Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số giống cam không hạt và ảnh hưởng của phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng đối với cam sành hàm yên

MỤCLỤC LỜICAMĐOAN...i LỜICẢMƠN...ii MỤCLỤC...iii DANHMỤCCÁCTỪVIẾTTẮT...vi DANHMỤCCÁCBẢNG...vii MỞĐẦU...1 1.. Nguồngốccamquýtvàphânloại...5 1.4Nhữngnghiêncứuvềcâycam...6 1.4.1Nhữngyếutống

LỜICAMĐOAN

- Tôixincamđoanrằng,sốliệuvàkếtquảnghiêncứutrongluậnvănlàtrungthựcvàchưađượcsửdụngđểbảovệmộthọcvịnào

- Tôixincamđoanrằng,mọisựgiúpđỡchoviệcthựchiệnluậnvănđãđượccảmơnvàcácthôngtintríchdẫntrongluậnvănđềuđượcchỉrõnguồngốc

TuyênQuang,ngày09tháng10năm2017

Tácgiảluậnvăn

TrầnThịVânAnh

LỜICẢMƠN

Đểhoànthànhluậnvănnàyngoàisựnỗlựccủabảnthântôiđãnhậnđượcsựgiúpđỡnhiệttìnhcủacơquan,cácthầycô,bạnbèđồngnghiệp,giađình

TrướctiêntôixinbầytỏlòngbiếtơnsâusắctớiPGS.TSĐàoThanhVânngườiđãtậntì

nhhướngdẫnvàđónggópnhữngýkiếnquýbáutrongquátrìnhthựchiệnvàhoànthànhluậnvăn

MỤCLỤC

LỜICAMĐOAN i

LỜICẢMƠN ii

MỤCLỤC iii

DANHMỤCCÁCTỪVIẾTTẮT vi

DANHMỤCCÁCBẢNG vii

MỞĐẦU 1

1 Tínhcấpthiếtcủađềtài 1

2 Mụcđíchnghiêncứucủađềtài 2

3 Yêucầucủađềtài 2

4 Ýnghĩakhoahọcvàthựctiễncủađềtài 2

4.1 Ýnghĩakhoahọc 2

4.2 Ýnghĩathựctiễn 2

Chương1.TỔNGQUANTÀILIỆU 3

1.1 C ơsởkhoahọcvàlýluậncủađềtài 3

1.1.1 Cơsởkhoahọccủaviệcnghiêncứuđặcđiểmsinhtrưởng,pháttriểnvàđặctínhkhô nghạtcủacamquýt 3

1.1.2 Cơsởkhoahọccủaviệcsửdụngphânbónlá 3

1.1.3 Cơsởkhoahọccủaviệcsửdụngchấtđiềuhòasinhtrưởng 4

1.2 Điềukiệntựnhiên,kinhtế-xãhộiởhuyệnHàmYêntỉnhTuyênQuang 4

1.3 Nguồngốccamquýtvàphânloại 5

1.4Nhữngnghiêncứuvềcâycam 6

1.4.1Nhữngyếutốngoạicảnhảnhhưởngđếnsinhtrưởngvàpháttriểncủacâyănq u ảcó múi 6

1.4.2 Nhucầudinhdưỡngcủacâycamquýt 9

1.4.3 Nhữngnghiêncứuchọntạocamquýtkhônghạt 11

1.5 Tìnhhìnhsảnxuấtvàtiêuthụcamquýt 12

1.5.1 Tìnhhìnhsảnxuấtvàtiêuthụcamquýttrênthếgiới 12

1.5.2 TìnhhìnhsảnxuấtvàtiêuthụcamquýttạiViệtNam 12

1.5.3 Tìn

hhìnhsảnxuấtvàtiêuthụcamquýttạiHàmYên 15

1.6.1 Thuthập,đánhgiávàkhaithácnguồngencâycómúi 16

1.6.2 Nhữngnghiêncứucảitiến,nângcaonăngsuất,chấtlượnggiốngcamquýt18 1.6.3 Nghiêncứuvềphânbónqualávàsửdụngchấtđiềuhòasinhtrưởngchocâycam 23 1.7 TìnhhìnhnghiêncứucâyănquảcómúiởViệtNam 26

1.7.1 Thuthập,bảotồn,đánhgiávàsửdụngnguồngencâyănquảcómúi 26

1.7.2 Nhữngnghiêncứucảitiến,nângcaonăngsuất,chấtlượng 28

1.8 TìnhhìnhnghiêncứucâyănquảcómúitạiHàmYên 29

1.9 Xuấtxứ,đặcđiểmmộtsốgiốngcamquýtkhônghạt 30

1.9.1CamSànhkhônghạtLĐ6 30

1.9.2 CamMật 31

1.9.3 CamV2 32

1.9.4 CamSành 32

1.10.Kếtluậnrútratừtổngquan 33

Chương2.NỘIDUNGVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 34

2.1 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu 34

2.1.1Đốitượngnghiêncứu:Cácnghiêncứutiếnhànhđốivớimộtsốgiốngcamkh ôn g hạtvàtrêngiốngcamSànhHàmYên 34

2.1.2.Phạmvinghiêncứu: 34

2.2 Nộidungnghiêncứu 35

2.3 Phươngphápbốtríthínghiệm 35

2.4 Chỉtiêuvàphươngpháptheodõi 36

2.5 Phươngphápxửlýsốliệu 39

Chương3.KẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀTHẢOLUẬN 40

3.1 Tìnhhìnhsinhtrưởngpháttriểncủacácgiốngcamkhônghạt 40

3.1.1 Đặcđiểmhìnhtháithânlácànhcácgiốngcamkhônghạt 40

3.1.2 Tìnhhìnhsinhtrưởng,pháttriểncủacácgiốngcamkhônghạttạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQu ang 44

3.1.3 TìnhhìnhsâubệnhhạicủacácgiốngcamtạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQ u a n

g 48

3.1.4 Tìnhhìnhnăngsuấtvà chấtlượngcủacủamộtsốgiốngcamkhônghạttạiHàmYên,TuyênQuang 503.2 Nghiênc ứuảnh hư ở ng củachấ t điều h ò a sinh trưởng và p h â n b ó n lá đ ế n số hạt/quảvàchấtlượngcamSànhtạiHàmYên,TuyênQuang 533.2.1 Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónláđếnthờigianrahoa,tỷlệđậuhoavàquảcủacamSành 533.2.2Ảnhhưởngcủaphânbónlávàchấtđiềuhòasinhtrưởngđốivớinăngsuấtcâyc a m SànhtạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 553.2.3 ẢnhhưởngcủaphânbónlávàchấtđiềuhòasinhtrưởngđốivớicácchỉtiêuvềquảcủacâycamSànhtạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 563.2.4 ẢnhhưởngcủaphânbónlávàchấtđiềuhòasinhtrưởngđốivớitìnhhìnhsâubệnhhạicâycamSànhtạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 593.2.5 Ảnhhưởngcủaphânbónlávàchấtđiềuhòasinhtrưởngđốivớihiệuquảk i nhtếtrongsảnxuấtcâycamSànhtạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 62

KẾTLUẬNVÀĐỀNGHỊ 63

1 Kếtluận 63

2 Đềnghị 63

TÀILIỆUTHAMKHẢO 64 PHỤLỤC

LSD0,05 :SaikhácnhỏnhấtcóýnghĩaNxb :Nhàxuấtbản

DANHMỤCCÁCBẢNG

Bảng1.1 Tìnhhìnhsảnxuấtcamquýttrênthếgiớinăm2014 13

Bảng1.2 Tìnhhìnhsảnxuấtcamquýtở Việt Nam 14

Bảng1.3 Tìnhhìnhsảnxuấtcamquýtởcácvùngnăm2014 15

Bảng1.4.Tìnhhìnhsảnxuất1sốxãtrồngcamtạihuyệnHàmYên,TuyênQuangn ă m 201 6 16

Bảng3.1: Đặcđiểmhìnhtháicâycủacácgiốngcamkhônghạt 40

Bảng3.2 Đặcđiểmphâncànhcủacácgiốngcamkhônghạt 42

Bảng3.3: Đặcđiểmhìnhtháilácủacácgiốngcamkhônghạt 43

Bảng3.4.TìnhhìnhsinhtrưởnglộcXuâncủacácgiốngcam(ngày) 44

Bảng3.5.TìnhhìnhsinhtrưởnglộcHècủacácgiốngcam(ngày) 45

Bảng3.6TìnhhìnhsinhtrưởnglộcThucủacácgiốngcam(ngày) 45

Bảng3.7.TìnhhìnhsinhtrưởnglộcĐôngcủacácgiốngcam(ngày) 46

Bảng3.8.Tỷlệđậuquảcủacácgiốngcam 47

Bảng3.10.Tìnhhìnhsâuhạicủa cácgiốngcamkhônghạt tạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 49

Bảng3.11.Năngsuấtvàcácyếutốcấuthànhnăngsuấtcácgiốngcam 50

Bảng3.12 Mộtsốchỉtiêuvềquảcủacácgiốngcam 52

Bảng3.13 Mộtsốchỉtiêuvềchấtlượngquảcủacácgiống 52

Bảng3.14.Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónláđếnthờigianrahoa .53

Bảng3.15.Ảnhhưởngcủachấtđiềuhoàsinhtrưởngvàphânbónláđếntỷlệđậuquảca mSànhhuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang 54

Bảng3.16.Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónláđếncácyếutốc ấuthànhn ăngsuấtvànăngsuấtcủacamSành 55

Bảng3.17.Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónláđếnđộngtháităngtrư ởngkíchthướcquảcamSànhtạihuyệnHàmYênnăm2016 56

Bảng3.18Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónlàđếnmộtsốchỉtiêuvềqu ảcamSànhtạihuyệnHàmYên 57

Bảng3.19.Ảnhhưởngcủachất điềuhoàsinhtrưởngvàphânbónláđếnchất

lượngcủacamSànhHàmYên 59Bảng3.20.TìnhhìnhsâuhạicủacácgiốngcamSànhHàmYên,tỉnhTuyênQuang 60Bảng3 2 1 T ì n h h ì n h b ệ n h h ạ i c ủ a c á c g i ố n g c a m S à n h H à m Y ê n , t ỉ n h

T u y ê n Q u a n g 61Bảng3.22:Ảnhhưởngcủachấtđiềuhòasinhtrưởngvàphânbónqualáđếnhiệuq u ả k

inhtếtrongsảnxuấtcam 62

ViệtNamcâycamlàmộttrongnhữngloạicâyănquảmanglạigiátrịkinht ế caotrênthịtrườngvàđượcnhiềungườitiêudùngtrongnướccũngnhưtrênthếgiớirất ưachuộng bởinó cómã quả đẹp,hương vị thơmngoncógiátrị dinhdưỡngcao,bảoquảnđượclâutrongquátrìnhsửdụng.Hiệnnaycórấtnhiềugiốngcamn g o n vànổitiếngnhư:camSànhYênBái,camSànhBắcQuang(Hàgiang),camSànhHàmYên(TuyênQuang) cácgiốngcamnàychonăngsuấtcao,chấtlượngtốt,vỏdàydễvậnchuyểnđặcbiệtđượcsửdụngnhiềutrongdịptết

HuyệnHàmYên(tỉnhTuyênQuang),nổitiếngcóvùngcamSànhrộnglớn,t h ư ơ n

g hiệucamSànhHàmYênchínhthứcxuấthiệnvàđượccôngbốrộngrãitừcuối2007.Năm2013CamSànhHàmYênđượcbìnhchọntrongTop10Thươnghiệu-

Nhãnhiệunổitiếngvàtớinăm2014huyệnHàmYênđãtổchứcđượchộich ợ camđầutiênđểđưathươnghiệucamSànhHàmYêngiớithiệurathịtrườngr ộ n g lớn.Câycamhiệnđangchiếmvịtríquantrọngtrongviệcxóađóigiảmnghèo,tạoviệclàm,tăngthunhậpchongườidân

TuynhiênquátrìnhpháttriểnvùngcamSànhcủahuyệnH à m Yên,tỉnhTuyênQuangtrongnhữngnămgầnđâycónhiềudiễnbiếncầnquantâm,đólà:diệntíchcamtăng,giốngđưavàotrồngcònhạnchếchủyếulàgiốngc a m Sànhđịaphương,chấtlượngcâygiốngcònthấp,giốngbịthoáihoá,câykhôngchothuhoạch,nhấtlàcácvườntrồngbằngcànhchiếttrênđấttrồngcamchukỳ2;đặcbiệtchấtlượngsảnphẩmchínhlàcamSànhcònnhiềuhạnchếnhư:vịquảchua,quảhạt

nhiều,giábánsảnphẩmthấpdẫnđếnhiệuquảsảnxuất khôngcao,vìthếcầnthiếtphảiphảibổsungvàocơcấucácgiốngcammớiđặcbiệtlàcácgiốngcamkhônghạtđểsảnphẩmquảcamkhôngchỉnộitiêumàcònxuấtkhẩu,đồngthờiápdụngcácbiệnphápkĩthuậtđểnângcaonăngsuấtvàchấtlượngquảcamSànhcủahuyệnHàmYên.

Xuấtpháttừcáclýdotrên,chúngtôiđềxuấtđềtàiNghiêncứuđặcđiểmsin

htrưởng,pháttriểncủamộtsốgiốngcamkhônghạtvàảnhhưởngcủaphânb ó nlá,chấtđi ềuhòasinhtrưởngđốivớicamSànhHàmYên

2 Mụcđíchnghiêncứucủađềtài

Đánhgiáđượcđặc điểmhìnhtháivàtìnhhìnhsinhtrưởng,pháttriểncủamộtsốgiốngcamkhônghạtvàảnhhưởngphânbónlá,chấtđiềuhòasinhtrưởngđốivớicamSànhHàmYên,tỉnhTuyênQuang

3 Yêucầucủađềtài

- Nghiêncứuđặcđiểmhìnhtháivàđặcđiểmsinhtrưởng,pháttriểncủamộtsốgiốngcamkhônghạttạihuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuang

- Kếtquả n gh iê ncứ u c ủ a đềt ài sẽ g ó p phầnb ổsu ng thêmnhữngt ài liệ u khoahọcphụcvụchocôngtácgiảngdạycũngnhưnghiêncứutrên

câycamởnướcta.Làcơsởkhuyếncáocácbiệnphápkỹthuậthiệuquảápdụngtrongthựctếsảnx u ất chongườidân

4.2 Ýnghĩathựctiễn

- Kếtq u ả n g h i ê n c ứ u l à cơsởk h o a h ọ c g i ú p c h o c ô n g t á c xâyd ự n g đ ị n hhướng,quyhoạch,quảnlý,chỉđạosảnxuấtquýtđạthiệuquảhơntrongđiềukiệnđặc thùcủađịaphươngcũngnhưcácvùngcóđiềukiệntươngtự

- Kếtquảnghiêncứugiốngmớivà cácbiện phápkỹthuật được ápdụngtrongsản xuấtcamởHàmYênsẽgópphầnnângcaonăngsuấtchấtlượngvàhiệuquảkinhtếcaochongườisảnxuất,từđónângcaothunhập,cảithiệnđờisống

Chương1 TỔNGQUANTÀILIỆU

1.1 Cơsởkhoahọcvàlýluậncủađềtài

1.1.1 Cơsởkhoahọccủaviệcnghiêncứuđặcđiểmsinhtrưởng,pháttriểnvàđặc

tínhkhônghạtcủacamquýt

Camquýtthuộcnhómcâyănquảlâunăm,quátrìnhsinhtrưởngpháttriểnc ủacây

chịunhiềuảnhhưởngcủanhiềuyếutốnộitại(ditruyền,sinhlý)vàyếutốngoạicảnh(nhiệtđộ,ánhsáng,đấtđai,khíhậu,sâubệnh…)tácđộngvào

Đốivớicamquýtsốhạttrongquảcaolàmộttrongnhữngđặctínhquantrọnglàmgiớihạntiêuthụquảtươiởcâycómúicảthịtrườngtrongvàngoàinước.Mộttrongnhữngmụctiêuchínhcủachươngtrìnhchọntạogiốngcâycómúiởnướctavàtrênthếgiớihiệnnaylà:giốngkhônghạt,hìnhdạngđẹp,phẩmchấtngon,khôngmẫncảmvớicácloạisâu,bệnhhạinguyhiểm.Xuhướngchọngiốngcamquýttrênthếgiớingoàiviệcchọntạocácgiốngcónăngsuất,chấtlượngcao,ổnđịnh,chốngchịuvớiđiềukiệnmôitrường,sâubệnhthìmụctiêucònhướngtớichọntạoracácgiốngíthạthoặckhônghạt

1.1.2.Cơsởkhoahọccủaviệcsửdụngphânbónlá

Phânbónláthườnggồm3thànhphầnchính:cácnguyêntốđalượng,trunglượngvàvilượng,ngoàiracòncómộtsốchấtkíchthíchsinhtrưởng.Vaitròcủap h â n b ónláđốivới câytrồnglàtácđộngtổnghợpcủatừngnhómcácnguyêntốđalượng,trunglượngvàvilượng,chúngcóvaitròquantrọngtrongđờisốngcâytrồng

Trongcâytrồngluôntồntạicáccơchếđiềuchỉnhcácquátrìnhsinhtrưởngvàpháttriểnnhằmthíchứngvớicácđiềukiệnngoạicảnh,duytrìsựsống.Việcápdụngbiệnphápkỹthuậtbónphântrongtừnggiaiđoạnlàrấtcầnthiếtvìcâytrồnghấpthudinhdưỡngnuôicâyphầnlớnquabộrễ,tuynhiênhàmlượngdinhdưỡngtr o n g đấtlàkhôngđủ,đặcbiệtlàcácyếutốvilượng.Chínhvìthế,việcphunphânbó nlánhằmbổsungdinhdưỡngchocâylàrấtcầnthiết.Nghiêncứucảitiếncácphươngphápphunbónphânchocâytrồngđãđượcthựchiệnnhiềunămtrênnhiềuloạicâytrồng.Phânbónqualácungcấpnhanh,kịpthờicácchấtdinhdưỡngđalượng,vilượngcầnthiếtchoquátrìnhsinhtrưởngsinhdưỡngvàsinhtrưởngsinh

thựccủacây,đặc biệtlàthờikỳcâysinhtrưởngmạnh,cần tậptrungdinh dưỡng

đểtạohoa,nuôiquả

1.1.3.Cơsởkhoahọccủaviệcsửdụngchấtđiềuhòasinhtrưởng

Câytrồngnóichungvà

camquýtnóiriêngluôntồntạicáccơchếđiềukhiểnc ác quátrìnhsinhtrưởngvàpháttriểnnhằmthíchứngvớicácđiềukiệnngoạicảnh,duytrì sựsống.Chất điều hòa sinhtrưởng chính

là cácchất điều tiếtcác cơ chếnàyvàthôngquatácđộngcủacácchấtđiềuhòasinhtrưởngphôicóthể hìnhthành phátt r i ển thành quả khôngquaquátrìnhthụphấnthụ

tinhdovậyquảđượctạothànhdotácđộngcủacácchấtnàythườngkhônghạthoặcíthạt.Cácchấtnàyđượctổnghợpvớimộtlượngrấtnhỏởcáccơquanđếnmộtbộphậnnhấtđịnhcủacây,từđóchuyểnsangcácbộphậnkhácđểđiềutiếthoạtđộngsinhlýcủacây.TrongchấtđiềuhòasinhtrưởngcóGibberellin(GA3)vàNaphthaleneaceticdNAAđượctổnghợpởtấtcảcácbộphậncònnoncủacâyvàđượcvậnchuyểnkhôngphân

cực.TácdụngsinhlýcủaGA3làảnhhưởngđếnquátrìnhrahoa,sựlớnlêncủaquả,tạoquảkhônghạt,ngăncảnsựrụngcủacáccơquannhưlá,hoa,quả,

làmchậmquátrìnhgiàhóacủatoàncâyvàsựchíncủaquả,kíchthíchkéodàithân,dóng,kíchthíchsựnảymầmcủahạt,củ.NAAcótácdụngkíchthíchcâytrồngrarễ,rahoađồng loạt,kếtnhiềutrái,tráicóphẩmchấttốt,ngănngừarụngtráinon,chosảnlượngtốt

1.2 Điềukiệntựnhiên,kinhtế-xãhộiởhuyệnHàmYêntỉnhTuyênQuang

HàmYênlàmộthuyệnmiềnnúiphíaBắcgiáphuyệnBắcQuangtỉnhHàGiang,phíaNamgiáphuyệnYênSơn,phíaĐônggiápxãTânMỹcủahuyệnChiêmHóatỉnhTuyênQuang,phíaTâygiáphuyệnYênBình,LụcYên,tỉnhYênBái.Tổngdiệntíchđấttựnhiêntrongtoànhuyệnlà90.092,53ha,trongđódiệntíchđấtnôngnghiệpcủavùngsảnxuấtcamtậptrung64.661,9ha,trongđóđấtsảnxuấtnôngnghiệp12.447,4ha(đấttrồngcâyhàngnăm4.937,4ha,đấttrồngcâylâunămlà7.509,9ha),đấtlâmnghiệp51.725,1ha;diệntíchnuôi

trồngthuỷsản,đấtnôngnghiệpkhác391,7ha,địahìnhđấtđaichủyếulàđồinúi

Kinhtếchủyếulàsảnxuấtnônglâmnghiệpvàtrồng câyănquả.Với ưuđiểmcóhệthốngđườnggiaothôngtươngđốithuậnđólàcótrụcđườngquốclộ2và đườngtỉnhlộĐT189,ĐT178chạyqua,thuậnlợichoviệclưuthônghànghoácũngnhưviệcpháttriểnkinhtếxãhộitrongvùngsảnxuấtcamtậptrung

1.3 Nguồngốccamquýtvàphânloại

Hiệnnayýkiếncủacáctácgiảcókhácnhausongvềcơbảnđềuthốngnhấtl à

cá c loạicâyănquảcómúitrồngtrênthếgiớihiệnnayđềucónguồngốctừvùngĐôngNamchâuÁ,baogồm

cảNamTrungQuốc,ĐôngBắcẤnĐộvàMiếnĐiện.Nằmtrongkhuvựcnày,ViệtNamcũnglànơiphátsinhcủamộtsốloàivàgiốngc am , quýttồntạichođếnnay

NguồngốccâycómúiđượcghinhậnlàởĐôngNamÁbaogồmcảTrungQuốc,ĐôngBắcẤnĐộ,trongđócócả

vùngNamNepal,nơicónhữngthunglũngvàsườnđồiđượcbảovệkhỏinhữngcơngiólạnhkhôvàmưavàomùaHè[42].TuynhiênsựthuầnhoávàtrồngtrọtcâyănquảcómúilạibắtđầuởTrungQuốc”.TheoTrầnThếTục(1980)nghềtrồngcamquýtởTrungQuốcđãcótừ3.000-

4.000nămtrước.MộtsốtácgiảchorằngnguồngốcquýtKinh(CitrusnobilisLour)vàquấtlàởm

iềnNamViệtNam,xứĐôngDương

Cáchệ thống phân loạicamquýtđầu tiên chủyếudựa trên các đặcđiểmgiảip h ẫu hoa,đặcđiểmhìnhthái,phânbốđịalývàcảlịchsửpháttriểncủamộtsốchiquantrọng.Hệthốngphânloạiđượcthừanhậnnhiềunhấthiệnnay

làcủaSwinglevàReece(1967).TheokhoáphânloạicủaSwingle(1967)có16loài,phầnlớncácl o à i câycam,quýt,chanh,bưởi…

thuộcchiCitrus(gồm2chiphụlàEucitrusvàPapeda),tộcCitreae,họphụAurantoideae ,họRutaceae,bộGeranial.

Tómlạicamquýtlàcâyănquảcónhiềuloài,nhiềuchủngkhácnhau,đượcloàingườithuầndưỡnglâuđời.Quaquátrìnhchọnlọcđãtạorađượcnhiềuloạiquản g

o n , g i à u c h ấ t d i n h d ư ỡ n g n h ấ t l à v i t a m i n v à c h ấ t k h o á n g V i ệ t N a m n ằ m t

ro ng v ù n g Đ ô n g N a m Á c ó đ i ề u k i ệ n t ự n h i ê n r ấ t t h í c h h ợ p c h o ca m q uý t p h á

t t ri ể n Trongnhữngnămgầnđâydotrủtrương pháttriểncủanhànước, nhucầutiêu

dùngcácloạiquảngàycàngtăng,đượccáccấpchínhquyềnquantâm,nhiềuvườnc ây ănquả,nhiềutrangtrạitrồng câyănquảrađời,nhữngvùng trồngcamquýtn h i ều đangcódựánkhôiphụclạicácvườncamnhưHàGiang,cảitạovườntạpt h àn h vườnchuyêncanhởđồngBằngNamBộbướcđầuđãmanglạinhữngthànhtíchnhấtđịnh(Ngu

Nhìnchungnhiệtđộđấtvànhiệtđộkhôngkhíảnhhưởngđếntoànbộhoạtđộngcủacamquýtnhư:Sựphátlộc,quátrìnhquanghợp,sựhoạtđộngcủabộrễ,sự lớnlêncủaquả.v.v BằngnhữngnghiêncứucủamìnhVũCôngHậu(1996)

[10]chorằngrễcamquýthoạtđộngtốtkhinhiệtđộtăngdầntừ9–

23oC.Khinhiệtđộtới26oCcâyhútđạmmạnh.Ngoàirasựchênhlệchnhiệtđộgiữangàyvàđêm

lớnlàmquảpháttriểnmạnh,đồngthờicóảnhhưởngđếnkhảnăngtíchluỹ,vậnchuyểnđ ư ờ n

g bộtvàaxittrongcâyvàoquả.Tuynhiên,khinhiệtđộbanđêm quáthấplàm

chohoạtđộngnàykémđi.Nhữnggiốngcókhảnăngthíchứngvớinhiệtđộthấpthường có phẩmvị ngon,mãquảđẹp, hấpdẫn,ngượclại nhữnggiống chịunhiệtcóphẩmchấtkémhơn.

Ởcácvùngđấttốt,cónhiệtđộmùaHèkhôngquánóng,mùaĐôngkhôngquálạnhvớinhiệtđộbìnhquânnăm>15oC,tổngtíchôntừ2.500-

3.500cũngcóthểtrồngcamquýt.Ởcácvùnglụcđịaxabiểnkhôngnêntrồngcamquýtởđộcaotừ 1.700-

1.800msovớimựcnướcbiểnvìnhữngvùngnàymùaĐôngthườngcótuyếtrơivànhiệtđộxuốngtớiâm4OC.Vềphươngdiệnnhiệtđộ,camquýtcóthểph át triểnkhắpcácmiềnsinhtháiởViệtNam nhưnglýtưởngnhấtlàkhíhậuở vùngnúicaophíaBắc(HoàngNgọcThuận,2002)[21]

-Ánhsáng

Câycamquýt làcâyưaánh sángtán xạ,nơicó cườngđộánh sángtừ10.000

- 15.000lux,tươngứngvới0,6cal/cm2,ứngvớiánhsánglúc8–9hsángvà4–

5h chiềuhoặcnhữngngàytrờiquangmâymùaHè.Tuynhiênđểcóđượclượngánhsángnhưvậychúng tacần bốtrímậtđộhợplýnhưkhôngquádàycũngkhôngquáthưa,vườncam quýtnhấtthiếtphảibốtrí n ơ i thoáng, có t hể tr ồn g câychắngi óđồngthờicótácdụngchebớtánhsángđểcóánhsángtrựcxạvàonhữngngàytrờinắnggắt, khi đủ ánhsáng câysinh trưởng,phát triển tốt,ít sâu bệnh(Vũ CôngHậu,19 96 ) [10]

-Ẩmđộvàlượngmưa

Camq u ý t yêuc ầ u đ ộ ẩmk h ô n g k h í 7 5 % vàđ ộ ẩmđ ấ t 6 0 % , đ ộ ẩ m nàyk h ô

n gnhữngđảmbảochocâysinhtrưởngpháttriểntốtmàcònchonăngsuấtcao,p h ẩm chấtquảtốt,mẫumãquảđẹp,quảto,vỏmỏng.Nếuđộẩmkhôngkhíquácaoh o ặ c q u á th ấp

đ ều cóhại cho cam quýt,ẩmđộkhông khíquácaovàkèmtheonắngtovàotháng8,tháng9hàngnămthườnggâyhiệntượngrámnắngvànứtquả

Lượngmưat h í c h h ợ p c h o c á c v ù n g t r ồ n g c a m q u ý t t r ê n d ư ớ i 2 0 0 0 m

m ,

Camcần1.200-1.500mm,quýtcầnnhiềuhơntừ1.500-2.000mm,chanhcầnítn ư ớ c hơnquýt,lượngnướctrongđấtcóảnhhưởngrõrệtđếnhoạtđộngcủabộrễ,lượngnướcđượccoilàđủkhinướctựdobằng1%vàđộẩmđấtbằng60

%độẩmbãohòađồngruộng(HoàngNgọcThuận,2002)[20]

2.500mm),n h ư n g lượngmưaphânbốkhôngđềugiữacácthángtrongnăm,dođóảnhhưởngk h ô n gtốtđếnnăngsuất,phẩmchấtquả

-Gió

Quyluậthoạtđộngcủagiólàmộtvấnđềcầnlưuýtrongviệcbốtrícácvùngtrồngcamquýt.Tốcđộgióvừaphảicóảnhhưởng tốtđếnviệclưuthôngkhôngkhí,điềuhòađộẩm,giảmsâubệnhhại,câysinhtrưởngtốt.Tuynhiêntốcđộgiócóả n h hưởngđếnkhảnăngđồnghóacủacây,đặcbiệtlàgiólớn

Ởn ư ớ c t a , đ ồ n g b ằ n g s ô n g H ồ n g v à v e n b i ể n m i ề n T r u n g v ề mùamưathườngcógióbãogâyđổcây,gẫycành,rụngquảlàm

chokhảnăngsinhtrưởngvànăngsuấtcủacâygiảmrõrệt.Dovậycầnchúýđếnviệctrồngcácđairừngchắngióchocácvườntrồngcamquýtởnhữngvùnghaycóbãolớn

-Đấtđai

Ởnướcta,theoTrần Th ế Tục(1980)

[1 9] vàmộtsốtácgiảchorằngcâycamquýtcó thểtrồngtrênnhiềuloạiđấtkhácnhaunhư:Đất

thịtnặngởđồngbằng,đ ấ t phùsa châut hổ, đất đồinúi, đất phùsa c ổ , đấtthịtn hẹ, đấtcát pha,đất bạc màu Tuynhiênnếutrồngcamquýttrênđấtxấu,nghèodinhdưỡngcầnphảiđầutưthâmcanhcao,hiệuquảkinhtếsẽtốthơn

TheoHoàngNgọcThuận(2002)

[21],câycamquýtcóthểtrồngđượctrênđ a sốcácloạiđấttrồngtrọtởViệtNam:Đấtthịtnặng, đấtphacát,đấtbạcmàu.Tuynhiênởnhữngvùng đất xấu phảiđầutưnhiều, thâmcanhcao,hiệu quảkinhtếsẽthấphơn.Khôngnêntrồngcamquýtởđấtsétnặng,đấtcátgiàhoặc cólớpđấtmặtnông,đấtong,đấtcómựcnướcngầmcaomàkhóthoátnước.Cũngtheotácgiảnày,đấttrồngcam quýttốt làđất bằngphẳng,cócấu tượng,nhiềumùn,thoángkhí,g iữ ẩmtốt,khicầndễtháonướcvàcótầngđấtdày(hơn1mcàngtốt),mựcnướcngầmthấp(tốithiểuphảisâuhơn80cm).Nhưvậy,phầnlớnđấtđaivùngđồinúip h í

a Bắc,phíaTâyNghệAn,HàTĩnh,miềnĐôngNamBộđềuthoảmãncácyêucầucủacâycamquýt

CâycamquýtcóthểtrồngđượctrênđấtcóđộpHtừ4-8nhưngthíchhợpn h ất

làtừ5,5-6,điệnthếoxyhóakhửEh>300mV.ỞđộpHnàycácnguyêntố

khoángcầnthiếtchocâycamquýtphầnlớnởdạngdễtiêu,nếulàđấtchuanhấtthiếtphảibónvôiđểnângcaođộpHchođất.Đấttrồngcamquýtcầncóđộthoángc a o , nồngđộoxyphảilớnhơn4%câymớisinhtrưởngvàpháttriểnbìnhthường,n ếu hàmlượngoxynhỏhơn2%câysẽngừngsinhtrưởng.Nếuchúngtađánhgiámứcđộthíchnghicủađấtđốivớicamquýtthìđấtphùsacổlàtốtnhất,sauđóđếnđ ất phùsamớibồihàngnăm,đấtBazan,đấtdốctụvàđấtđáphiếnsét.Khôngnêntrồ ngcamquýttrênđấtthịtnặng,đất cótầngcanhtácmỏng,đấtđáongvàđálộđ ầu hoặcnhững nơicómựcn ư ớ c ngầmcaomàkhôngthểthoátđượcnước( B ù i HuyKiểm,2000)[12].

Tómlại,cam quýt cóthểsinhtrưởng,pháttriểntốtởkhắpcácmiềnsinhtháiởViệtNam,nhưnglýtưởngnhấtlàkhíhậucáctỉnhmiềnnúiphíaBắccủaViệtNam

á x a n h l â u N h i ề u n g h i ê n c ứ u c h o thấym ộ t q u ả c a m WashingtonN a v e l muốnpháttriểnbìnhthườngcầncó45lá,camChanhcần50lá,bưởiChùm cần60l á chomộtquả[19]

Tuynhiênnếuthừađạmsẽlàmcholávàlộcsinhtrưởngquátốt, quảlớnnhanhnhưngvỏdày,quảbịnứtvàphẩm chấtquảkém,màusắcquảđậmhơn,hàmlượngvitaminCcóchiềuhướnggiảm.Nhưngnếuthiếu đạmlộcnonkhôngpháts i n h đúnglúchoặcraít,lánhỏ,lámấtdiệplục,bịngảvàng,cành quảnhỏ,mảnhvàbịrụnglá,quảnhỏ,vỏmỏng,năngsuấtgiảm

Ởđiềukiệnthờitiếtnướctacamquýthấpthuđạmquanhnăm,nhưngcâyh ú tđạmmạnhnhấtvàocácthángcóthờitiếtấm,đồngthờicũnglàthờiđiểmcâyca m quýttronggiaiđoạnsinhtrưởngdinhdưỡngđếnkhithuhoạch.Ngoàirakhả

nănghútđạmchịusựtácđộngcủađộpHđất,nếupHtừ4-4,5câyhấpthumạnhdạngNO3,pHtừ6-6,5câyhấpthumạnhdạngNH4+,

+Phânlân(Phospho):

Lànguyêntốdinhdưỡngrấtcần chocâysinhtrưởngvàpháttriểnđặcbiệtlàg iai đoạnphânhóamầmhoa

Phânlâncóảnhhưởngrấtlớnđếnchấtlượngquả,đủlânlượngaxittrongquảgiảm,tỷlệđường/

axitcao,hàmlượngVitaminCgiảm,vỏquảmỏng,mãđẹp,lõiquảchặt,màusắcquảhơikémnhưngchuyểnmàunhanh

+Kali:

Kalilàloạiphânbónrấtcầnchosựsinhtrưởngvàpháttriểncủacamquýt,đặcbiệtlàthờikỳralộcnonvàthờikỳquảpháttriển

mạnh.Kaliảnhhưởngrõrệtđếnnăngsuấtvàphẩmchấtquảcamquýt,vìkalithamgiavàoquátrìnhvậnchuyểncácsảnphẩmquanghợpvềcáccơquantíchlũytrêncây.Nếucâyđượccungcấpđầyđủkaliquảto,ngọt,nhanhchín,cókhảnăngchịuđượclâudàikhivậnchuyểnđixahoặccấtgiữlâungày.Tuynhiênnếuthừakalicâysinhtrưởngkém,đốtngắn,câycòicọc,đặcbiệtnếuquánhiềukalisẽgâynênhiệntượnghấpthucaxi,magiekém,quảtonhưngxấumã,vỏquảdày,lâuchín(VũCôngHậu,1996)[10]

NgoàicácnguyêntốđalượngN,P,K,cácnguyêntốtrunglượngvàvilượngcũngcóvaitrò quantrọngđốivớisựsinhtrưởngpháttriển,năngsuấtvàphẩmchấtca m quýt

Theocácnhànghiêncứuđãchứngminhđượcrằngcâyhoàntoànkhôngthểphát triểnmộtcáchbìnhthườngnếunhưthiếucácnguyêntốtrungvàvilượngnhư:Bo,Mangan,Canxi,Kẽm,Molipden v.v cácnguyêntốnàyhếtsứccầnthiếtchocây,chúngcótácdụngthúcđẩyvàkíchthíchkhảnăngsinhtrưởng,pháttriểncủacâymộtcáchmạnhmẽ

+C a n x i ( C a ) : đ ư ợ c v í n h ư x i mănggắnk ế t c á c t ế b à o l ạ i v ớ i n h a u , hàmlượngCatrongcâycaosẽngăncảnsựrụngngượclạikhihàmlượngCatrongcâythấpsẽtăngsựrụng

+Kẽm(Zn):rấtcầnchosựtổnghợpTriptophan-tiềnthâncủaauxin.KhithiếuZnsẽthiếuauxinvàsẽlàmtăngsựrụng

+Bore:lànguyêntốdùngchocâyănquảkhátốt.Nócóvaitròquantrọngtron gviệchìnhthànhmàngsinhhọc.ĐặcbiệtkhiBorekếthợpvớiCalàmổnđịnh

thànhtếbào.ThiếuBoreảnhhưởnglớnđếnmôphânsinhvàsựnảymầmcủahạtphấn.Chínhvìvậy,Borecótácdụnghạnchếrụngquảtrênnhiềuđốitượngcâytrồ ngtrongđócócâycam.KhithiếuBorelàmchohàmlượngnướctrongquảít,hìnhdạngquảkhôngbìnhthường.Đểkhắcphụccóthểphundungdịchaxitboricnồngđộ300g/100lnước

KhicâythiếuCuquảdễbịnứt,nhấtlàkhicònxanh.Đểkhắcphụcthìcầngiữẩmchođất,phun0,2-0,5%CuSO4lênlákếthợpvớiphunboocdocàngtốt

KhicâythiếuFelàmcholáchồinonbịvàngđidẫnđếnrụngquảkhicònxanh

Đểkhắcphụcthìcầncảitạođất,bónphânhữucơ,phunphânvilượng0,5%FeSO4

KhithiếuMolàmcholálốmđốmvàng.Đểkhắcphụccóthểphundungdịchch ứ a 150gmolybdatenatritrong1.000lnước

100-Đểnâng cao năng suất,chất lượngcamquýt,bónphân nhưthế nàovà đểđạthiệuquảkinhtếcao,cầnphảicăncứvàonhữngcơsởkhoahọcđãđượccácnhànghiêncứukhoahọcđúckết.Đaphầnkhibónphâncầncăncứvàonhucầudinhdưỡngcủacâyởcácthờikỳsinhtrưởngvàpháttriểncụthể

1.4.3 Nhữngnghiêncứuchọntạocamquýtkhônghạt

Sốh ạ t t r o n g mộtq u ả n h i ề u l à mộtt r o n g n h ữ n g đ ặ c t í n h q u a n t r ọ n g

ả n h hưởng đếnviệctiêuthụ,xuấtkhẩu quả tươiởcâycómú ir a thịtrường trongvàn g o à i nước.Hiệnnaymộttrongnhữngmụctiêuchínhcủachươngtrìnhchọntạogiốngcâycómúiởnướctavàtrênthếgiớilà:giốngkhônghạt,íthạt,hìnhdạn

gđ ẹ p , phẩmchấtngon,khôngmẫncảmvớicácloạisâu,bệnhhạinguyhiểm

Córấtnhiềuphươngphápchọntạogiốngkhácnhau,nhưngbằngphươngphápchọnlọctừcácđộtbiếntựnhiên,TrầnThịOanhYến,NguyễnNgọcThivàcs(2006)

[29]đãtuyểnchọnđược3 dòngcamMậtkhônghạt:CMKH- 01,CMKH- 03.Hiệncácdòngnàyđangđượctrồngkhảonghiệm,đánhgiátínhổnđịnh,năngsuấtvàchấtlượngtạicáctỉnhphíaNam

02,CMKH-Trênt h ế g i ớ i n ó i c h u n g v à V i ệ t N a m n ó i r i ê n g c á c n g h i ê n c ứ u c h ọ

n t ạ o giốngcamquýtkhônghạtđãđạtđượcmộtsốkếtquảquantrọng.Ngoàiviệcchọnt

ạo racácgiống camcónăngsuất,chấtlượngcao,ổnđịnh,chốngchịuvớiđiều

k i ện môitrường,sâubệnhthìngàynaymụctiêucònhướngtớichọntạocácgiốngíthạthoặckhônghạt

ỞViệtNam,cácphươngphápchọntạogiốngcamkhônghạtvẫnchủyếulàc h ọ n tạogiốngbằngphươngpháplaihữutính,gâyđộtbiếnvàứngdụngcôngnghệsinhhọc.ĐâylànhữngphươngphápchọntạocơbảnmangtínhhiệnđạimớichỉthựchiệnmấynămgầnđâyởcácViệnnghiêncứu,TrườngĐạihọcdovậymộtsốkếtquảthuđượcmớichỉlàtiềnđềhoặcvậtliệukhởiđầuchonhữngchọntạotiếptheo.

Hiệnnayhạnchếlớnnhấtđốivớicâyănquảcómúinóichungvàcamnóir i ên gởnướctavẫnlàchấtlượngkém,trongđóvấnđềnhiềuhạtluônđượcxemlàyếutốquyếtđịnhđếnchấtlượnghànghóa.Chínhvìvậy,mụctiêuchọncácgiốngnăng suấtchấtlượngvàíthạthoặc khôngh ạ t luônlà mụ c tiêuxuyênsuốttrong côngtácchọntạogiốngcamquýt

Camquýtvớisựđadạngvềchủngloại,

giốnglàmộttrongnhữngcâyănquảquantrọngcó giá trịdinhdưỡngvàkinhtếởViệtNam.Diệntíchvà

sảnlượngcamquýtkhôngngừngtăngtrongnhữngnămtrởlạiđây,mặcdùcómộtsốhạnchếvềsinhthái,camquýtvẫnđượcquantâmpháttriểnởViệtNam.Nhữngnămquaởn ư ớ c tađãcókhánhiềucôngtrìnhnghiêncứuliênquanđếnpháttriểncâyănquảcómúi,baogồmcáclĩnhvựcthuthậpbảotồn,đánhgiávàkhaithácsửdụngnguồng e n , cảitiếngiống(phụctrángvàchọntạo),nhângiốngvàcácbiệnphápkỹthuậtthâmcanh,phòngtrừsâubệnhhạicũngnhưxửlývàbảoquảnsauthuhoạch.Mặcdù đã có nhiềukếtquảđáng kíchlệ nhưng chođếnnay,hầuhết cácnghiêncứuđềut ập trungtrêncâybưởi,câyquýtchưacónhiềunghiêncứuhệthốngchocâycam,đ ặ c biệtlàcâycamSànhHàmYên.Dovậyviệctrồngthửnghiệmcácgiốngcamm

ới íthạt,khônghạtvàviệcápdụngbiệnpháp khoahọckỹthuật (bón phân qualávàc h ấ t k í c h t h í c h s i n h t r ư ở n g ) n h ằ m g i ả m s ố h ạ t / q u ả , nângc a o n ă n g s

Năm2010diệntíchcamquýtcủatoànthếgiớilà4.127,0nghìnha,năngsuấttrungbìnhđạt168,4tấn/ha,sảnlượngđạt69.516,0nghìntấn.Đếnnăm2014tổngdiệntíchgiảm

ha,sảnlượngtănglên70.856,3nghìntấn

Sosánhvềdiệntíchcủa5châulụcnăm2014,châuÁcótổngdiệntíchlớnnhất(1.562,2nghìnha)sauđóđếnchâuMỹ,châuPhi,châuÂuvàvùngcódiệntích

nhỏnhấtlàchâuĐạiDương19,2nghìnha

-VùngchâuMỹ:cácnướcsảnxuấtnhiềunhưMỹ,Mêxico,CuBa,Costarica,Braxin,Achentina tuyvùngcam,quýtchâuMỹđượchìnhthànhmuộnhơnsovớivùngkhác,songdođiềukiệnthiênnhiênthuậnlợi,donhucầuđòihỏicủanềncôngnghiệpHoaKỳđãthúcđẩyngànhcamquýtởđâypháttriểnrấtmạnh.Vềnăngsuấtđượcổnđịnhtừnăm2010đếnnăm2014năngsuấtđạttừ195,9đến203,8tấn/ha

VùnglãnhthổchâuÁsảnxuấtcam,quýtgồmcácnước(TrungQuốc,ẤnĐộ,Inđônêsia,Philippin,TháiLan…)đâylàvùngcódiệntíchlớnnhấtnăm2014là1.562,2nghìnha,chiếm40,2%tổng

diệntíchtoànthếgiới.SovớichâuMỹsảnlượngchâuÁcácnămtừ2000đến2014thấphơnchâuMỹ.NguyênnhânlàdotổngdiệntíchchâuÁlớnnhưngnăngsuấtlạithấphơnsovớichauMỹ.TuychâuÁcótổngdiệntíchtrồngcamđếnnăm2014làcaonhấtthếgiới(chiếm40,2%)nhưnglạicónăngsuấttrungbìnhthấpnhất

Bảng1.1.Tìnhhìnhsảnxuấtcamquýttrênthếgiới

Chỉtiêu Năm

Cácchâulụctrênthếgiới

Thếgiới ChâuPhi ChâuMỹ ChâuÁ ChâuÂu ChâuĐại Dương

VùngNghệAnkhoảng1.000ha, vùngtâyThanhHoá500ha, vùngXuânMai(HoàBình)500ha,vùngViệtBắc500havàcácvùngcònlạikhác500ha[10].

nhấtđạt75.600ha(năm2014).Cùngvớitổngdiệntíchthìdiệntí ch ch o t h u h o ạ c h s ả n p h

ẩ m cũn gthayđổiq u a c ác năm,t ừ n ă m 2 0 1 0 đ ế n n ă m 2 0 1 2 diện tíchcho thuhoạchgiảmliên tụctừ60.900ha xuống55.600ha,tuynhiênđ ế n năm2013diệntíchchothuhoạchtănglên56.600havànăm2014là58.300ha.Năng suấttrungbìnhtăngdầnquacácnăm2010từ118,00tạ/halên127,64tạ/han ă m 2014 Tổngsảnlượngcam quýtđạt cao nhấtvàonăm2014đạt736.100tấn,từn ă m 2010đếnnăm2013giảmtừ720.100tấnxuốngcòn706,0tấndodiệntíchchothuhoạchgiảmdầntheocácnămtừ60.900(năm2010)xuốngcòn56.600(năm2013),đếnnăm2014tăngnhẹlên58.300ha

Ởnướctahiện nay,cónhiềuvù ng trồng camquýt, songnhững v ù n g ch o

n ăn g suấtcao,phẩmchấttốtcótiếngtrongnướcphảikểđếnvùngcamđồngbằngsôn gCửuLong,vùngcamTrungdumiềnnúiphíaBắcvớinhiềugiốngcamđặc sản ,chấtlượngnhư:camYênBái,camBắcQuang,quýtBắcSơn,camSànhHàmY ên vớitổngdiệntíchcủacảnướcnăm2014là75.600ha.Phânbốở8vùngsảnxuấtbaogồmĐồngbằngsôngHồng,vùngĐôngBắc,vùngTâyBắc,BắcTrungBộ,NamTrungBộ,TâyNguyên,ĐôngNamBộ,ĐồngbằngsôngCửuLong.Cácv ù n g t r ồ n g c a m c ó d i ệ n

t í c h l ớ n l à Đ ồ n g b ằ n g s ô n g C ử u L o n g 39.200h a , v ù n g

ch(nghình a)

Diệntíchchot huhoạch(n ghìnha)

Tổngsảnlượ ng(nghìntấn )

Nguồn:BộNôngnghiệpvàpháttriểnnôngthôn(2017)[2].

TổngdiệntíchcâycamcaonhấtlàvùngĐồngbằngsôngCửuLonglà39,2n g h

ì n hachiếm51,8%toànquốc,thấpnhấtlàvùngcamTâyNguyêncótổngdiệnt ích là1,0nghìnhachiếm1,3%diện tíchtoànquốc.Tổngsảnlượngcamnăm2014đạt736,1nghìntấn,riêngvùngcamcủaĐồngbằngsôngCửuLongđạt496,0nghìnt ấn chiếm67,4%t ổn g s ả n lượng,caonhấttrong8 v ùn g trồngcamtrêncả n ướ c ThấpnhấtlàvùngTâyNguyênđạt4,5nghìntấnchiếm0,6%tổngsảnlượng.1.5.3 TìnhhìnhsảnxuấtvàtiêuthụcamquýttạiHàmYên

Toànhuyệnhiệncó7.022hađấttrồngcam,trongđódiệntíchcamđãtrồngv à

ch o thuhoạchlà4.065 havớitổngsố5.874 hộtham giatrồng;tậptrungnhiềuở9 xã:YênThuận,BạchXa,MinhKhương,MinhDân,PhùLưu,TânThành,YênLâm,YênPhúvàthịtrấnTânYên.Quatổnghợp,thunhậptừtrồngcamđạtgiátrịtừ100 triệu đồngtrở lên cógần 4.690hộ, trongđó sốcó thunhập từ500triệuđồngt r ở lênlàgần1.640hộ

Nguồn: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tuyên Quang[16]

Bảng1.4.Tìnhhìnhsảnxuất1sốxãtrồngcamtạihuyệnHàmYên,Tu y ê n

Quangnăm2016

Stt Vùngtrồng

Tìnhhìnhsảnxuất Diệntích(

ha)

Diệntíchchosả nphẩm(ha)

Năngsuất(

tạ/ha)

Sảnlượng( tấn)

+Đứngthứ2làxãTânThànhcótổngdiệntíchtrồngcamlà953hachiếm13,57

%t o à n huyện,d i ệ n t í c h c h o t h u h o ạ c h l à 3 6 9 h a , n ă n g s u ấ t t r u n g b ì n h đ ạ t 2 3 6, 7 tạ/

ha,tổngsảnlượnglà8.733,3tấn,thấpnhấtlàxãBạchcótổngdiệntíchlà185,4ha,chiếm2,6%toànhuyện,diệntíchchothuhoạchlà55ha,năngsuấttrungb ì n h đạt224,6tạ/

ha,tổngsảnlượnglà1.235,4tấn/ha

1.6 Tìnhhìnhnghiêncứucâyănquảcómúitrênthếgiới

1.6.1 Thuthập,đánhgiávàkhaithácnguồngencâycómúi

Nhữngthậpkỷqua,bằngcácphươngphápchọngiốngkhácnhau(laitạo,độtbiến,côngnghệsinhhọcnuôicấymô,nuôicấytếbào,chuyểngenditruyềnA D

N ) cácnhàkhoahọcnghiêncứucâyănquảcómúitrênthếgiớiđãchọntạo

đượcnhiềugiốngtốt,trêncơsởsửdụnghiệuquảcácvậtliệu,nguồngenkhởiđầu.C àn g ởnhữngnướccóngànhsảnxuấtcâycómúipháttriểnthìviệcthuthập,lưugiữvàđánhgiá,sửdụngcácnguồngencàngđượcquantâm(Singhvàcs,1980;Zhusheng,2 0 0 0 ;

A n d e r s o n , 2 0 0 0 ) [ 4 5 ] , [51],

[ 3 1 ].K h ô n g k ể nhữngn ư ớ c c ó kỹn g h ệ trồngcâyănquả cómúipháttriểnnhư:Mỹ,BradXil, Italia,NhậtBản màmộtsốnướctrồngcâyănquảcómúinhư:ẤnĐộ,TrungQuốcvàcácnướcĐôngNamÁnhư:TháiLan,Malaysia,PhilippinkểcảViệtNamcũngđãthuthậpchomìnhmộtngânhànggencâycómúikháđadạng,phongphúvàbướcđầusửdụngc á c kỹthuậthiệnđại,tiếnhànhđánhgiáđưavàokhaithácsửdụngcácnguồngenquýphụcvụsảnxuất.Xuhướngchunglàtậptrungvàolưugiữ,đánhgiásửdụngcácgiốngbảnđị a, địa p h ư ơ n g nhằm khaithác n hữ ng đặc tr ưn g, đặctínhtốt củag iố ng phụcvụchoviệcphụctráng,thươngmạihoásảnphẩmvàlaitạogiống,đặcb iệtlàlaitạogiốngchốngchịuvớiđiềukiệnsinhthái,khíhậuvàsâubệnh

Ở TrungQuốc tập đoàncâyăn quả cómúi đang được lưu giữ,khai thác cótới1041mẫug i ố n g , Ấ n Đ ộ t ậ p đ o à n câyă n q u ả c ó m ú i k h o ả n g 6 6 7 mẫug i

ố n g , Malaysiacókhoảng236mẫugiống.TạiTháiLanvàPhilippinetậpđoàncâyănquảc ómúicũngkháđadạngvớihơn100mẫugiốngnhưngđaphầnlàcácgiốngnhậpn ộ i(IPGRI,2004)

Giaiđoạn2000–

2003,đượcsựtàitrợcủaNgânhàngchâuÁ(ADB),trongkh u ô n k h ổ

Dự án“Bảotồn và sửdụng bền vữngcâyăn quảbản địaởchâuÁ”,mộtsố nướcchâuÁđãthuthậpbổsungthêm555mẫugiốngcâyănquảcómúi,trongđóB a n g l a d e s h t h u t h ậ p mới5 9 mẫug i ố n g , T r u n g Q u ố c t h u thậpm ớ i 1

1 5 m ẫ u g i ố n g ,Ấ n Đ ộ t h u t h ậ p m ớ i 6 8 mẫug i ố n g , N e p a l t h u t h ậ p m ớ i 3

2 mẫug i ố n g , Philippinethuthậpmới93mẫugiốngvàViệtNamthuthậpmới188mẫugiống.T r o n g giaiđoạnnày983mẫugiốngcâyănquảcómúiđãđượcmôtảđánhgiávàtưli ệ u hoá.Từcácnguồngenthuthậpđược,51dòngưutrộiđãđượcchọnlọcgiớithiệuvàosảnxuất[39]

Nhữngnămgầnđây,ngoài phươngphápphântíchcácđặcđiểmhìnhthái,cácp h ư ơ n g phápphântíchđẳnggen(Isozymeanalysic)vàđánhgiábằngchỉthịADN(RFLP,RAPD,SSR)đãđượcpháttriểnvàsửdụngtrongcôngtácphânloại,đánh

giáđadạngditruyềnvàxácđịnhnguồngốccácloàithuộcchiC i t r u s [35],[33],

[3 7 ].CácchỉthịADN vàchỉthịđẳnggenđãcónhữngthôngtingiátrịvềmốiquanhệditruyềngiữacácgiốngvà loàicủa

chiCitrus,chophépthiếtlập cácbản đồgenc ủ a chiCitrus(Singh,ShyamSing,2003)

[44].Việcthiếtlậpđượccácgenchỉthịch o nhữngđặctính mongmuốnsẽlàmtănghiệuquảcủacôngtácchọntạogiốngcũ n g nhưtạocâychuyểnnạpgencủacâycómúi[41],[42]

1.6.2 Nhữngnghiêncứucảitiến,nângcaonăngsuất,chấtlượnggiốngcamquýt

a Vềcảitiếngiốngvànhângiống.

Nhiềunướctrênthếgiới,nhất lànhữngnướccónghềtrồngcamquýtpháttriển,côngtácchọntạogiốngđượcđặc biệtchúý,trongđótậptrungtheohướngtuyểnchọntừ n g u ồ n b i ế n dịt r o n g t ự nh iê n, c h ọ n t ạ o bằ n g p h ư ơ n g phápl a i h ữ u t í n

h ,phươngphápxửlýđộtbiếntácnhânvậtlý,hoáhọcvàứngdụngcôngnghệsinhhọctrongchọntạogiống

Đểt ạ o r a c á c g i ố n g q u ý t mớin g ư ờ i đ ã á p d ụ n g n h i ề u p h ư ơ n g p h á p k h a

c nhau như:chọnlọccâyphôitâmtrongquátrìnhlaixa,chọnlọctừ cácđộtbiếnmầm(camWashingtonNavel),tuyểnchọncáccâyđầudòngtrongsảnxuất(JanickMoore,1981)[40]

CácnhàchọngiốngngườiNgađãchọnđượchàngloạtgiốngcamchịulạnhtốt,năngsuấtcaovàphẩmchấtkhôngthuakémcácgiốngbanđầubằngphươngp h áp laixa(HoàngNgọcThuận,(1990))[23]

Lựachọnhướngnghiêncứuchọntạocâycamquýtkhángbệnhvirustristeza(CTV)bằngchuyểnnạpgenCTVcũngđangđượcmộtsốnướcnhưTrungQuốc,

umelo(dạnglaigiữaBưởichùmvàCambalá),Vo lk am eri ana (ChanhVolkame

r);Roughlamon(Citronella), quýtCleopatra, camngọt,BentonCitrange,C–

35Citrange,quýtlaiCox(NgôHồngBình(2010)

[1].M ỗ i giốnggốcghéptrênđềucónhữngưuthếvềđặcđiểmsinhtrưởng,tínhchốngc h

ị u riêngvàcũngcómộtsốhạnchếchotừngtrườnghợpcụthểkhighépvớicácloàicamquýtkhácnhau,vìvậykhilựachọngốcghépphảicăncứvàođiềukiệnsinhtháivùngtrồngvàloài,giốngcâyghépđểcâygốcghépphùhợp

b Vềdinhdưỡngkhoángvàsửdụngphânbónláchocâycamq u ý t

Câytrồnghấpthudinhdưỡngnuôicâyphầnlớnquabộrễ,tuynhiênhàmlượngdinhdưỡngtrongđấtlàkhôngđủ,đặcbiệtlàcácyếutốvilượng.Chínhvìthế,việcphunphânbónlánhằmbổsungdinhdưỡngchocâylàrấtcầnthiết

Phânbónláthựcchấtlàcácchếphẩmmàtrongđóchứađầyđủcácchấtdinhdưỡngdạngđalượng,trunglượngvàvilượng.Mỗichấtcóvaitròkhácnhauđốivớicâynhưngnếuthiếucâytrồngsẽsinhtrưởngvàpháttriểnkém,năngsuất,chấtlượngnôngsảngiảmrõrệt

[36]đãxâydựngđượctiêuchuẩnvềthànhphầndinhdưỡnglágồm5cấp:thiếu,thấp,tốithích,caovàthừa.Dựavàothangtiêuchuẩnnàyngườitathườngxuyênphântíchláđểbiếtđượccócầnhaykhôngcầnphảibónphân

Căncứvàotìnhtrạngdinhdưỡngđất,thôngquaphântíchvàđốichiếuvớinhucầudinhdưỡngcủacâytheotừngđộtuổi,từnggiaiđoạnsinhtrưởngngườitacó thểđịnhrađượcchếđộbónphânphùhợp.Từkếtquản g h i ê n cứu,Trạmthínghiệmc a m

q u ý t G a i n s v i l l e , F l o r i d a đ ề n g h ị tỷlệb ó n p h â n N : P2O5:K2O;M g O : M n O : C

u O là1:1:1; 0,5:0,125:0,063 Tỷlệnàytươngđươngvớicôngt hức 8:8:8:4:1:0,5.Tuỳtuổicây,từnămthứnhấtđếnnămthứ6bónmỗicâysốlượngp h â n bónhỗnhợptheocôngthứctrêntừ0,5-5,0kg/

năm[49].TheoTrungtâmkỹthuậtthựcphẩmvàphânbón(FFTC),(ĐàiLoan,2005)[26],từnămthứnhấtđếnn ă m thứ5lượngphânbóntínhtheotuổicâylànhưnhauđốivới3nguyênt ốN,P2O5v àK2Otừ50g/câynămthứnhấttăngdầnđến140g/

câynămthứ5.Khicâyđ ã chothuhoạch,lượngphânbóntheonăngsuấtthuđược.Đócũnglàmộtcăncứtương đốichínhxác.Ngườitatínhđượcrằngnếunăngsuất50tấn/

hasẽlấyđimộtk h o ản g dinhdưỡng74,5kgN/ha,27,5kgP2O5/havà123,5kgK2O/ha,dovậykhibónphân cầnbónđủ lượngdinhdưỡngtrêncộng với sốlượngcầnđểtạochồimới,lámớivàsốlượngmấtđidorửatrôi.Mộtnghiêncứukhácchobiếtcứthu40kgqu ảthìphảibóntrảlạichođất180kgN,135kgP2O5,160kgK2Ovà90kgMgO.TheoSamson(1986),bónphânchocâynon,câychưaraquảkhácvớibónphânc ho câ

100.Số100tươngđương1atmosphe.TừgiaiđoạnphátlộcXuânđếngiaiđoạnquảnhỏcầntướigiữẩmđấtđảmbảotrươnglựctrênmáyđođượctừ33–

60.Từquảnhỏđếntrướcthuhoạch1 thánglà60–90[25]

Mộtsốnướcsử

dụngphươngphápchỉthịsinhhọc(Biologicalindicators)đểx ác địnhthờigiantướichocây.Mộtt r o n g n h ữ n g phươngpháp đók iể mtramốiquanhệcủanướcvớisựtăngtrưởngcủacànhhoặcpháthiệnnhữngdaođộngtạmthờitrong chúng.Nhữnghệthốngđotốc độdòngchảycủanhựamủtrong cànhcâybằngphươngphápxungđộngnhiệt(heatpulsemethod)hiệnnayđãkháhoànthiệnv à cósẵntrênthịtrường.Nhữnghệthốngđodòngchảycủanhựanàycóthểđịnhlượngđượcsửdụngnướccủacây.Vềlýthuyếtnócóthểcungcấpnhữngthôngsốchohệthốngtướitựđộng

d Vềk ỹ thuậtcắttỉavàquảnlýcây

Cắttỉalàbiệnpháptácđộngcơgiớiđượcápdụngphổbiếntrênnhiềuloạic ây ă

n quả nói chung trong đó cócâycam quýt Việc sửdụng biệnpháp cắt tỉa, cưađ ố n l à

đ ể l o ạ i trừưuthế ngọncủa các chồibênphát triển theohướngcó lợivềnăngsuấtvàchấtlượngquả,đảmbảosinhtrưởngsinhdưỡngvàsinhtrưởngsinhthựccủacâycânđối,điềuchỉnhthờigiancholộcquảsangnăm,hạnchếsâubệnhhại,nângcaonăngsuất,mẫumãquả,quảnlýđượckíchthướcquảcủacâyluôncóđộlớn vừaphảitiệnlợichothuhái

Hiệnnaytrongsảnxuấtcâyănquảcómúi,xuhướngtrồngdày,chukỳkhait h á c ngắnđangđượcứngdụngởnhiềunướctrênthếgiới,bởivậyđốntỉalạicàngtrở lênquantrọnggiúpchoviệcduytrìnăngsuấtổnđịnhvàđượctậptrungvào3loạiđốntỉa:1)Đốntỉatạohình,thựchiệnngaytừnhữngnămđầutừ1–

3tuổi.Mụcđ íc hlà t ạ o b ộ kh un g t á n c ó k h ả n ă n g h ấ p t hụ t ố i đ a ánh sángmặtt r ờ i

c h o q u ang hợp.Trướckiacâythườngđượctạohìnhtheokiểuhìnhcầuvàbáncầu,songh iệ nnayphầnlớncácnướctrồngcâyănquảcómúipháttriểnnhưMỹ,Úc,ĐàiLoan,TrungQuốc, IxraelđãchuyểnsangcắttỉakiểuhìnhchữY,thậmchítheok iểurẻquạtphụcvụcho thuhoạchbằngmáy;2 ) Đốntỉasauthu hoạch:loạibỏ

cànhvượt,cànhsâubệnh,nhữngđầucànhquảvừachothuhoạchđểtạođiềukiệnch ocàn h h è t h u s i n h t r ư ởn g tốt Cắt tỉa sau thu hoạch là biện pháp rất quan trọngcótácdụngtíchcựctrongviệcđiềuhoàsựra quảhàngnămvàduytrìchếđộánhsángt h ích hợpchocácvườntrồngmậtđộdày;3)Tỉaquả:làviệctỉabớtquảngaysaurụngquảsinhlýđợt2(cuốitháng5đầutháng6)đểđiềuchỉnhsốlượngquảmộtcách h ợ p l ý , g i ú p c h o q u ả đ ạ t đ ư ợ c đ ộ l ớ n t ố i đ a v à duytrìn ă n g s u ấ t n ă m s a

u Ngoài raviệccắttỉavẫnphảitiếnhànhthườngxuyênlàmchocâyluôngiữđượcthôngthoángcầnthiết,ngănngừasâubệnh

e.Vềphòngtrừsâubệnhhại.

Câyănquảcómúinóichungvàcâycamquýtnóiriêngcókhánhiềusâubệnhhại,đặcbiệtcónhữngbệnhrấtnguyhiểmgâyhuỷdiệthàngloạtnhưbệnhtristeza,greeningởBraxin,TâyBanNhavàVeneauela(Whitesidevàcs.,1988)[50]

ỞNhậtBảnđãghinhận240loàicôntrùngvà nhệnhại;tại14tỉnhmiềnnamTrungQuốcghinhận489loàichânkhớpgâyhạitrêncamquýt;ĐàiLoancó167loài,Malaysiacó174loài,ởẤnĐộcó250loài (NobumasaNito(2004))[42]

Kếthợpcácbiệnpháphoáhọcvàsinhhọctạoramộthìnhthứcgọilàquảnlýphòngtrừtổnghợp(IPM)đanglàxuhướngchungcácnướchướngtới.ỞCuBaápdụngIPMtrêncamquýtđãgiảmđược50%lượngthuốchoáhọcvàlàmtăng20% lượng quảxuất khẩu Một số nướccókỹthuật sản xuấtcâyănquảcómúitiênt i ế n như:Úc,HànQuốcđãápdụngIPMtrêncây

ănquảcómúitrêncơsởsửdụngd ầu khoángPSOđểphòngtrừtậpđoànchíchhút,sâuvẽbùa kếthợpvớiphòngt r ừ cácloạibệnhhạikhác,bảovệtậpđoànthiênđịchtrêncácvườnquả,hạnchếônhiễmmôitrường

Tiếnb ộ đ á n g g h i n h ậ n n h ấ t t r o n g p h ò n g c h ố n g b ệ n h đ ó l à kỹt h u ậ

t x é t n gh iệm chuẩnđoáncácbệnhvirus,siêuvikhuẩnbằngPCRvàELISA.Hiệnnaynhữngkỹthuậtnàyđãđượcsửdụngnhưlà1phươngtiệnchủyếuđểxétnghiệm

ch u ẩ n đoánbệnhcũngnhưsànglọcbệnhtrongsảnxuấtcâysạchbệnh,đồngthờiviệckếthợpcácphươngphápvighépđỉnhsinhtrưởng,nuôicấymôphânsinhvớixétn g h i

ệ m s à n g l ọ c b ệ n h b ằ n g P C R v à E L I S A đ ã t r ở t h à n h m ộ t k h â u b ắ t b u ộ c tr ongsảnxuấtcâysạchbệnhởcácnướctrồngcamquýttrênthếgiới(Timmer,Duncan,1999)[48]

[17],trongthếgiớithựcvậtnóichungvàcamquýtnóiriêng,lácâyngoàichứcnănglàthoáthơinước,quanghợpcòncóv ai tròquantrọngtrongviệchấpthucácchấtdinhdưỡngchocây,sựhấpthunàyđược thựchiệnqualỗkhíkhổngvàquacáckhoảnggianbào,cácchấtdinhdưỡngđượcd i chuyểnt h e o h ư ớ n g t ừ t r ê n x u ố n g d ư ớ i v ớ i t ố c độ3

0 c m / g i ờ , c h ấ t d i n h dưỡngdichuyểnmộtcáchtựdotrongcây

Cáckếtquảnghiêncứuđềukhẳngđịnhrằngkhibónphânqualádạnghòatanthìlácâysẽhấpthuhết95%lượngphân.Vìvậyviệccungcấpcácchấtdinhdưỡngdạngvilượngchocâythôngqualálàviệclàmđemlạihiệuquảrấtcao,cóthểnóicaogấp8-

10lầnsovớicungcấpvàođất.Ngoàitácdụngbổsungcácchấtdinhdưỡngkịpthờichocây,phânbónlácòntăngcườngkhảnăngchốngchịusâubệnhvàcácđiềukiệnngoạicảnhbấtlợikhácnhưnóng,lạnh,khô,hạn Tuynhiên,hiệuquảcủaphânbónláphụthuộcvàocácgiốngcâytrồng,cácgiaiđoạnsinhtrưởngcủacây,loạiphân,nồngđộphân,liềulượngvàthờigiansửdụng.CácloạiphânbónláđangđượcsửdụngrộngrãihiệnnaylàKomixFT,Komix,SuperzinK,Thiênnông(NguyễnThịThuậnvàcs(1966))[24]

Ởnhữngvườncâyănquảkhôngthuậnlợichosựsinhtrưởngvàpháttriểncủ abộrễ,thìviệc cung cấpcác loại phânbónqualágiúpchocâysinhtrưởngmạnhh ơn ,ngănngừacácbệnhvềthiếudinhdưỡngvàgiúpchocâysinhtrưởngtốthơn

CácloạiphânbónlánhưKomixFT,KomixSuperzinK,Thiênnông,FoFervàPomior, đãcó tác dụngtốttrênmộtsốloạicâytrồng như:Rau,càphêvàmộtsốcây ă n q u ả T h e o k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u c ủ a B ù i T h ị N h u ậ n , B ù i

T h ị MỹH ồ n g , 1996)chothấy

NguyễnTrịnhNhấtHồng,HuỳnhVănTầntạiTiềnGiang(1995-chúngđềucótácdụnghạnchếrụngquảnon,gópphầnlàmtăngnăngsuấtđồngthời khônglàmảnhhưởngđếnchấtlượngvàmẫumãquả.

Trongn h ữ n g nămq u a , s ự r a đ ờ i c ủ a p h â n b ó n l á đ ã g i ú p câytrồng n g ă n n

gừ a đượccácloạibệnhhạitrêncâyngaycảtronggiaiđoạncâyđangsinhtrưởng.Ph ân bónlángoàicungcấpchấtdinhdưỡngchocâycòncóbổsungthuốcbảovệthựcvậtđượcápdụngrộngrãitrongviệctrồngcâyănquả,đặcbiệtlàhọcâycamq u ý t Tuynhiên,h i ệ

n n a y khiv i ệ cá p d ụ n g r ộ n g rãip h ư ơ n g p háp p h ò n g tr ừs âu b ện h hạitổnghợpchocây thìviệcsửdụngcácdạngphânbónláchocây camquýtlàrấtcầnthiết

BộmônSinhlýthựcvật-TrườngđạihọcNôngnghiệpHàNộiđãnghiêncứ u vàtạođượcchếphẩmđậuhoa,đậuquảchonhiềuloạicâytrồngvàsửdụngcóh i ệu quảtrongsảnxuất.Chếphẩmdạngbộtgồmα-

NAAdướidạnghoàtantrongn ư ớ clànguồnauxinbổsungchonguồnnộisinh,mộtsốnguyêntốvilượngcầnt h i ết nhưB,CuvàcòncóthêmmộtlượngnhỏnguyêntốđalượngN,P,K.Phunchếphẩmnàyđãlàmtăngquátrìnhđậuquả,hiệuquảnàyđượctănglênkhicungcấpđủnướcvàcácchấtdinhdưỡngchocâytrồng

TácgiảHoàngNgọcThuận(2000)chobiếtphânbónládạngphứchữucơPomiorlàmộtloạiphântổnghợpcóchứacácnguyêntốđa,trungvàvilượngvới2 0 axitamin cùng vớimộtsố chất điềuhòa sinh trưởng.Loại phânnàyđã đượctiếnhànhthửnghiệmvàđạthiệuquảcaotrênnhiềuloạicâytrồng.Đặcbiệtmộtsốkếtquảthửnghiệm nhữngnămgầnđâyPomiorđãthể hiện tácdụngxúctiếnrõrệtđếnk h ả năngsinhtrưởng,tăngkhảnăngrahoa,tăngkhảnăngđậuquả,tăngtrọnglượngvàphẩmchấtquảtrêncâycómúi

1.6.3.2 Nghiêncứuvềsửdụngchấtđiềuhòasinhtrưởngtrêncamquýt

Trongquátrìnhsinhtrưởngvàpháttriểncủathựcvật,sựhìnhthànhhoalàdấuhiệucâychuyểntừgiaiđoạnsinhtrưởngdinhdưỡngsanggiaiđoạnsinhtrưởngsinhsản,chuyểnhướngtừhìnhthànhmầmlásanghìnhthànhmầmhoa.Sauthụp h ấn thụtinhlàquátrìnhđậuquả,tuynhiênsựđậuquảcònphụthuộcnhiềuvàoyếutốnộitạivàngoạicảnh.Hàmlượngauxinvàcácchấtkíchthíchsinhtrưởngthấplànguyênnhândẫnđếnsựrụngsaukhihoanở.Đểtăngcườngsựđậuquả

ỞHawainhiềucánhđồngdứađượcphundungdịchmuốinatricủaα-NAAở

nồngđộ25ppmthìdứarahoasớmhơn2-3tuần.Auxinkìmhãmsựrụngcủalá,hoavàquả,nồngđộsửdụngtuỳthuộcvàotừngloạiquảvídụ:Càchua,bầu,bí,cam,chanh nồngđộα-NAA10-20ppm,2,4Dnồngđộ5-10ppm

TheoSkoong,(1940)

[46]cóthểdùngchấtkíchthíchsinhtrưởngvớiliềul ư ợn g caođểphunchocamlàmhoarụngbớtđiđểtránhhiệntượngraquảcáchnăm.ChẳnghạnnhưNAAnồngđộtừ100ppm,200ppm 500ppmthấykếtquảnhưsau:

Nồngđộ500ppm:sốhoarụngđi50%,nồngđộ250ppm:sốhoarụngđi23%,nồngđộ200ppm:sốhoarụngđi20%.Sốlượngquảtuygiảm,nhưngdokhốilượngquảtănglênchonênsảnlượngổnđịnhvàtránhhiệntượngcáchnăm

CũngtheoSkoong,(1940)đãbổxungthêmα-NAAvớinồngđộ10-20p p

mđểlàmgiảmsựrụngtráitáo.Sửdụngα-NAAởnồngđộ40ppmhayphunkếthợpvớiGA3nồngđộ40ppmđãlàmgiảmsựrụngquả,giatăngsốquảcóýn g h ĩ a khithuhoạchsovớiđốichứng,làmchonăngsuấtcủagiốngxoàiTommyat kin s ởNamPhi Đốivớigiốngxoài LangravàEwais,phunα-NAA ởnồng độ 40p pmvàotháng4cóýnghĩalàmgiảmsựrụngquảsovớiđốichứng

ỞTrungQuốcphun2,4Dởnồngđộ5-10ppmvàomùahoacamđangnởrộthấytỷlệđậuquảtăngsovớiđốichứng,đườngkínhquảtăng9%,sảnlượngtăng3 4 ,2 % S i n g h vàIyer(1980)[45]

+GA3(Gibberllin)

LịchsửpháthiệnragibberellingắnliềnvớinhữngnghiêncứubệnhlúavonmàcácnhànghiêncứungườiNhậtđãquantâmtừlâu.Triệuchứngđiểnhìnhlàcâyl ú a tăngtrưởngchiềucaoquámức,làmcâyyếu,giảmnăngsuấttrên40%.Cácnhà

bệnhcâyNhậtBảnchorằngbệnhvonlàdoloạinấmkýsinhởcâylúacótênlàg i b b

er ela fujikuroigâynên,loạinấmnàyđãtiếtramộtchấtnàođókíchthíchsựsinhtrưởngchiềucaocủacâylúavàgâynênbệnhlý

TrongnhiềutrườnghợpGA3kíchthíchsựrahoarõrệt,

ảnhhưởngđặctrưngcủaGA3đ ế nsựrahoalàkíchthíchsựsinhtrưởngvàpháttriểncủatrụnằmdướihoa(ngồng),nóđượccoilàthànhphầnhoocmonrahoa,cóthểxửlýGA3đểcóhoaquảtráivụ

GA3cũ n gcótácdụngtrongviệcphânhóacáccơquansinhsảnđặcbiệtlàsựphânhóagiớitínhđựcvàcái,kíchthíchsựhìnhthànhhoađựcvàứcchếquátrìnhhìnht h à n h h o a c á

i , c h í n h v ì vậym à n g ư ờ i tađ ã s ử d ụ n g GA3đểđ i ề u k h i ể n s ố lượnghoađựccủacáccâyhọbầubí

TheoHoàngNgọcThuận(2000)

[22],phunchấtkíchthíchsinhtrưởngthựcv ật chocam,quýtđểnhằm:Nângcaotỷlệđậuquả,làmquảtohơn,làmchoquảíthạthaykhôngcó hạt, l à m rụngbớthoa nh ữn gn ămcâyraquả nh iề u, tránh h iệ ntượngraquảcáchnăm,hạnchếrụngquả

TheoBànThúyNga(2013)

[15]trongthínghiệmvềsửdụngcácchấtđiềuhòasinhtrưởng:chếphẩmAntonik,kíchpháttốThiênNôngvàGA3trêncâycamS à n h tạiBắcQuang,tỉnhHàGiangchothấyviệcsửdụngcácchấtđiềuhòasinhtrưởnglàm

tăngtỷlệđậuhoađậuquảlêncaosovớiđốichứng,chấtlượngcủaquảcũngđượccảithiện

CũngtươngtựtrongthínghiệmvềsửdụngchấtđiềuhòasinhtrưởngtrêncamVinhtạiLụcNgạn-BắcGiang

(NguyễnDanhĐức,2014)làmgiảmtỷlệrụngquả,làmtăngnăngsuấtthuhoạchtừ36,4-47,6%vàgiúptăngthunhậptrênđơnvịdiệntích.Trongđó,chếphẩmphânbónláRongbiểnvàchấtđiềuhòasinhtrưởngAtoniklàmtăngnăngsuấtđến47,6%sovớiđốichứng(NguyễnDanhĐức(2014))[8]

1.7 TìnhhìnhnghiêncứucâyănquảcómúiởViệtNam

1.7.1 Thuthập,bảotồn,đánhgiávàsửdụngnguồngencâyănquảcómúi

Hoạtđộngthuthậpbảotồn,đánhgiávàsửdụngnguồngencâyănquảcómúinóichungvàcâycamnóiriêngởnướctabắtđầutừrấtsớm,nhiềunguồngencam quýtđãđượcthuthậpvànhậpnội(BùiHuyĐáp(1960))

[7].Tuynhiêncôngv i ệc nàythựcsựđượcquantâmvàtiếnhànhbàibảntừđầunhữngnăm90củathếkỷXX(ĐỗĐìnhCa(1996))[3]

Trong2n ă m từ 1 9 9 6 –

19 97, V i ệ n N ghiênc ứ u r au q uả h ợ p t á c v ớ i ViệnNghiêncứucâyănquảquốcgiaNhậtBảntiếnhànhđiềutranghiêncứuthuthậpn g u ồ n gencâyănquảcómúiởnhữngvùngtrọngđiểmtrênlãnhthổViệtNam,đãt h u thậpđược267mẫugiống.Trêncơsởđánhgiáđadạngditruyềnvàdựatheok h o á phânloạicủaSwingleđãxácđịnhđược68giốngvàmộtsốdạnglaithuộc6loàiriêngbiệt:

Từnăm1994–

2000TrungtâmcâyănquảLongĐịnh,naylàViệnNghiêncứ u câyănquảmiềnNamđãtiếnhànhđiềutrathuthập,bảotồnvàđánhgiágiốngcâyăn quảởhầu hếtcáctỉnhmiềnNam,kếthợpvớinhậpnộiđãthu thậpđược 155mẫugiốngcâyănquảcómúi.Đãđánhgiávàđưavàosửdụng17 giống(chủyếulànhập nội)

Tronggiaiđoạn2001–2003trongkhuônkhổdựánIPGRI– ADB–

TFTproject,TrungtâmTàinguyênthựcvậtkếthợpvớiViệnnghiêncứucâyănquảmiềnNamđãthuthậpđược188nguồngencâycómúi(IPGRI,2004)

Việctiếpcậnkỹthuậtmới,hiệnđạiđặcbiệtlàápdụngkỹthuậtchỉthịADN(AFLP,SSR)

mộtsốgiốngcâyănquảđặcsản,xácđịnhđadạngvàquanhệditruyền,tìmrabộchỉthịphântửđặchiệuchocácgiốngcâyănquảcómúiđặcsản cũngđãđượctiếnhànhởmộtsốviện,trườngĐạihọcvàtrungtâmtàinguyên

gphápSSR(SimpleSequenceRepeat).KếtquảchothấynguồngenchicitrusởViệtNamrấtđad ạngvàphongphúcóđủ3nhómloàicủachiCitrusđólà:nhómC.medica(Citron),nhómC.reticu

lata(Mandarin)vànhómC.maxima(pomelo)haycòngọilànhómC.grandis(bưởi).TrầnThị

OanhYếnvàcs(ViệnNghuêncứuCâyănquảmiềnNam),năm2003cũngđãsửdụngmakerSSRđểxácđịnhtínhđadạngditruyềncủamộtsốgiốngcamquýtởcáctỉnhphíaNam(TríchtheoĐỗĐìnhCa,2009)

[4].ĐạihọcCầnThơnăm2005đãtiếnhànhđềtài“Phânloại,đánhgiávàindấuADNcácgiốngcâyănquảcómúiởViệtNam”

Năm2009,Đ ỗĐìnhCa đãsửdụngkỹthuậtRAPđểđánhgiá đadạngdi truyền3 0 mẫug i ố n g c â y đ ầ u d ò n g tuyểnc h ọ n t h u ộ c b ư ở i T h a n h T r à v à P h ú

c T r ạ c h Kếtquảchothấygiữacácdòngcủatừ ng giốngbưởiThanhTràhaybưởiPhúcTrạchtạicácvùngnguyênsảntuycósựkhácnhauítnhiềuvềđặcđiểmhìnhtháinhưngđềucómốiquanhệditruyềnkhágầngũivớihệsốđồngdạngcủabưởiThanhTràtrongkhoảng0,75–1vàbưởiPhúcTrạchlà0,89–1[4]

1.7.2 Nhữngnghiêncứucảitiến,nângcaonăngsuất,chấtlượng

Côngtácnghiêncứuchọntạocâyănquảcómúiđạtđượctrongthờigianquatập trungchủyếutheohướngtuyểnchọncâyưutúcủacácgiốngđangtrồngtrongs ản xuất,tuyểnchọntừnguồnqũygentrongtựnhiênvàkhảonghiệmcácgiốngnhập nội Cáctài liệuđãcông bố, tập trung khánhiều vàokết quảđiều tra,đánhgiátuyểnchọncácdòng,giốngbưởiđịaphương,trongđótậptrungchủyếuvàocácgi ốn gbưởinổitiếngcủaViệtNamnhư:bưởiNămRoi,bưởiThanhTrà,bưởiPhúcTrạch,bưởiDaXanh,bưởiĐườngLáCam(VũCôngHậu,1996;TrịnhXuânVũ,1 9 9

6 ; T r ầ n T h ế T ụ c , 1 9 9 5;Đ à o T h a n h V â n , 1 9 9 7 ; P h ạ m N g ọ c L i ễ u v à N g u y ễ n

Ng ọ c Thi,1999;TrầnThịOanhYến,2006)[10],[28],[18],[27],[14],[29].RiêngviệnNghiên c ứu ra u quả H à Nội, th ời gianv ừ a qua đã chọnđ ượ c 3 0 dòngb ưở iPhúcTrạch,20dòngbưởiDiễn,25câyđầudòngbưởiĐoanHùng,12câyđầudòngc a m Sành,và5câyđầudòngcamXãĐoàitừcácnghiêncứuvàcáchộithibình

tuyển(TríchtheoTS.NgôHồngBình,Dựán“Hoànthiệnquytrìnhkỹthuậtthâmc a n h camXãĐoàiởcáctỉnhphíaBắc”).

Trongqúatrìnhđiềutrađánhgiá,tuyểnchọncâyđầudònggiốngcamquýttạiHàm

Yên,TuyênQuangnăm1988–

1999,NguyễnDuyLam,LươngThịKimOanh,LêHồngSơnđãkếtluận:“trongcácloạicamSành,quýtĐỏ,quýtVàng,quýtChum,quýtSenthìcamSànhcókhốilượngquảcaonhất,vỏdày,thô,múitinhdầuto,tỷlệănđượcthấphơncácgiốngkhác”.Cáctácgiảđãtuyểnchọnđược8câycamSành,6câyquýtcácloạiởlứatuổitừ7–

15tuổisautrồngcómộtsốđặcđiểmtốtvềhìnhthái,năngsuấtvàphẩmchất,đủtiêuchuẩnlàmcâyđầudòngđểtiếptụcnghiêncứuđánhgiá,làmcơsởchoviệcnhânvàsảnxuấtgiốngphụcvụsảnxuất

TrầnT h ế T ụ c , H o à n g N g ọ c T h u ậ n , T r ị n h DuyT i ế n ( 2 0 0 1 ) đãtuyểnc h

ọ n đ ược 16câyđầudòngthuộccácgiốngcamSành,quýtĐỏ,quýtvỏVàngvàquýtChumởlứatuổi8nămvàt r ê n 30nămsautrồng

Thôngq u a p h ư ơ n g p h á p ch ọ n l ọ c t ừ c á c đ ộ t b i ế n t ự n h i ê n , T r ầ n T h ị O a

n h Yến ,NguyễnNgọcThivàcs(2006)đãtuyểnchọnđược3dòngcamMậtkhônghạt:CMKH–01,CMKH–02,CMKH–

03.Hiệncácdòngnàyđangđượctrồngkhảonghiệm,đánhgiátínhổnđịnh,năngsuấtvàchấtlượngtạicáctỉnhphíaNam[30]

1.8 TìnhhìnhnghiêncứucâyănquảcómúitạiHàmYên

HàmYênlàhuyệnmiềnnúiphíaBắc củatỉnhTuyênQuang,cóđiều kiệnvềđ ấ t đai,khí hậu phùhợpchocâyănquả sinhtrưởngphát triểnnhư:Mơ,mận,hồng,sấu ,vải, n hã n đ ặ c b i ệ t làcamquýt Trong n h ữ n g nămquanhiềuđề tà iđã t i ế n h à n h điềutratuyểnchọn,nhângiốngvàápdụngtiếnbộkỹthuậtđểnângcaonăngsuấtvàchấtlượngcâyănquả,đặcbiệtlàcâycamquýtnhư;

- Năm2002Dựánđầutưnhângiốngcamquýtsạchbệnhvàtriểnkhaimôhìnhtrình diễnchocác huyệnBắcQuang, V ị XuyêntỉnhHà Giang, huyệnH à m Yên,tỉnhTuyênQuang

- Năm2008 Dựánquyhoạchpháttriểnvùngcam9xãhuyệnHàmYên,tỉnhTuyênQuanggiaiđoạn2007–2010vàtầmnhìnđếnnăm2015

- Năm2 0 0 8 triểnkhaiDựántrồngkhảonghiệmc á c giốngcammới:Val en ci a,camXãĐoài,quýtPhủQuỳ,camSànhHàmYênlàmđốichứng

và tỉnhTuyênQuangnóiriêng.

NhữngnămquaởnướctaViệtNamvàtrênthếgiớiđãcókhánhiềucôngtrìnhnghiêncứuliênquanđếnpháttriểncâyănquảcómúi,baogồmcáclĩnhvựcthu thậpbảotồn, đánhgiá và khaithácsử dụ ng nguồnge n, cả i tiếngiống(phục trángvàchọntạo),nhângiốngvàcácbiệnphápkỹthuậtthâmcanh,phòngtrừsâubệnhhạicũngnhưxửlývàbảoquảnsauthuhoạch.Mặc dùđãcónhiềukếtquảđángkíchlệnhưngchođếnnay,hầuhếtcácnghiêncứuđềutậptrungtrêncâybưởi,cây quýtchưacónhiềunghiêncứuhệthốngchocâycam,đặc biệtlàviệcnghiêncứuc á c g i ố n g c a m k h ô n g mớiv

à c a m S à n h H à m Yê n D o vậyviệc n g h i ê n c ứ u đ ánh giá

đặcđiểmsinhtrưởngpháttriển củamộtsốgiốngcam mớivàviệcápdụngmộtsốbiệnphápkhoahọckỹthuậtnhằmgiảmsốhạt/quả,nângcaonăngsuấtchấtl ư ợ

quả,giatănggiátrịcủaquảcamSànhtrênt h ị trườngđápứngnhucầungàycàngcaocủangườitiêudùngtrongvàngoàinước

- CamSànhk h ô n g hạtLĐ6có ng uồ ng ốc từd ò n g cam Sành(C S8 ) cósốlượng 10-23hạt/

quảđượcxửlýchiếuxạtiagammatrênmầmngủcủagiốngcamSành thương phẩm.Giốngcam nàyđãđược B ộ Nôngnghiệpvà p há t triểnnông th ô n côngnhậnchosảnxuấttạicáctỉnhđồngbằngsôngCửuLongvàmiềnĐôngN a m bộtừtháng12năm2010.HiệngiốngcamSànhkhônghạtđangđượcViệnCâyănquảmiềnNamnhângiốngđưavàosảnxuất.[52]