skkn một vài BIỆN PHÁP để THỰC HIỆN tốt kỹ NĂNG vỗ THEO TIẾT tấu CHẬM môn GIÁO dục âm NHẠC ở lớp 5 TUỔI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT VÀI BIỆN PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN TỐT KỸ NĂNG VỖ THEO TIẾT TẤU CHẬM MÔN GIÁO DỤC ÂM NHẠC Ở LỚP 5 TUỔI I / ĐặT VấN Đề: Chủ trương đổi mới hình thức tổ chức Giáo dục ở

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT VÀI BIỆN PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN TỐT KỸ NĂNG VỖ THEO TIẾT TẤU CHẬM MÔN GIÁO DỤC ÂM

NHẠC Ở LỚP 5 TUỔI

I / ĐặT VấN Đề:

Chủ trương đổi mới hình thức tổ chức Giáo dục ở trường Mầm non của

Vụ Giáo dục Mầm non đang được tiến hành phù hợp với yêu cầu chăm sóc giáo dục trẻ trong giai đoạn phát triển hiện nay Theo phương hướng đổi mới, Giáo dục âm nhạc được thực hiện trên cơ sở khoa học đảm bảo tính đặc thù của nghệ thuật với yêu cầu nâng cao kỹ năng thực hành, giúp trẻ cảm thụ âm nhạc, tạo ra những hoạt động phong phú ở trường mầm non Việc thực hiện chương trình đổi mới tạo điều kiện cho giáo viên linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức các hoạt động âm nhạc trên lớp nhằm phát huy tính tích cực hoạt động ở trẻ Thông qua các hoạt động âm nhạc như hát múa, trò chơi đã giúp cho trẻ phát triển về ngôn ngữ, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ và đạo đức, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ phát huy năng khiếu âm nhạc của mình Hoạt động âm nhạc trong trường mầm non có nhiều hình thức khác nhau, ở mỗi hình thức lại có cách tổ chức thực hiện khác nhau Riêng bài viết này, tôi chỉ đề cập đến việc rèn kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm (hình thức dạy kỹ năng có nội dung trọng tâm và nội dung kết hợp) Trong quá trình dạy âm nhạc ở lớp 5 tuổi, tôi đã áp dụng một số biện pháp để rèn kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm và đã đạt được một số kết quả bước đầu

Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy tôi đã gặp phải một số khó khăn sau:

II / KHó KHăN:

- Đồ dùng phục vụ bộ môn giáo dục âm nhạc còn đơn điệu, chưa phong phú

- Là bộ mơn địi hỏi sự linh hoạt sáng tạo rất cao ở giáo viên nếu khơng các tiết giáo dục âm nhạc trở nên cứng nhắc, rập khuơn, dễ gây sự nhàm chán cho trẻ

- Khả năng âm nhạc của trẻ trong một lớp khơng đều nhau

III / BIệN PHáP THựC HIệN :

Để khắc phục những khĩ khăn trên, tơi đã áp dụng một số biện pháp sau:

1 Làm đồ dùng dạy học phục vụ bộ mơn:

Như trên đã nĩi, đồ dùng phục vụ cho mơn Giáo dục âm nhạc rất ít, chủ yếu là các đồ dùng dành cho giáo viên như trống lắc, đàn organ, casset Nhưng như vậy, ta sẽ nghĩ với những đồ dùng âm nhạc như vậy đã đủ cho việc dạy Giáo dục âm nhạc ở trường mầm non Như chúng ta đã biết, hoạt động vui chơi

là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi mầm non, mà đồ dùng dạy học vừa là nguồn tri thức vừa là phương tiện chuyển tải thông tin, là yếu tố hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ Chính những đồ dùng đồ chơi giúp trẻ được thao tác, được hành động trải nghiệm, được thể hiện những nhu cầu cá nhân và cũng thoả mãn được nhu cầu học mà chơi ở trẻ Do đó , đồ dùng dạy học có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ Mơn Giáo dục âm nhạc cũng vậy, trẻ rất cần được hoạt động với đồ dùng đồ chơi nhằm gĩp phần hình thành và phát triển khả năng âm nhạc ở trẻ Những đồ dùng cho trẻ cần phải cĩ khi tổ chức các dạng hoạt động âm nhạc như : các loại mũ múa, trang phục múa, cờ, quạt, hoa cài tay, và đặc biệt là các loại nhạc gõ đệm Ý thức được điều này, ngay từ đầu năm học tôi đã chủ động tìm kiếm các nguyên vật liệu thiên nhiên, phế liệu như vỏ lon bia, hộp thuốc, vỏ chai sữa, vỏ ốc, sỏi … để làm các nhạc cụ gõ cho trẻ Ví dụ :

lấy vỏ lon bia ( nước ngọt ), vỏ chai sữa, hộp thuốc cắt bỏ bớt cho vừa nắm tay của trẻ, sau đó cho vài hạt sỏi hoặc vỏ ốc biển rồi trang trí thành những lắc nhạc cĩ hình dạng chú hề, chim cánh cụt, mèo con, gấu con … hoặc dùng gáo dừa cắt thành cái chén, bông hoa hay thắt những sợi ru-băng lên các thanh tre thế là đã có những bộ gõ đẹp mắt mà trẻ rất thích sử dụng Những loại nhạc cụ này đều

cĩ thể sử dụng cho các hình thức gõ đệm theo phách, nhịp và các âm hình tiết tấu khác Hoặc tận dụng những mảnh vải vụn cĩ màu sắc rực rỡ kết thành hoa cài tay cho trẻ múa trong các chương trình lễ hội hay các tiết hoạt động nghệ thuật tổng hợp

Với các loại mũ múa tơi dùng bìa cứng hoặc giấy ru-ki vẽ và trang trí hình các con vật như thỏ, mèo con, chuồn chuồn … cho trẻ đội khi dạy những bài hát cĩ các con vật hoặc chơi những trị chơi âm nhạc như Thỏ nghe hát nhảy vào chuồn, trò chơi Sol mi ( Tiếng kêu của

2 chú mèo ) …

Ngồi ra, trong quá trình dạy giáo dục âm nhạc cũng cĩ sử dụng một số bức tranh để giới thiệu bài hát hoặc tổ chức trị chơi âm nhạc Hát theo hình vẽ Trước khi vẽ tranh, tơi nghiên cứu kỹ nội dung bài hát chọn ra hình ảnh đặc trưng nhất để vẽ, sao cho trẻ nhìn vào cĩ thể nhận ra hoặc liên tưởng đến bài hát mà bức tranh muốn thể hiện Ví dụ : tranh vẽ hoa mai, trẻ liên tưởng đến bài hát Mùa xuân hoặc tranh vẽ cánh đồng với đàn cị trắng - trẻ nhớ đến bài Cị lả

Riêng với trang phục múa, tơi đề xuất với Ban giám hiệu và tranh thủ sự ủng hộ của các bậc phụ huynh nhân dịp tổ chức các chương trình lễ hội như Đêm hội trăng rằm, Mừng sinh nhật Bác hay tổng kết năm học để làm phong phú hơn đồ dùng âm nhạc cho trẻ Những đồ dùng âm nhạc này được trưng

bày ở góc nghệ thuật và được thay đổi tùy theo từng chủ điểm đang thực hiện,

để mỗi ngày trẻ có thể đến lấy sử dụng khi tham gia hoạt động góc

2 Từng bước rèn kỹ năng vỗ tiết tấu chậm cho trẻ :

Hoạt động âm nhạc ở trường mầm non bao gồm các nội dung : ca hát, vận động theo nhạc, nghe hát và trò chơi âm nhạc Nội dung nào cũng quan trọng, chúng gắn bó bổ sung cho nhau Tùy theo tình hình thực tế ở mỗi lớp

mà giáo viên lựa chọn hình thức hoạt động cho phù hợp với lớp mình Chúng

ta chỉ chọn nội dung vận động theo nhạc làm trọng tâm khi trẻ đã có kỹ năng

ca hát tốt vì trẻ sẽ không thể nào vận động theo nhạc được khi chưa thuộc bài hát Trong nội dung dạy vận động theo nhạc ở lớp 5 tuổi lại bao gồm các hình thức : múa minh hoạ theo nhạc, vỗ theo tiết tấu chậm, tiết tấu nhanh, tiết tấu kết hợp và vỗ nhịp 3/4

Vào đầu năm học, khi tổ chức các giờ hoạt động âm nhạc với hình thức

vỗ theo tiết tấu chậm ( dạy trẻ vỗ tay 3 cái liên tục ứng vào 3 phách mạnh của nhịp bài hát, phách 4 mở tay ra ), tôi nhận thấy có nhiều trẻ vỗ tiết tấu rất tốt nhưng cũng có nhiều trẻ không thực hiện được Có trẻ vỗ 2 nhịp, 4 nhịp hoặc

vỗ liên tục không theo một trật tự nhịp phách nào cả Để khắc phục hạn chế này, tôi đã từng bước thực hiện theo các cách sau :

-Làm mẫu và phân tích chậm , rõ ràng mạch lạc từng tiếng gõ, cách gõ để trẻ nhận biết Có thể cho trẻ tập theo nhịp đếm, ban đầu chậm, sau tăng dần cho đến khi bằng với tốc độ bình thường của nhịp bài hát

-Cho trẻ thực hiện từng nhóm khoảng 7- 8 trẻ để dễ dàng phát hiện và sửa sai kịp thời cho trẻ Khi sửa sai, cô đứng đối diện cùng vỗ với trẻ, nếu trẻ

vỗ chậm cô khẽ chạm vào tay trẻ để tăng dần tốc độ lên, còn nếu trẻ vỗ nhanh hoặc không đúng nhịp cô khẽ ghìm tay trẻ lại cho đúng nhịp bài hát

-Để cho việc rèn kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm dễ dàng hơn, tôi chọn những bài hát trong chương trình có tiết tấu đơn giản để trẻ luyện tập Mỗi từ

trong lời bài hát ứng với 1 nhịp vỗ Chẳng hạn bài Cháu yêu bà, bài Cả nhà thương nhau - Chủ điểm Gia đình :

Bà ơi bà , cháu yêu bà lắm

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Vỗ vỗ vỗ nghỉ vỗ vỗ vỗ nghỉ

Để trẻ luôn hứng thú với việc luyện tập, tôi cho trẻ thực hiện dưới hình thức trò chơi : tôi chọn những trẻ có khả năng âm nhạc tốt kết bạn với trẻ kém hơn, từng đôi trẻ ngồi đối diện nhau, trẻ vừa hát vừa vỗ tay theo tiết tấu chậm,

3 phách đầu vỗ tay vào nhau, phách 4 tự vỗ Từng đôi trẻ thi nhau xem đôi nào vỗ đúng Trẻ rất thích thú với hình thức luyện tập này, và khả năng vỗ theo tiết tấu chậm ở trẻ cũng tiến bộ rõ rệt Khi kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm

ở trẻ dần được hình thành và ổn định, việc luyện tập cũng được nâng dần độ khó theo khả năng thực hiện của trẻ Ví dụ khi cho trẻ tập vỗ theo tiết tấu chậm bài Em đi chơi thuyền, vì đây là bài có nhịp lấy đà, nếu không chú ý trẻ

sẽ rất dễ vỗ sai nhịp, nên lúc làm mẫu và phân tích cách vỗ tôi nhắc nhỡ trẻ : các con không vỗ vào từ đầu tiên của bài hát mà bắt đầu vỗ vào từ thứ hai “đi” theo tiết tấu chậm cho đến hết bài

Em đi chơi thuyền trong thảo cầm viên

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Vỗ vỗ vỗ nghỉ vỗ vỗ vỗ nghỉ

Hoặc bài Đường em đi, với nhịp 2/8 có tiết tấu hơi phức tạp rất khó vỗ nên tôi hướng dẫn trẻ bằng cách : làm mẫu thật chậm, phân tích kỹ : các nhịp vỗ theo tiết tấu chậm nhấn vào các phách mạnh của nhịp bài hát, ứng vào các từ

“đường”, “ chân ”, “đôi ” và nghỉ (mở tay ) vào từ “ thân”

Đường và chân là đôi bạn thân

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Vỗ vỗ vỗ nghỉ vỗ vỗ vỗ nghỉ

Các hình thức luyện tập này cần được tiến hành thường xuyên mọi lúc mọi nơi , nhằm hình thành và duy trì kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm ở trẻ Khi trẻ

đã có được kỹ năng này, tôi cho trẻ sử dụng các loại nhạc cụ gõ đệm để làm phong phú hơn các hình thức gõ theo tiết tấu chậm Ví dụ : cho các tổ luân phiên hát kết hợp gõ đệm : tổ Sơn ca gõ với phách tre, tổ Anh vũ gõ trống lắc,

tổ Hoạ mi gõ với lắc nhạc bằng lon bia, hoặc cô mời một nhóm bạn làm nhạc công gõ đệm cho các bạn hát hoặc mời cả lớp cùng hoà tấu các nhạc cụ … Tiết học âm nhạc trở nên rộn ràng hơn với những âm thanh của các nhạc cụ khác nhau, từ đó làm cho trẻ càng yêu thích môn Giáo dục âm nhạc hơn

3 Vận dụng sáng tạo các kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm vào bài học :

Trước đây khi thực hiện rèn kỹ năng gõ đệm cho trẻ tôi chỉ chú trọng vào việc dạy cho trẻ vỗ tay hoặc gõ đệm sao cho thật đều, thật đúng nhịp là đã đạt được yêu cầu Ngay cả các tiết thi giáo viên giỏi hay thực hiện thao - hội giảng môn giáo dục âm nhạc theo hình thức rèn kỹ năng gõ đệm vẫn được đánh giá tốt Thế nhưng, qua các đợt tập huấn chuyên môn Sở giáo dục đã nhận xét : mặc dù chuyên đề giáo dục âm nhạc đã tổng kết từ lâu, nhưng việc

tổ chức cho trẻ vận động theo nhạc còn đơn điệu chưa có sự sáng tạo, trong khi chủ trương đổi mới hình thức tổ chức giáo dục ở trường mầm non cho phép giáo viên được chủ động trong quá trình giáo dục trẻ ! Vậy phải vận dụng sáng tạo như thế nào để vừa đạt được mục đích yêu cầu bài dạy vừa đảm bảo tính đặc thù của giờ học ở trường mầm non là học mà chơi, chơi mà học ? Qua tìm hiểu sách báo chuyên ngành mầm non và học hỏi từ các đồng nghiệp, tôi đã vận dụng và phát triển cách vỗ theo tiết tấu chậm thành những hình thức vận động khác nhau Tuy nhiên việc vận dụng sáng tạo này phải dựa vào tính

chất và nội dung của từng bài hát mới tạo nên những hình thức vận động phù hợp Chẳng hạn đối với nhạc êm dịu thì động tác phải mềm dẻo, nhạc hành khúc thì động tác phải mạnh và dứt khoát Cụ thể một số bài như sau :

 Bài Đường và chân - Chủ điểm Trường mầm non

Nội dung bài hát làm ta liên tưởng đến hình ảnh các em bé đang nô nức nhịp chân bước đến trường, và tôi đã lấy hình ảnh bước chân làm các động tác cho trẻ vận động theo tiết tấu chậm Tôi chọn điệu Polka trên đàn organ với những tiết tấu mạnh nhấn vào trọng âm rất thích hợp với nhịp dậm chân hoặc bước đi của trẻ : 2 tay chống hông, dậm chân 3 phách đầu, phách 4 dậm gót chân

Đường và chân là đôi bạn thân

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Dậm dậm dậm gót dậm dậm dậm gót

Bước bước bước dừng bước bước bước dừng

Cũng là hình thức dậm chân theo nhịp hành khúc nhưng tôi cho trẻ vận động theo cách khác :

- Dậm gót chân : tay chống hông, chân trái bước lên trước dậm gót 3 phách đầu, phách 4 thu chân về , tiếp tục đổi bên

- Chống mũi chân : tay chống hông, nhịp mũi chân trái xuống sàn 3 phách đầu, phách 4 nhảy ngang rồi đổi bên

Cả 2 cách vận động này cũng thực hiện theo tiết tấu chậm, được biểu diễn như sau :

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Gót chân : trái trái trái dừng phải phải phải dừng Mũi chân : trái trái trái nhảy ngang phải phải phải nhảy

Các hình thức vận động này có thể cho trẻ tập theo đội hình hành ngang hoặc vòng tròn, theo hình thức cả lớp và luân phiên giữa các tổ với nhau

 Bài Cả nhà thương nhau - Chủ điểm Gia đình

Âm nhạc bài này có tính chất tình cảm, nên các động tác được lựa chọn phải thể hiện tình cảm yêu thương nhau tôi cho trẻ thực hiện vỗ tay nghiêng đầu bên trái và lắc tay theo tiết tấu chậm sau đó đổi bên Trẻ có thể biểu diễn theo hình thức cả lớp, nhóm, cá nhân theo đội hình vòng tròn hoặc hàng ngang

Ba thương con vì con giống mẹ

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Vỗ tay : trái trái trái dừng phải phải phải hạ

Lắc tay: trái trái trái hạ phải phải phải hạ

 Bài Em yêu Thủ đô - Chủ điểm Quê hương, Thủ đô, Bác Hồ

Âm nhạc bài này có tính chất vui tươi, nên tôi chọn các động tác thể hiện sự hồn nhiên, vui khoẻ cho trẻ vận động theo tiết tấu chậm như nhảy đá chân phía trước, phía sau ; bước theo nhạc và động tác rải hoa của dân tộc Thái :

Yêu Hà Nội cháu yêu Hà Nội

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Đá đá đá nhảy đá đá đá nhảy

Bước bước bước nhảy lùi lùi lùi nhảy

Hất hất hất vuốt tay hất hất hất vuốt tay

Đội hình vận động có thể cho trẻ tập theo vòng tròn, 3 hàng ngang với các hình thức biểu diễn cả lớp, tổ, nhóm, từng đôi trẻ nhảy hoặc bước theo nhạc Tuy nhiên, khi tổ chức cho trẻ vận động không nhất thiết phải theo các đội

hình và hình thức vận động như trên mà tuỳ thuộc vào sự lựa chọn, sắp xếp của mỗi giáo viên sao cho phù hợp với lớp mình

Trong quá trình dạy trẻ vận động theo tiết tấu chậm, tôi còn chú ý tạo điều kiện cho trẻ được sáng tạo ra các động tác theo ý thích của mình Chẳng hạn tôi hỏi : “ Con có thể nghĩ ra động tác nào khác với của bạn không ?’’ Hoặc “ Con có thể múa theo nhạc động tác mà con thích ! ” Thế là nhiều trẻ hào hứng tham gia tạo ra nhiều động tác mới, có động tác đẹp mắt, có động tác chưa được đẹp nhưng tất cả đều được tuyên dương Tôi đã chọn trong số

đó những động tác phù hợp cho trẻ vận động Ví dụ từ động tác lắc tay cô đã dạy, trẻ có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau :

♪ ♪ ♪ ♪ ♪ ♪

Lắc lắc lắc hạ lắc lắc lắc hạ

Trái phải trái hạ trái phải trái hạ

Vẫy vẫy vẫy uốn tay trên đầu vẫy vẫy vẫy uốn tay

Hoặc từ động tác vỗ tay theo tiết tấu chậm trẻ có thể thay đổi bằng cách đập 2 tay vào đùi, kiểu vận động này trẻ có thể thực hiện khi ngồi theo đội hình chữ

U hoặc đi theo vòng tròn, bước và vỗ tay vào đùi 3 phách đầu , phách 4 dừng ♪ ♪ ♪

Đập đập đập vỗ tay

Hoặc trẻ nghĩ ra các động tác từ những gợi ý của cô như mô phỏng hình ảnh các con vật trong các bài hát : dáng đi lạch bạch của chú vịt, tiếng vỗ cánh của chú gà trống, mèo vuốt râu, vẫy tai như chú cún, lá cây lay động … thành những hình thức vận động phong phú mà trẻ yêu thích

Với việc tổ chức các hình thức vận động như trên , kỹ năng vận động theo tiết tấu chậm của trẻ ngày càng được củng cố và phát triển hơn thành kỹ xảo

vận động Khả năng âm nhạc của trẻ cũng phát triển theo chiều hướng tốt hơn : hát chắc nhịp và đúng cao độ, trường độ hơn Đây chính là những tiền đề giúp trẻ tiếp thu và thực hiện tốt hơn các kỹ năng vỗ theo tiết tấu nhanh, tiết tấu kết hợp và vỗ nhịp 3/8 trong chương trình Giáo dục âm nhạc ở lớp 5 tuổi

IV / KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC :

Từ thực tế rèn kỹ năng vỗ theo tiết tấu chậm ở lớp 5 tuổi tôi nhận thấy : đến cuối năm học, có khoảng trên 95% trẻ trong lớp thực hiện thành thạo các

kỹ năng vỗ nhịp, vỗ tiết tấu và vận động minh hoạ bài hát Nhiều trẻ nghĩ ra các động mới để vận động theo tiết tấu thật ngộ nghĩnh

- Nhiều trẻ trước kia rất nhút nhát nhưng giờ đây có thể tự tin, mạnh dạn xung phong biểu diễn hát múa cùng các bạn Nhiều trẻ có năng khiếu được chọn vào đội văn nghệ của lớp, tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ của trường, của ngành Gìơ đây trẻ rất thích đến lớp và thích được học

âm nhạc, hôm nào không thấy cô tập hát hay múa là hỏi thăm : “ Hôm nay có học múa không cô ? ”

- Đồ dùng đồ chơi ở góc nghệ thuật giờ đây phong phú hơn với rất nhiều nhạc cụ gõ đệm đủ cho mỗi trẻ sử dụng trong các giờ hoạt động âm nhạc,các loại mũ múa, trang phục các vùng … Có trẻ còn phát hiện một số đồ dùng đồ chơi phát ra âm thanh như : muỗng, thìa, ca, chén, hòn sỏi … đều có thể dùng làm nhạc cụ gõ đệm

- Nhiều phụ huynh thấy con tự tin mạnh dạn hơn, đến lớp khoe : “ Bé rất thích được hát múa, ở nhà cứ bắt ba mẹ xem con múa nè ” Hoặc : “ Con được cô chọn đi biểu diễn ở sân khấu đấy ” Từ đó phụ huynh đã có những hỗ trợ tích cực cho lớp như : may trang phục múa cho trẻ hoặc mang vỏ lon nước ngọt, lon bia để cô làm bổ sung những bộ đồ dùng phục vụ bộ môn tốt hơn

- Riêng với bản thân, khi áp dụng các biện pháp trên vào việc giảng dạy môn Giáo dục âm nhạc cho trẻ đã góp phần tích luỹ kinh nghiệm trong việc