Tìm hiểu phật giáo hòa hỏa và những xu hướng đặt ra

Trong lịch sử hình thành và phát triển đa sắc màu của lịch sử tôn giáo ở Việt Nam, sự ra đời của đạo Hoà Hảo vào nửa đầu thế kỷ XX là một nét chấm phá độc đáo. Có thể nói Phật giáo Hòa Hảo là bông hoa sắc, hương đặc biệt mọc lên từ tồn tại đầy bất trắc của xã hội Việt Nam đương thời. Phật giáo Hòa Hảo là một sự cải biến linh hoạt trên cơ sở tổng hợp đạo phật với tín ngưỡng dân gian truyền thống của dân tộc việt nam đó là thờ cúng ông bà, tổ tiên một giá trị tinh hoa truyền thống trong nét văn hoá của dân tộc việt nam được lưu giử trong giáo lí của đạo hoà hảo lấy việc con cái phải có hiếu với ông bà cha mẹ xếp hàng thứ nhất trong “tứ ân”. Phật giáo hoà hảo ra đời trong trong hoàn cảnh đất nước bị giặc xâm lăng, dưới một hình thức tôn giáo đạo hoà hảo giáo dục ý thức tinh thần dân tộc, ý thức chống ngoại xâm sâu sắc (ơn đất nước) có đóng góp nhiều cho cách mạng việt nam. “sanh ra, ta phải nhờ tổ tiên cha mẹ, sống ta phải nhờ đất nước quê hương. Hưởng những tấc đất, ăn những ngọn rau…ta có bổn phận bảo vệ đất nước khi bị kẻ xâm lăng giày đạp, ráng nâng đở xứ sở quê hương lúc nghiêng nghèo và làm cho được trở nên cường thịnh.Phật giáo Hòa Hảo không có nghi lễ rườm rà, bài trừ mê tín dị đoan, ngưòi theo đạo có thể tu tại gia tham gia lao động sản xuất mà cũng không cần xuống tóc đó là một sự cách tân mới mẽ hơn so với đạo phật. Trong hoàn cảnh đất nước còn nghèo Phật giáo Hòa Hảo chủ trương tiết kiệm, không xây chùa, đúc tưọng, thay bằng giúp ích vào những công việc thực tiển như xây cầu, đắp đường, giúp đỡ người nghèo mà hiếm có một tôn giáo nào làm được.

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử hình thành và phát triển đa sắc màu của lịch sử tôn giáo ở ViệtNam, sự ra đời của đạo Hoà Hảo vào nửa đầu thế kỷ XX là một nét chấm phá độcđáo Có thể nói Phật giáo Hòa Hảo là bông hoa sắc, hương đặc biệt mọc lên từ tồntại đầy bất trắc của xã hội Việt Nam đương thời

Phật giáo Hòa Hảo là một sự cải biến linh hoạt trên cơ sở tổng hợp đạo phậtvới tín ngưỡng dân gian truyền thống của dân tộc việt nam đó là thờ cúng ông bà,

tổ tiên một giá trị tinh hoa truyền thống trong nét văn hoá của dân tộc việt namđược lưu giử trong giáo lí của đạo hoà hảo lấy việc con cái phải có hiếu với ông bàcha mẹ xếp hàng thứ nhất trong “tứ ân”

Phật giáo hoà hảo ra đời trong trong hoàn cảnh đất nước bị giặc xâm lăng,dưới một hình thức tôn giáo đạo hoà hảo giáo dục ý thức tinh thần dân tộc, ý thứcchống ngoại xâm sâu sắc (ơn đất nước) có đóng góp nhiều cho cách mạng việtnam “sanh ra, ta phải nhờ tổ tiên cha mẹ, sống ta phải nhờ đất nước quê hương.Hưởng những tấc đất, ăn những ngọn rau…ta có bổn phận bảo vệ đất nước khi bị

kẻ xâm lăng giày đạp, ráng nâng đở xứ sở quê hương lúc nghiêng nghèo và làmcho được trở nên cường thịnh

Phật giáo Hòa Hảo không có nghi lễ rườm rà, bài trừ mê tín dị đoan, ngưòitheo đạo có thể tu tại gia tham gia lao động sản xuất mà cũng không cần xuống tóc

đó là một sự cách tân mới mẽ hơn so với đạo phật Trong hoàn cảnh đất nước cònnghèo Phật giáo Hòa Hảo chủ trương tiết kiệm, không xây chùa, đúc tưọng, thaybằng giúp ích vào những công việc thực tiển như xây cầu, đắp đường, giúp đỡngười nghèo mà hiếm có một tôn giáo nào làm được

Tuy nhiên trong quá trình ra đời và phát triển của mình, Phật giáo Hòa Hảogắn liền sâu sắc với những biến cố chính trị của đất nước, ở khía cạnh nhất định cóthể xem nó là kết quả của sự bế tắc trên hành trình của tinh thần yêu nước Việt

Nam Chính điều đó đã làm cho cái nhìn đối với Phật giáo có những lúc mang nặngnhững định kiến về chính trị hơn là nhìn nhận một cách khách quan với những giátrị thuần tôn giáo Vì vậy việc nghiên cứu Phật giáo Hòa Hảo với tinh thần kháchquan như một tôn giáo là điều hết sức cần thiết để tìm ra phương cách ứng xử phùhợp nhằm xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộcViệt Nam trong tình hình mới.Với tinh thần đó, qua việc học tập và nghiên cứu về Phật giáoHòa hảo tác giả chọn

đề tài: “ PHẬT GIÁO HÒA HẢO VÀ NHỮNG XU HƯỚNG ĐẶT RA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY” để nghiên cứu, với hi vọng góp phần đem lại

cái nhìnvề chân giá trị của Phật giáo Hòa Hảo trong quá khứ cũng như hiện tại

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ PHẬT GIÁO HOÀ HẢO 1.1 Lịch sử ra đời Phật giáo Hòa Hảo

1.1.1 Về tình hình kinh tế, xã hội, chính trị và văn hoá tinh thần trước khi Phật giáo Hoà Hảo ra đời

Vào những năm đầu thế kỷ XX, đặc biệt là sau cuộc chiến tranh thế giới lầnthứ I (1914 - 1918) và dưới ảnh hưởng trực tiếp của cuộc khủng hoảng kinh tế thếgiới (1929 – 1933), thực dân Pháp đã hoàn thành việc xây dựng bộ máy cai trị toànĐông Dương và đặc biệt, đẩy mạnh công cuộc khai thác thuộc địa, đàn áp nhândân ta ngày càng tàn bạo Nhưng cũng từ đó, tạo ra một thời cơ mới cho các lựclượng yêu nước Việt Nam, ở cả trong và ngoài nước, vận động nhân dân đứng lênchống thực dân Pháp giành độc lập Những phong trào đó tuy bị thất bại, nhưng đãđặt ra nhiệm vụ đi tìm một đường lối khác, đánh đổ thực dân Pháp và tay sai phongkiến bản địa.

Ngày 03-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, dưới sự lãnh đạo củaĐảng, các cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân ta diễn ra quyết liệt Ở vùngđồng bằng sông Cửu Long, những năm 1932 – 1935, phong trào cách mạng doĐảng lãnh đạo phát triển mạnh ở Thoại Sơn, Tịnh Biên, ven biên giới Cam pu chia,Cần Thơ, Mỹ Tho, Đức Hoà, Chợ Mới, Cao Lãnh

Chiến tranh thế giới lần thứ II (1939 – 1945) bùng nổ, thực dân Pháp đẩymạnh việc đàn áp phong trào dân chủ chính quốc, còn ở Việt Nam, chúng áp dụngchính sách cai trị ngày càng khắc nghiệt Sự bế tắc trong cuộc sống dưới chế độ hàkhắc của thực dân Pháp là một trong những tiền đề thúc đẩy quần chúng Nam Bộtìm đến, dựa vào các loại hình tín ngưỡng, tôn giáo Tư tưởng của Phật giáo HoàHảo do Huỳnh Phú Sổ khởi xướng, đề cập đến sự giải thoát, chở che, giúp chongười dân Nam Bộ có hy vọng, dù là hư ảo, vượt qua chế độ hà khắc của thực dânPháp Đấy là tiền đề căn bản nhất để Phật giáo Hoà Hảo ra đời vào những năm cuốithập niên 30, của thế kỷ XX

Một sự kiện quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ra đời của Phật giáo HoàHảo là sự suy vi của Phật giáo Việt Nam từ mấy thế kỷ trước, để rồi bắt đầu từMiền Nam, vào những năm đầu thế kỷ XX, dấy lên phong trào chấn hưng Phật

giáo Trước khi Phật giáo Hoà Hảo ra đời, đa số nông dân Nam Bộ đi theo đạoPhật, đạo Nho, một số ít đi theo đạo Công giáo Nhưng thời kỳ này, đạo Công giáodưới cái nhìn của người nông dân Nam Bộ, là gắn liền với thực dân Pháp xâmlược, nên họ nghi ngờ, khinh ghét Còn đạo Nho là học thuyết đạo đức, chính trị,chỉ phù hợp với chế độ quân chủ nông nghiệp, khó hoà nhập với truyền thống đạođức, lối sống, phong tục của người dân Nam Bộ vào những năm cuối thế kỷ XIX,đầu thế kỷ XX Còn trước đó, đạo Cao Đài cũng đã ra đời (1926) ở Nam bộ, nhưngnhiều người đương thời xem nó như một hiện tượng mê tín, hơn nữa, lại là một tôngiáo hỗn dung của Phật, Lão, Nho và cả Ki tô giáo, nên rất phức tạp cho nhận thức

và thực hành, trong khi nhiều người nông dân Nam bộ có nhu cầu về một tôn giáođơn giản, gần gũi hơn

Cũng cần phải kể đến cội nguồn tư tưởng trực tiếp của Phật giáo Hoà Hảo, đó

là 2 tôn giáo bản địa: Bửu Sơn Kỳ Hương và Tứ Ân Hiếu Nghĩa Tư tưởng củaPhật giáo Bửu Sơn Kỳ Hương và Tứ Ân Hiếu Nghĩa là học phật, Tứ ân hiếu nghĩa,giáo huấn cho tín đồ tu tập sao cho đúng đạo làm người Nhưng tư tưởng đó củaBửu Sơn Kỳ Hương và Tứ ân Hiếu nghĩa được Huỳnh Phú Sổ kế thừa và tiếp biến,trở thành nội dung cơ bản của Phật giáo Hoà Hảo Ngoài ra, giáo lý của Phật giáoHoà Hảo còn là sự kết tinh của tư tưởng Phật giáo truyền thống, tín ngưỡng dângian, cùng với đạo đức, văn hoá của dân tộc

Một yếu tố quan trọng khác để ra đời Phật giáo Hoà Hảo, đó là những đặcđiểm điển hình về lịch sử, địa lý, dân cư, tâm lý, lối sống của người dân Nam

Bộ trong việc đấu tranh với thiên tai, địch hoạ Nam Bộ Việt Nam là vùng đấtmới được khai phá, bởi các tộc người Chăm, Hoa, Khmer và Việt, vốn từ nhữngvùng đất khác tới đây Trong đó, người Việt là nhiều nhất, có vai trò quyết định sựphát triển của vùng đất Nam Bộ Người Việt đem theo đến Nam Bộ, có vốn vănhoá của vùng châu thổ Bắc Bộ, lại được làm giàu ở miền Trung, khu Năm Đến

vùng đất mới, nó lại được giao lưu với văn hoá các tộc người khác, nên có nhữngnét khác với nền văn hoá của vùng đất cội nguồn Những yếu tố ấy làm hình thànhmột tồn tại xã hội độc đáo của miền đất phía Nam Việt Nam Từ đó, đã tạo nêntính cách đặc trưng của bao thế hệ người Việt ở Nam Bộ, đó là sự giản dị, thẳnthắn, trung nghĩa, có tinh thần yêu nước, chống cường quyền Phật giáo Hoà Hảo,trên toàn bộ nội dung cơ bản của mình, đã phản ánh và đáp ứng về những đặcđiểm đó của người dân (Việt) Nam Bộ.

Do bị bệnh từ nhỏ, Huỳnh Phú Sổ phải bỏ dở việc học hành, lên vùng núi TàLơn (thuộc Cam pu chia) và Thất Sơn (Châu Đốc, giáp Cam pu chia), vùng rừngnúi hiểm trở, từ lâu đã nổi tiếng bởi sự thiêng liêng và hùng vĩ để chữa bệnh.Huỳnh Phú Sổ vừa chữa bệnh, lại vừa học đạo và học chế thuốc trị bệnh cứungười Sau khi khỏi bệnh, Huỳnh Phú Sổ trở về quê thuyết pháp truyền đạo vàchữa bệnh Ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (1939), Ông chính thức khai đạo Phậtgiáo Hoà Hảo ngay tại nhà mình, với sự chứng kiến của đông đảo dân chúng trongvùng Huỳnh Phú Sổ là Giáo chủ, được người dân gọi là Đức Thầy Ông mất năm

1947

1.2 Quá trình phát triển của Phật giáo Hoà Hảo

1.2.1 Giai đoạn 1939 - 1947

Sau khi Phật giáo Hòa Hảo ra đời được một năm thì cuộc khởi nghĩa Nam kỳ

nổ ra Thực dân Pháp đàn áp dã man cuộc khởi nghĩa, do đó một số chiến sỹ cách

mạng và nhiều người dân tìm đến, đi theo Phật giáo Hòa Hảo Với người cáchmạng, vào đạo là để ẩn náu, tránh sự truy lùng của thực dân Pháp; còn với ngườidân, để mong tìm được sự cứu vớt, tai qua, nạn khỏi Vì thế, từ tháng 12/1940 đếnnăm 1941, số tín đồ Phật giáo Hòa Hảo từ chỗ chỉ có vài chục ngàn người, pháttriển lên đến vài trăm ngàn Phật giáo Hoà Hảo lan rộng, lôi kéo tập hợp được đôngđảo tín đồ, khiến thực dân Pháp lo ngại và tìm mọi cách đối phó Chúng đưaHuỳnh Phú Sổ đi an trí, từ Sa Đéc, Cần Thơ, bệnh viện Chợ Quán (để trị điên),cuối cùng đến Bạc Liêu, song thanh thế của Phật giáo Hòa Hảo vẫn ngày một tăng,

mở rộng ảnh hưởng tại các tỉnh Miền Tây

Đến khi phát xít Nhật đảo chính thực dân Pháp, chúng xem trọng vai trò củaPhật giáo Hòa Hảo, do đó tìm mọi cách để nắm Huỳnh Phú Sổ Năm 1945, thựchiện chủ trương thân Nhật để phát triển tín đồ, Huỳnh Phú Sổ đi thuyết giảng tạinhiều địa điểm ở các tỉnh miền Tây, đồng thời quay về củng cố tổ chức, thành lậpBan trị sự ở các địa phương Cùng với đó, thành lập các đội bảo an, lực lượng vũtrang của Phật giáo Hòa Hảo

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Nhật thất trận, bọn đầu cơ chính trị lợidụng chủ trương chuẩn bị tổng khởi nghĩa của Việt Minh, lập ra Ban trị sự Phậtgiáo Hòa Hảo, tự trang bị vũ khí, tích trữ lương thực Chúng một mặt kêu gọi tín

đồ chống thực dân Pháp, nhưng mặt khác, lại tỏ thái độ thân Nhật Ngày08/9/1945, số phản động trong đạo huy động tín đồ cướp chính quyền cách mạng ởmột số tỉnh, lập nên “Chế độ đạo trị” tại thị xã Cần Thơ, lấy đây là trung tâm củaPhật giáo Hòa Hảo, nhưng cuối cùng bị cách mạng xử lý

Ngày 21/9/1946, một số người lãnh đạo Phật giáo Hòa Hảo thành lập tổ chức

“Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng”, gọi là Đảng Dân xã, và “Việt Nam Quốc giaĐộc lập Đảng”, để làm lực lượng nòng cốt trong Phật giáo Hòa Hảo Huỳnh Phú

Sổ bị chết vào đêm 16/4/1947 (nhằm ngày 25/02 năm Đinh Hợi), tại xã Đốc Vàng,

huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp đây là một sự kiện đã trở thành một vấn đềlịch sử chính trị gắn liền với quá trình phát triển của Phật giáo Hòa Hảo Cho đếnnay, sự kiện đó vẫn còn là tâm điểm của sự nhạy cảm trong tôn giáo này, được cácthế lực phản động lấy đó để kích động, khoét sâu mâu thuẫn giữa tôn giáo và cáchmạng, gây không ít khó khăn cho công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước

Giai đoạn này, tính chính trị của Phật giáo Hoà Hảo lên đến cao độ, đi vàochiều sâu bằng những tổ chức đảng phái chính trị và lực lượng vũ trang

1.2.2 Giai đoạn 1948 – 1954

Sau khi Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ chết, mọi hoạt động của đạo vẫn tiếp tụcnhưng với tính chất phức tạp hơn trước Quan hệ giữa đạo và cách mạng trở nênnặng nề Giai đoạn này, Phật giáo Hoà hảo phát triển mạnh lực lượng vũ trang, vớikhẩu hiệu: “bảo vệ đạo” Năm 1953, lực lượng vũ trang của đạo lên tới 25.000binh sỹ Năm 1954, riêng vùng Long Xuyên, Châu đốc có đến 28.000 binh sỹ và

đã mở nhiều cuộc tấn công vào khu căn cứ kháng chiến gây nhiều thiệt hại chocách mạng

1.2.3 Giai đoạn 1954 - 1964

Đế quốc Mỹ trực tiếp nhảy vào xâm lược nước ta Ngô Đình Diệm được đưa từ

Mỹ về miền Nam làm Thủ tướng Ngay lập tức, chúng hoạt động nhằm vào thanhtoán các lực lượng thân phát xít Nhật và những chức sắc các giáo phái ở Miền Tây,

mà chủ yếu là Phật giáo Hòa Hảo

Từ tháng 03/1956, Ngô Đình Diệm mở chiến dịch "Thoại Ngọc Hầu" đánhvào lực lượng chính trị, quân sự của Phật giáo Hòa Hảo Hầu hết số chỉ huy củaquân đội Phật giáo Hòa Hảo bị bắt, hoặc ra đầu hàng Ngô Đình Diệm Diệm ralệnh giải tán Ban trị sự, Ban Chấp hành Đảng Dân xã của Phật giáo Hào Hảo; dẹp

bỏ “Trần Điều”; thẳng tay bắn giết, bắt bớ tù đày tín đồ Sau đó, chính quyền NgôĐình Diệm lại áp dụng chính sách mềm dẻo đối với lực lượng các tôn giáo nói

chung, Phật giáo Hòa Hảo nói riêng, tạo ra thời kỳ phát triển mới cho Đảng Dân Xã

và Phật giáo Hòa Hảo

1.2.4 Giai đoạn 1964 - 1975

Ngày 11/11/1963, Ngô Đình Diệm bị lật đổ, Dương Văn Minh lên thay, kýsắc luật 04/64, công nhận Phật giáo Hòa Hảo là hợp pháp, nhằm tập hợp lực lượngchống lại cách mạng Ngày 12/7/1965, Nguyễn Văn Thiệu ký sắc luật 02/65 côngnhận Phật giáo Hòa Hảo Năm 1971, do mâu thuẫn, Đảng Dân xã chia làm bađảng, mỗi đảng có một hệ thống từ Trung ương đến xã Đảng Chữ Vạn do Phan BáCầm làm Tổng bí thư; Đảng Ba Sao nền cờ màu đỏ do Trương Kim Cù làm Tổng

bí thư; Đảng Ba Sao nền cờ màu vàng do Trình Quốc Khánh làm Tổng bí thư Giai đoạn này, Phật giáo Hoà Hảo thành lập trung tâm phổ thông giáo lý; xuấtbản tạp chí "Đuốc từ bi”; tái bản sấm giảng của Huỳnh Phú Sổ; đồng thời xây dựngnhiều toà đọc giảng đến tận xã, ấp, để làm nơi tuyên truyền đạo Ngày 26/10/1970Viện đại học Hòa Hảo được thành lập tại Long Xuyên Lực lượng vũ trang củaPhật giáo Hòa Hảo lại được thành lập trang bị đủ loại vũ khí Sau khi hiệp địnhPari ký kết, ngày 27/01/1973, số cơ hội chính trị trong đạo và Đảng Dân xã dự thảo

kế hoạch thành lập 4 sư đoàn quân ở các tỉnh miền Tây, cùng với nguỵ quân hìnhthành mặt trận phía Tây sông Tiền, quyết tử thủ vùng đồng bằng, với thái độ

“chống cộng giữ nước, giữ đạo chờ Thầy” Lúc đó Mỹ nhận xét, nếu hơn một triệuquân ngụy bị thua trận, nhưng còn hơn hai triệu tín đồ Phật giáo Hoà Hảo và hơnmười vạn Bảo An quân, thì dù kẻ địch mạnh đến đâu cũng không thể đánh tan rãđược

Năm 1974, chúng phát triển nhanh lực lượng Bảo An Quân, củng cố Bảo AnHoà Hảo các cấp để nắm tín đồ, chiếm các tỉnh miền Tây Nam Bộ làm địa bànchống cộng

Ngày 30/4/1975, Sài Gòn thất thủ, quân giải phóng chiếm các tỉnh lỵ ChâuĐốc, An Giang Hội đồng Trị sự Trung ương của Lương Trọng Tường lập căn cứtại Tây An Cổ Tự và một số xã phụ cận để tập hợp lính nguỵ, Bảo An quân đánhchiếm lại An Giang, Châu Đốc Nhưng cuối cùng đã bị đè bẹp bởi sức mạnh củaquân đội cách mạng

Đối với đông đảo tín đồ Phật giáo Hoà Hảo, vốn có tinh thần yêu nước, tươngthân tương ái, không chịu áp bức, bất công, theo Đảng, đồng hành cùng dân tộc, họ

đã có đóng góp to lớn cho hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm Thời kỳ chốngthực dân Pháp, đông đảo tín đồ Phật giáo Hoà Hảo tham gia tổng khởi nghĩa giànhchính quyền về tay nhân dân, sau đó, nhiều người đã tham gia vào bộ máy chínhquyền cách mạng và bảo vệ chính quyền ở các cấp Còn trong cuộc đấu tranhchống đế quốc Mỹ và tay sai, trong điều kiện khó khăn, dưới sự kiểm soát chặt chẽcủa bộ máy chính quyền nguỵ quân, nguỵ quyền, của các thế lực lợi dụng tôn giáo,nhiều tín đồ Phật giáo Hoà Hảo vẫn liên hệ, nuôi chứa cán bộ cách mạng; nhiềubinh sỹ, quân đội Hoà Hảo trở thành những đơn vị, chiến sỹ vũ trang cách mạngtrong những năm kháng chiến

1.2.5 Giai đoạn 1975 đến nay

Đế quốc Mỹ bại trận, chế độ nguỵ quyền bán nước sụp đổ hoàn toàn, nhưngnhững phần tử phản động trong Phật giáo Hoà Hảo vẫn còn bị lợi dụng bởi mưu đồđen tối của chủ nghĩa đế quốc Chúng dùng mê tín, thần quyền để đầu độc nhữngngười cầm đầu Phật giáo Hoà Hảo trước đây, với cả lực lượng thanh niên Đây vừa

là điều kiện, vừa là nguyên nhân thuận lợi để cho kẻ thù từ bên ngoài thực hiện âmmưu đen tối để kích động tín đồ, cùng số đội lốt Phật giáo Hoà Hảo phá hoại khốiđại đoàn kết toàn dân tộc

Một số vấn đề lịch sử chính trị của Phật giáo Hoà Hảo còn tiếp tục ảnh hưởngđến tôn giáo này và đối với xã hội nước ta hiện nay, mà bất kỳ lúc nào cũng có thể

bùng lên thành vấn đề phức tạp, gây mất ổn định chính trị - xã hội Nó đòi hỏi phảiđược công tác tôn giáo của các cấp, các ngành thường xuyên quan tâm

Ngày 08/4/1999, Phật giáo Hoà Hảo được phép thành lập Ban Vận độngchuẩn bị đại hội Ngày 25,26/5/1999 tại An Hòa Tự, Đại hội đại biểu Phật giáoHòa Hảo nhiệm kỳ I (1999 – 2004) được tiến hành Đại hội bầu ra Ban đại diệnPhật giáo Hoà Hảo, tổ chức hợp pháp duy nhất đại diện cho Phật giáo Hoà Hảo,cấp hành chính cao nhất để điều hành hoạt động đạo sự của toàn đạo Tư cáchpháp nhân của Phật giáo Hoà Hảo chính thức được công nhận từ đó Ngày28/6/2004, Phật giáo Hoà Hảo tổ chức Đại hội nhiệm kỳ II (năm 2004 - 2009) Đạihội đã xây dựng được tổ chức giáo hội 2 cấp tương đối hoàn chỉnh Cấp toàn đạo làBan Trị sự Trung ương, cấp cơ sở là Ban Trị sự cơ sở

Như vậy, quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Hoà Hảo gắn liềnvới cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Với chủ trương đoàn kết rộng rãicác giai cấp, lực lượng xã hội, Đảng ta từ rất sớm đã coi trọng công tác tôn giáovận, đưa quần chúng tín đồ tham gia cách mạng, trên cơ sở tôn trọng tự do tínngưỡng của họ

1.3 Đặc điểm giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức

- “Kệ dân của người khùng, viết theo lối văn thất ngôn trường thiên, có 476

câu, xuất bản năm 1939

- “Sấm giảng”, viết theo lối thơ lục bát, có 612 câu, xuất bản năm 1939.

- “Giác mê tâm kệ”, viết theo lối văn thất ngôn trường thiên, có 846 câu, xuất

Phật giáo Hoà Hảo được xem là một tôn giáo cứu giúp cho chúng sinh ở thời

kỳ “Hạ nguyên mạt pháp” Đạo quan niệm, nay là thời kỳ “Hạ nguyên mạt pháp”,tiếp theo, đời Thượng nguyên sắp khai lập, khi trở thành dân nước Phật, hưởng cơlạc trong cõi Thượng nguyên, lúc đó sẽ có điều kiện tiếp tục tu để thành chánh quả

Tư tưởng này được giải thích từ thuyết “Tâm nguyên kỷ” của Trung Hoa, mang tưtưởng yếm thế, siêu hình, rằng nhân loại từ thuở Thượng nguyên rơi xuống Trungnguyên, đến nay đã xuống thời Hạ nguyên đầy bất công, tăm tối, cần một ngườiđứng ra cứu đời để trở lại thuở Thượng nguyên đẹp đẽ, hạnh phúc

Nội dung giáo lý của Phật giáo Hoà Hảo chia làm 2 phần: phật học và tunhân Phần phật học dựa vào giáo lý của Phật giáo Phần tu nhân, là tu theo Tứ ânhiếu nghĩa, đó là: ân cha mẹ, tổ tiên; ân đất nước; ân tam bảo và ân đồng bào nhânloại Phật giáo Hòa Hảo chủ trương vừa học phật vừa tu nhân, học phật tạo nênđức, tu nhân tạo nên công, có công đức mới trở thành bậc hiền nhân

Tu nhân dựa trên nền tảng đạo đức, trước tiên là đạo làm người, với nội dung

là Tứ ân hiếu nghĩa Nó không nặng triết lý và mang vẻ cao siêu như của Phật giáo,

mà giản dị, giữ thuần phong mỹ tục, tu tâm dưỡng tính “Phật tại tâm, tâm tức

Phật” Phật giáo Hòa Hảo thể hiện rõ ràng tính nhập thế, luôn dạy tín đồ lấy việctrả tứ ân làm đầu Cũng chính từ nội dung giáo lý cơ bản là học phật, tu nhân,cùng với mối quan hệ giữa chúng, triết lý hành động của Phật giáo Hoà Hảo, sovới các tôn giáo khác, được đề cao, hướng tới trau dồi đạo đức, lối sống của bảnthân, êm ấm cửa nhà, báo đền tổ tiên, đất nước đều trở thành hoạt độngthường nhật của mọi tín đồ.

So với Phật giáo, Phật giáo Hòa Hảo được canh tân theo hướng bình dân hóa,hiện đại hóa vì có tinh thần quốc gia, tinh thần quốc tế, tư tưởng chúng sinh, bìnhđẳng trên một số lĩnh vực xã hội và truyền thống văn hóa bản địa Về nội dung củagiáo lý phật học, tu nhân, Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ cho rằng, sẽ khắc phục đượcnhững hạn chế của Phật giáo, vốn có quá nhiều kinh sách, triết lý cao siêu nên khónhớ, khó học, không phù hợp trong việc giáo hóa cho tín đồ, vốn là những ngườinông dân dân trí thấp Theo đó, Phật giáo Hòa Hảo có tính chất phổ quát phù hợpvới đại đa số chúng sinh, những cư sĩ tại gia thiểu căn trong thời kỳ Hạ nguyên mạtphát; phật học, tu nhân sẽ nhanh chóng tạo ra người hiền, có công đức trong chúngsinh để kịp về dự hội Long Hoa

Giáo lý của Phật giáo Hoà Hảo còn dựa vào những quan niệm của tín ngưỡngdân gian Nó lại được phổ truyền một cách bình dân hoá, được truyền bá bằng chữquốc ngữ, qua các thể loại thơ và qua các bài sấm truyền, vì thế mà thuận lợi trongviệc thẩm thấu rộng rãi trong người nông dân vùng đồng bằng Nam Bộ luôn mongđược cứu vớt, giải phóng

Căn cứ vào nội dung giáo lý, cũng như thực hành trong đời sống tín đồ, chothấy Phật giáo Hoà Hảo có rất nhiều nguyên tắc đạo đức, lối sống và chuẩn mựcvăn hoá tốt đẹp, lành mạnh của dân tộc đã được bảo tồn và phát huy

1.3.2 Giáo luật, lễ nghi

* Giáo luật

Phật giáo Hoà Hảo tôn trọng những luật lệ của Phật giáo, cụ thể là “ngũ giới”.Đặc biệt, nó đưa ra những điều quy định cụ thể nhưng với tính chất như là nhữnglời khuyên bảo, nhằm rèn luyện người tín đồ trở thành người lương thiện, có íchcho người khác, và cho xã hội Điều đó được thể hiện ở nhiều nội dung khác nhautrong các cuốn sách của Huỳnh Phú Sổ, nhưng rất tập trung trong “Lời khuyên bổnđạo” của Ông.

Hàng tháng tín đồ ăn chay có thể là 2 ngày, 6 ngày (lục chay), 10 ngày (thậpchay), hoặc thường xuyên (trường chay) Ngoài ra, trong ăn uống, tín đồ kiêng ănthịt trâu, chó, bò (ngày nay không mấy người kiêng nữa), không được uống rượu,hút á phiện, cờ bạc Nam tín đồ được khuyên là để tóc dài và điều này, theo sáchcủa Huỳnh Phú Sổ và trên thực tế, thì không phải là một quy định bắt buộc

Những quy định khác của Phật giáo Hòa Hảo, như tang ma, cưới hỏi đều rấtđơn giản, gọn gàng và tiết kiệm Luật lệ của Phật giáo Hoà Hảo, mặc dù chủ yếubằng những lời khuyên răn, nên và không nên, nhưng có sức “chế tài” cao, bởi tínhđịnh hướng rất rõ và bởi lợi ích mà người ta nhận được từ cuộc sống thực tiễnthường nhật của mỗi người, mỗi gia đình tín đồ

* Lễ nghi

Phật giáo Hoà Hảo chủ trương không có hàng giáo phẩm, không có chùa, tín

đồ tu tại gia (tại gia cư sĩ) Vì thế, nghi lễ của Phật giáo Hoà Hảo thật đơn giản,làm cho nó khác với các tôn giáo khác ở Việt Nam

Tín đồ thực hiện nghi lễ tôn giáo tại gia đình vào 4 mốc thì giờ (khoá lễ), làcác giờ: Tý, Ngọ, Mão, Dậu, tại 3 bàn thờ (trang thờ): Phật, Tổ tiên (cửu huyềnthất tổ) và Thông thiên Vật bài trí trên các bàn thờ rất đơn giản Bàn thờ Phật chỉ

là một tấm vải màu dà (Trần dà), trước đây là màu đỏ (Trần điều, trần đỏ) Khi làm

lễ, tín đồ chỉ niệm có 6 từ: Nam mô A di đà Phật

Bàn thờ Tổ tiên giống như mọi gia đình người Việt Còn bàn Thông thiên đểngoài trời, đơn giản chỉ là một tấm gỗ, hoặc xi măng rất nhỏ, được đặt cao trênmột trụ gỗ hoặc xi măng Đồ cúng Phật chỉ có hương (không có cũng được), hoa

và nước lạnh, với quan niệm giản đơn mà thực tế: “Nước lạnh tiêu biểu cho sựtrong sạch, bông hoa tiêu biểu cho sự tinh khiết, còn nhang, dùng đặng bán mùi

uế trược” “Bàn thờ ông bà cúng món chi cũng đặng” Đặc biệt, Phật giáo HoàHảo tuyên bố dứt khoát: “Ngoài sự thờ Phật, tổ tiên, ông bà, cha mẹ và những vịanh hùng của đất nước, không nên thờ vị tà thần nào khác mà mình không rõ căntích”

Lá cờ, biểu tượng thiêng liêng của Phật giáo Hòa Hảo, là màu dà, chất liệubằng vải, ngang bằng 2/3 chiều dài, được treo trong khuôn viên chùa Phật giáo HoàHảo và những điểm làm lễ vào những ngày lễ trọng Biểu tượng Phật Giáo Hoà Hảo

là một hình tròn, nền màu dà có dòng chữ viền: PHẬT GIÁO HOÀ HẢO màu vàng

và bông sen trắng nở 4 cánh ở giữa

* Các ngày lễ lớn hàng năm:

Các ngày lễ của Phật giáo Hòa Hảo tính theo âm lịch, hàng năm như sau: Ngày mùng 1 tháng giêng: Tết Nguyên đán

Ngày 15 tháng giêng: Lễ Thượng nguyên

Ngày 25 tháng hai: Lễ Huỳnh Giáo chủ thọ nạn (ngày giỗ)

Ngày mùng 8 tháng tư: Lễ Phật đản

Ngày 18 tháng năm: Lễ khai sinh giáo hội Phật giáo Hoà Hảo

Ngày 15 tháng bảy: Lễ Trung nguyên

Ngày 12 tháng tám: Lễ Phật Thầy Tây An

Ngày 15 tháng mười: Lễ Hạ nguyên

Ngày 25 tháng mười một: Lễ sinh nhật của Huỳnh Phú Sổ