TIỂU LUẬN KINH tế CHÍNH TRỊ NHẬN DIỆN VAI TRÒ QUẢN lý của NHÀ nước TRONG nền KINH tế THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG xã hội CHỦ NGHĨA ở nước TA HIỆN NAY

Đảng và Nhà nước ta ngày càng nhận diện rõ hơn về mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, đồng thời không ngừng hoàn thiện thể chế kinh tế đó, cụ thể: Thứ nhất, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu cơ bản sau: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh”; nâng cao đời sống nhân dân; đẩy mạnh xoá đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá, y tế, giáo dục; phát huy quyền làm chủ xã hội của nhân dân .v.v..

MỤC LỤC

Trang

1 Vai trò định hướng của Nhà nước được thể hiện rõ

trên cơ sở nhận thức đúng bản chất của nền kinh tếthị trường định hướng XHCN

04

2 Nâng cao hiệu lực xây dựng và hoàn thiện thể chế

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

13

3 Nâng cao hiệu lực quản lý vĩ mô của Nhà nước trong

nền kinh tế thị trường định hướng XHCN 18

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

24

Nhận diện về vai trò quản lý của Nhà nước trong nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Mở đầu

Đảng và Nhà nước ta ngày càng nhận diện rõ hơn về mô hình kinh tế thịtrường định hướng XHCN, đồng thời không ngừng hoàn thiện thể chế kinh tế

đó, cụ thể:

Thứ nhất, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

là nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu cơ bản sau: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh”; nâng cao đời sống nhân dân; đẩy mạnh

xoá đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng;thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chínhsách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá, y tế, giáodục; phát huy quyền làm chủ xã hội của nhân dân v.v

Thứ hai, tiếp tục đổi mới việc xây dựng và thực thi luật pháp bảo đảm

cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các doanh nghiệp thuộc mọi thành phầnkinh tế Đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch và điều hành phát triển kinh tếtheo cơ chế thị trường, đồng thời thực hiện tốt chính sách xã hội Thực hiện

hệ thống cơ chế và chính sách phù hợp, đặc biệt là cơ chế, chính sách tàichính, tiền tệ nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm sự phát triển antoàn, lành mạnh của nền kinh tế

Thứ ba, tạo lập đồng bộ và vận hành thông suốt các loại thị trường.

Phát triển thị trường hàng hóa, dịch vụ theo hướng tự do hóa thương mại vàđầu tư Phát triển thị trường tài chính với cơ cấu hoàn chỉnh, quy mô tăngnhanh, phạm vi hoạt động mở rộng, vận hành an toàn, được quản lý và giámsát hiệu quả Phát triển và kiểm soát có hiệu quả thị trường chứng khoán Pháttriển lành mạnh, bền vững thị trường bất động sản, ngăn chặn tình trạng đầucơ Phát triển thị trường lao động, khuyến khích các hình thức giao dịch

việc làm Phát triển nhanh thị trường khoa học và công nghệ; khuyến khích,

hỗ trợ các hoạt động khoa học và công nghệ theo cơ chế thị trường

Thứ tư, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và bình đẳng giữa các thành

phần kinh tế Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và nâng cao hiệu quả hoạt động củadoanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn kinh tế và các tổng công ty Sớmhoàn thiện thể chế quản lý hoạt động của các tập đoàn, các tổng công ty nhànước Đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; xây dựng một số tậpđoàn kinh tế mạnh, đa sở hữu, trong đó sở hữu nhà nước giữ vai trò chi phối…Tạo điều kiện thuận lợi để kinh tế tập thể phát triển đa dạng, mở rộng quy mô;

có cơ chế, chính sách hợp lý trợ giúp các tổ chức kinh tế hợp tác đào tạo, bồidưỡng cán bộ, mở rộng thị trường, ứng dụng công nghệ mới, tiếp cận vốn.Khuyến khích phát triển các loại hình doanh nghiệp, các hình thức tổ chức sảnxuất kinh doanh với sở hữu hỗn hợp, nhất là doanh nghiệp cổ phần Hoàn thiện

cơ chế, chính sách để phát triển mạnh kinh tế tư nhân theo quy hoạch và quyđịnh của pháp luật… Thu hút đầu tư nước ngoài có công nghệ hiện đại, thânthiện môi trường và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp trong nước…

Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu này chỉ xin tiếp cận vai trò quản

lý của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ởnước ta hiện nay ở một số khía cạnh chủ yếu sau: Vai trò định hướng của Nhànước trên cơ sở nhận thức đúng bản chất nền kinh tế thị trường định hướngXHCN; vai trò tạo dựng và hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN;nâng cao hiệu lực quản lý vĩ mô của Nhà nước trong nền kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN

1 Vai trò định hướng của Nhà nước được thể hiện rõ trên cơ sở nhận thức đúng bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ pháttriển nhất định của văn minh nhân loại Là một kiểu tổ chức kinh tế, kinh tếthị trường vừa là vấn đề của lực lượng sản xuất, vừa là vấn đề của quan hệ sảnxuất Phải đạt đến một trình độ phát triển nhất định, nền sản xuất xã hội mớithoát khỏi tình trạng tự cung tự cấp, mới có sản phẩm dư thừa để trao đổi.Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà ở đó các quan hệ kinh tế đều đượcthực hiện trên thị trường, thông qua quá trình trao đổi mua bán Là nền kinh tếvận hành theo sự điều tiết của cơ chế thị trường, lấy sự tồn tại và phát triểncủa quan hệ hàng hoá - tiền tệ làm cơ sở, là kinh tế hàng hoá đạt đến trình độ

xã hội hoá và trình độ kỹ thuật cao, trong đó toàn bộ hay hầu hết đầu vào vàđầu ra của sản xuất đều phải thông qua thị trường

Bản thân nền kinh tế thị trường không có thuộc tính xã hội, nó có thểtồn tại cả trong chủ nghĩa tư bản và trong chủ nghĩa xã hội, giai đoạn đầu củachủ nghĩa cộng sản Tính chất xã hội của kinh tế thị trường do quan hệ sảnxuất thống trị nền kinh tế quốc dân và bản chất của nhà nước quyết định Từphương pháp luận nói trên có thể hiểu kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa về bản chất là: kiểu tổ chức kinh tế phản ảnh sự kết hợp biện chứnggiữa cái chung là kinh tế thị trường với cái đặc thù là định hướng xã hội chủnghĩa, dựa trên trên trình độ phát triển xã hội hóa sản xuất trong đó, lấy xã hộihóa sản xuất làm trục và lấy định hướng xã hội chủ nghĩa làm nguyên tắc vàmục tiêu chủ đạo trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta

* Bản chất của kinh tế thị trường (với tư cách là cái chung) được biểu hiện như sau:

Một là, tính tự chủ của các doanh nghiệp và hộ dân cư Các doanh

nghiệp, dù là doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp tập thể, doanh nghiệp nhànước, hay là các hộ dân cư (hoặc cá nhân) tham gia vào thị trường đều đượcquyền tự chủ, nhất là tự chủ về tài chính, về lựa chọn ngành nghề kinh doanh

mà pháp luật không cấm; tự đề ra quyết sách và phương án kinh doanh, dựavào tín hiệu của thị trường để định hướng điều tiết đầu vào, đầu ra nhằm thulợi nhuận cao; tự chịu trách nhiệm về lỗ, lãi, rủi ro… Nhu cầu có khả năngthanh toán trên thị trường hướng dẫn các doanh nghiệp lựa chọn dự án đầu tư

và phương thức kinh doanh nhà nước cũng thông qua quan hệ cung cầu trênthị trường mà lập kế hoạch mang tính định hướng và điều tiết hoạt động củacác doanh nghiệp bằng cách vận dụng các đòn bẩy kinh tế, pháp luật và biệnpháp hành chính khi cần thiết

Hai là, hình thành hệ thống thị trường hoàn hảo Trong kinh tế thị

trường việc phân bố các nguồn lực đều chủ yếu thông qua thị trường Do đó,chỉ có hệ thống thị trường hoàn hảo thì hiệu suất phân bố nguồn lực mới đượcphát huy đầy đủ Hệ thống thị trường hoàn hảo bao gồm đông đảo các chủ thểthị trường và giữa họ có sự cạnh tranh hoàn hảo, xoá bỏ độc quyền, phá bỏmọi sự chia cắt, mọi rào cản nhân tạo, hình thành một thị trường thống nhấttoàn quốc, liên kết hữu hiệu với thị trường thế giới trong bối cảnh toàn cầuhoá về kinh tế Hệ thống này không chỉ gồm thị trường hàng hoá, dịch vụ pháttriển cao mà cả thị trường các yếu tố sản xuất (công nghệ, vốn, sức lao động,thông tin…)

Ba là, giá cả thị trường - tín hiệu thị trường quan trọng nhất Mọi hàng

hoá và dịch vụ được tự do trao đổi, mua bán theo giá cả thị trường Dựa vàogiá cả thị trường mà người bán và người mua ra quyết định Giá cả thị trườngphụ thuộc vào nhiều yếu tố, đó là:

Giá trị thị trường Là kết quả của sự san bằng các giá trị cá biệt của

hàng hoá trong cùng một ngành thông qua cạnh tranh Cạnh tranh trong nội

bộ mỗi ngành dẫn tới hình thành một giá trị xã hội trung bình trong ngành đó.Tùy thuộc trình độ phát triển lực lượng sản xuất của mỗi ngành mà giá trị xãhội trung bình đó (tức là giá trị thị trường) có thể ứng với một trong ba trường

hợp: (1) đại bộ phận hàng hoá của ngành được sản xuất trong điều kiện trungbình thì giá trị thị trường do giá trị của những hàng hoá được sản xuất ra trongđiều kiện trung bình quyết định (2) đại bộ phận hàng hoá trong ngành đượcsản xuất trong điều kiện kỹ thuật lạc hậu, thì giá trị thị trường do giá trị củanhững hàng hoá được sản xuất trong điều kiện kém hơn ấy điều tiết (3) đại bộphận hàng hoá được sản xuất trong điều kiện kỹ thuật tiên tiến, thuận lợi thìgiá trị thị trường do giá trị của những hàng hoá được sản xuất trong điều kiệntốt hơn ấy điều tiết.

Ba trường hợp trên đều giả định cung bằng cầu, nên hàng hoá được bántheo giá trị thị trường, dù giá trị thị trường rơi vào trường hợp nào trong batrường hợp trên Nhưng cung bằng cầu trong điều kiện kinh tế thị trường làhiện tượng ngẫu nhiên Khi cung lớn hơn cầu thì bao giờ giá trị của hàng hoáđược sản xuất ra trong điều kiện tốt nhất cũng điều tiết giá trị thị trường, cònkhi cung nhỏ hơn cầu thì giá trị thị trường lại do giá trị cá biệt của hàng hoáđược sản xuất ra trong điều kiện xấu nhất quyết định

Sức mua của đồng tiền Giá cả thị trường tỷ lệ thuận với giá trị thị

trường của hàng hoá và tỷ lệ nghịch với sức mua của đồng tiền Bởi vậy, ngay

cả khi giá trị thị trường của hàng hoá không đổi thì giá cả hàng hoá vẫn có thểbiến đổi do giá trị của đồng tiền tăng lên hoặc giảm xuống Sự chênh lệchgiữa giá cả thị trường và giá trị thị trường là hiện tượng đương nhiên, là “vẻđẹp” của cơ chế thị trường, còn sự phù hợp giữa chúng chỉ là ngẫu nhiên

Cung và cầu Cung và cầu gắn với phân công lao động xã hội Bộ phận

lao động xã hội được phân công vào một ngành nào đó tạo ra cung trongngành ấy đồng thời lại tạo ra cầu về những mặt hàng khác, tức là các ngànhlàm thị trường cho nhau Khái niệm thời gian lao động xã hội cần thiết giờđây phải được hiểu là thời gian lao động xã hội cần thiết cho toàn bộ khốilượng hàng hoá của cả một ngành Nếu phân bố lao động xã hội vượt quá mức

cần thiết của một ngành nào đó, tức là đã lãng phí một lượng thời gian laođộng xã hội vô ích, không được xã hội chấp nhận Nếu phân bố quá ít laođộng so với mức cần thiết sẽ gây ra sự khan hiếm, cung không đủ cầu.

Cầu có khả năng thanh toán về tư liệu tiêu dùng gắn với sự tồn tại củacác giai cấp và các tầng lớp xã hội khác nhau, họ phân chia nhau thu nhập, tiêudùng thu nhập đó và tạo ra cầu Cung và cầu về tư liệu sản xuất gắn với cơ cấucủa quá trình tái sản xuất xã hội Bởi vậy, muốn hiểu đúng và điều tiết quan hệcung cầu phải phân tích kết cấu giai cấp xã hội và cơ cấu tái sản xuất xã hội

Cung và cấu có sức co dãn và thường thay đổi Cầu vận động ngượcchiều với giá cả thị trường của hàng hoá và cùng chiều với mức thu nhập.Cung vận động cùng chiều với giá cả đầu ra nhưng cũng vận động ngượcchiều với giá cả đầu vào Chẳng hạn, giá cả vải bông tăng kích thích tăngcung về vải bông, hoặc giá bông giảm cũng có thể dẫn đến tăng cầu về bông,

do đó tăng cung về vải bông, nếu việc bán vải bông vẫn thu được lợi nhuận.Như vậy, cầu về yếu tố đầu vào quyết định cung đầu ra, hoặc trái lại, cungđầu ra quyết định cầu yếu tố đầu vào: sản xuất quyết định thị trường và thịtrường quyết định sản xuất

Sự biến động của quan hệ cung cầu có thể do sự biến đổi về phía cunghoặc phía cầu, hoặc do cả hai Sự biến động đó vừa tạo ra sự chênh lệch giữacung và cầu vừa có xu hướng tự phát thủ tiêu sự chênh lệch đó Thí dụ; cầugiảm làm cho giá cả thị trường giảm xuống thì có thể dẫn đến giảm đầu tư vàongành này khiến cho cung giảm xuống; hoặc là người ta sẽ áp dụng những phátminh mới làm giảm thời gian lao động xã hội cần thiết đến mức ngang giá vớigiá cả thị trường đã hạ xuống Hoặc là khi cầu tăng lên làm cho giá cả thịtrường tăng lên cao hơn giá trị thị trường thì sẽ kích thích tăng đầu tư vàongành này làm cho sản xuất mở rộng và cung tăng lên, nên giá cả thị trường lại

hạ xuống Trừ trường hợp phải đầu tư vào những điều kiện sản xuất xấu hơn

để đáp ứng cầu tăng lên (chẳng hạn, đầu tư vào ruộng đất xấu để đáp ứng cầu

về lương thực) thì có thể giá cả thị trường cao tồn tại trong một thời gian dài

Cạnh tranh Giá cả thị trường còn chịu tác động của cạnh tranh gắn

với quan hệ cung cầu Đằng sau mối quan hệ giữa hàng và tiền là quan hệgiữa những người sản xuất, những người bán (phía cung) với những ngườimua, những người tiêu dùng (phía cầu), kể cả tiêu dùng sản xuất và tiêudùng cá nhân Hai nhóm này tác động lẫn nhau, cạnh tranh với nhau với tưcách là một hợp lực Khi cung lớn hơn cầu, bên mua có thế mạnh, cùng nhau

ép giá xuống, trong khi đó từng người bán cũng phải hạ giá để tranh bán vớibạn hàng của mình Khi cung nhỏ hơn cầu thì bên mua ở vào thế yếu, ngườinày tranh mua với người khác đẩy giá lên, đồng thời bên bán cũng cùngnhau nâng giá càng cao càng tốt

Cơ chế thị trường thông qua sự biến động của giá cả điều tiết sản xuất vàlưu thông hàng hoá, thúc đẩy những người sản xuất hàng hoá ứng dụng nhanhnhững thành tựu khoa học kỹ thuật để nâng cao sức sản xuất của lao động, hạgiá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị thị trường của nó, nhờ đó có ưu thếtrong cạnh tranh và thu lợi nhuận siêu ngạch, làm giàu lên mãi Những ngườiứng dụng công nghệ lạc hậu, năng suất lao động thấp, giá trị cá biệt của hànghoá cao hơn giá trị thị trường sẽ ở thế yếu trong cạnh tranh và bị thua lỗ, thậmchí bị phá sản, phải đi làm thuê Như vậy, cơ chế thị trường dưới tác động củaquy luật giá trị, cung cầu, cạnh tranh tất yếu dẫn đến phân hoá những người sảnxuất hàng hoá thành hai cực: giàu và nghèo

Bốn là, cơ cấu kinh tế mở Kinh tế thị trường phá vỡ sự hạn chế giữa

vùng với vùng, giữa quốc gia với quốc gia; thị trường trong nước và thịtrường quốc tế ngày càng liên kết thành một chỉnh thể

Hàng hoá, dịch vụ, vốn, sức lao động, công nghệ ngày càng được tự dolưu thông trong mỗi nước, với nước ngoài, trong từng khu vực và trên phạm

vi toàn cầu Khi phân tích về xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế do sự

phát triển của đại công nghiệp sinh ra, C.Mác đã chỉ rõ: “Những ngành công nghiệp dân tộc cũ đã bị tiêu diệt và đang ngày càng bị tiêu diệt Những ngành công nghiệp dân tộc bị thay thế bởi những ngành công nghiệp mới, tức là những ngành công nghiệp không dùng những nguyên liệu bản xứ mà dùng những nguyên liệu đưa từ những miền xa xôi nhất trên trái đất và sản phẩm làm ra không những được tiêu thụ ngay trong xứ mà còn được tiêu thụ ở tất

cả các nơi trên trái đất nữa” [4]

Cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại càng thúc đẩy xu hướngquốc tế hoá đời sống kinh tế lên trình độ cao hơn, hình thành xu hướng toàncầu hoá kinh tế mà không một nước nào có thể đứng ngoài, không một nướcnào có thể đóng cửa, xây dựng một cơ cấu kinh tế khép kín

Năm là, Nhà nước điều tiết hay quản lý nền kinh tế thị trường.

Cơ chế thị trường tự phát có nhiều tác động tích cực, nhưng cũng cónhững tác động tiêu cực; nó không phải là vạn năng mà còn có nhiều khiếmkhuyết, hay còn gọi là “thị trường mất tác dụng” hoặc là “thất bại thị trường”.Bởi vậy, theo đà phát triển của trình độ xã hội hoá sản xuất tất yếu nảy sinhyêu cầu có sự điều tiết của nhà nước Sự điều tiết này phải dựa trên cơ sở vậndụng các quy luật kinh tế khách quan chứ không thể tuỳ tiện, chủ quan, duy ýchí Sai lầm của Nhà nước cũng tác hại không kém, thậm chí còn hại hơn tácđộng tiêu cực của cơ chế thị trường

Sự điều tiết của nhà nước đối với kinh tế thị trường bao gồm: tạo môitrường pháp lý, môi trường kinh tế - xã hội ổn định; định hướng phát triển kinh

tế thị trường bằng chiến lược, chính sách, quy hoạch, các chương trình kinh tế

-xã hội, sử dụng những biện pháp hành chính khi cần thiết, điều tiết thu nhập củacác doanh nghiệp và dân cư để đảm bảo công bằng xã hội…

* Với tư cách là cái đặc thù “định hướng XHCN” thì bản chất của nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở nước ta

(dưới dạng thuần tuý hay là khi chủ nghĩa xã hội đã thực sự được xây dựngxong)

Trong nền kinh tế này, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa giữ địa vịthống trị; Nhà nước xã hội chủ nghĩa điều tiết các hoạt động kinh tế nhằm

ưu tiên lợi ích của nhân dân lao động Hay theo cách diễn đạt mộc mạc của

Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nói một cách tóm tắt, mộc mạc, chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc”

[3] Chế độ công hữu về tư liệu sản xuất là chủ thể (hay nền tảng), đồngthời khuyến khích các thành phần kinh tế phi công hữu phát triển phù hợptrình độ của lực lượng sản xuất ở những lĩnh vực, những nơi cần thiết Chế

độ công hữu đáp ứng yêu cầu xã hội hoá sản xuất, chứ không phải chế độcông hữu hình thức, hình thành một cách áp đặt, chủ quan, duy ý chí Chế

độ sở hữu bao gồm quyền sở hữu pháp lý, quyền chiếm hữu thực tế vàquyền sử dụng Quyền sở hữu pháp lý thuộc về nhà nước hay cộng đồng,còn quyền chiếm hữu thực tế và quyền sử dụng có thể thuộc nhà nước(doanh nghiệp nhà nước) có thể thuộc cộng đồng (hợp tác xã), có thể thuộc

tư nhân hay cá nhân, được xác định cụ thể; không có tình trạng vô chủ nhưchế độ công hữu hình thức dưới thời kế hoạch hoá, tập trung, bao cấp.Nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ thể (hay là chủ yếu); làm nhiềuhưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm thì không hưởng

Nhà nước xã hội chủ nghĩa phải có chỗ dựa vật chất là lực lượng kinh

tế hùng mạnh thuộc sở hữu nhà nước để điều tiết kinh tế thị trường, nghĩa làkinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo

Nhà nước khi thực hiện vai trò định hướng của mình thông qua công cụ

kế hoạch hóa đòi hỏi phải nắm vững những nội dung định hướng xã hội chủ

nghĩa của kinh tế thị trường như: Hướng kinh tế thị trường phát triển theomục tiêu: Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, phát triển lực lượng sản xuất,tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững, thực hiện dân giàu, nước mạnh, xãhội dân chủ, công bằng và văn minh, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

và sự quản lý của Nhà nước XHCN, của dân do dân và vì dân Lấy việc giảiphóng sức sản xuất làm căn cứ chủ yếu để hoạch định cơ cấu loại hình vàhình thức sở hữu cũng như thành phần kinh tế làm cho kinh tế nhà nước pháttriển trước hết về chất, giữ vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế tập thể ngày càngtrở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân

Trong mối quan hệ biện chứng giữa cái chung với cái đặc, mặc dùkinh tế thị trường là phương thức tạo động lực kinh tế thúc đẩy nền kinh tếhoạt động có hiệu quả nên rất quan trọng; nhưng không thể lấy kinh tế thịtrường làm chủ đạo, mà nhất thiết phải lấy định hướng XHCN làm chủ đạo.Đây là nguyên tắc cơ bản trong mối quan hệ kết hợp hữu cơ của mô hìnhkinh tế thị trường định hướng XHCN Bởi vì, chúng ta không chủ trươngxây dựng mô hình kinh tế thị trường bất kỳ; càng không chủ trương xâydựng mô hình kinh kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, mà chủ trương xâydựng mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN Xa rời nguyên tắc này

sẽ làm cho việc xây dựng kinh tế thị trường dễ đi trệch định hướng xã hộichủ nghĩa, một trong những thách thức lớn đối với nước ta hiện nay Hơnnữa, mặc dù cơ chế thị trường là cơ chế điều tiết nền kinh tế hàng hóa mộtcách hiệu quả; song cơ chế đó cũng có một loạt những khuyết tật nên khótránh khỏi những chấn động bởi các cuộc khủng hoảng kinh tế và lạm phát

Do vậy, Nhà nước cần thông qua công cụ kế hoạch hóa để định hướng cho

sự phát triển kinh tế và thực hiện điều tiết các hoạt động kinh tế đảm bảo cho

nền kinh tế thị trường tăng trưởng ổn định Nhà nước xây dựng các chiếnlược và quy hoạch phát triển, trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực để dẫn dắtnền kinh tế - xã hội đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế Để thực hiện đúngvai trò định hướng của Nhà nước trong quá trình kết hợp phải lấy định h-hướng XHCN làm chủ đạo Nguyên tắc này có tác dụng chi phối đến toàn bộtrách nhiệm của các ngành, các cấp và các chủ doanh nghiệp khi quyết địnhchủ trương và thực hiện các chủ trương về sản xuất, kinh doanh trong tiếntrình xây dựng kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở cửa và hội nhậpkinh tế quốc tế ở nước ta.

Tóm lại, bản chất nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta có

thể khái quát thành:

Thứ nhất, đó là một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành

theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam

Thứ hai, là nền kinh tế vừa vận hành theo những quy luật của kinh tế thị

trường, vừa được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủnghĩa xã hội Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trườngkhông phủ nhận các quy luật kinh tế thị trường, mà là cơ sở để xác định sựkhác nhau giữa kinh tế thị trường ở nước ta với các nước khác

Thứ ba, các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận

quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài,hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo Có thể nói, một trong những nội dung quan trọng cấu thành nên bản chất

và cũng là yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa với nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa là vai trò chủ đạocủa kinh tế nhà nước Vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước là phảinắm giữ các lĩnh vực kinh tế then chốt, trọng yếu, thông qua đó điều tiết vĩ