NGHỆ THUẬT CHỈ ĐẠO KẾT THÚC CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC (19461975) Ở VIỆT NAM

Đặt vấn đề Trong lị ch sử chống giặc ngoại xâm, bảo vệ, giành độc lập dân tộc, ch ỉ đạo kết thúc chiến tranh đã trở thành nghệ thuật quân sự, chính trị, ngoại giao Việt Nam; nghệ thuật n

NGHỆ THUẬT CHỈ ĐẠO KẾT THÚC CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

(1946-1975) Ở VIỆT NAM

I Đặt vấn đề

Trong lị ch sử chống giặc ngoại xâm, bảo vệ, giành độc lập dân tộc, ch ỉ đạo kết thúc chiến tranh đã trở thành nghệ thuật quân sự, chính trị, ngoại giao Việt Nam; nghệ thuật này ti ếp tục được phát triển trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954), đế quốc Mĩ (1954-1975) xâm lượ c Khác với nhiề u cuộc kháng chiến chống phong kiến phương Bắc, nghệ thuật chỉ đạo kết thúc chiến tranh củ a tổ tiên ta là tránh hao tổn xương máu không cần thiế t cho dân t ộc, giữ thể diện cho “Thiên tri ều”, đặ t quan hệ hòa hả o giữa hai nước, trên cơ sở đó b ảo

vệ vững chắc nền độc lậ p, tự chủ…, ở thế kỷ XX, trước xu thế quan hệ quốc tế ngày càng mở rộng, mọi hoạt động đều mang tính toàn cầu , thì việc kết thúc một cuộc chiến tranh còn phải tính đến lợ i ích chiến lược của các cường quốc, tình hình quốc tế và khu vực… Quá trình ch ỉ đạ o chi ến lược c ủa Đảng ta cho thấy:

“Kết thúc chiến tranh phải chủ động, vừa đạt được mục tiêu cách mạng đề ra, vừa phải giữ đượ c độc lập tự chủ , tranh thủ được sự đồng tình ủng h ộ của qu ốc tế cả trong và sau chiến tranh, mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ quốc tế, trong đó

có nước đối phương” Do đó, vi ệc ti ếp tục nghiên cứu nghệ thu ật chỉ đạo kết thúc chiến tranh giải phóng dân tộc của Đảng ở thế kỷ XX chẳng những có ý nghĩa khoa học, mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc

1 Nghệ thuật tạo sức mạnh để chiến thắng

Lịch sử nhân loại đã minh chứng quy luật của chiến tranh là “mạnh được yếu thua” Kết thúc chiến tranh là một nghệ thuật, chủ yếu là “nghệ thuật t ạo sức mạnh” Trong suốt cuộc chiến, bên nào tạo được sức mạnh vượt trội, bên đó sẽ chiến thắng

Sự kiện ngày 19 tháng 12 năm 1946 cho thấy, toàn thể dân tộc Việt Nam bước vào cu ộc chiến chố ng thực dân Pháp xâm lược l ần thứ hai trong tình thế khó khăn chồng chất Xét về tương quan lực lượng Pháp mạnh hơn ta gấ p nhi ều lần Trong hoàn cảnh lịch sử đó, Đảng và Chính phủ chủ trương tiến hành cuộc kháng chiến

“Toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lưc cánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc t ế”; đồng thờ i dự kiến cuộc kháng chiến sẽ trải qua ba giai đoạn: c ầm cự, phòng ngự

và tổng phản công Như thế, tổng phản công sẽ kết thúc chiến tranh

Để giành thắng lợi qua từng giai đoạn, nhất là có lực lượng cho tổng phản công, Đảng, Chính ph ủ thực hiện phương châm vừa kháng chiế n vừa kiến quốc; tích cực xây dựng l ực lượng kháng chiến về mọi mặt: chính trị, kinh tế , quân sự, văn hóa Nhờ đó ta đã đánh bại kế hoạch tiến công căn cứ địa Việt Bắc của thực dân Pháp Vớ i thất bại này, Pháp buộc phả i thay đổi chiến lược chiế n tranh ở Đông Dương, từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đ ánh lâu dài”; đồng thời thực hiện chính sách “dùng người Việt đánh người Việ t, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” Như vậy, cuộc kháng chiến chống Pháp đã chính thức chuyển sang một giai đoạn mới

Sau chiến thắng Việt Bắc thu - đông nă m 1947, Đảng, Chính ph ủ chủ trương củng cố chính quyền dân chủ nhân dân từ trung ương đến cơ sở, tăng cường lực lượng

vũ tranh nhân dân, đẩy mạnh cuộc kháng chiến toàn dân toàn diện; đưa chiế n tranh

du kích vào vùng sau lưng đị ch, k ết hợp đấu tranh quân sự, chính trị, kinh t ế với sự

nổi dậy phá tề, trừ gian của quần chúng nhân dân Kế t quả, ta đã “biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta”; các cơ sở kháng chiến được xây dựng Từ chổ

chiến đấu trong vòng vây, ta đ ã tạo được th ế và lực, để đến giữa năm 1949 Pháp phải

thừa nhận “không thể thắng Việt Minh về mặt quân sự”.

Đây cũng là thời điểm đánh dấu cả hai phía Việt- Pháp đều tăng cường xây dựng sức mạnh t ổng hợp, để kết t húc chiến tranh theo chiề u hướng có lợi nhất Năm 1949, bằng kế hoạch R ơve, công nh ận chính phủ Bảo Đại, đồng ý viện trợ kinh t ế và quân sự cho Pháp đã đánh dấu sự can thiệp của Mĩ ngày càng sâu và

“dính líu” trực tiếp vào cuộc chiến tranh Đông Dương Bằng sự giúp đỡ của Mĩ, Pháp từng bước khắc phục những khó khăn, tăng cường càn quét, mở rộng phạm

vi chiếm đóng, củng cố vùng đồng bằng Bắc Bộ; đồng thời chuẩn bị một kế hoạch quy mô lớn tiến công Việt Bắc lần thứ hai, giành thắng lợi và kết thúc chiến tranh

Về phía ta, ngày 14 tháng 1 năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố sẵn sàng đặt quan hệ ngoại giao với các nước Ngày 18 tháng 1 năm 1950, Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, tiếp đó là Chính phủ Liên Xô (30-1-1950) và chỉ trong vòng một tháng các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa lần lượt công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Thật đúng như

nhận xét của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Mấy năm kháng chiến đã đưa lại cho nước

ta một thắng lợi to lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, tức là hai nước lớn trên thế giới- Liên Xô và Trung Quốc dân chủ và các nước dân chủ mới đã thừa nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một nước ngang hàng trong đại gia đình dân chủ thế giới Nghĩa là ta đã đứng hẳn về phe dân chủ và gia nhâp vào khối 800 triệu dân chống đế quốc Chắc rằng cuộc thắng lợi chính trị ấy là cái đà cho những thắng lợi chính trị sau này” (1).

Phát huy những thắng lợi đạt được, khắc phục những khó khăn, nhất là khi Pháp thực hiện kế hoạch Rơve; đồng thời đưa cuộc kháng chiến phát triển, tháng 6 năm 1950, Đảng, Chính phủ quyết định mở chiến dịch Biên giới Sau một t háng chiến đấu, ta đã đánh tiêu diệt hai trung đoàn cơ động của địch, giải phóng 35 vạn dân, chọc thủng “Hành lang Đông- Tây”, phá thế bao vây của địch, kế hoạch Rơve

bị phá sản hoàn toàn; con đường liên lạc giữa ta với các nước xã hội chủ nghĩa được khai thông; quân đội ta đã giành thế chủ động trên chiến trường chính (Bắc Bộ), mở ra một bước phát triển mới cho cuộc chiến tranh Đến năm 1951, ta mở chiến dịch Hòa Bình phá tan âm mưu của Pháp chia cắt chiến trường chính Bắc Bộ với vùng tự do Khu 4 Năm 1952, ta mở chiến dịch Tây Bắc, mở rộng vùng giải phóng Tây- Bắc Bộ Đầu năm 1953 , Trung ương Đảng, Chính phủ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cùng Chính phủ kháng chiến Lào và Mặt trận Ítxala phối hợp mở chiến dịch Thượng Lào Kết quả, liên quân Việt - Lào đã giải phóng toàn

bộ tỉnh Sầm Nưa, một phần tỉnh Xiêng Khoảng và tỉnh Phongxalì với trên 30 vạn

dân Điều đ ó đã tạo thế và lực cho cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân

1953-1954 giành toàn thắng

Sau tám n ăm tiến hành kháng chiến và kiến quốc, Nước Việ t Nam Dân chủ Cộng hòa đã tạo được sức m ạnh tổ ng hợp, mở các cuộc tiế n công chiến lược với quy mô ngày càng lớ n, đánh thẳ ng vào quân đội viễn chinh Pháp, buộc kẻ đ i xâm lược phải đầu hàng ở Điện Biên Phủ và ký Hiệp định Giơnevơ về chấm dứt chiến tranh lậ p lại hòa bình ở Đ ông Dương Theo đó, Chính phủ Pháp và các bên tham dự Hội nghị cam kết tôn tr ọng các quyền dân tộc cơ bản là độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia

Thắng lợi của cuộ c kháng chiến đã chấ m dứt cu ộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp, chấm dứt ách thống trị của Pháp trong gần một thế kỷ ở Việt Nam; miền Bắc nước ta được giải phóng, chuy ển sang giai đ oạn cách mạng xã hội chủ nghĩa Nhưng, đúng vào thời khắc lịch sử này, toàn thể dân tộc Việt Nam lại phải đối diện với một kẻ thù còn m ạnh hơn thực dân Pháp gấ p nhiề u lần, đó

là đế quốc Mĩ Tên đế quốc s ừng s ỏ , có tiềm lực quân sự, kinh tế mạnh nhất và chính sách đối ngoại đầy tham vọng trong hệ thống các nước đế quốc

B ằng nhiều thủ đoạn chính trị, ngoạ i giao, kinh tế và quân sự, đế quốc Mĩ

đã dựng lên mộ t chính quyền, quân đội tay say ở niền Nam Việt Nam Mĩ - Diệm,

ra sức phá hoại Hiệp định Gi ơnevơ như: thực hiện chiến dịch “t ố cộ ng, diệt cộng”, “trưng cầu dân ý ”, “bầu cử quốc hội”, tăng cường khủng bố, đàn áp các

phong trào đấu tranh củ a nhân dân miền N am nhằm chia cắt lâu dài và vĩnh viễn Việt Nam Biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới và là căn c ứ quân

sự nhằm ngăn chặn, đẩy lùi tiến tới tiêu diệt Chủ nghĩa cộng sản đang phát triển mạnh ở Đ ông Nam Á Rõ ràng, phong trào đấu tranh chính trị, hòa bình củ a nhân dân miề n Nam đòi Mĩ- Diệm thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Giơnevơ đã không còn phù hợp

Bằng sức mạnh vượt trội, đế quốc Mĩ tin chắc rằng sẽ đạt được tham vọng trong cuộc chiến tranh này Giớ i cầm quyền Mĩ không chấp nhận bất kỳ điều gì khác

ngoài chiến thắng quân sự trên chiến trường, vì vậ y “trong gần 20 n ăm đế quốc Mĩ

đã động viên trên 3 triệu lượt sĩ quan, binh lính lần lượt sang Việt Nam, trong đó có 535.000 quân đóng trên đấ t Nam Việt Nam, 103.000 đóng ở các căn cứ trên đất Thái Lan, Nhật Bản, Đài Loan, đảo Guam, Hạm độ i 7 thườ ng xuyên trực ti ếp chiến đấu.

Mĩ đưa sang Việt Nam hơn 70% l ực lượng bộ binh, 85% lực lượng lính thủy đánh

bộ, 40% tàu chở máy bay, 52% tuần dương hạm, 50% lực lượ ng không quân chiến thu ật, gần 50% máy bay chiến lược B52 củ a toàn nước Mĩ ” (2) Mĩ huy động tất cả những vị tướng tài giỏi, 40% chuyên gia vậ t lý, hàng trăm viện nghiên cứu, 2.200

nhà máy cùng 5,5 triệu lao động trên toàn nuớc Mĩ chuyên nghiên cứu, cải tiến, chế tạo và sản xu ất vũ khí, phương tiện kỹ thuật chiến tranh; lôi kéo 34 nướ c “ đồng minh” tham gia cuộc chiến xâm lược Vi ệt Nam Đế quốc Mĩ còn triệt để sử dụng chiêu bài ngo ại giao, lợi dụ ng s ự mâu thuẫn giữa Liên Xô với Trung Quốc để phá hoại phong trào đấu tranh giải phóng miền Nam, thố ng nhất đất nướ c của nhân dân

ta Mĩ đã thực hiện mộ t cuộc chi ến tranh t ổng lực mà lịch sử 200 thành lập chưa bao giờ sử dụng; đây là thời điểm mà nhân loại

chứng kiến sự hủy diệt, tính chất ác liệt của một cuộc chiến tranh cục bộ trong thời

kỳ Chiến tranh lạnh

Để kết thúc chiến tranh thắ ng lợi, Việ t Nam phả i kết hợp, phát huy các yếu tố để t ạo nên sức mạnh tổng hợp: tính chính nghĩa của cuộc đấu tranh; đường lối, sự ch ỉ đạo chiến tranh đúng đắn; ý chí chiến đấu của cả một dân tộc ; sự vững mạnh của hậu phương, ủng hộ của quốc tế

Thấm nhuần Chủ nghĩa Mác- Lê nin và trả i qua thực tiễ n đấu tranh cách mạng, Đảng, Chính phủ đứng đầu là Chủ t ịch Hồ Chí Minh đã thự c hiệ n m ột đường lối chính trị, quân sự, ngoại giao độc lập, tự chủ, đúng đắn và sáng tạo Đó

là tiế n hành đồng thời hai chiến l ược cách mạng: cách mạng xã hội ch ủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân ở miền Nam, với mục tiêu chung là giải phóng miền Nam, th ống nhất đất nước, đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội Có thể nói đây là đặc điểm lớn nhất, độc đáo nhất trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân t ộc ở Việt Nam Đảng ta dự kiến cuộc kháng chiến chống Mĩ

cứu nước “sẽ là cuộc đấu tranh trườ ng kỳ”, cuộc chiến sẽ phát triển đến mức cao

nhất bằng một cuộc Tổng công kích, Tổng khởi nghĩa; trước hết phải đánh cho Mĩ cút, sau đó đánh cho Ngụy nhào ; đồng th ời Đảng khẳng định tiến hành kh áng chiến chống lại một nước lớn có sức mạ nh về quân sự, kinh tế không thể kết thúc chiến tranh bằng cách đánh tiêu diệt đội quân xâm lược, mà phải đánh vào ý chí xâm lược, làm thất bại từng mục tiêu chiến lược của địch, giành thắng lợi từng bước; làm cho đối phương thấy không thể thắng ta bằng quân sự

Sự sáng su ốt c ủa Đảng ta còn thể hiện khi xem xét, đánh giá địch một cách biện chứng, đó là Mĩ tuy có tiềm lực về kinh tế, quân sự nhưng không phải là

vô hạn “ trong cái không phải là vô hạn ấy, sức mạnh của Mĩ đưa vào cuộc chiến tranh lại chỉ có hạn Là m ột quốc gia có chiến lượ c toàn, Mĩ luôn luôn phả i đặt Việ t Nam trong chiến l ượ c đó ” (3) Quá trình đi ều hành chiến tranh của Mĩ chịu tác động bởi nhiều yếu tố như: nội tình nước Mĩ, trong đó có sự phản đối của

dân chúng; kh ả năng can thiệ p củ a Liên Xô, Trung Quốc; d ư lu ận thế giới lên án… Nhưng để ngăn chặn, tiêu diệt chủ nghĩa cộ ng sả n, phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á…, Mĩ buộc phải đem quân tr ực tiếp nhảy vào cuộc chiến

ở Việt Nam, buộc ph ải vứt bỏ “mặt nạ” thực dân mới, một khi cuộc chiến tranh Vi

ệt Nam kéo dài Mĩ sẽ bị sa l ầy, lúc đó tính chất phi nghĩa hoàn toàn bị ph ơi bày, kinh tế giảm sút, đồng đô la mấ t giá; đồng thời các nước khác như Nhật Bả n, Tây

Âu mạnh lên cạnh tranh gay gắt với Mĩ, Liên Xô vượt Mĩ về vũ khí chiến lược…,

Mĩ phải từ bỏ Việt Nam để bả o vệ những lợi ích mang tính chiến lược toàn c ầu Cho nên, sự cần thiế t phải đưa cuộc chiến tranh Vi ệt Nam sang tận n ước Mĩ, nhất là vào những năm vận động bầu cử tổng thống; ta vừa mở những cuộc tiến công chi ến lược, vừa kết hợp chặ t chẽ giữa đấu tranh chính trị và ngoại giao, từ

đó gây tác động sâu sắc đế n xã hội Mĩ “ Bu ộc giới cầm quyền M ĩ phải cân nhắc giữa lợi ích quốc gia, chiến lược toàn cầu và vấn đề Việt Nam”(4).

Sau thất bại trong các chiến lược chiến tranh: Đơn phương (1954 -1960), Đặc biệt (1961-1965), Cục bộ (1965 -1968), Việt Nam hóa chiến tranh và Đông Dương hóa chiến tranh (1969-1973), và nhất là sau cuộc tập kích chiến lược 12

ngày đêm ở Hà Nội, Hải Phòng và một số nơ i ở miề n Bắc Việt Nam không thành công, đế quốc mạ nh nhất thế giới buộc phải kí vào Hiệp định Pa ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam

Kí Hiệp định Pari, Mĩ phải công nhận các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việ t Nam, rút hết quân về nước; tạo thời cơ thuận lợi để nhân dân Vi ệt Nam tiến lên giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và đến năm 1974, khi thời cơ xuất hiện Đảng, Chính Phủ Nướ c Việ t Nam Dân ch ủ Cộng hòa đã đưa ra chủ trương, kế hoạch giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

2 Nghệ thuật vừa đánh vừa đàm, lấy thắng lợi quyế t định trên chiến trường

để tạo ưu thế tuyệt đối trên bàn đàm phán.

a Trong kháng chiến chống Pháp

Bước vào thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Đảng, Chính phủ chưa dự kiến kết thúc chiến tranh bằng một giải pháp chính trị, đấu tranh quân sự với đấu tranh ngoại giao trên chiến trường và trên bàn đàm phán Tuy nhiên, sau 8 năm tiến hành chiến tranh, cuộc kháng chiến của dân tộc ta không ngừng phát triển, quân đội liên tiếp giành chiến thắng trên chiến trường, hậu phương phát triển vững mạnh; 39 vạn quân Pháp đã bị loại ra khỏi vòng chiến đấu; ta đã làm phá sản các

kế hoạch chiến tranh của Pháp, 5 viên cao ủy, 6 viên tổng chỉ huy quân đội viễn chinh bị triệu hồi; vùng chiếm đóng của Pháp bị thu hẹp, quân Pháp trên chiến trường càng lâm vào tình thế phòng ngự bị động Vấn đề đặt ra là cần phải nhanh chóng kết thúc chiến tranh, trả lời báo Experessen Thụy Điển ngày 26 -11-1953,

Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: “Hiện nay nếu thực dân Pháp tiếp tục cuộc chiến tranh xâm lược thì nhân dân Việt Nam tiếp tục cuộc chiến tranh ái quốc đến thắng lợi cuối cùng Nhưng nếu Chính phủ Pháp đã rút được bài học trong cuộc chiến tranh mấy năm nay, muốn đi đến đình chiến ở Việt Nam bằng cách thương lượng

và giải quyết vấn đề Việt Nam theo lối hòa bình thì nhân dân và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẳn sàng tiếp ý muốn đó… Cơ sở của việc đình chiến ở Việt Nam là Chính phủ Pháp thật thà tôn trọng nền độc lập thực sự của nước Việt Nam”(5).

Trước sức ép của dư luận cả trong và ngoài nước, ngày 3 tháng 12 năm

1953 Chính phủ Pháp ra thông báo: “Pháp đã hai lần nêu quan điểm của mì nh, Việt Minh nên trình bày quan điểm của họ bằng con đường chính thức Quan điểm của Việt Minh sẽ được xét với ý muốn làm tất cả để lập lại hòa bình vững bền, bảo đảm độc lập cho các nước liên kết cũng như quyền tự do và an ninh cho các công dân” (6).

Thực tế cho thấy, một mặt nêu vấn đề giải quyết chiến tranh Đông Dương bằng thương lượng với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhưng mặt khác Chính phủ Pháp đã và đang thực hiện kế hoạch Nava, quyết định giành thắng lợi

trên chiến trường để kết thúc chiến tranh: “Kế hoạch Nava chẳng những được Chính phủ Pháp mà cả những người bạn Mĩ tán thành Nó cho phép hi vọng đủ điều…” (7) Sự dàn xếp giữa các nước lớn về một giải pháp chấm dứt chiến tranh

ở Đông Dương cũng được xúc tiến

Đảng, chính ph ủ, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá đúng bản chất của đế quốc thực dân Pháp; hiểu rõ thương lượng, giải pháp chính trị trong chiến tranh chỉ có th ể đạt được trên những thắng lợi có ý ngh ĩa quyết định trên

chiến trường; bài họ c “Triều Tiên cho thấ y, kinh nghiệm là phải đánh bao gi ờ cho đế quốc quỵ , nó bi ết không thể đánh được nữa, nó mới chịu đàm phán, đừng

có ảo tưởng mình muốn đàm phán là nó đàm phán Ta cũng phải đánh cho Pháp quỵ, lúc ấy có đ àm phán m ới đàm phán, chứ không ph ải đưa đàm phán ra là nó đàm phán ngay đ âu Đừng có ảo tưở ng Mục đích c ủa nó là xâm lược Nó mất 99%, còn hy vọng 1% nóa vẫn đánh Phải đánh cho nó quỵ nó mới chịu ” (8) Vì vậy, tháng 9 - năm 1953, Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng quyết đị

nh mở cuộc tiến công chi ến lược đông- xuân 1953-1954 nhằm đánh bại kế hoạch Nava; đồng thời mở một cuộc tiến công ngoại giao nhằm đẩy Pháp vào thế bị động, tạo điều kiện kết thúc chiến tranh có lợi cho ta

Cu ộc Ti ến công chiến l ược đông- xuân 1953-1954, giành thắng lợ i to lớn, bước đầu ta đã làm phá sản kế hoạ ch Nava; Nava buộc phải tập trung mọi cố gắng để xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông

Dương, Với kế hoạch Nava “Bộ chỉ huy Pháp tin chắc rằng sẽ giáng cho Việt Minh một trận thất bại nặng nề ở Điện Biên Phủ C húng tôi chuẩ n bị đón chờ

nh ững trận chiến đấu gay go và kéo dài Chúng tôi (ch ỉ người Pháp) s ẽ chiến thắng” (9) Đ iện Biên Phủ “là pháo đài bất khả xâm phạm” (theo như cách mà tướng lĩnh Pháp, Mĩ nhận đị nh); Điện Biên Phủ, từ m ột con nhím làm chốt chặn đường sang Thượng Lào đã biế n thành “mộ t pháo đài không thể công phá được”, đồng th ời là một cái bẫy lớn có thể “nghiền nát” quân đội nhân dân Việt Nam” (10); Điện Biên Phủ trở thành điểm quyết chiến chiến lược giữa ta và Pháp.

Như v ậy, trước khi đến H ội nghị Giơnev ơ chủ trương nhất quán của ta là

“tiế p tục đẩ y mạ nh kháng chiến, nếu có thươ ng lượ ng thì vừa đánh vừa đàm,

để đạt tới một giải pháp chính trị phù hợp; ta không đánh giá quá cao Hội nghị Giơ nevơ, nhưng không bỏ l ỡ c ơ hội, phải tranh thủ dư luận thế gi ới, tranh thủ làm cho hội nghị có thể bắt đầu để đi đến các cuộc gặp gỡ khác” (11).

Trong quá trình chuẩn bị Hội nghị, Liên Xô và Trung Quốc đều muốn có một gi ải pháp kết thúc chiến tranh, gián tiếp tỏ thái độ không tiếp tục giúp đỡ cuộc kháng chi ến chống Pháp ở Việt Nam; gần như có một thỏa thuận ngầm về giải pháp chia cắt Việt Nam Còn đế qu ốc Mĩ thì ra s ức vậ n động thành lập một liên minh quân sự, xúc tiến để can thiệp trực tiếp bằng quân sự (không quân, lục quân) vào Đông Dương, thậm chí còn đe dọa sẽ sử dụng vũ khí nguyên tử

Nhưng tất cả m ọi hy vọng của Pháp, âm mưu của Mĩ đều tan thành mây khói Bằng chiến dịch Điện Biên Phủ ta đã đập tan hoàn toàn kế hoạch Nava, giáng đòn quyết định vào ý chí xâm lược củ a Pháp; đã làm xoay chuyển cục diện chiến tranh; tạ

o điều kiện thuận lợi cho cuộc đấ u tranh ngoại giao Ngày 8-5-1954, phái đoàn c ủa Chính phủ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Phạ m Văn Đồng làm trưởng đoàn đến Hội nghị Pa ri với tư cách là một dân tộc chiến thắng Ngày 21-7- 1954, Hiệ p định Giơ ne vơ chính thức được kí kết, theo đó, Pháp buộc phải chấm dứt chiến tranh xâm lược, rút hết quân đội về nước Mĩ đã thất bại trong âm

mưu kéo dài và mở rộng và quốc tế hóa cuộc chiến, song đây là thắ ng lợi chưa trọn vẹn, Việt Nam vẫn bị chia cắt làm hai miền, cuộc đấu tranh cách mạng nhằm thống nhất đất nước vẫn cần phải tiếp tục

b Thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nước

Từ năm 1967, Nghị quyết của Hội ngh ị Ban Ch ấp hành trung ương Đảng

lần thứ 13, khóa III đã khẳng định: “Đấu tranh chính trị và quân sự ở miền Nam

là nhân tố chủ yếu quyết định giành thắng lợi trên chi ến trường, làm cơ sở cho thắng lợi trên m ặt trận ngoại giao Chúng ta chỉ có thể giành được trên bàn hội nghị những cái mà chúng ta giành được trên chiến trường Tuy nhiên, đấu tranh ngoại giao không ch ỉ đơn thuần phản ánh cu ộc đấ u tranh trên chiến tr ường mà trong tình hình quốc tế hi ện nay, với tính chất cu ộc đấu tranh giữa ta và địch, đấu tranh ngoại giao giữ một vai trò quan trọng, tích cực và chủ động” (12).

Hội nghị còn chỉ ra mục đích, nhiệm vụ của cuộc tấn công ngoại giao lúc này là nhằm tố cáo tội ác của đế quố c Mĩ ; vạch trần những th ủ đoạn hòa bình giả

hiệu với cái gọi là “đàm phán không điều ki ện” của Mĩ… Để giành thắng lợi trên

mặt trận này, ta phải phát huy thế mạnh, thế chủ động chiế n lược trên chiến trường, giành thắng lợi từng bước…

Cũng trong năm 1967, trả lời thư của tổng Mĩ, Chủ tịch Hồ Chí Minh

khẳng đị nh: “Chính phủ Mĩ gây ra chiến tranh xâm lược Việt Nam thì con đường đưa đến hòa bình ở Việt Nam là Mĩ phải chấm dứt chiến tran h xâm lược Chính phủ Mĩ phải chấm dứt vĩnh viễn và không điều kiện vi ệc ném bom và mọi hành động chiến tranh khác chống nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa…, phải để cho nhân dân Việt Nam tự quyết công việc nội bộ của mình…” (13).

N ăm 1968, sau cuộ c Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân của quân dân Việt Nam, tổng thống Mĩ Giôn xơn buộ c phải tuyên bố ngừng ném bom phá hoại miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra và bắt đầu nói đến đàm phán ở Việt Nam Ngày 13-5-1968, cuộc đàm phán chính thức diễn ra tại Pari giữa Chính phủ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với đại diện Chính phủ Hoa Kì; từ ngày 25-1-1969 là giữa bốn bên: Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa, Mặ t trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (sau đó là Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam), Hoa Kì và Việt Nam cộng hòa

Cuộc đấu tranh trên trên bàn đàm phán diễ n ra diễn ra h ết s ức gay g ắt, quy ết liệt, nhiều lúc dẫn đến gián đoạn; lập trường của Việt Nam đ òi quân Mĩ và lực lượng đồng Minh phải rút hết khỏi miền Nam và tôn trọng các quyền dân tộc

cơ b ản của nhân dân Việt Nam như Hiệp đị nh Giơnevơ v ề lập lại hòa bình, k ết thúc chiến tranh ở Đông Dươ ng đ ã từng công nhậ n, phải để nhân dân miền Nam

tự quyết lấy vận mệnh của họ Lập trường của Mĩ thì ngược lại, nhất là vấn đề rút quân, Mĩ đòi quân đội miề n Bắ c cũ ng phải rút quân khỏi miề n Nam; đồng th ời

tìm mọ i cách để không phải kí vào “dự thảo Hiệp định về vấ n đề chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam và Dự th ảo thỏa thuận về quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam” đã được hai bên thỏa thuận (10-1972) Giữa Việt Nam, Hòa Kì đang còn thiế u một tiếng nói chung , vấn đề là nó sẽ được quyết

định ở đâu, trên chiến trường hay trên bàn đàm phán

Đúng lúc đó (18- 12- 1972), đế quốc Mĩ tiến hành cuộc tập kích chiế n lược bằng máy bay B52 vào Hà Nội, Hải Phòng Với bản chất ngoan cố, xảo quyệt, luôn tìm cách giành thắng lợi trên l ĩnh v ực quân sự, giớ i cầm quyền Mĩ hy vọng

“con át chủ bài ” sẽ buộc Việt Nam phải kí vào d ự thảo Hiệp đị nh do Mĩ đưa ra.

Rõ ràng, M ĩ đã thự c hiện mộ t hành động quân s ự mạ nh, tàn bạo có ý nghĩa quyết định để răn đe Việt Nam như những việc mà Mĩ từng làm đối với nước Nhật trong thế chiến thứ hai (việc ném bom nguyên tử xuống hai thành phố là Hi- rô-

si-ma và Na- ga- sa - ki), đối với Triều Tiên năm 1953 (ném bom hủ y diệt th ủ đô Bì

nh Nhưỡng khi Hiệp định đình chiến đã được thỏa thuận) Điều kì diệu, là quân dân Việt Nam đã chiến thắng oanh liệt và hết sức thuyết phụ c tr ước cuộc tập kích chiế n lược, “huyề n thoại” về sức mạnh của không lực Hoa Kì, của B52 đã bị đập tan Sau trận này, Mĩ bu ộc ph ải kí vào Hiệ p định Pari về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam đúng như bản Dự thảo từ tháng 10- 1972

Hiệp định Pari là thắ ng lợ i của sự kết hợp giữa đấu tranh quân sự, chính trị, ngoạ i giao ở Việ t Nam; tạo thờ i cơ thuận lợi nhân dân ta ti ến lên giả i phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước; là đỉnh cao của nghệ thuật chỉ đạo kết thúc thúc chiến của Đảng, Chính phủ ở thế kỷ XX

Kết luận

Sau hơn 20 năm nhìn lại, người ta vẫn luôn đặt ra câu hỏi vì sao một dân tộc nhỏ bé, đất không rộng, người không đông những kết cục vẫ n chiến thắng từng đế quốc lớn xâm lược Điề u đó chỉ có thể khẳng định, đúng như lời Đạ i

tướng Văn Tiến Dũng khi trả lời các nhà báo và các học giả phương Tây: “Một lần nữa tôi muố n nói rõ rằng ngu ồn g ốc mọi thắ ng lợi củ a chúng tôi là sức mạnh

củ a cả một dân t ộc vùng lên làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình trong thời đại ngày nay và Ban lãnh đạo chúng tôi biết khai thác, bi ết phát huy tất cả những sức mạnh đó để chiến thắng ” (14) Chiến thắng này còn là một minh chứng về nghệ thuật chỉ đạo kết thúc chiến tranh của Đảng, Chính phủ trong suốt

30 năm tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược

Chú thích

(1) Nguy ễn Đình Biên (2002), Ngoại giao Việt Nam (1945-2000), Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, tr 122

(2), (3), (4), (5), (6) Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1999), Mấy vấn đề chỉ đạo chiến lược trong 30 năm chiến tranh giải phóng (1945-1975), Nxb Quân đội nhân

dân, Hà Nội, tr 151-152; tr.155

(7) Đỗ Thiện- Đinh Kim Khánh (1984), Tiếng sấm Điện Biên Phủ, Nxb Quân đội

nhân dân, Hà Nội, tr.61

(8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.113

(9), (10) Giáo sư Hoàng Minh Thả o (2004), Điện Biên Phủ trận thắng thế kỷ,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 120, tr 110

(11) Chỉ thị của Ban bí thư Trung ương Đảng ngày 1-5-1954

(12) Nguyễn Đình Biên (2002), Ngoại giao Việt Nam (1945-2000), Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, tr 217

(13) Nguyễn Đình Biên (2002), Ngoại giao Việt Nam (1945-2000), Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, tr 219

(14).Ph ạm Văn Đồng, Lê Đức Thọ, Văn Tiế n Dũ ng, Nguyễn Cơ Thạch (1996),

Vì sao Mĩ thất bại trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.48.