ẢNH HƯỞNG của các mức độ bìm bìm TRONG KHẨU PHẦN TRÊN KHẢ NĂNG tận DỤNG THỨC ăn, sự TÍCH lũy đạm và các THÔNG số DỊCH dạ cỏ PHAN RANG GIAI ĐỌAN TĂNG TRƯỞNG

vii DANH SÁCH HÌNH ..... Các lo i axit béo m ch dài có giá tr.

n Th , 05/2012

TR NG I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG

Lu n v n t t nghi p Ngành: CH N NUÔI - THÚ Y

Giáo viên h ng d n: Sinh viên th c hi n:

GS.Nguy n V n Thu Nguy n Hà Qu c Khánh

MSSV: 3082675

p: CNTY K34

n Th , 05/2012

TR NG I H C C N TH

KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG

Lu n v n t t nghi p Ngành: CH N NUÔI - THÚ Y

Tr ng khoa

……….

C n Th , ngày 10 tháng 05 n m 2012

Sinh viên th c hi n

Nguy n Hà Qu c Khánh

L I C M T

Lu n v n t t nghi p i h c là c m t quá trình dài h c t p và nghiên c u c a b nthân Bên c nh nh ng n l c c a cá nhân, tôi còn c s ng h , chia s , giúp

c a gia ình, b n bè và c a quý th y cô

Con xin g i l i bi t n chân thành nh t n cha, m ã luôn quan tâm ch m sóc, tin

ng và ng viên con trong su t th i gian qua C ng nh cha, m ã cho phép con

t o cho gia ình m t ít ni m vui, m t vài s t hào nho nh v i m i ng i Con c m

n cha, m !

Xin ghi nh công n c a th y Nguy n V n Thu và cô Nguy n Th Kim ông ã

d y b o, h ng d n, ng viên và giúp con hoàn thành tài t t nghi p

Xin chân thành g i l i c m n n các th y cô B môn Ch n nuôi và B môn Thú y

ã h t lòng truy n t nh ng kinh nghi m, ki n th c quý báu tôi hoàn thành t tkhóa h c

Xin chân thành c m n s h ng d n và ch b o t n tình c a cô c v n h c t pNguy n Th Tuy t Nhung ã dành cho tôi trong su t th i gian h c t p và th c hi n tài này

Em xin chân thành bi t n các anh Tr ng Thanh Trung, Hu nh Hoàng Thi, Nguy n

H u Lai, các b n Tr n Th p, Hu nh Ng c Tú, Nguy n Th M Hiên, Tr n Th

M Lành, Nguy n Lê Thu H ng, u Nguy n Tâm Th o, Tr n Th Ki u Trinh, VõMinh Luân, Ph m Y n Hu nh ã t n tình giúp tôi trong su t th i gian qua

Xin g i l i c m n n các b n l p Ch n nuôi - Thú y khóa 34 ã giúp tôi r tnhi u trong 4 n m qua

Cu i cùng xin trân tr ng c m n h i ng ánh giá lu n v n ã óng góp ý ki n

lu n v n th t s có giá tr khoa h c

Xin trân tr ng c m n và kính chào!

M C L C

Trang

I CAM OAN i

I C M T ii

C L C iii

DANH SÁCH CH VI T T T vi

DANH SÁCH B NG vii

DANH SÁCH HÌNH vii

DANH SÁCH BI U viii

TÓM L C ix

CH NG 1: T V N 1

CH NG 2: C S LÝ LU N 2

2.1 S L C V CÁC GI NG C U 2

2.1.1 V c m ngo i hình 2

2.1.2 V c m sinh tr ng 3

2.1.3 c tính sinh s n 3

2.1.4 T p tính sinh h c c a c u: 4

2.2 S TIÊU HÓA GIA SÚC NHAI L I 5

2.2.1 Sinh lý tiêu hóa 5

2.2.2 c m lên men vi sinh v t d c 6

2.2.3 Tác ng t ng h c a vi sinh v t d c 8

2.2.4 S tiêu hóa th c n 9

2.2.5 S h p thu các d ng ch t gia súc nhai l i 10

2.3 S L C V CÁC THÔNG S MÔI TR NG D C 12

2.3.1 Vai trò c a NH3 trong quá trình lên men d ch d c 12

2.3.2 Vai trò c a pH c a d ch d c 12

2.3.3 Axit béo bay h i 13

2.4 NHU C U DINH D NG C A C U 14

2.4.1 Nhu c u v t ch t khô 14

2.4.2 Nhu c u protein và n ng l ng 15

2.4.3 Nhu c u n c 16

2.5 S L C V T L TIÊU HÓA TRÊN GIA SÚC NHAI L I 17

2.5.1 H s tiêu hóa bi u ki n 17

2.5.2 H s tiêu hóa th t 17

2.6 ÁNH GIÁ T L TIÊU HÓA B NG PH NG PHÁP IN VIVO 17

2.7 TH C N TRONG THÍ NGHI M 17

2.7.1 C lông tây 18

2.7.2 Bã bia 18

2.7.3 Urê 19

2.7.4 Bìm bìm 19

CH NG 3 PH NG TI N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 21 3.1 A M VÀ TH I GIAN THÍ NGHI M 21

3.2 CÁC D NG C THÍ NGHI M 21

3.3 PH NG TI N THÍ NGHI M 21

3.4 PH NG PHÁP THÍ NGHI M 21

3.4.1 B trí thí nghi m 21

3.4.2 Ph ng pháp ti n hành 22

3.4.3 Các ch tiêu theo dõi và thu th p s li u 24

3.4.4 Ph ng pháp x lý s li u 26

CH NG 4: K T QU VÀ TH O LU N 27

4.1 THÀNH PH N HÓA H C C A TH C N DÙNG TRONG THÍ NGHI M (%DM) 27

4.2 L NG TH C N VÀ D NG CH T TIÊU TH H NG NGÀY A C U TRONG THÍ NGHI M 28

4.3 T L TIÊU HÓA CÁC D NG CH T (%), CÂN B NG NIT VÀ T NG TR NG C A C U TRONG THÍ NGHI M 31

4.3.1 T l tiêu hóa các d ng ch t, cân b ng nit và t ng tr ng c a c u

thí nghi m 31

4.3.2 Hàm l ng pH, N-NH3, axit béo bay h i th i m 0 gi , 3 gi c a ch d c c u trong các thí nghi m 35

Ch ng 5: K T LU N VÀ NGH 37

5.1 K T LU N 37

5.2 NGH 37

TÀI LI U THAM KH O 38

PH L C

DANH SÁCH B NG

Trang

B ng 1: Kh n ng sinh tr ng c a c u Phan Rang 3

B ng 2: M t s ch tiêu sinh s n c a c u 4

B ng 3: Nhu c u dinh d ng trong ngày cho t ng tr ng c a c u i u ki n nhi t i 16

B ng 4: Thành ph n hoá h c và giá tr dinh d ng c a c lông tây 18

B ng 5: Thành ph n hóa h c và giá tr dinh d ng c a bã bia 19

B ng 6: Thành ph n hóa h c và giá tr dinh d ng c a bìm bìm 20

B ng 7: S b trí thí nghi m trên m i gia súc 22

B ng 8: Thành ph n th c n, CP và n ng l ng c a kh u ph n thí nghi m (%/DM) 22

B ng 9: Thành ph n hoá h c c a th c n dùng trong thí nghi m (%DM) 27

B ng 10: L ng th c n d ng ch t và n ng l ng tiêu th c a c u trong thí nghi m .28

B ng 11: T l tiêu hóa các d ng ch t, cân b ng nit và t ng tr ng c a c u thí nghi m 32

B ng 12: Hàm l ng pH, NH3-N và axit béo bay h i th i i m 0 và 3 gi d ch d c c a c u trong thí nghi m 35

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 1: C u trong thí nghi m 21

Hình 2: C lông tây và bìm bìm trong thí nghi m 23

Hình 3: Urê và bã bia dùng trong thí nghi m 23

Hình 4: L i và nylon h ng phân và n c ti u .23

Hình 5 : L y d ch d c c a c u 24

Hình 6: M u n c ti u 25

DANH SÁCH BI U

Trang

Bi u 1: L ng DM tiêu th c a c u trong thí nghi m 29

Bi u 2: ng CP tiêu th c a c u trong thí nghi m 29

Bi u 3: L ng NDF tiêu th c a c u trong thí nghi m 30

Bi u 4: ng l ng trao i c a c u trong thí nghi m 30

Bi u 5: ng DM ng ng m c bìm bìm c a c u trong thí nghi m 33

Bi u 6: L ng CP ng ng m c bìm bìm c a c u trong thí nghi m 34

Bi u 7: L ng axit béo bay h i th i i m 3 gi c a c u trong thí nghi m 36

TÓM L C

M t thí nghi m c b trí b ng hình vuông latin v i 4 nghi m th c, 4 giai o n trên

4 c u c có tu i trung bình 6 tháng tu i Các nghi m th c bao g m s thay th 0,

và 7,57 cho các nghi m th c BB0, BB10, BB20 và BB30 và s khác bi t gi a cácnghi m th c có ý ngh a th ng kê (P<0,05) L ng nit tích l y (g/con/ngày) c a cácnghi m th c BB0, BB10, BB20 và BB30 t ng ng v i 8,96, 9,68, 10,2 và 12,1g/ngày và s khác bi t là có ý ngh a th ng kê (P<0,05) Các ch tiêu d ch d c có xu

ng c i thi n t t khi gia t ng s thay th bìm bìm T ng tr ng c a c u là 123, 134,

135 và 128 g/ngày t ng ng các nghi m th c BB0, BB10, BB20, BB30, ch a tìm

th y s khác bi t gi a các nghi m th c (P>0,05)

Qua thí nghi m, chúng tôi có th k t lu n r ng – s thay th bìm bìm trong kh u

ph n làm cho l ng th c n, t l tiêu hóa và các thông s d ch d c c c i thi n.Chúng ta có th thay th bìm bìm trong kh u ph n nuôi c u ng tr ng

k , nên nhi u n c cây th ng c tr ng làm c nh, cho leo lên nh ng t m phên

d ng ng ho c trên b rào, nhìn vào r t p và vui m t Nh t B n, bìm bìm làcây c nh r t c a chu ng, ng i ta ã ti n hành lai gi ng, t o ra g n tr m lo ibìm bìm khác nhau (S c kh e và i s ng, 2011) Bìm bìm m c hoang kh p n i

c ta, th ng th y trong các b i r m, ven ng Tuy nhiên, n u xét v ph ng

di n dinh d ng, bìm bìm nhi u x (44,0%), nhi u m (17,9%), d tiêu hóa, là lo i

th c n th , c u r t yêu thích (Nguy n V n Thu, 2011)

Tuy nhiên, các nghiên c u v nh h ng c a các m c bìm bìm lên s t ng

tr ng và kh n ng t n d ng th c n trong kh u ph n c a c u ch a c nghiên c uBSCL

Xu t phát t yêu c u trên, chúng tôi ti n hành tài: “ nh h ng c a các m c bìm bìm (Operculia turpethum) trong kh u ph n trên kh n ng t n d ng th c n,

s tích l y m và các thông s d ch d c c a c u Phan Rang giai o n t ng

tr ng” nh m tìm ra các m c bìm bìm thích h p trong ch n nuôi c u, ây là c

s c i ti n ch nuôi d ng, ch m sóc cho c u nuôi l y th t xu t cho nh ngnghiên c u ti p theo v m c bìm bìm phù h p v i s t ng tr ng c a c u trong

t ng giai o n phát tri n, t ó áp d ng vào th c t s n xu t ch n nuôi

CH NG 2: C S LÝ LU N

2.1 S L C V CÁC GI NG C U

C u Phan Rang: C u Phan Rang thu c l p ng v t có vú (Mamanila), b gu c

ch n (Artiadactyla), phân b nhai l i (Ruminantia), phân h dê c u (Capia Rovanae).

C u Phan Rang là gi ng c u c du nh p vào n c ta t hàng tr m n m nay mà

tr c h t là vào Phan Rang (nay thu c t nh Ninh Thu n) T m vóc trung bình, con

c tr ng thành n ng kho ng 45 Kg, con cái tr ng thành n ng kho ng 40 Kg

Tr i qua nh ng i u ki n khí h u n ng nóng g n nh quanh n m, d i s tác

ng c a ch n l c t nhiên và nhân t o, gi ng c u Phan Rang ã thích nghi t t v i

i u ki n sinh thái c a các t nh Trung b Hi n nay Ninh Thu n là t nh nuôi c u nhi u

nh t, k n là Bình Thu n, ng Nai, Bình D ng T i BSCL, c u Phan Rangthích nghi và sinh tr ng, phát tri n t t, B n Tre là t nh nuôi nhi u c u nh t, k

ti p là các t nh Trà Vinh, C n Th , Ti n Giang, Tây Ninh C u Phan Rang d nuôi,sinh s n kho ng hai n m ba l a, nuôi con gi i, ít b nh t t

C u Dorper: Gi ng c u này c t o ra t nh ng n m 1930 c Nam Phi t c ucái gi ng Blackhead Persian và c u c gi ng Dorset Horn, tao ra gi ng c u t ng

tr ng nhanh và qu y th t t t nh t i u ki n ch n nuôi qu ng canh Ch ng trìnhnày ã t o ra c u Dorper u có lông màu tr ng và en Gi ng này có kh n ng sinh

s n t t Gi ng này c a vào Úc vào n m 1996 và chúng ã có ti m n ng pháttri n th tr ng th t trong n c Úc và xu t kh u Gi ng này c nh p vào Vi t Namtrong nh ng n m g n ây là gi ng c u Dorper u tr ng Nuôi Vi t Nam gi ng c unày có kh n ng t r ng lông, thích nghi khá t t i u ki n nuôi d ng và sinh s n t t

i u ki n t i Phan Rang, Ninh Thu n C u c tr ng thành thu n Dorper có th

t 90 – 120 Kg và c u cái là 50 - 80 Kg, qu y th t c u có c u trúc và s phân ph i

m t t Gi ng này thích nghi t t v i vùng khô h n

C u White Suffolk: ây là gi ng c u Úc nuôi v i m c tiêu là s n xu t th t C unày có lông toàn tr ng c th , chân và u, c u có thân hình tròn tr a, th hi n

kh n ng cho th t t t Gi ng này c t o ra t công trình t o gi ng c a ông E.Robert t nh ng n m 1970 t i tr ng i H c New South Wale, Úc Gi ng này cótính thích nghi cao v i các môi tr ng m i, n ng su t th t cao, ch t l ng qu y th t

t t Trong i u ki n nuôi t t Úc có kh n ng t 35 -36 Kg khi t 14 tu n tu i

Gi ng c u này c gi i thi u vào nh m c i thi n và nâng cao su t th t c a c u a

ph ng Vi t Nam B c u cho th y có kh n ng t o con lai cho n ng su t th t

t t trong u ki n Vi t Nam

2.1.1 V c m ngo i hình:

a s c u Phan Rang có s c lông tr ng (80 %), m t s ít có s c lông nâu tr ng ho cnâu en (20 %) Toàn thân c u ph m t l p lông, trong ó lông ph n mông h i dài(t 11 - 12 cm) u, c c u ng n, m i dô, ng c sâu và n , b ng to g n, mông n

C u Phan Rang không có s ng, 4 chân nh và khô Vú nh và treo, núm vú ng n.

2.1.2 V c m sinh tr ng:

C u sinh tr ng nhanh, nhanh nh t t lúc s sinh n 1 tháng tu i (169 g/ngày), sau

ó t c sinh tr ng ch m d n (86,7 - 137 g/ngày)

Kh n ng sinh tr ng c a c u Phan Rang c th hi n qua B ng 1

ng 1: Kh n ng sinh tr ng c a c u Phan Rang

Ngu n: Lê ng nh và Lê Minh Châu, 2005

% sinh ôi 21 con chi m 17,5 % và sinh ba có 8 con chi m 6,7 % Nh v y

c u sinh ôi và sinh ba chi m g n 25 %, trong lúc n là 75,8 %, t l m n

nh v y là t m c trung bình so v i các gi ng c u th t khác (Lê ng nh

và Lê Minh châu, 2005)

Tu i ng d c l n u:

Tu i ph i gi ng:

Chu k ng d c:

Th i gian mang thai:

S con sinh ra/ :

1,40 l a 1,70 l a

Ngu n: Lê ng nh và Lê Minh châu, 2005.

2.1.4 T p tính sinh h c c a c u:

T p tính b y àn: c u th ng s ng t p trung thành b y àn Vi c di chuy n và tìm

ki m th c n th ng theo b y, bán kính ho t ng cách chu ng không xa (th ng

i 500 m) Khi i n, c b y c u l l t kéo nhau i theo s h ng d n c a con

u àn Con u àn không nh t thi t ph i là con c u c to nh t trong b y, mà ó

có th là m t con c u cái, ho c m t con tr ng thành nào ó t ra rành r ng i

l i v

N u ta ch nuôi m t con c u n l , hay vì m t lý do nào ó ta tách h n m t con rakhi àn nh t riêng, con c u ó s be be la h t khan c , và t ra bu n bã khôngmàng n chuy n n u ng, ít ra c ng vài ba ngày u (Vi t Ch ng, 2004) Tính hi nlành: c u là v t nuôi hi n lành, không qu y phá, tính tình i m m, g n g i v i con

ng i, r t hi m khi th y c u xung t v i nhau

Thích n i cao ráo: trông àn c u ch m ch p nh ng trèo leo r t gi i Chúng thích

i cao ráo, tránh vùng m th p C u r ng có kh n ng leo trèo lên nh ng d c núi cheoleo và thích ngh ng i vùng cao ráo, mát m

C u nhà khi ch n th ngoài ng, gi a bu i no nê, chúng c ng tìm n nh ng t ng

á cao hay nh ng mô t, s n i n m ngh Chu ng nuôi c u có sàn cao m ithích h p v i cách s ng c a chúng Trong tr ng h p nuôi v i b y àn l n, t i v

nh t t m vào khu t r ng, thì khu t ó c n ph i cao ráo và s ch s m i t t.

T p tính n u ng: c u là loài ng v t n t p, có kh n ng s d ng h u h t các lo i

th c n thô xanh, nhi u ch t x C u có c u t o môi m ng, linh ho t nên ngoài vi c

g m c chúng còn có kh n ng b t các lo i lá cây, hoa, thân cây b i, cây h uthân g h t dài C u thích n cao t 0,5 m tr xu ng, n ch m ch , không b phí

th c n Khi nuôi nh t trong chu ng thì c trong máng c c u ng n r t t t n,chúng không s c s o, không vung v y h t nh cách n c a dê Ngoài ra, c u còn có

kh n ng ch u khát r t gi i

2.2 S TIÊU HÓA GIA SÚC NHAI L I

2.2.1 Sinh lý tiêu hóa

Gi ng nh trâu bò, d dày c a c u c ng có 4 túi (túi d c , túi d t ong, túi d lásách, túi d múi kh ) Trong ó 3 túi là: d c , d t ong, d lá sách không ti t ra

d ch tiêu hóa S tiêu hóa th c n ch y u x y ra d c và d t ong, do h sinh

v t m trách c u tr ng thành, d c chi m th tích kho ng 80 % th tích ddày, ây là n i lên men chính D ch d c là môi tr ng thu n l i cho vi sinh v t d

c phát tri n (pH = 8), có c i u này vì n c b t c a c u là dung d ch m cótính ki m, ch a nhi u ion Na+, NH4+, … trung hòa axit sinh ra do quá trình lên men

c a vi sinh v t Nhi t trong d c là 38 – 410C, m 80 – 90 % D c có môi

tr ng y m khí, n ng ôxi nh h n 1 % (Nguy n Thi n và inh V n Bình,2007)

Vi sinh v t tr c tiên s d ng l ng ng hoà tan và tinh b t có trong th c n làmngu n n ng l ng sinh tr ng và phát tri n, sau ó chúng b t u công phá ch t

có trong th c n (Hoàng V n Ti n et al., 1995).

Th c n sau khi c vi sinh v t lên men tiêu hóa, m t ph n chúng s s d ng chochính b n thân chúng, ph n khác s c chuy n xu ng d t ong, r i d lá sáchsau cùng là d múi kh cung c p cho v t ch M t khác xác vi sinh v t khi trôi

xu ng d múi kh , ru t non c ng s c tiêu hoá cung c p ngu n n ng l ng

và ch t m cho c th v t ch

Nh ng thành ph n th c n hòa tan nhanh trong dung môi trung tính (neutral detergen solubles: NDS) h u nh c lên men hoàn toàn trong d c , nh ng thành

ph n ó ch y u là: protein, c u trúc không ph i là carbohydrate, …

S tiêu hóa th c n xanh c k t h p v i nitrogen c a kh u ph n n vào và lo i

th c li u c a th c n xanh N u th c n xanh có hàm l ng protein t 6 – 8 % thìtiêu hóa cao, vì nó s n sàng cung c p nhu c u nitrogen cho vi sinh v t d c

(McDonald et al., 2002).

2.2.2 c m lên men vi sinh v t d c

Vi sinh v t d c có kh n ng lên men carbohydrate, phân h y th c n t o ra cácaxit béo bay h i, metan, khí carbonic và n ng l ng cung c p cho s sinh tr ng vàphát tri n c a vi sinh v t H vi sinh v t s ng trong d c g m: nguyên sinh ng

v t, vi khu n và n m

2.2.2.1 Nguyên sinh ng v t (Protozoa)

Protozoa có trong d c c a c u b t u t khi c u n th c n là th c v t khô

Nh ng ngày u sau khi sinh, d c c u không ch a protozoa H u h t cácprotozoa có m t trong d c c u là k khí, chúng có kh n ng phân gi i ch t x cótrong th c n Tuy nhiên, c ch t chính c a chúng là ng và tinh b t

S l ng protozoa thay i tu theo cách th c nuôi d ng, kh u ph n n Khi tacho con v t n kh u ph n ch a nhi u th c n x , ít ch t ng hòa tan thì m t protozoa th p (d i 100.000 con/ml d ch d c ) Trái l i, kh u ph n n có nhi utinh b t và ng, m t protozoa có th lên n 4.000.000 con/ml d ch d c Khi

qu n th protozoa cao có th t t i 70 % sinh kh i vi sinh v t trong d ch d c và

vi khu n ch có 30 % (Preston và Leng, 1991)

Protozoa có m t trong d c c chia làm 2 lo i chính: Entodineomorphs (ch y u

là Entodinia spp) và Holotrich (ch y u là Isotricha ho c Dasytricha spp) M t vài

lo i protozoa có kh n ng phân gi i cellulose, nh ng c ch t chính là ng và tinh

b t, chúng s c h p thu nhanh chóng và d tr d i d ng polydextran, ây là

d ng s c huy ng ra theo nhu c u cung c p n ng l ng cho duy trì và sinh

Khi m t protozoa trong d c cao, m t t l l n vi khu n b protozoa n và tiêuhóa Tr ng h p nhóm Entodinia nhi u (kho ng 2 tri u con protozoa/ml d ch d

c ) thì t t c vi khu n t do trong d ch d c s b n m t i, chi m kho ng 30 %

t ng l ng sinh kh i (Coleman, 1975)

2.2.2.2 Vi khu n (Bacteria)

Thông th ng, vi khu n chi m ph n l n trong h sinh v t d c , m t t 1010 –

1011 con/ml d ch d c (Nguy n V n Thu, 2009) Vi khu n có trong d c bao g m:

vi khu n t do trong d ch d c (chi m kho ng 30 %), vi khu n bám vào các m u

th c n (chi m kho ng 70 %), vi khu n trú ng n p g p bi u mô, vi khu n bámvào protozoa (ch y u là lo i sinh khí metan)

Do th c n liên t c c chuy n kh i d c , vì th ph n l n vi khu n bám vào th c

n s b tiêu hóa i Do v y, s l ng vi khu n d ng t do có trong d ch d c là

r t quan tr ng xác nh t c công phá và lên men th c ãn

Vi khu n có nh ng nhóm chính sau ây:

Nhóm vi khu n phân gi i carbohydrate không ph i là ch t x (NFC): s l ng c achúng s t ng khi ta cho gia súc n kh u ph n giàu carbohydrate d lên men (nh :tinh b t, ng, glucose, …) có t th c n h t, c , c xanh t i, r m t ng, …

Nhóm vi khu n lên men lactic: chúng có tác d ng lên men ng, chúng phát tri n

r t nhanh khi d c ch a ít streptococcus Vi khu n lactic chi m u th khi kh u

ph n n giàu c khô, ho c th c n tinh

Nhóm vi khu n phân gi i ch t x : chi m t l nh (d i 10 %) so v i t ng s vikhu n T i d c , ch t x c tiêu hóa nh men phân gi i ch t x c a vi khu n

phân gi i x (Cellulolytic bacteria) s ng d c ti t ra Các lo i vi khu n này phân

gi i c cellulose, hemicellulose và c pectin i u này có ý ngh a r t l n i v i

s lên men ch t x loài nhai l i

Nhóm vi khu n phân gi i ch t ch a nitrogen: bao g m Butyrivibro, Bacteroides, Streptococcus, Selenomas, Clostridium, Lachnospira va Borrelia Trong ó, có nh ng

loài có ho t ng phân h y cellulose, xylanose, pectinose, amylose và saccarose r t

m nh có trong th c n Các vi khu n này có kh n ng phân h y protein có trong th cn

2.2.2.3 N m (Phycomyces)

Trong t t c các lo i n m y m khí có m t trong d c , chúng ta có th chia ra làm 5

loài, bao g m: Neocallim, Piromyces, Caecomyces, Orpinomyces, Anaeromyces

c phân gi i m nh thành NH3(Preston và Leng, 1991)

Do v y “kho” NH3 là tr ng tâm cho các nghiên c u v trao i nitrogen trong d

c N ng NH3 trong d ch d c òi h i m b o t i a cho vi sinh v t t ng

tr ng Trong phòng thí nghi m, n ng NH3 có giá tr t i thi u là 20 – 50 mg

NH3/lít d ch d c (Nguy n V n H n, 1998) th c n c phân gi i t i a b i

vi sinh v t d c , nhu c u t i thi u v n ng NH3 trong d c cao h n khi kh u

ph n n có ch t l ng th p, n ng NH3 nên kho ng 60 – 100 mg/lít (Oosting và

Waanders, 1993).

Theo Leng và Nolan (1984), các kh u ph n th c n khác nhau có nh h ng n

m c NH3 thích h p, n ng NH3 cao nh t có th t m c 150 – 200 mgNH3/lít d ch

d c

Thi u NH3 d n n gi m hi u qu c a h vi sinh v t s ng trong d c m c dù con

ng t ng h p axit amin vi sinh v t d c ch a c xác nh rõ Tuy nhiên,

ng i ta th y r ng: NH3 óng vai trò quan tr ng cho vi c t ng h p có hi u qu axitamin và protein vi sinh v t T c t ng h p c a vi sinh v t cao nh t n ng

NH3 t 5 – 8 mgN/100ml d ch d c (Satter và Styler, 1974)

2.2.2.5 Vai trò c a pH trong d c

C ng ng vi sinh v t d c ch u nh h ng b i l ng n c b t Môi tr ngtrung tính d c luôn luôn c duy trì m b o cho s t n t i c a vi sinh v t.Môi tr ng d c thu n l i cho s phát tri n c a vi sinh v t là môi tr ng trungtính (pH = 6,5 – 7,4), t ng i n nh nh tác d ng trung hòa axit sinh ra do quátrình lên men c a n c b t Các mu i phosphat và bicarbonate trong n c b t cótác d ng là ch t m (Nguy n Thi n và inh V n Bình, 2007)

N u pH d c th p, s l ng vi khu n cellulose, amylose và m t s l n protozoa

b ch t i và c chuy n n túi sau Khi pH d c th p, CO2 s tách ra kh idung d ch và tích t túi vùng l ng, sau ó CO2 và CH4 s c th i ra ngoài qua

i Khi pH cao, ph n l n CO2 s n sinh trong quá trình lên men s c h p thu,sau ó th i ra bên ngoài theo ng ph i

2.2.3 Tác ng t ng h c a vi sinh v t d c

Vi sinh v t d c , c trong th c n và trong bi u mô d c k t h p v i nhau trongquá trình tiêu hóa th c n, chúng cùng nhau tiêu hóa các lo i th c n mà không

ho t ng riêng l m t mình, loài này phát tri n trên s n ph m c a loài kia

Trong i u ki n bình th ng gi a vi khu n và protozoa c ng có s c ng sinh, c

bi t là trong tiêu hóa x Tiêu hóa x m nh nh t khi có m t c vi khu n vàprotozoa Protozoa nu t và tích tr tinh b t, h n ch t c sinh axit lactic, h n ch

gi m pH t ng t nên có l i cho vi khu n phân gi i x

Tuy nhiên gi a các nhóm vi khu n khác nhau c ng có s c nh tranh sinh t n v inhau Khi gia súc n kh u ph n giàu tinh b t nh ng nghèo protein thì s l ng vikhu n phân gi i cellulose gi m làm cho t l tiêu hóa x th p M t khác, khiprotozoa n và tiêu hóa vi khu n s làm gi m t c và hi u qu chuy n hóa protein

trong d c Lo i b protozoa s làm t ng s l ng vi khu n trong d c (T R.Preston and R A Leng, 1987).

2.2.4 S tiêu hóa th c n

2.2.4.1 Tiêu hóa x

Cellulose và hemicellulose là thành ph n chính c a t bào th c v t, chúng liên k t

v i lignin t o thành polyme b n v ng v lý h c và hoá h c M t n v cellulose

g m hai phân t glucose, cellulose nguyên ch t là m t chu i các cenlobiose l p i

l p l i b i các liên k tβ - 1,4 Nh v y cellulose nguyên ch t g m các ng nglucose

Kho ng 80 % cellulose và hemicellulose c phá v b i protozoa Protozoa phá

v màng cellulose ngoài vi c t o i u ki n cho vi khu n lên men cellulose còn t o

i u ki n l ra các thành ph n d ng ch t bên trong t bào th c v t nh tinh b t,

ng, protein

M t ph n cellulose c protozoa n t o n ng l ng s ng cho b n thân chúng.Protozoa c ng có th tiêu hoá c m t ph n cellulose Ch y u cellulose vàhemicellulose c len men b i vi khu n t o ra các axit béo bay h i cung c pcho v t ch

2.2.4.2 Tiêu hoá tinh b t và ng

Vi khu n và protozoa phân gi i tinh b t thành polysaccharide, glycogen, aploectin,các s n ph m này c lên men t o thành axit béo bay h i

ng (disaccharide, monosaccharide,…) m t ph n s n có th c n, m t ph n

c t o thành t s lên men phân gi i cellulose và hemicellulose… Các s n ph m

ng c ng c lên men t o thành axit béo bay h i và m t ít axit lactic

N u l ng axit lactic nhi u s làm gi m pH d c , c ch ho t ng c a vi sinh v t,gây nhi m c axit lactic

S n ph m cu i cùng do vi sinh v t lên men cellulose, hemicellulose, tinh b t và

ng là axit béo bay h i và m t ít béo có m ch carbon dài nh acid valeric, axitcaproic,…và các khí th (CO2, H2, N2, O2,…) C ng hình thành axit béo bay

i m nh (có th t 4 lít/ngày)

Các axit béo bay h i c h p thu, m t ph n n gan oxy hóa t o thành n ng l ngcho c th , m t ph n n các mô bào (nh t là mô tuy n s a)

2.2.4.3 Tiêu hoá protein

Protein c phân gi i thành peptiol và axit amin b i men proteaza và menpeptidaza c a vi khu n Ph n l n các axit amin ti p t c b vi khu n lên men bi nthành NH3, axit béo bay h i Sau ó vi sinh v t d c t ng h p protein và axit amin

cho c th chúng t NH3 S tiêu hoá protein d c ã t o ra m t l ng l n NH3cho môi tr ng lên men c a vi sinh v t.

Ngoài ra các h p ch t phi protein trong th c n nh các axit amin, amid,nitrat c ng cung c p m t ngu n áng k NH3 Hàm l ng NH3 trong d c r tquan tr ng, chúng quy t nh n quá trình lên men phân hu x và các h p ch tcarbonhydrate khác M t ph n protein và axit amin tuy hoà tan trong d c nh ngkhông b phân hu d c mà c i xu ng d múi kh và ru t non Ph n proteinnày c g i là protein “thoát qua” (bypass protein)

Nhi u tài li u ã xác nh gia súc nhai l i có th s d ng 25 - 35 % nit trong kh u

ph n, t ngu n m phi prôtein mà gia súc v n phát tri n t t (Bùi c L ng và ctv,

1995) Hi n nay urê c s d ng r ng rãi nh t cho gia súc nhai l i V i nh ng

kh u ph n nghèo protein nh ng có nhi u x mà c b sung m t l ng r nghay th c n tinh thích h p, hi u qu s d ng protein khá rõ r t Có th s d ng so

a, urê, bánh d u bông v i làm th c n b sung m cho bò, nh t là trong ch nnuôi bò th t (Nguy n Th an Thanh, 2007)

2.2.4.4 Tiêu hóa ch t béo

Lipid c a th c v t r t d b th y phân trong d c b i ennzym lipase c a vi khu n t othành axit béo và ti p t c lên men t o thành axit béo bay h i Ph n l n axit béo caophân t là các axit béo không no và d tách ra nh acid oleic, acid linoleic Chúng

c h p thu trong d c và c vi sinh v t hydro hóa, khi ó m t l ng l n axitbéo s b bi n i thành axit bão hòa (ch y u là axit stearic và axit palmitic) ch

c h p thu ru t non

2.2.5 S h p thu các d ng ch t gia súc nhai l i

2.2.5.1 H p thu các axit béo bay h i (VFA:Volatile fatty acid )

Các axit béo bay h i ch y u là axit acetic, axit propionic, axit butyric và m t

ng nh các axit khác (izobutyric, valeric, izovaleric) Các axit này c h p thuqua vách d c vào máu và là ngu n n ng l ng chính cho v t ch Chúng cung c pkho ng 70 - 80 % t ng s n ng l ng c gia súc h p thu T l gi a các axit béobay h i ph thu c vào b n ch t c a các lo i glucid có trong kh u ph n

Axit béo bay h i c h p thu b ng cách khuy ch tán qua vách d c Kho ng 25 %

c h p thu ph n sau d c Vì l ng này r i kh i d c cùng v i th c n

pH c a d ch d c có nh h ng l n t i s h p thu các axit béo bay h i, các nhàkhoa h c ã ch ng minh r ng pH = 6,4 trong d c có c anion c a axit béo và caxit béo t do Khi pH cao h n t 7,0 - 7,5 t c h p thu các axit béo gi m rõ r t,

i u ó ph thu c vào H+ có l liên quan v i s l ng t ng i c a axit béo

d ng không phân li Các tác gi nh n th y r ng ngay n t n 24 - 48 gi sau khi n,hàm l ng axit béo bay h i trong máu t nh m ch c a v n còn cao h n trong máu

ng m ch.

2.2.5.2 H p thu amoniac

Amoniac c gi i phóng t ngu n nit protein và phi protein b i vi sinh v t d c s

c h p thu m t ph n ngay d dày tr c T c h p thu amoniac ph thu c vào

ch s pH môi tr ng ki m s h p thu ti n hành nhanh h n môi tr ng axit

N u d th a amoniac s c h p thu vào máu a n gan gan amoniac

s c t ng h p thành urê, l ng urê này m t ph n nh s c bài ti t qua n c

ti u, m t ph n l n i vào tuy n n c b t và c nu t xu ng d c tr thành ngu ncung c p nit cho vi sinh v t

2.2.5.3 S h p thu urê

Urê c a kh u ph n ho c theo n c b t vào d c c ng nh urê c chuy n t máuqua vách d c b phân gi i nhanh chóng b i urease c a vi khu n thành amoniac vàkhí carbonic nên n ng c a urê trong d c gi m rõ r t Trong i u ki n nuôi

ng bình th ng, d c không th y có urê ho c ch có m t ít nh ng khi cho nurê thì 20 - 48 phút u trong d c có nhi u urê ch a phân gi i, sau ó urê gi m

d n, sau 75 - 80 phút th ng ch còn th y d u v t ho c m t l ng không quá vàimg/100ml

2.2.5.4 H p thu glucose

Lên men th c n trong d c là lên men các ng hòa tan, tinh b t trong kh u ph n

nh ng l ng glucose h p thu c ch b ng m t ph n nh so v i l ng glucosetrong th c n Ph n l n tinh b t có kh n ng kháng v i s lên men c a d c và

ph n còn l i s c chuy n xu ng tiêu hóa ph n d i b máy tiêu hóa và c

h p thu t i ó

2.2.5.5 H p thu các ion và các vitamin

Tính n nh t ng i c a các thành ph n ion trong d c c duy trì nh s h pthu nhanh c a các ion vô c và s chuy n n c t máu vào d c Khi áp su t th m

th u c a d ch d c v t kh i m t m c n nh còn n u áp su t th m th u l i th p

n m c này thì m t quá trình ng c l i x y ra

S h p thu các vitamin nhóm B d c , các nhà khoa h c cho r ng, trong i u ki nnuôi d ng bình th ng không có s h p thu vitamin nhóm B vì vitamin trong d

c là m t trong nh ng thành ph n c a th vi sinh v t và nó không tr ng thái tdo

2.2.5.6 H p thu và chuy n ng c axit amin t máu vào d c

a s các nhà nghiên c u u i n k t lu n r ng axit amin có th c h p thu txoang d c vào máu và s h p thu này là m t trong nh ng con ng xâm nh pnit vào c th t ng tiêu hóa, tr c khi l ng axit amin trong máu t nh m ch d c

có ít h n so v i máu ng m ch, nh v y s h p thu các axit amin ph thu c vào

m c c a chúng trong d c

2.3 S L C V CÁC THÔNG S MÔI TR NG D C

2.3.1 Vai trò c a NH 3 trong quá trình lên men d ch d c

Theo Preston & Leng (1987), thì NH3 trong d c bao g m các protein, peptid, axitamin và các nguyên li u nit hòa tan khác Urê, axit uric và nitrate c chuy nhóa nhanh chóng thành NH3urê, axit uric và nitrate c chuy n hóa thành NH3trong d c Các axit nucleic trong d c có l c ng c phân gi i r t m nh thành

NH3. N ng NH3 trong d ch d c òi h i m b o t i a cho vi sinh v t t ng

tr ng trong phòng thí nghi m có giá tr t i thi u 20-50 mg/lít d ch d c th c

n c phân gi i t i a b i vi sinh v t d c nhu c u t i thi u n ng NH3trong

d c cao h n m c t i thi u kho ng 60 - 100 mg/lít (Oosting & Waanders, 1993).Theo Leng & Nolan (1984), các kh u ph n th c n khác nhau có nh h ng n

c Môi tr ng trung tính d c luôn c duy trì do pH c a d c c i u

ch nh liên t c b i quá trình trên

Ði u ki n pH d c là k t qu th hi n t s t ng tác c a quá trình lên men vi sinh

v t v i c ch t và c xem nh là c s nh n nh v s thay i s l ng visinh v t d c T l tiêu hóa (TLTH) th c n có liên h n pH, khi

pH 5,8 TLTH ch t h u c (OM), vách t bào (NDF) và m th p và t ng pH 6,2,

nh ng ch h i t ng pH 7,0 (Shaver et al., 1984) Ng i ta tính c khi t ng pH0,1 n v thì tiêu hóa ADF (x axit) t ng 3,6 n v S s nsinh axit acetic t ng pH 6,2 - 6,6 trong khi axit propionic và axit butyric ch t ngkhi pH 5,8 - 6,2 S hi n di n cao c a carbohydrate d hoà tan s gi m pH, do stích l y axit béo bay h i cao trong th i gian ng n ch a k p h p thu t s lên men cáccarbohydrate hòa tan Nhi u tác gi cho th y pH thay i theo th i gian sau khi cho

n (Van Soest, 1991; Kanjanapruthipong & Leng, 1998) Nhìn chung gia súc nnhi u th c n h n h p d d n n s h th p pH d ch d c h n th c n thô

Ho t l c c a vi sinh v t phân gi i x t m c t i u khi pH d c b ng kho ng 6,8 và

s gi m rõ r t khi pH d c xu ng d i 6,2 B sung quá nhi u th c n tinh vào kh u

ph n có th làm gi m ho t l c phân gi i x do axit béo bay h i c sinh ra nhi u

và nhanh làm gi m t ng t pH d c Do v y, trong tr ng h p b sung th c n

c n ph i cho n u n tránh gi m t ng t pH d c (Nguy n Xuân Tr ch,2004)

2.3.3 Axit béo bay h i

Các axit béo bay h i, ch y u là axit axetic (C2), axit propyonic (C3), axit butyric (C4)

và m t l ng nh các axit khác (izobytyric, valeric, izovaleric) Các axit béo bay h inày c h p thu qua vách d c vào máu và là ngu n n ng l ng chính cho v t ch Chúng cung c p kho ng 70 - 80 % t ng s n ng l ng c gia súc nhai l i h p thu.Trong khi ó gia súc d dày n l y n ng l ng ch y u t glucoza và lipit h p thu

ru t T l gi a các aixit béo bay h i ph thu c vào b n ch t c a các lo i glucoza cótrong kh u ph n

Các axit béo bay h i c sinh ra trong d c c c th bò s a s d ng vào các

m s n nh n ng glucoza huy t và tham gia vào trao i chung c a c th

ng glucoza c bò s a s d ng ch y u làm ngu n n ng l ng cho các ho t

ng th n kinh, nuôi thai và hình thành ng lactoza trong s a M t ph n nh axitlactic sau khi h p thu qua vách d c c chuy n hóa ngay thành axit lactic và có

th c chuy n hóa ti p thành glucoza và glycogen

Axit butyric(CH3CH2CH2COOH): c chuy n hóa thành bêta-hydroxybutyric khi iqua vách d c , sau ó c s d ng nh m t ngu n n ng l ng b i m t s mô bào,

c bi t là c x ng và c tim Nó c ng có th c chuy n hóa d dàng thành ceton

và gây c h i cho bò s a khi có n ng h p thu quá cao Ho t ng lên men gluxit

c a vi sinh v t d c còn gi i phóng ra m t kh i l ng kh ng l các th khí, ch

y u là CO2 và CH4 Các th khí này không c bò s a l i d ng, mà chúng u

c th i ra ngoài c th thông qua ph n x h i

Tùy theo vào kh u ph n, th i gian di chuy n th c n và pH trong d c mà axit béobay h i thay i 70 - 150 mM/lít Axit acetic chi m t l cao nh t 70 % trong t ng saxit béo bay h i Ð i v i th c n là th c v t ch a thành th c axit acetic th p và

axit propionic cao (McDonald et al., 1995) Các lo i axit béo m ch dài có giá tr

cung c p n ng lu ng cao cho v t ch do vì chúng gi i phóng nhi u n ng l ng

d ng ATP Axit béo bay h i c h p thu ch y u t i d c , d t ong và n ng axit béo bay h i d c cao h n kho ng 47 % so v i d lá sách Ð i v i m t s lo i

th c n giàu ng thì s n ph m lên men t i d c có s n sinh ra m t l ng axitlatic và s hi n di n c a nó v i n ng cao trong máu gây ra s m t ki m soát

ch c n ng h p thu c a d c

Vài gi sau khi bò n m t l ng axit béo bay h i trong d c b t u t ng do k t

qu lên men th c n d c Vi c s n sinh ra axit béo bay h i cao nh t thông

th ng xu t hi n trong d c 2 n 3 gi sau khi n kh u ph n có nhi u th c n tinh

và 4 – 5 gi v i kh u ph n có nhi u th c n thô Axit béo bay h i s n sinh ra trong

d c th ng c h p thu ngay và t ng lên trong máu M t khi axit béo bay h itrong máu t n m t ng ng nh t nh thì ngon mi ng c a con gia súc gi m

Ng ng này cao hay th p ch u nh h ng c a nhu c u n ng l ng c a con v t.Axit béo bay h i ti p t c c h p th và chuy n hóa b i t bào, do v y khi l ngaxit béo bay h i trong máu gi m thì ngon mi ng c a con gia súc s l i t ng lên

Vì t c s n sinh axit béo bay h i trong d c khi cho n th c n thô th p nên c

ch này ít có nh h ng tr c ti p n l ng thu nh n th c n thô

2.4 NHU C U DINH D NG C A C U

Nhu c u dinh d ng c a gia súc là n n t ng m b o cho quá trình sinh tr ng, pháttri n và ho t ng c a con v t, ng th i t o ra n ng su t th t, s a cho con ng i.Cho nên c n cung c p y và h p lý nhu c u dinh d ng cho gia súc thu l i

hi u qu kinh t cao thông qua vi c cân i các nhu c u: v t ch t khô, protein,

c, cùng các d ng ch t khác.…

2.4.1 Nhu c u v t ch t khô

Kh i l ng th c n n vào là l ng th c n mà gia súc n v i i u ki n c n t

do ây là m t trong nh ng y u t có ý ngh a quan tr ng trong vi c xác nh hi u

qu ch n nuôi L ng th c n n vào c a c u s thay i tu thu c vào gi ng,

ng s n xu t, tình tr ng s c kho c a con v t, c a và môi tr ng ch n nuôi

C u cái t kh i l ng v t ch t khô n vào trong ngày kho ng 3 n 4,5 % tr ng l ng

th , c u c t 36 n 73 Kg thì kh i l ng v t ch t khô n vào h ng ngày kho ng

3 n 4 % tr ng l ng c th (Lê ng nh và Lê Minh Châu, 2005).

V n c n l u ý khi tính toán l ng th c n n vào ta c n chú ý n quá trình pháttri n c a cây c th c v t là th c n c a gia súc Vì màng t bào th c v t cây c s

d y thêm theo tu i Do ó, l ng x t ng lên nh t là x khó tiêu hóa t ó d n n

kh n ng tiêu hóa lo i th c n này s gi m

T l protein/n ng l ng th p có th ng n c n s n vào Nh ng hi u qu c a vi c bsung nitrogen có l i cho kh i l ng n vào, có th tác ng tr c ti p n tình tr ngnitrogen c a gia súc c ng nh ho t ng c a d c

Vi c cung c p cân i, y các ch t dinh d ng có trong th c n nh : m, n ng

ng, khóang, vitamin, ch t x s t ng hi u qu s d ng th c n, kích thích vi sinh

v t d c sinh tr ng và phát tri n t t s làm cho con v t t ng tr ng t t

ng 3: Nhu c u dinh d ng trong ngày cho t ng tr ng c a c u u ki n nhi t i

Th tr ng

( Kg)

ng tr ng bình quân trong ngày (g)

ng l ng trao i (MJ)

m thô (g)

m thô tiêu hóa (g)

th ng v t ch a 65 % n c N c trong c th v t non th ng cao h n v t già,

c trong c th con v t g y ít h n v t béo vì trong mô m ch a ít n c

Nhu c u n c c a con v t ph thu c vào l ng th c n n vào, hàm l ng n ctrong th c n, nhi t môi tr ng và các s n ph m t o ra

2.5 S L C V T L TIÊU HÓA TRÊN GIA SÚC NHAI L I

2.5.1 H s tiêu hóa bi u ki n

Trong dinh d ng gia súc có ch tiêu h s tiêu hóa hay còn g i là t l tiêu hóa Khigia súc n m t l ng th c n vào c th ph n l n các ch t có th s d ng c h pthu ng hóa Ph n còn l i không c tiêu hóa và h p thu s th i ra d i d ngphân H s tiêu hóa là ph n tr m ph n dinh d ng c tiêu hóa h p thu trong t ng

s th c n c c th tiêu th Vi c tính t l tiêu hóa th c s r t khó kh n trong

th c t , ng i ta ch s d ng h s tiêu hóa t ng i hay t l tiêu hóa bi u ki n

2.5.2 H s tiêu hóa th t

Các ch t h u c trong phân không ch là ph n không tiêu hóa h p thu trong th c n

mà còn bao g m các ch t do s n ph m c a quá trình trao i ch t sinh ra th i theophân M t ph n các ch t dinh d ng c h p thu nh ng không c s d ng choquá trình chuy n hóa trong c th gia súc mà c bài th i ra theo nhi u ngkhác Do ó t l tiêu hóa bi u ki n ph i c hi u ch nh l i, sau ó g i là h s tiêuhóa th t

2.6 ÁNH GIÁ T L TIÊU HÓA B NG PH NG PHÁP IN VIVO

Kh n ng s d ng x th c v t c a gia súc d a trên c u trúc c a ng tiêu hóa và

vi sinh v t c ng sinh, nh ng c ng c n ph i d a trên c u t o c a r ng, mi ng, tuy n

c b t và kích th c c a gia súc Ho t ng phân h y x có t ng quan r t ch t

ch v i tr ng l ng c th , th i gian gi l i th c n trong ng tiêu hóa có t ngquan ch t v i tr ng ng c th Udén và Van Soest (1984), Van Soest et al (1987)

c ng ch ra t l tiêu hóa c a x r t liên quan v i th i gian gi l i th c n trong

ng tiêu hóa Ph ng pháp in vivo ánh giá r t xác th c hi u qu s d ng th c

n c a gia súc, th c n c n vào gi l i trong ng tiêu hóa phân h y, ph n còn

l i th i theo phân

Ph ng pháp này ch a nêu c các ch t dinh d ng sau khi vào c th s i âu

và s d ng vào m c ích gì, nh ng nó c ng ã nêu c m i quan h gi a th c n

và con v t, ngh a là th c n sau khi vào c th con v t c tiêu hóa nhi u hay ít s

là c s so sánh các lo i th c n v i nhau Vi c xác nh t l tiêu hóa theo ph ngpháp này òi h i ph i thu nh t phân h ng ngày, xác nh l ng th c n tiêu

th h ng ngày cùng l ng phân th i ra, phân tích thành ph n th c n tiêu th vàphân th i ra s xác nh c t l tiêu hóa Ph ng pháp này cho m c t l tiêu hóa

bi u ki n chính xác, d dàng th c hi n trong i u ki n k thu t phòng thí nghi m

ch a th t y và áp d ng r ng rãi, ít t n chi phí tuy nhiên nó òi h i nhi u công

s c

2.7 TH C N TRONG THÍ NGHI M

2.7.1 C lông tây

Tên khoa h c: Bracharia multica

Lo i c thân bò trên m t t, r nhi u, thân dài 0,6 - 2,0 m, lá to b n, có lông Gi ng

c này có ngu n g c t Châu Phi Chúng thu c gi ng c a niên, giàu protein, d

tr ng, ch u c t m t Vi t Nam c lông tây c nh p tr ng Nam B t

m 1887 t i các c s nuôi bò s a, nay ã tr thành cây m c t nhiên kh p hai

mi n Nam B c (Nguy n Thi n, 2003) Sau 1,5 - 2 tháng tr ng thì có th thu ho ch l a

u T ó c kho ng 30 ngày thì thu ho ch c m t l n, tr mùa khô ph i h n haitháng m i c t c nên thu ho ch lúc c cao 50 - 60 cm và khi thu ho ch thì nên c tcách m t t 5 - 10 cm C lông tây r t thích h p tr ng các vùng ng b ng, n ng

su t c thay i nhi u, có n i t 120 t n/ha trong 5 l n c t (Nguy n Thi n, 2003).Chúng ta có th tr ng c lông tây t bùn l y, t ru ng, t bãi, b ê, ven h ao,

b sông su i Có th s d ng c lông tây cho gia súc n d i d ng c t i ho c ph ikhô (Nguy n Thi n, 2003)

ng 4: Thành ph n hoá h c và giá tr dinh d ng c a c lông tây

Bã bia là s n ph m tách ra sau khi lên men bia ph n n c c s d ng làm bia Ph n

bã t i còn ch a các ch t dinh d ng, các ch t men và xác vi sinh v t

Bã bia t i là lo i th c n ch a nhi u n c, có mùi th m và v ngon Hàm l ngkhoáng, vitamin (ch y u là vitamin nhóm B) và c bi t là hàm l ng m trong

bã bia cao Do ó bã bia có th coi là lo i th c n b sung m H n n a, thành

ph n x trong bã bia r t d tiêu hóa nên có tác d ng kích thích vi sinh v t phân gi i trong d c phát tri n Vì th nó có th dùng b sung cho kh u ph n c s là

m r cho k t qu t t (Nguy n Xuân Tr ch, 2004) Ngoài ra bã bia còn ch a các

s n ph m lên men có tác d ng kích thích tính ngon mi ng và kích thích ti t s a t t.Thành ph n và dinh d ng c a bã bia còn ph thu c vào t l n c, ngu n g c s n

xu t và th i gian b o qu n Bã bia t d b phân gi i làm m t ng ch t N u d trtrong i u ki n y m khí, th i gian d tr có th n 1 - 2 tu n

ng 5: Thành ph n hóa h c và giá tr dinh d ng c a bã bia

ng s d ng ngu n m phi protein thay th m t ph n protein th c trong kh u

ph n, urê là m t trong nh ng ngu n cung c p ch t m phi protein r ti n mà vi sinh

v t d c c a dê có kh n ng s d ng t ng h p thành protein cho vi sinh v t, visinh v t khi xu ng d múi kh s là ngu n cung c p protein cho v t ch

Khi vào d c , urê b phân h y thành amoniac (NH3) và khí carbonic (CO2) nhenzyme do vi sinh v t s ng trong d c ti t ra Amoniac s là ngu n cung c p ch t

m cho vi sinh v t t ng h p thành m protein c a vi sinh v t M t ph n amoniac

c h p thu vào máu n gan, t i gan, amoniac c chuy n hóa thành urê M t

ph n urê c th i ra ngoài qua n c ti u, m t ph n theo n c b t tr l i d c , t i

ây, vi sinh v t s d ng ti p t c tr l i

Li u dùng: i v i gia súc nhai l i ch a quen s d ng urê thì ph i có th i gian làmquen b ng cách m i ngày cho n m t ít và t ng d n n m c cho phép i v i

t ng loài gia súc Urê c s d ng không quá 1% (tính trên v t ch t khô) trong

kh u ph n hay 1/3 t ng s protein c a kh u ph n (Ensminger & Olentime, 1994)

Li u ng c: Do urê dùng làm th c n cho trâu bò th ng là d ng tinh th ch a

44 - 46%N, c ng có d ng dung d ch ch a 400 g urê/lít ho c 184 g nit /lít S d ngurê không h p lý ho c quá li u có th gây ng c urê Li u 30 g urê/100 Kg th

tr ng cho u ng 1 l n/ngày có th gây ch t hay ng c m nh n u con v t nh n ói

ho c n ít th c n gluxit d lên men nh b t, ng N u urê dùng v i kh u ph ngiàu ng c c thì li u c trên 50g/100 Kg th tr ng (Lê c Ngoan et al,, 2005).

2.7.4 Bìm bìm

Tên khoa h c: Operculia turpethum

Bìm bìm là m t lo i cây th c n m c hoang d i kh p n i trong t nhiên, thân leo, thâncao n 5 cm, lá có phi n hình tim tròn, to 15 x 15 cm, gân ph g n nhau g c, m ttrên nh không lông, gân lõm, m t d i nh nhung vàng; cu ng dài 11 cm, có lông

m n C m hoa dài 18 cm, chùy nhánh, dài 4 – 5 cm, lá b c nh kim, dài 4 mm, tràng