Nghiên cứu khả năng thích ứng của một số giống cà chua nhập nội trong điều kiện trồng trái vụ năm 2016 tại thành phố thái nguyên

2.2 Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và một số đặc điểm hình thái cấu trúc của các giống cà chua trồng trong vụ Hè Thu và Thu Đông tại thành phố Thái Nguyên.. Việc

-

AAN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM -

VŨ LAN ANH

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG CỦA MỘT SỐ GIỐNG CÀ CHUA NHẬP NỘI TRONG ĐIỀU KIỆN TRỒNG TRÁI VỤ NĂM 2016 TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành : Khoa học cây trồng

Mã số ngành: 60.62.01.10

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ MÃO

THÁI NGUYÊN - 2017

LỜI CAM ĐOAN

- Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

- Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 10 tháng 8 năm 2017

Tác giả luận văn

Vũ Lan Anh

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Mão là người hướng dẫn tận tình cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo bộ môn Sinh

lý thực vật, khoa Nông học, khoa Sau đại học, các thầy cô đã tham gia giảng dạy chương trình cao học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm nghiên cứu và phát triển Nông Lâm Thái Nguyển đã tạo điều kiện và giúp đỡ về địa điểm triển khai các thí nghiệm của tôi

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo, toàn thể gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn này xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó

Tôi rất mong nhận được sự góp ý của thầy, cô giáo và các bạn để khóa luận được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái nguyên, Ngày 20 tháng 8 năm 2017

Sinh viên

Vũ Lan Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề: 1

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

2.1 Mục đích 2

2.2 Yêu cầu 2

1.4 Ý nghĩa thực tiễn và khoa học của đề tài: 2

1.4.1 Ý nghĩa thực tiễn 2

3.2 Ý nghĩa khoa học của đề tài 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 4

1.2 Nguồn gốc 5

1.3 Giá trị của cây cà chua 6

1.3.1 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học 6

1.3.2 Giá trị kinh tế của cây cà chua 8

1.4 Đặc điểm thực vật học của cây cà chua 8

1.4.1 Bộ rễ 8

1.4.2 Thân, cành 9

1.4.3 Lá 9

1.4.4 Hoa 9

1.3.5 Quả 10

1.4.6 Hạt 10

1.5 Một số điều kiện ngoại cảnh chính ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển cây cà chua trái vụ 10

1.5.1 Nước 10

1.5.2 Nhiệt độ 11

1.5.3 Ánh sáng 13

1.5.4 Đất trồng và chất dinh dưỡng 13

1.6 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và trong nước 15

1.6.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 15

1.6.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam 16

1.7 Một số kết quả nghiên cứu cà chua trên thế giới và ở Việt Nam 18

1.7.1 Tình hình nghiên cứu giống cà chua trên thế giới 18

1.7.2 Tình hình nghiên cứu giống cà chua ở Việt Nam 20

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

2.1 Vật liêu nghiên cứu 24

2.2 Nội dung nghiên cứu 24

2.3 Phương pháp nghiên cứu: 24

2.3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 24

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu: 24

2.3.3 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi: 27

2.4 Phương pháp xử lý số liệu: 30

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 31

3.1 Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và hình thái cấu trúc của các giống cà chua 31

3.1.1 Thời kỳ vườn ươm 31

3.1.2 Thời kỳ ra đồng ruộng 35

3.1.2 Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá của các giống cà chua trong thí nghiệm 38

3.1.3 Đặc điểm về cấu trúc cây của các giống cà chua 49

3.1.4 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất 52

3.2 Tình hình nhiễm sâu bệnh hại của các giống cà chua tham gia thí nghiệm 55

3.4 Đặc điểm hình thái và chất lượng quả của các giống cà chua 58

3.5 Đặc điểm giống cà chua nhập nội ưu tú thích hợp cho trồng trái vụ tại TP Thái Nguyên 62

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 63

1.Kết luận 63

2 Đề nghị 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Thành phần hóa học của 100mg cà chua 7

Bảng 1.2 Nhu cầu dinh dưỡng của cà chua ở các mức 15

năng suất khác nhau 15

Bảng 1.3 Diện tích sản xuất cà chua trên thế giới (từ 2006 – 2014) 15

Bảng 1.4 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2014 16

Bảng 1.5: Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam giai đoạn 2007-2011 17

Bảng 3.1 Các thời kỳ sinh trưởng và phát triển của các giống cà chua thí nghiệm trong vườn ươm vụ Hè Thu năm 2016 31

Bảng 3.2 Các thời kỳ sinh trưởng và phát triển của các giống cà chua thí nghiệm trong vườn ươm vụ Thu Đông năm 2016 32

Bảng 3.3: Chiều cao cây qua các giai đoạn của các giống cà chua 33

thí nghiệm trong vườn ươm 33

Bảng 3.4: Các giai đoạn sinh trưởng của các giống cà chua thí nghiệm trong 2 vụ Hè – Thu và Thu – Đông năm 2016 35

Bảng 3.5 Động thái tăng trưởng chiều cao của các giống cà chua vụ Hè Thu 2016 38

Bảng 3.6 Động thái tăng trưởng chiều cao của các giống cà chua vụ Thu Đông 2016 41

Bảng 3.7: Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của các giống cà chua vụ Hè Thu 2016 44

Bảng 3.8: Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của các giống cà chua vụ Thu Đông 2016 47

Bảng 3.9 Một số đặc điểm cấu trúc cây của các giống cà chua vụ Hè Thu và Thu Đông 2016 49

Bảng 3.10 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống cà chua

vụ Hè Thu 2016 52 Bảng 3.11 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống cà chua

vụ Thu Đông 2016 53 Bảng 3.12 Tình hình sâu hại trong hai vụ Hè – Thu và Thu – Đông 55 năm 2016 55 Bảng 3.13: Tình hình bệnh hại trong hai vụ Hè – Thu và Thu – Đông năm 2016 57 Bảng 3.14 Một số đặc điểm hình thái quả của các giống cà chua trong các vụ

Hè – Thu và Thu - Đông 2016 tại TPTN 59 Bảng 3.15 Một số chỉ tiêu chất lượng quả vụ Hè Thu và Thu Đông 2016 60 Bảng 3.16 Đặc điểm của giống cà chua nhập nội ưu tú Hero 95 62

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Đồ thị biểu diến động thái tăng trưởng chiều cao cây của các giống

cà chua vụ Hè Thu năm 2016 39 Hình 3.2: Đồ thị biểu diến động thái tăng trưởng chiều cao cây của các giống

cà chua vụ Thu Đông năm 2016 42 Hình 3.3: Đồ thị động thái ra lá trên thân chính của các giống cà chua vụ Hè Thu năm 2016 45 Hình 3.4: Đồ thị động thái ra lá trên thân chính của các giống cà chua vụ Thu Đông năm 2016 48

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề:

Cây cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là một loại rau ăn quả có

giá trị dinh dưỡng cao, đứng đầu về giá trị dinh dưỡng cũng như giá trị sử dụng Trong quả cà chua có chứa nhiều glucid, nhiều axit hữu cơ, là nguồn cung cấp chất chống ô xy hóa quan trọng như Lycopen, Phenolic, Vitamin C Thành phần của cà chua chứa nhiều loại vitamin như Vitamin A, B, C, PP, K

và các khoáng chất Ca, Fe, P, S, Na, Mg cần thiết cho cơ thể người [10] Vì thế hiện nay, sản phẩm cà chua được sử dụng phổ biến hàng ngày và rất đa dạng, không chỉ dùng ăn tươi, nấu chín mà những giống cà chua có thịt quả

dày, có sắc tố (β-caroten, lycopen, carotene, xantophyl) và độ Brix cao còn là

nguyên liệu chế biến công nghiệp tạo ra thực phẩm bổ dưỡng như nước cà chua cô đặc, bột cà chua, tương cà chua đóng hộp có giá trị xuất khẩu Quả cà chua có giá trị dược liệu cao do có vị ngọt tính mát, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, có khả năng ngăn ngừa sự hình thành các gốc tự do gây ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến… [6][9][10] Ngoài ra, cà chua còn được dùng làm mỹ phẩm, chữa mụn trứng cá và các sản phẩm chống lão hóa da [15] Chính nhờ những giá trị quan trọng đó, cà chua đã và đang trở thành một trong những loại rau được ưa chuộng nhất và trồng phổ biến ở trên thế giới và ở Việt Nam

nhóm cây ưu tiên phát triển Thời gian qua với sự ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật về giống trong sản xuất cà chua đã chọn tạo ra được nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên của các vùng trong cả nước Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên cũng như khu vực Đông Bắc Bộ, phần lớn diện tích trồng cà chua ở Thái Nguyên tập trung vào chính vụ (vụ Đông - Xuân),

năng suất cao nhưng giá thấp, cung vượt quá cầu, tiêu thụ chậm, trong khi đó

cà chua trái vụ như: (vụ Hè – Thu, vụ Thu – Đông và vụ Xuân - Hè ) diện tích còn ít, nên chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ quanh năm Một trong những nguyên nhân là do thiếu bộ giống có khả năng trồng trong điều kiện bất thuận (trái vụ) Mặt khác, do ảnh hưởng của sự biến đổi khí hậu trên toàn cầu, thời tiết biến đổi thất thường, nhiệt độ tăng cao cùng với hạn hán và ngập úng bất thường xảy ra kể cả thời điểm trồng cà chua trà Đông – Xuân sớm và Đông – Xuân muộn ở Thái Nguyên làm ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất cà chua Chính vì vậy, việc lựa chọn giống cà chua có khả năng chịu nhiệt và phù hợp với điều kiện bất thuận của Thái Nguyên để giới thiệu cho sản xuất là rất cần thiết

khả năng thích ứng của một số giống cà chua nhập nội trồng trong điều kiện trái vụ năm 2016 tại thành phố Thái Nguyên”

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2.1 Mục đích

lượng tốt thích hợp trồng trong điều kiện trái vụ (Hè Thu và Thu Đông) năm

2016 tại thành phố Thái Nguyên

2.2 Yêu cầu

- Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và một số đặc điểm hình

thái cấu trúc của các giống cà chua trồng trong vụ Hè Thu và Thu Đông tại thành phố Thái Nguyên

Thu và Thu Đông tại thành phố Thái Nguyên

1.4 Ý nghĩa thực tiễn và khoa học của đề tài:

1.4.1 Ý nghĩa thực tiễn

- Tuyển chọn một số giống cà chua mới, có khả năng chịu nhiệt và chịu

hạn cho năng suất cao phục vụ cho sản suất cà chua trái vụ ở thành phố Thái Nguyên

ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm duy trì và phát triển sản xuất cà chua, góp phần xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho các hộ nông dân và đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ quanh năm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

3.2 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Giống là nhân tố quan trọng quyết định năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành trồng trọt Việc nghiên cứu, xác định các giống cà chua có khả năng trồng trong điều kiện trái vụ cho năng suất cao, chất lượng tốt sẽ khắc phục được tình trạng suy giảm năng suất hiện nay tại Thái Nguyên do diễn biến thời tiết ngày càng bất lợi cho sản xuất

Là cơ sở lý luận cho việc phát triển cà chua trái vụ cho năng suất ổn định tại thành phố Thái Nguyên và các vùng có điều kiện tương tự

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Trên cơ sở phát triển nông nghiệp, nhất là giai đoạn hiện nay, nhiều quốc gia đã có những nghiên cứu và ứng dụng thành công đối với nhiều giống cây trồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến để không những nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn là cơ sở cho việc phát triển nền kinh tế đất nước Nghiên cứu và phát triển cây trồng nhằm nâng cao năng suất sản lượng nông sản là một vấn đề quan trọng trong sản suất nông nghiệp, nhất

là nước ta có gần 80% dân số sống dựa trên sản xuất nông nghiệp

Trong sản xuất cà chua, giống có vai trò rất quan trọng góp phần nâng cao năng suất và sản lượng Với cây cà chua ở Việt Nam, ta có bộ giống được chọn tạo ra khá phong phú Trong những năm qua Bộ Nông nghiệp và PTNT

đã xét, công nhận được nhiều giống cà chua mới cho năng suất chất lượng cao

đã được công nhận giống quốc gia đang được trồng trên một số vùng chuyên canh ở nước ta như: Công ty Trang Nông có giống TN129, TN386, TN148,

TN 52, TN54 Công ty Hoa Sen có giống VL 2910, VL 2922, VL 2000, VL

2004, GS 1200 Viện nghiên cứu rau quả TW chọn tạo ra giống PT18, Lai số

4, Lai số 9, Lai số 1, B2M4, R5-18 Viện cây lương thực có giống C95, C155, VT3, Hồng lan Trường ĐHNN I chọn tạo giống HT7, HT9 Và một số công

ty TNHH trong và ngoài nước đã lai tạo và nhập nội các giống cà chua như: HT7, HT21, HT46, HT160, HT162 Để tăng năng suất cũng như sản lượng, đáp ứng nhu cầu trong nước

Cà chua ưa thích khí hậu ấm áp, khả năng thích nghi rộng Cà chua chịu được nhiệt độ cao nhưng khá mẫn cảm với nhiệt độ thấp Cà chua có sinh trưởng và phát triển trong điều kiện nhiệt độ từ 15 – 35 °C Cà chua có thể

trồng trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất pha cát đến đất thịt nhẹ, từ đất hơi chua Độ pH thích hợp cho cây cà chua phát triển từ 5,5 – 7,5 Với điều kiện khí hậu ở Việt Nam phù hợp cho cây cà chua phát triển đặc biệt là các vùng chuyên sản xuất rau

Hiện nay một số giống cà chua nhập nội mới có khả năng chịu hạn và chịu nhiệt tốt khi trồng trong điều kiện trái vụ, cho năng suất chất lượng cao

đã và đang được trồng trên một số vùng chuyên canh ở nước ta

Trên cơ sở yêu cầu sinh thái của cây cà chua, với điều kiện đất đai và khí hậu của tỉnh Thái Nguyên, những giống cà chua mới thích hợp trồng trong điều kiện trái vụ có thể sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao

1.2 Nguồn gốc

Theo Bar-Yosef, B., Scaife, A., 1995 cây cà chua có nguồn gốc từ một dạng hoang dại ở vùng Pêru-Ecuađo-Bolivia thuộc Andes, Nam Mỹ Tại đây, ngày nay còn tìm thấy nhiều loài cà chua hoang dại gần gũi với loài cà chua trồng Các nghiên cứu sinh học phân tử và di truyền phân tử (nghiên cứu các izoenzyme, các marker phân tử nghiên cứu khoảng cách di truyền) cũng đã xác định điều đó, đồng thời khẳng định rằng Mehico là nơi đầu tiên thuần hóa, trồng trọt cà chua (dẫn theo Mai Phương Anh, 1996) [1]

Về nguồn gốc cây cà chua trên thực tế cũng có nhiều ý kiến khác nhau song tập chung chủ yếu vào hai hướng:

(L.esculentum varpimpine lliforme)

cerasifome) là tổ tiên của cà chua trồng ngày nay

16-17 và trồng đầu tiên ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia do những nhà buồn Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha chuyển từ Nam Mỹ tới, từ đó cây cà chua được

lan truyền đi các nơi khác Trong thời kỳ này cây cà chua chỉ được xem như cây cảnh và cây thuốc Đến thế kỷ 18, cây cà chua mới được chấp nhận là cây thực phẩm có giá trị và từ đó phát triển mạnh (dẫn theo tài liệu Kuo và cs, 1998) [23]

mỹ vào năm 1710 Ở giai đoạn này, người ta quan niệm cà chua là cây độc có hại đến sức khỏe nên chưa được chấp nhận Đến năm 1830,cà chua mới được chấp nhận là cây thực phẩm như hiện nay

thế kỷ 17, do những người thực dân đi chiếm thuộc địa chuyển từ Châu Âu vào

Malaysia và thế kỷ 18 qua các thương gia và thực đân Hà Lan, Tây Ban Nha,

Bồ Đào Nha sau đó được phát triển sang các nước khác

tức là khoảng hơn 100 năm trước đây và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa Từ đó cùng với sự phát triển của xã hội, cây cà chua đã và đang trở thành một cây trồng có giá trị kinh tế, giá trị sử dụng cao

1.3 Giá trị của cây cà chua

1.3.1 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học

cà chua chín chứa nhiều loại chất dinh dưỡng có giá trị cao như: các dạng đường dễ tiêu, chủ yếu là glucoza và fructoza; các loại vitamin cơ bản cần thiết cho con người như vitamin A, B1, B2, B6 Mặt khác trong quả cà chua còn chứa 1 hàm lượng axit oxanic, malic, nicotinic, citric và nhiều chất khoáng như K, P, Na, Ca, Mg, S, Fe là những chất có trong thành phần của máu và xương Quả tươi còn góp phần làm tăng bề mặt tiếp xúc thức và lông nhung trong ruột, qua đó giúp cho quá trình tiêu hóa, hấp thụ thức ăn được dễ dàng

Theo Tạ Thu Cúc (1985) [3], kết quả phân tích trên 100 mẫu cà chua trồng ở vùng đồng bằng sông Hồng có thành phần hóa học chủ yếu sau: Hàm lượng chất khô 4,3 – 6,4%, hàm lượng đường tổng số 2,6 – 3,5%, độ Brix khoảng 2,6 -3,5%, axit tổng số 0,22 – 0,72% và vitamin C 17,1 – 38,8 mg%

Bên cạnh đó, cà chua có giá trị trong y học Theo Quách Tấn Vinh (2005)[15], cà chua có vị ngọt tính mát có tác dụng tạo năng lượng, tăng sức sống, làm cân bằng tế bào, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, kiềm hóa máu có dư axit, hòa tan ure, thải ure, điều hòa bài tiết, giúp tiêu hóa dễ dàng các loại bột và tinh bột Dùng ngoài để chữa bệnh trứng cá, mụn nhọt, viêm tấy và dùng lá để điều trị vết đốt của sâu bọ Chất tomarin chiết xuất từ lá cà chua khô có tác dụng kháng khuẩn, chống nấm, diệt một số bệnh hại cây trồng

Bảng 1.1 Thành phần hóa học của 100mg cà chua Thành phần Quả chín tự nhiên Nước ép tự nhiên

Nguồn: USDA Nutrient Data Base [26]

Sắc tố lycopen trong cà chua hiện đang được đánh giá cùng với beta

caroten là những chất chống oxy hóa mạnh, vừa ngăn chặn tế bào ung thư vừa chống sự hình thành các cục máu đông trong thành mạch Cùng với tuổi tác,

các gốc tự do nội sinh và ngoại sinh trong cơ thể sẽ phá hủy các DNA và RNA là những phần tử di truyền của tế bào, tạo nên đột biến gen gây ung thư, đồng thời phá hủy các tế bào, làm suy yếu các cơ quan dẫn đến bệnh tật và già nua Vitamin A, nhất là vitamin A dưới dạng thiên nhiên beta – caroten có tác dụng tích cực trong phòng chống hiện tượng này

những nhười ăn nhiều rau quả chưa vitamin A giúp ngăn ngừa tích lũy cholesrol trên thành mạch nên tránh được nguy cơ vỡ mạch Máu não Như vậy, cà chua với beta – caroten và lycoen sẽ góp phần làm chậm sự não hóa

và phòng ngừa ung thư

1.3.2 Giá trị kinh tế của cây cà chua

nhưng nó đã trở thành một loại rau phổ biến và được sử dụng rộng rãi, diện tích trồng hàng năm biến động từ 12-13 nghìn ha Theo số liệu điều tra của phòng nghiên cứu thị trường Viện nghiên cứu rau quả, sản xuất cà chua ở Đồng bằng sông Hồng cho thu nhập bình quân 42 -68,4 triệu đồng/ha/vụ ở mức lãi thuần 15 – 25 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa

ha cần 600 – 800 công, trong khi đó sản xuất lúa chỉ cần 200 -250 công Như Vậy, lượng lao động cần thiết để sản xuất cà chua gấp 3 lần sản xuất lúa, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống, giữ vững an ninh và đảm bảo môi trường xã hội

1.4 Đặc điểm thực vật học của cây cà chua

1.4.1 Bộ rễ

đất rễ cà chua có thể ăn sâu tới 1,5m, nhưng độ sâu dưới 1m rễ ít, hệ rễ phân

bố chủ yếu ở tầng đất 0 – 30cm Khả năng tái sinh của hệ rễ mạnh, khi rễ

chính bị đứt, rễ phụ phát triển mạnh Các rễ phụ tập chung phân bố ở tầng đất nông, ở dưới đất dưới 1m thì rễ phân bố ít, sức hút của rễ ở đó cũng giảm, ở lớp đất từ 0 – 50cm rễ phân bố nhiều, sức hút mạnh Cây cà chua còn có khả năng ra rễ bất định, loại rễ này tập chung nhiều nhất ở đoạn thân dưới hai lá mầm Loài cà chua trồng khi tạo hình, tải cành, tỉa lá hạn chế sự sinh trưởng của cây thì sự phân bố của hệ rễ hẹp hơn khi không tỉa cành, lá Trong quá trình sinh trưởng, hệ rễ chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện môi trường như nhiệt độ đất và ẩm độ đất

1.4.2 Thân, cành

trên thân và thân nhánh mạnh Thân tròn, toàn thân có lông mềm và lông tuyến Khi còn non thì mềm, thiếu nước, có dịch màu vàng, thân giòn dễ gãy,

về sau phía dưới dần hóa gỗ, nhất là phần sát mặt đất thấy rất rõ Tùy theo điều kiện môi trường và giống, thân cà chua có độ dài khác nhau Căn cứ vào đặc tính sinh trưởng của thân, người ta chia cà chua thành hai dạng: thân đứng

và thân bò Ở các giống lùn, cây có chiều dài thân chỉ 40 - 50 cm, trong khi với giống cao, chiều cao cây có thể đạt trên 2,5m

1.4.3 Lá

răng cưa, hình trứng thuôn Mỗi lá có từ 3 – 4 đôi lá chét, phía ngọn có một lá riêng gọi là lá đỉnh Tùy thuộc vào giống mà lá cà chua có màu sắc và khích thước khác nhau như xanh vàng, xanh đậm, xanh nhạt

1.4.4 Hoa

dạng trung gian và dạng phức tạp Số lượng hoa/chùm, số chùm hoa/cây rất khác nhau ở các giống Số chùm hoa/cây dao động từ 4 - 20, số hoa/chùm dao động từ 2 - 26 hoa Hoa lưỡng tính, nhị đực liên kết nhau thành bao hình nón, bao quanh nhụy cái

1.3.5 Quả

màu sắc quả phụ thuộc vào giống, điều kiện nhiệt độ, và phụ thuộc vào hàm

ức chế, trong khi đó sự tổng hợp β carotene không mẫn cảm với tác động của nhiệt độ, vì thế ở mùa nóng cà chua có màu quả chín vàng hoặc đỏ vàng Trọng lượng quả cà chua dao động rất lớn từ 3 – 200g thậm chí 500g phụ thuộc vào giống (Bùi Bảo Hoàn, Đào Thanh Vân (2000) [7]

1.4.6 Hạt

mèm và mịn tùy thuộc vào giống Điều kiện thời tiết, đặc biệt là nhiệt độ có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất, chất lượng và màu sắc hạt Nhiệt độ thấp làm cho màu sắc hạt đen, tỉ lệ nảy mầm và năng suất thấp (Bùi Bảo Hoàn, Đào Thanh Vân (2000) [7].

1.5 Một số điều kiện ngoại cảnh chính ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển cây cà chua trái vụ

1.5.1 Nước

như quang hợp, hô hấp, sinh trưởng và phát triển… ở mỗi giai đoạn khác nhau thì nhu cầu nước cung cấp nhiều, ít khác nhau

lượng nước cần thiết cho hạt cà chua nảy mầm từ 325-364% so với khối lượng bản thân Khi độ ẩm đất là 70% thì hạt nảy mầm cao nhất và số lượng cây giống đạt cao nhất Trong giai đoạn phát triển, độ ẩm thích hợp cho cây từ

70 – 80% Đất thiếu nước cây sinh trưởng phát triển kém, còi cọc, lá nhỏ, thiếu nước nghiêm trọng dẫn đến rụng lá, rụng hoa, rụng quả, năng suất thấp, chất lượng giảm Nếu dư thừa nước làm cho cây sinh trưởng quá mạnh, lá

mỏng, giảm khả năng chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu hại Hàm lượng nước trong quả tăng cao, quả dễ bị nứt, chất lượng kém, khả năng bảo quản và vận chuyển kém

tấn/ha thì hiệu quả sử dụng nước tối đa là 2,05 tấn/cm/ha Trong điều kiện Califonia Mỹ, Claude cho rằng để tạo ra 1kg cà chua cần 32,2kg nước[22]

hưởng trực tiếp của độ ẩm không khí Cây cà chua yêu cầu độ ẩm không khí thấp trong quá trình sinh trưởng và phát triển, độ ẩm thích hợp 45-55% Khi

độ ẩm không khí quá cao (>90%) dễ làm cho hạt phấn bị trương nứt, hoa cà chua không thụ phấn được sẽ rụng (Tạ Thu Cúc, 1983)[3] Tuy nhiên, trong điều kiện gió khô cũng thường làm tăng tỷ lệ rụng hoa Nhiệt độ không khí phục thuộc rất lớn vào lượng mưa, đặc biệt là các thời điểm trái vụ, mưa nhiều là yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng phát trển của cây kể từ khi gieo hạt đến thu hoạch

1.5.2 Nhiệt độ

mẫn cảm với nhiệt độ thấp Cà chua có thể sinh trưởng, phát triển trong phạm

đều gây hại cho cây và cây cà chua ngừng sinh trưởng ở nhiệt độ trên 35 °C

theo nguồn tài liệu của Abdul baki A.A và công sự, 1995) [17]

sinh trưởng sinh dưỡng của cây cà chua mà còn đặc biệt ảnh hưởng đến sự ra hoa, đậu quả, quá trình hỉnh thành năng suất và chất lượng của quả Trong thời kỳ phân hóa mầm hoa, nhiệt độ ảnh hưởng đến vị trí cao, thấp của trùm hoa đầu tiên không những thế còn ảnh hưởng đến số chùm hoa/cây và số

tăng số đốt dưới chùm hoa Theo nghiên cứu của Krachenco A.N và cs

Như vậy, nhiệt độ tăng cao thì số trùm hoa giảm [24]

biết, nhiệt độ ngày đêm còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của hoa, sự

có xu hướng là giảm kích thước của hoa cũng như khối lượng noãn, bao phấn, hạt phấn Nhiệt độ càng cao làm giảm số lượng hạt phấn và sức sống hạt phấn dẫn đến khả năng đậu quả giảm Nhiệt độ tối ưu cho quá trình phát thụ phấn

ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành sắc tố quả, bởi vì quá trình sinh tổng

hợp lycoen và carotene rất mẫn cảm với nhiệt Nhiệt độ 12-30 °C thích hợp

xanh vì nhiệt độ cao làm phân hủy chlorophyll do đó carotene và lycoen không được hình thành Nhiệt độ cao cũng làm giảm sự hình thành pectin đây

là nguyên nhân làm cho quả nhanh mềm (Krachenco A.N và cs 1987) [24]

1.5.3 Ánh sáng

sáng (5000lux) sẽ cho chất lượng tốt cứng cây, bộ lá to, khỏe, sớm được trồng Ánh sáng đầy đủ thì việc thụ tinh thuân lợi, đẫn đến sự phát triển bình thường của quả, quả đồng điều, năng suất tăng

việc trồng thưa làm tăng hiệu quả sử dụng ánh sáng kết hợp với ánh sáng bổ sung sẽ làm tăng tỷ lệ đậu quả, tăng số quả trên cây, tăng trọng lượng quả và làm tăng năng suất Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cà chua không phản ứng với độ dài ngày, quang chu kỳ trong thời kỳ đậu quả có thể dao động tư 7-19 giờ Tuy nhiên một số nghiên cứu khác cho rằng ánh sáng ngày dài và hàm lượng nitrat ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ đậu quả Nếu chiếu ánh sáng 7 giờ và tăng lượng đạm thì làm cho tỉ lệ đậu quả giảm, trong khi đó ánh sáng ngày dài làm tăng số quả/cây Nhưng trong điều kiện ngày dài mà không bón đạm thì chỉ cho quả ít, còn trong điều kiện ngày dài mà không bón đạm thì cây không

ra hoa và đậu quả [4]

1.5.4 Đất trồng và chất dinh dưỡng

tiêu dễ dàng, độ pH từ 5,5 – 7,5 Độ pH thích hợp nhất cho cây cà chua phát triển

là 6- 6,5 Trên đất có độ pH dưới 5, cây cà chua bị bệnh héo xanh gây hại

Cà chua là loại cây thân lá sinh trưởng mạnh, khả năng ra hoa quả lớn,

vì vậy cần cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng là yếu tố có tính chất quyết định đến năng suất, chất lượng quả Cà chua hút nhiều nhất là kali, sau đó là đạm

và ít nhất là lân Cà chua sử dụng 60% lượng N, 50-60% K và 15-20% P tổng lượng phân bón và đất suốt vụ trồng (theo Tạ Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Thị Bích Hà, 2007) [5]

- Nitơ: Có tác dụng thúc đẩy sinh trưởng thân lá, phân hóa hoa sớm, số lượng hóa trên cây nhiều, hoa to, tăng khối lượng quả và làm tăng năng suất trên đơn vị diện tích

- Kali: Cần thiết để hình thành thân, bầu quả, kali làm cho cây cứng chắc, tăng khả năng chống chịu sâu bênh và điều kiện bất thuận, tăng quá trình quang hợp, tăng cường quá trình vận chuyển các chất hữu cơ và đường vào quả Đặc biệt kali có tác dụng tốt đối với hình thái quả, quả nhẵn, thịt quả chắc, do đó làm tăng khả năng bảo quản và vận chuyển quả chín Cây cần nhiều kali nhất vào thời kỳ ra hoa, hình thành quả

- Photpho: Lân có tác dụng kích thích hệ rễ cà chua sinh trưởng nhất là thời kỳ cây con Bón lân đầy đủ rút ngắn thời gian sinh trưởng, cây ra hoa sớm, tăng tỉ lệ đậu quả, quả chín sơm, tăng chất lượng quả Lân khó hòa tan nên thường bón lót trước khi trồng

- Các yếu tố vi lượng: Ngoài các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng thì các nguyên tố dinh dưỡng vi lượng cũng ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây cà chua như: Bo, Mn, Cu, Zn,…trong đó Bo, Mn và Zn là các nguyên

tố quan trọng, đặc biệt Bo có vai trò lớn trong việc hạn chế rụng hoa, rụng quả Bo thúc đẩy việc hút canxi của cây, tăng trưởng canxi cho cây Bón Bo vào thời kỳ cây sắp ra hoa làm tăng tỷ lệ đậu quả Thiếu Bo bộ lá kém phát triển, chồi đỉnh dễ bị thối, quả bị biến dạng

Zn (kẽm) thúc đẩy việc sử dụng và chuyển hoá đạm trong cây Cây thiếu Zn có thể bị giảm 50% năng suất

Mangan (Mn) thúc đẩy cây nẩy mầm sớm, làm cho rễ to khoẻ, cây ra hoa kết quả nhiều

Bảng 1.2 Nhu cầu dinh dưỡng của cà chua ở các mức

năng suất khác nhau Năng suất

1.6 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và trong nước

1.6.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

Cà chua là loại cây trồng có lịch sử phát triển tương đối muộn nhưng

nó có khả năng thích ứng rộng và hiệu quả kinh tế và giá trị sử dụng tương đối cao Hiện nay cà chua được trồng trên khắp thế giới Theo qua số liệu của FAO, 1995[20] cà chua được trồng trên 158 nước trên thế giới (dẫn theo nguồn tài liệu của Ngô Quang Vinh, 2001)

Bảng 1.3 Diện tích sản xuất cà chua trên thế giới (từ 2006 – 2014)

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Từ năm 2006 đến năm 2014 diện tích trồng cà chua trên thế giới có sự biến động từ năm 2006 đến năm 2008 diện tích giảm từ 4.754.861 ha xuống còn 4.237.231 ha, đến 2014 diện tích có xu hướng tăng năm 2014 đạt 5.023.810 ha Mặc dù diện tích có sự biến động, tuy nhiên năng suất cà chua đạt được tương đối cao Năm 2014 có năng suất cao nhất đạt 339,883 tạ/ha và thấp nhất là năm 2006 đạt 275,917 ta/ha

Bảng 1.4 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của các châu lục trên

thế giới năm 2014

Châu lục Diện tích

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Nguồn: FAO STAT Database Result, 2017[20]

Theo bảng 1.3 thì năm 2014, Châu Á có diện tích trồng cà chua (2.836.260 ha) và sản lượng (101.638.892 tấn) lớn nhất thế giới Tuy nhiên Châu Mỹ và Châu Úc có năng suất lớn nhất: Châu Mỹ là 571.256 tạ/ha; Châu

Úc là 612.623 tạ/ha

khoa học kỹ thuật trong việc trồng và sản xuất cà chua

1.6.2 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam

Lịch sử phát triển cà chua ở Việt Nam so với thế giới còn rất trẻ Cây

cà chua tuy mới được trồng ở Việt Nam khoảng hơn 100 năm, nhưng đến nay

đã được trồng rộng rãi trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh đồng bằng Trung Du Bắc Bộ, Đà Lạt Trần Khắc Thi, 2003)[12]

Theo bảng 1.2 số liệu thống kê, diện tích và sản lượng cà chua của nước ta có chiều hướng gia tăng

Qua bảng thống kê từ năm 2004 - 2011 cho ta thấy, sản xuất cà chua tăng mạnh cả về diện tích trồng và sản lượng cũng tăng từ 424,126 tấn lên 535.438 tấn Tuy nhiên trong 2 năm 2009 và 2010 diện tích cà chua không những không tăng mà năng suất thậm chí còn giảm so với các năm trước Trên thực tế, diện tích trồng cà chua tăng mạnh trong giai đoạn này là do tăng nhanh về diện tích trồng cà chua trái vụ (vụ Thu Đông và vụ Xuân Hè), mà trong đó vai trò của các giống chịu nhiệt trồng trái vụ là rất rõ ràng Theo Phạm Đồng Quảng và cộng sự, hiện nay cả nước có khoảng 115 giống cà chua được gieo trồng, trong đó có 10 giống được gieo trồng phổ biến

Bảng 1.5: Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam giai đoạn 2007-2011

(nghìn ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

Hiện nay, cùng với chính sách mở cửa, hoà nhập vào thương mại quốc

tế, xuất khẩu của Việt Nam nói chung và ngành rau quả nói riêng đã có những

chuyển biến mới, giai đoạn 1995 đến 2001 xuất khẩu rau quả của Việt Nam

đã vươn tới trên 40 quốc gia và lãnh thổ, đạt kim ngạch xuất khẩu 329,972 triệu USD vào năm 2001 Riêng cà chua đóng hộp và cà chua tươi xuất khẩu sang Nga, Đài Loan và Singapore là 26 tấn, đạt giá trị 48 nghìn USD Đến nay, tuy số thị trường xuất khẩu không giảm nhưng kim ngạch xuất khẩu có

xu hướng giảm mạnh Một trong những nguyên nhân là việc xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc (thị trường rau hoa quả lớn nhất của Việt Nam) bị giảm mạnh, khi Trung Quốc ra nhập WTO Tuy nhiên, xuất khẩu cà chua của nước

ta vẫn đạt khá cao, năm 2005, giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 10 triệu USD Muốn đạt được mục tiêu này ngoài việc tiếp thị và xúc tiến thương mại chúng ta còn phải làm tốt công tác khoa học công nghệ, tạo ra các sản phẩm

có sức cạnh tranh cao, trong đó khâu chọn tạo giống cà chua có thể coi là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu làm ảnh hưởng tới kim ngạch xuất khẩu của nước ta Đối với các khách hàng, điều họ quan tâm trước khi quyết định mua hàng là thuộc loại giống nào, chất lượng, hương vị của sản phẩm đó

ra sao có phù hợp với thói quen tiêu dùng hay không Muốn vậy phải có giống tốt, có giống tốt sẽ tạo ra cho cây có khả năng chống chịu tốt đối với điều kiện ngoại cảnh cũng như sâu bệnh hại, giúp làm giảm chi phí sản xuất, sẽ cho năng suất, chất lượng bảo đảm vệ sinh thực phẩm theo hướng sản xuất an toàn

1.7 Một số kết quả nghiên cứu cà chua trên thế giới và ở Việt Nam

1.7.1 Tình hình nghiên cứu giống cà chua trên thế giới

Để tập trung nghiên cứu chọn tạo những giống cà chua có năng suất, chất lượng và chịu hạn, nhiều nhà khoa học đã sử dụng nguồn gen di truyền của các loài hoang dại và bán hoang dại, nhằm khai thác khả năng chống chịu tốt với nhiều điều kiện ngoại cảnh bất thuận Bằng nhiều con đường khác nhau như: Lai tạo, chọn lọc giao tử dưới nền nhiệt độ cao và thấp, chọn lọc hợp tử (phôi non), gây đột biến nhân tạo ; bước đầu đã thu được những kết

quả khả quan, tạo ra giống thích hợp trồng trong điều kiện nhiệt độ cao, có phổ thích ứng rộng, có khả năng trồng nhiều vụ trong năm (Kiều Thị Thư, 1998)[14]

Ở Mỹ, công tác chọn tạo giống cà chua được tiến hành từ rất sớm, đến nay đã thu được nhiều thành tựu đáng kể Trường Đại học Califorrnia đã chọn

ra được những giống cà chua mới như: UC - 105; UC - 134; UC - 82 có năng suất cao hơn hẳn VF - 145 và có nhiều đặc điểm tốt như: tính chống chịu nứt quả cao và quả cứng (Hồ Hữu An, 1996)[2]

Bên cạnh những giống mới được chọn tạo ra hàng năm, các giống cũ (xuất xứ từ lâu đời) ở Mỹ lại được duy trì và thường xuyên xuất hiện, vừa được dùng trong sản xuất vừa dùng làm nguồn di truyền trong lai tạo Trong

đó một số giống thích hợp trồng ở thời vụ nóng như: Costoluto Genvese, super, Intalian Paste, Oxheart, Blachk krim v.v (Waston, 1996)[28]

Tại trường Đại học Kaset sart - Thái Lan Chu jinping, 1994 đã đánh giá 15 giống cà chua chế biến, kết quả thu được 2 giống PT4225 và PT3027 cho năng suất cao (53 tấn/ha), chất lượng tốt, có khả năng chống nứt quả và chống bệnh virus (Chu Jinping, 1994)[19]

Ở Balan, năm 1986, Mi chalik và cộng sự đã đánh giá chất lượng một

số dòng và giống cà chua Kết quả cho thấy giống Pulowski Pizemyslowy và dòng PH - 1703 có hàm lượng chất khô cao (5,1%), tiếp đến là Pizemyslowy

IN (5,0%) Riêng có giống Grand hàm lượng chất khô chỉ đạt (2,71%) Tỷ lệ đường/axit (7/8), tốt nhất là các giống 01355 và VF92 - 12 (Tiwarri, T.Nand Choudhury, 1993)[25]

Nhiều nghiên cứu thử nghiệm giống cà chua đã được tiến hành ở AVRDC - TOP, trường Đại học KaseTsart, thuộc phân viện Kamphaengsean, Thái Lan Trong đó nhiều mẫu giống được đánh giá có nhiều đặc điểm tốt như: CHT - 104; CHT - 92 và CHT165 là những giống cà chua Anh Đào có

năng suất cao, chống chịu bệnh tốt, mầu sắc quả đẹp, hương vị ngon và quả chắc (Wangdi, 1992) Các giống PT -4225; PT - 3027; PT - 4165; PT - 4446;

PT - 4187; PT - 4121 vừa cho năng suất cao, vừa có chất lượng tốt, hàm lượng chất khô cao, màu sắc quả đỏ đều, quả chắc, chống chịu bệnh đặc biệt

là chống nứt quả tốt (Chu Jim ping, 1994) Giống FMTT - 3 cho năng suất cũng như thương phẩm cao (66,76 và 47,93 tấn/ha), chất lượng quả tốt, hàm

(Kang GroGiang, 1994) Ngoài ra, giống cà chua Anh Đào CHT - 276 và CHT - 268 cũng có năng suất cao 52,30 tấn/ha và 46,63 tấn/ha), hàm lượng

rất ngọt, thích hơp cho ăn tươi (Zhu Guo Peng, 1995)[27]

Trong những thập kỷ gần đây, nhờ sự tiến bộ về công nghệ gen, nhiều Công ty công nghệ sinh học đã phát triển giống cà chua cho quả có khả năng bảo quản lâu dài, mang cấu trúc gen làm chậm quá trình mềm hoặc chín của quả Ví dụ sử dụng gen Flavr Savr làm giảm sự hình thành chất Polygalactaronaza (là một enzym chủ yếu phân giải chất Pectin và làm mềm quả trong quá trình chín), nhưng màu sắc quả vẫn phát triển bình thường Những gen cấu trúc khác cũng đã tạo ra để làm giảm lượng Etylen trong quả,

từ đó làm giảm quá trình chín của quả (dẫn theo nguồn tài liệu của Grierson and Kader, 1986)[21]

Ngoài những thành tựu về gen, việc ứng dụng hiệu quả ưu thế lai (UTL) vào cà chua được phát triển mạnh ở thế kỷ 20 Hiện nay UTL được sử dụng rộng rãi trong sản xuất do con lai có những ưu điểm vượt trội hẳn so với

bố mẹ như: Chỉ số chín sớm, chất lượng, năng suất, độ đồng đều quả cao, có khả năng chống chịu bệnh hại và điều kiện bất lợi của môi trường tốt

1.7.2 Tình hình nghiên cứu giống cà chua ở Việt Nam

Ở nước ta, mấy năm gần đây quá trình nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua đã có những thành công đáng kể, các nhà khoa học đã chọn tạo ra được

nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên, chúng có khả năng cho năng suất và khả năng chịu hạn tốt

Công tác chọn tạo giống cà chua được thực hiện bởi một số các đơn vị chủ lực như các Trường Đại học, Trung tâm nghiện cứu và phát triển giống rau chất lượng cao, Viện cây lương thực và thực phẩm, Viện nghiên cứu rau quả…

Theo Nguyễn Hồng Minh,2007 công tác chọn tạo giống cà chua ở nước

ta có thể được chia thành các giai đoạn như sau:

1 Giai đoạn trước năm 1985

Giai đoạn này công tác chọn tạo giống chủ yếu là thu thập nguồn vật liệu nhập nội, chọn lọc, lại tạo, đánh giá từ các nguồn nhập nội này như các giống: Ba Lan, Dazuma… Sản xuất cà chua giai đoạn này nhỏ lẻ, sử dugj chủ yếu các giống cà chua múi và sản xuất trong vụ thu đông Những năm cuối 1970 đầu 1980 các nghiện cứu về thời vụ được đề xuất, ở niềm bắc có thể trồng được cà chua vụ Xuân – Hè mở rộng thời gian cung cấp sản phẩm

cà chua trái vụ Do điều kiện đặc thù của nước ta cho nên tới năm 1994 –

1995 nước ta vẫn chưa đưa ra được giống cà chua chịu nóng đảm bảo chất lượng thương phẩm để đưa ra sản xuất Năm 1995 đã chọn tạo ra được giống MV1 có khả năng chịu nóng và đáp ứng được yêu cầu về năng xuất

và chất lượng thương phẩm Tới năm 1997, MV1 được công nhận là giống quốc gia, được phát triển trên diện tích đại trà lớn

Giai đoạn 1991- 1995, chương trình nghiên cứu đề tài KN01 - 12 của

Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm với đề tài “Nghiên cứu chọn tạo một số giống rau chủ yếu và biện pháp kỹ thuật thâm canh” đã được triển khai thực hiện trên quy mô sâu và rộng, với sự tham gia của nhiều cơ quan nghiên cứu Trong đó cây cà chua là đối tượng nghiên cứu chính của đề tài, với số lượng mẫu giống được thu thập, nhập nội để nghiên cứu qua các năm (1991- 1995) là lớn nhất (Trần KhắcThi,1995)[11]

Trong giai đoạn từ năm 1994 - 1995, chương trình nghiên cứu đề tài cấp bộ, mã số B9 - 11 - 42, với tên đề tài “Nghiên cứu chọn lọc giống cà chua thích hợp với vùng sinh thái khí hậu phù hợp miền Bắc Việt Nam” đề tài được tiến hành nghiên cứu tại trường Đại Học Nông Nghiệp I và một số xã ở ngoại thành Hà Nội với 38 dòng, giống có nguồn gốc khác nhau, sau 2 năm nghiên cứu kết quả đã cho thấy: Trong điều kiện trồng trái vụ, năng suất thực thu của các giống đạt từ 21.495 - 29.100kg/ha Còn về chất lượng đa số các giống đều

có phẩm chất tương đối tốt, cứng quả, tỷ lệ thịt quả và hàm lượng chất khô cao, đặc biệt là giống Merikurri Giống DT - 4287 có triển vọng trồng chính

vụ, những giống này có tính chín sớm và tính trạng có lợi cho sản xuất vụ sớm Cuối cùng tác giả đã kết luận: Hầu hết các giống nghiên cứu đều có những tính trạng có lợi riêng như: tính kháng bệnh tốt, có năng xuất và chất

lượng tương đối tốt Đây là nguồn gen rất quý dùng làm vật liệu khởi đầu cho lai tạo (Hồ Hữu An và cộng sự,1996)[2]

Để tạo nguồn vật liệu khởi đầu, ngoài khối lượng mẫu giống lớn nhập nội và giống địa phương thu nhập được, nguồn vật liệu khởi đầu còn được tạo bằng cách xử lý đột biến với hóa chất (NMU 0.02%; DUS 0.02%) nhằm tạo

ra những tính trạng có lợi cho chọn lọc Bên cạnh các mẫu giống thuộc dạng trồng, còn nhiều dạng dại và nửa hoang dại như: SSB Pimpinelli folium Mill, Ssp Subspontancum Brez Những dạng dại này được đánh giá là có chất lượng cao, chống chịu tốt với sâu bệnh và môi trường bất thuận, đồng thời là nguồn vật liệu tốt cho chọn giống cà chua

Như vậy, những kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đạt được là rất khả quan và đây cũng chính là cơ sở khoa học cho những chương trình nghiên cứu tiếp Đặc biệt là theo hướng nghiên cứu chọn tạo ra giống cà chua chịu nhiệt trồng trong điều kiện trái vụ và cà chua chế biến có năng suất cao thích hợp cho trồng ở tất cả các vùng của Việt Nam

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Vật liệu nghiên cứu

Thí nghiệm gồm 5 giống từ nguồn nhập nội của Hàn Quốc đó là: Hero

95, Hera 110, Lovelly 256, Medina 190, Asia Rio và giống Savior đang được trồng phổ biến tại vùng sản xuất rau của tỉnh Thái Nguyên làm đối chứng

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống cà chua chịu

nhiệt vụ Hè Thu và vụ Thu Đông 2016

nhiệt trồng trong 2 vụ Hè Thu và Thu Đông 2016

2.3 Phương pháp nghiên cứu:

2.3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Tiến hành trong hai vụ Hè Thu và Thu Đông năm 2016

chỉnh (RCBD), với 3 lần nhắc lại, mỗi giống là một công thức

- CT1(đ/c): Giống Savior của công ty TNHH Syngenta Việt Nam

- CT2 : Giống Hero 95 nhập nội từ Hàn Quốc

- CT3 : Giống Hera 110 nhập nội từ Hàn Quốc

- CT4 : Giống Lovelly 256 nhập nội từ Hàn Quốc

- CT5 : Giống Medina 190 nhập nội từ Hàn Quốc

- CT6 : Giống Rio nhập nội từ Hàn Quốc

Sơ đồ bố trí thí nghiệm vụ Hè Thu và vụ Thu Đông 2016

Thí nghiệm 1: Vụ Hè –Thu, gieo 07/2016

Thí nghiệm 2: Vụ Thu – Đông, gieo 08/2016

+ Kỹ thuật gieo ươm cây giống:

- Chuẩn bị hạt giống: Chọn hạt giống có tỷ lệ nảy mầm cao trên 80%

- Gieo hạt trên khay xốp kích thước 40cm x 60cm

- Giá thể: Gồm đất phù sa, mùn mục và phân chuồng ủ hoai mục theo

tỷ lệ 2:2:1 Các thành phần giá thể được làm nhỏ, trộn đều và lấp đầy miệng

lỗ Mỗi lỗ gieo 1 hạt

+ Kỹ thuật trồng:

- Sau khi trồng ra ruộng cần tưới nước mỗi ngày 02 lần (sáng, chiều) Đảm bảo cho cây hồi xanh trong tuần đầu, sau đó tuỳ điều kiện thời tiết mà có lượng tưới, cách tưới khác nhau

- Làm đất: Thí nghiệm được trồng trên đất thịt nhẹ, cày bừa kỹ và sạch cỏ dại

- Lên luống: Rộng 145cm, cao 26 - 30cm

- Mật độ trồng: 2 hàng/luống, hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 45cm

+ Phân bón:

- Quy trình bón phân cho 01 ha: 25 tấn phân chuồng hoai mục + 120kg

- Vôi bột: 800 kg/ha, rắc trong khi làm đất

Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + toàn bộ lân+ 20% đạm + 30% phân kali Bón thúc: Chia làm 4 thời kỳ bón

Bón thúc lần 1: Sau khi hồi xanh 7 - 8 ngày sau trồng, bón 10% đạm;

Bón thúc lần 2: Khi cây ra nụ: 20% đạm, 20% kali;

Bón thúc lần 3: Khi cây ra quả rộ: 30% đạm, 30% kali;

Bón thúc lần 4: Sau khi thu quả đợt 1 Bón nốt lượng phân còn lại

+ Chăm sóc:

- Vun xới:

Lần 1: Vun xới và làm cỏ sau khi cây hồi xanh;

Lần 2: Làm cỏ và vun gốc kết hợp bón phân lần 2

- Làm cỏ: Làm sạch cỏ sau khi vun xới

- Cắm giàn, buộc dây và tỉa cành: Khi cây đạt chiều cao 30 - 40 cm thì làm giàn

- Buộc dây: Dùng dây mềm buộc cây vào giàn

- Phòng trừ sâu bệnh hại chính cho cây cà chua như sâu xanh, sâu đục quả, bệnh héo xanh vi khuẩn, bệnh xoăn lá, bệnh mốc sương cà chua

2.3.3 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi:

2.3.3.1 Giai đoạn sinh trưởng, phát triển trong vườn ươm

- Ngày gieo hạt:

Thí nghiệm 1: Vụ Hè –Thu, gieo ngày 10/ 07/2016

Thí nghiệm 2: Vụ Thu – Đông, gieo ngày 10/08/2016

- Ngày mọc; Là ngày có 50% số cây mọc theo dõi trên 100 hạt/ giống gieo trong hộp xốp được khoanh vùng đánh dấu

- Ngày ra 2, 4, 5 - 6 lá thật và số lá thật khi trồng

- Chiều cao cây con lúc xuất hiện 2, 4, 5 - 6 lá thật và khi trồng (đo từ

cổ rễ đến đỉnh sinh trưởng (cm)

- Tình hình sâu bệnh hại thời kỳ vườn ươm

2.3.3.2 Giai đoạn sinh trưởng, phát triển ngoài đồng ruộng

- Thời gian từ mọc đến trồng (ngày)

- Thời gian từ trồng đến ra hoa (ngày) Là ngày có khoảng 50% số cây trên ô có hoa đầu

- Thời gian từ trồng đến đậu quả (ngày) Là ngày có khoảng 50% số cây trên ô có quả đậu

- Thời gian từ trồng đến bắt đầu chín (ngày) Là ngày có khoảng 50% số cây trên ô có quả chín có thể thu hoạch

- Thời gian từ trồng đến kết thúc thu hoạch (ngày) Là ngày có trên 3/4

số cây trên ô đã thu hết quả thương phẩm

- Tổng thời gian sinh trưởng (ngày): Được tính bằng số ngày từ khi gieo hạt đến kết thúc thu hoạch

- Động thái tăng trường chiều cao cây (cm): đo phần thân chính từ cổ rễ đến ngọn cây của 5 cây mẫu liên tục/1 lần nhắc lại/giống, lấy ngẫu nhiên trừ cây đầu luống, cứ 7 ngày/1 lần

- Động thái ra lá trên thân chính (lá): đếm số lá thật trên thân chính của 5 cây mẫu liên tục/1 lần nhắc lại/công thức, lấy ngẫu nhiên trừ cây đầu luống,

cứ 7 ngày/1 lần

2.3.3.3 Các chỉ tiêu sinh trưởng và cấu trúc cây

- Dạng hình sinh trưởng: Vô hạn, hữu hạn hay bán hữu hạn quan sát đặc tính ra hoa và sinh trưởng của các cây trên ô thí nghiệm

- Số nhánh trên cây (nhánh): Đếm tất cả các nhánh trên cây

- Số lá trên thân chính (lá)

- Chiều cao từ gốc tới chùm hoa thứ nhất (cm)

- Chiều cao cây cuối cùng (cm): Đo từ cổ rễ đến đỉnh sinh trưởng

2.3.3.4 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất quả:

- Tỷ lệ đậu quả (%): đếm số quả đậu trên tổng số hoa của 5 cây ngẫu nhiên/1 lần nhắc lại/giống vào thời kỳ kết thúc đậu quả Tính tỷ lệ % = tổng

- Yếu tố cấu thành năng suất được tính như sau: số cây mẫu 5 cây

- Số quả TB/cây = tổng số quả thu được/tổng số cây cho thu hoạch

- Khối lượng trung bình/quả (gram) = tổng khối lượng quả các đợt thu/tổng số quả thu

- NSTT = khối lượng quả thực thu trên ô thí nghiệm, sau đó tính ra 1ha (tấn/ha)

2.3.3.5 Đánh giá tình hình sâu bệnh hại

sử dụng của giống cà chua QCVN 01 – 63:2011/BNNPTNT

- Đối với bệnh héo xanh – Ralstonia solanacearum và bệnh xoăn lá -

Tomato Yellow Leaf Curly Virus (TYLCV): Phương pháp xác định tỷ lệ bệnh

hại bằng cách: Đếm tổng số cây bị bệnh trên tổng số cây trên mỗi lần nhắc lại trên từng công thức

Tổng số cây theo dõi

- Sâu ăn lá và sâu đục quả gồm sâu xanh - Heliothis armigera H và sâu khoang - Spodoptera littura Fabr

Phương pháp điều tra sâu hại: áp dụng phương pháp 5 điểm đường chéo góc, mỗi lần nhắc lại 5 cây, quan sát các bộ phận của cây gồm thân, lá, ngọn,

nụ, hoa, quả kể cả các nụ, hoa, quả bị rụng xuống cây Đếm số nụ, hoa, quả có trên cây và số nụ, hoa quả bị rụng xuống có triệu chứng bị sâu hại để xác định

tỷ lệ hại Đồng thời đếm số lượng sâu trên các bộ phận của cây, thu và bổ những quả bị hại để xác định số lượng sâu nằm trong quả Các cây theo dõi của mỗi đợt điều tra không cố định

+ Chỉ tiêu đánh giá

Tổng số cây theo dõi

Tổng số cây theo dõi

Điểm 1 - Dẹt: tỷ lệ chiều cao/đường kính quả < 1

Điểm 5 - Tròn: tỷ lệ chiều cao/đường kính quả = 1

Điểm 9 - Dài: tỷ lệ chiều cao/đường kính quả > 1

- Mức độ nứt quả: Quan sát quả chín hoàn toàn, tính tỷ lệ quả nứt khi quả chín Điểm 1 < 20% số quả bị nứt; Điểm 3 từ 20 - 50% số quả bị nứt

- Hàm lượng chất khô theo TCN 842:2006

- Hàm lượng đường tổng số theo phương pháp Bertrand

- Hàm lượng vitaminC theo phương pháp chuẩn độ iod

- Hàm lượng axit tổng số theo phương pháp chuẩn độ thể tích

- Độ Brix xác định bằng máy đo khúc xạ kế quang năng

2.4 Phương pháp xử lý số liệu:

- Số liệu được tập hợp và tính toán theo Excel trên máy vi tính

- Phân tích các chỉ tiêu chất lượng tại phòng phân tích hóa học – Viện khoa học sự sống – ĐH Nông lâm Thái Nguyên

- Các số liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học Sử dụng phần mềm Anova SAS 8 Institute (1999) [ ]

- Đồ thị được vẽ bằng chương trình Excel 5.0