi chuẩn bị (ở đây hoàn toàn không phải là sự phủnhận yếu tố tinh thần trong hoạt động bóng đá)

Cũng giống như ở các môn thể thao thi đấu khác, khi nói đến thể lực, tanên hiểu nó bao gồm hai loại: thể lực chung và thể lực chuyên môn

- Thể lực chung là trạng thái thể chất của cơ thể một người có hoạtđộng tập luyện hơn bình thường Những người có tham gia tập luyện như tậpthể dục, bơi, chạy… sau một thời gian có sức khỏe tốt, một số tố chất nhanhnhẹn, khéo léo phát triển, ta gọi đó là những người có thể lực chung Thể lựcchung chưa đủ để đáp ứng được các hoạt động nâng cao của từng môn thểthao Còn phải có một trạng thái thể lực cao hơn Đó là thể lực chuyên môn

- Thể lực chuyên môn sẽ tạo ra những khả năng “đặc biệt” cho việcthực hiện một cách có hiệu quả những động tác, những vận động khác vớibình thường ở mức độ cao và không gây những nguy hại gì tới cơ thể

1.5.3 Vai trò của phát triển sức bền trong bóng đá.

Đối với một cầu thủ trong suốt cả trận đấu mà thể hiện được đều đặn,đầy đủ về trình độ kỹ thuật, chiến thuật cũng như các khả năng khác của mìnhthì đó là sự biểu hiện tốt về sức bền của cầu thủ đó Sức bền là một trongnhững thành phần quan trọng nhất của thể lực, hay nói cách khác nó là một

khái niệm gần nghĩa với khái niệm “thể lực” nhất Nói chung trong hoạt độngthể dục thể thao thì sức bền là cơ sở để các tố chất khác phát triển Do vậy màtrong chuyên môn có những khái niệm: sức bền phản ứng, sức bền dẻo dai,sức bền mạnh, sức bền tốc độ.

Sức bền có mối quan hệ đặc biệt với trạng thái tâm lý của cầu thủ Tậpphát triển sức bền thường là các bài tập lấy thời gian làm thước đo Vì thế đốivới tập sức bền thì hoạt động của cơ quan tuần hoàn là điều kiện quan trọnghàng đầu Trong thi đấu nếu sức bền kém thì không chỉ có ảnh hưởng trựctiếp tới sự hoạt động của cơ bắp, mà còn ảnh hưởng tới cả hệ thần kinh nữa.Đặc điểm của sức bền là có khả năng tăng cường không ngừng Trong kháiniệm này, nếu so với sức nhanh, sức bật là khả năng có hạn, thì nó là khảnăng vô hạn Tất nhiên là phải bằng phương pháp tập luyện khoa học Đồngthời khả năng sức bền cơ thể giữ được lâu dài, tới tận lứa tuổi cao So với tốchất nhanh, khéo léo, đó là đặc điểm ưu việt Phần lớn những cầu thủ đã cótuổi đều không chơi được nhanh, khóe léo như thời còn trẻ, nhưng lại có thểchơi lâu với hiệu suất đều đặn

Sức bền là kết quả của quá trình tính lũy lâu dài nhờ tập luyện đều đặn

và đúng phương pháp Tập phát triển sức bền là công việc của cả năm, củamọi lứa tuổi Tập sức bền chung bao gồm tất cả các loại bài tập tính theo thờigian Những loại bài tập thông dụng như: các loại chạy, trò chơi, bơi… Trongthời kỳ huấn luyện chuẩn bị, các cầu thủ bóng đá có thể chạy ở cụ ly 8 –10km một ngày Mỗi lần ít nhất là 1 giờ Nếu tập bơi thì thường là ở cự lytrung bình 200 – 400m chủ yếu là tính thời gian toàn bộ Giữa các bài tập cónghỉ tích cực bằng đi bộ, tập các bài thể dục tự do nhẹ, trò chơi…

1.5.4 Phát triển sức bền chuyên môn

- Phát triển sức bền chuyên môn bằng các bài tập với bóng.

Một trong những cách tập phát triển sức bền chuyên môn tốt nhất, hấpdẫn nhất là các bài tập kỹ thuật, chiến thuật Dựa trên cơ bản các loại chạy (vềtốc độ và cự ly) với bóng (gồm dẫn bóng, tâng bóng chạy thực hiện kỹ thuật),sau đó là đến các loại bài tập tổng hợp kỹ thuật, chiến thuật Những bài tập

đó, khi tiến hành theo cách lập lại nhiều lần, hoặc tăng tần số, nhịp điệu và rútngắn thời gian nghỉ giữa quảng, sẽ có tác dụng phát triển sức bền

- Phát triển sức bền chuyên môn bằng trò chơi – thi đấu.

Đối với việc phát triển các tố chất thể lực trò chơi là một hình thức tậpluyện rất có kết quả Trong việc phát triển sức bền cũng vậy, vì trò chơi cótính hấp dẫn cao, làm cho người tập dễ “quên” đi khối lượng vận động lớn,đồng thời cũng tránh được hiện tượng mệt mỏi tinh thần do tính đơn điệu củaloại bài tập phát triển sức bền gây nên Tuy vậy trò chơi cũng có những mặthạn chế, như không thể phát triển chính xác các tố chất theo ý muốn; nếungười chơi không tự giác thì không đảm bảo được khối lượng của tập luyện…

1.6 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền.

Sức bền là khả năng thực hiện lâu dài một hoạt động chuyên môn nào

đó Phát triển sức bền là biện pháp chống lại mệt mỏi có hiệu quả nhất, nhằmchống lại mệt mỏi VD: Chạy việt dã, đua xe đạp đường trường…

Trong hoạt động của cơ, sức bền có đặc tính là sự duy trì trong thời

gian dài khả năng hoạt động của con nguời và sức đề kháng cao của cơ thểđối với mệt mỏi

Sức bền là một khái niệm có liên quan tới nhiều biểu hiện khác nhau

của hoạt động sống Từ "sức bền" được sử dụng rộng rãi trong lao động chân

tay, lao động trí óc và còn để biểu thị đặc điểm tác động trên cơ thể của nhữngyếu tố khác nhau của môi trường bên trong và bên ngoài như: áp suất khôngkhí thấp, gia tốc, nóng lạnh, đau, các chất độc v.v…