Bức tranh tôn giáo trên thế giới và việt nam và một số vấn đề đặt ra

Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử, một hình thái ý thức xã hội, một thực thể xã hội, tồn tại lâu đời trong lịch sử xã hội loài người. Nếu chỉ kể những tôn giáo lớn đang tồn tại hiện nay, tôn giáo đã có lịch sử tồn tại hàng nghìn năm (Phật giáo 2500 năm, Ki Tô giáo 2000 năm, Hồi giáo khoảng 1300 năm). Nếu kể cả những hình thức tôn giáo sơ khai nguyên thuỷ thì có thể nói tôn giáo tồn tại gần xuyên suốt lịch sử xã hội loài ngưòi. Tôn giáo là một bộ phận quan trọng trong đời sống con người, là một bộ phận trong nền văn hoá của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia.Thời gian gần đây, tình hình tôn giáo trên thế giới có những diễn biến phức tạp, đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần được lý giải trên cơ sở khoa học. Do đó, tôn giáo đang trở thành một trong những vấn đề thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học cũng như những nhà hoạt động thực tiễn.Nước ta là nước có nhiều tôn giáo và trong lĩnh vực tôn giáo, bên cạnh những yếu tố tích cực cũng có nhiều yếu tố tiêu cực; bên cạnh những nội dung, nghi thức lành mạnh, cũng còn không ít những điều mê tín, những hủ tục. Sự hiểu biết về tôn giáo và những hình thức tôn giáo cụ thể chưa đầy đủ.

MỞ ĐẦU

Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử, một hình thái ý thức xã hội, một thựcthể xã hội, tồn tại lâu đời trong lịch sử xã hội loài người Nếu chỉ kể nhữngtôn giáo lớn đang tồn tại hiện nay, tôn giáo đã có lịch sử tồn tại hàng nghìnnăm (Phật giáo 2500 năm, Ki Tô giáo 2000 năm, Hồi giáo khoảng 1300 năm).Nếu kể cả những hình thức tôn giáo sơ khai nguyên thuỷ thì có thể nói tôngiáo tồn tại gần xuyên suốt lịch sử xã hội loài ngưòi Tôn giáo là một bộ phậnquan trọng trong đời sống con người, là một bộ phận trong nền văn hoá củamỗi dân tộc, mỗi quốc gia

Thời gian gần đây, tình hình tôn giáo trên thế giới có những diễn biếnphức tạp, đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần được lý giải trên cơ sở khoa học

Do đó, tôn giáo đang trở thành một trong những vấn đề thu hút được sự quantâm của nhiều nhà khoa học cũng như những nhà hoạt động thực tiễn

Nước ta là nước có nhiều tôn giáo và trong lĩnh vực tôn giáo, bên cạnhnhững yếu tố tích cực cũng có nhiều yếu tố tiêu cực; bên cạnh những nộidung, nghi thức lành mạnh, cũng còn không ít những điều mê tín, những hủtục Sự hiểu biết về tôn giáo và những hình thức tôn giáo cụ thể chưa đầyđủ

Vì vậy, việc nghiên cứu những vấn đề về tôn giáo trên thế giới cũng như

ở Việt Nam là việc làm cần thiết, nhằm có sự đối chiếu so sánh ứng xử chođúng đắn với các hình thức tôn giáo khác nhau ở cấp độ Nhà nước hay trongquần chúng nhân dân, phù hợp với điiều kiện cụ thể của đất nước và thông lệquốc tế Các chính sách tôn giáo với những chủ trương, biện pháp của Đảng

và Nhà nước cần được xác định và bổ sung cho đầy đủ, nhằm hạn chế sự lợidụng tôn giáo vào những mục đích khác nhau: kinh tế, chính trị, xã hội…

Chính ví vậy tác giả chọn đề tài: “ Bức tranh tôn giáo trên thế giới và Việt

Nam một số vấn đề đặt ra” để nghiên cứu Tuy nhiên trong khuôn khổ tiểu

luận tác giả chỉ nêu những nét khái quát các nội dung vấn đề, rất mong đượcquý độc giả quan tâm góp ý

“ Tôn giáo là một sự phản ánh đặc biệt, hoang đường và sai lệch trong

ý thức xã hội, những mối quan hệ giũa con người với nhau và với tự nhiên.Bởi con người trong xã hội nguyên thuỷ cũng như trong các xã hội được phânchia thành giai cấp Xã hội Cổ đại, Phong kiến, Tư bản cũng đều đặt dưới sựthống trị của những sức mạnh ở bên ngoài mà họ không nhận biết được cũngnhư không chi phối và kiểm soát được Vì thế mà đối với chúng, họ cảm thấy

có sự sợ hãi, bí ẩn Sự sợ hãi này theo giải thích của các nhà thờ sẽ sản sinh racác vị thần”

1.1.1.2 Theo nghĩa hẹp

Sự ra đời của một tôn giáo theo đúng nghĩa đầy đủ của nó được gọi làtôn giáo theo nghĩa hẹp hay còn gọi là đạo Tôn giáo hẹp ra đời cùng với sựthiết lập xã hội có giai cấp, các quốc gia dân tộc ra đời Các nhà nghiên cứuthường cho rằng một tôn giáo theo nghĩa hẹp cần hội tụ ba hoặc bốn yếu tố

* Y Lam bert: Điều cốt lõi của một tôn giáo là ý thức phản ánh mối quan

hệ giũa cái trần tục và cái siêu nhiên, tác động đến một cộng đồng người haymột nhóm xã hội có tổ chức cho dù tôn giáo ấy phát sinh ở buổi sơ khai củanhân loại hay muộn hơn Hay nói cách khác cái cốt lõi chính là niềm tin tôngiáo phải có ba yếu tố:

+) Sự tồn tại như giả định của các vật thể các lực lưỡng hay cái thựcthể nằm ngoài những giói hạn khách quan trong điều kiện của con ngưòi

+) Sự tồn tại của những phương tiện biểu tượng để giao tiếp vớinhững sức mạnh đó

+) Sự tồn tại của những hình thức quản lý chung của các cộngđồng

* Đặng Nghiêm Vạn cho rằng cần có bốn yếu tố :

+) Có giáo lý phản ánh một thế gii quan rõ rệt

+) Có người sáng lập, có đấng tối cao với một thiên thần

+) Có tổ chức

+) Có lễ thức phức tạp, định kỳ, kiêng cự

1.1.2 Sự ra đời của các tôn giáo

Khi nào tôn giáo xuất hiện? Có phải rằng khi con người xuất hiện trên TráiĐất thì đồng thời tôn giáo cũng ra đời hay không? Thực tế lịch sử đã cho thấy đã

có thời kỳ lịch sử hàng triệu năm con ngưòi tồn tại và phát triển chưa hề có tôngiáo Tôn giáo chỉ xuất hiện và tồn tại khi trình độ nhận thức và trình độ xã hộicủa con người đến một mức độ nhất định Trình độ của con người tương ứng vớitrình độ sức sản xuất phát triển Các nhà khoa học cho rằng trong suốt thời kỳBầy người nguyên thuỷ con người chưa hề biết đến tôn giáo Đến cuối thời Bầyngười đã có một hiện tượng đáng lưu ý đó là ở người Neamđertan đã xuất hiện

mộ táng chứng tỏ con người đã biết chôn đồng loại

Trước hiện tượng mộ táng có nhiều kiến giải khác nhau Có người cho rằng

đó là thể hiện một ý tưởng tâm linh nào đó về thế giới bên kia Một số người kháclai cho rằng đó chỉ xuất phát từ tình thương hoặc sợ hãi, sự thối rữa…

Nhưng các nhà khoa học đã thống nhất tới hậu kỳ đá cũ khi xuất hiện ngườiHômesapien gắn với sự ra đời của Công xã thị tộc thì tôn giáo xuất hiện với bằngchứng là trong nhiều mộ táng của người chết có chôn theo lương thực, trang sức,

đồ dùng, vũ khí….thể hiện sự bất tử về linh hồn, về thế giới bên kia

1.2 Bản chất - cơ cấu, nguồn gốc, tính chất và các bước phát triển của tôn giáo.

1.2.1 Bản chất - cơ cấu

- Tôn giáo là một hiện tượng xã hội, một hình thái ý thức xã hội, là "thếgiới quan lộn ngược" trong giải quyết mối quan hệ giữa con người và siêunhiên, cái hiện thực với cái hư ảo, cái trần tục với cái thiêng liêng, cái trầngian với cái siêu trần gian; là sự phản ánh hư ảo, hoang tưởng những sứcmạnh bên ngoài (cả tự nhiên và xã hội), trong đó sức mạnh trần gian manghình thức sức mạnh siêu tưởng, tưởng tượng bằng sức mạnh siêu nhiên chiphối toàn bộ đời sống con người và cả cộng đồng người

- Tôn giáo với hình thức phát triển hoàn chỉnh, hiện đại của nó baogiờ cũng bao gồm các yếu tố: quan niệm, niềm tin tôn giáo; tình cảm tôngiáo; hành vi tôn giáo (gắn với tổ chức và hoạt động của tổ chức tôn giáo,của những nhà tu hành chuyên nghiệp, với những cơ sở hạ tầng như: nhàthờ, thánh thất, chùa chiền, …)

Theo E.ghen: từ thời đại nguyên thuỷ, tôn giáo đã sinh ra từ những biểutượng hết sức ngu muội, tối tăm và nguyên thuỷ của con người về bản chấtcủa chính họ nói về tự nhiên bên ngoài bao quanh họ

thể tìm được lối thoát trong cuộc sống trần gian nên đành phải hy vọng vàomột cuộc sống nơi thiên đường, thế giới bên kia.

1.2.2.3 Nguồn gốc tâm lý

Lòng biết ơn những người khám phá, tấn công vào cường quyền cũng

đẻ ra tôn giáo Từ lòng biết ơn, ngưỡng mộ đó, họ tôn sùng những người cótính cách siêu phàm, xuất chúng có công đức to lớn

1.2.3 Tính chất

- Tính chất lịch sử

- Tính chất quần chúng: biểu hiện ở số lượng các tín đồ tôn giáo chiếm

tỉ lệ cao trong dân số thế giới và tôn giáo đáp ứng nhu cầu tinh thần của một

bộ phận đông đảo quần chúng nhân dân lao động

- Tính chất chính trị

1.2.4 Các hình thức tôn giáo trong lịch sử

1.2.4.1 Các hình thức tôn giáo sơ khai trong thời kì xã hội nguyên thuỷ

Đây là dạng tôn giáo thứ nhất gắn với xã hội thị tộc, bộ lạc Bao gồm:

- Tôn giáo thế giới: là kiểu tôn giáo thứ ba trong lịch tôn giáo loàingười Đó là những tôn giáo vượt ra khỏi khu vực mang tính thế giới Tôn

giáo thế giới ra đời gắn với giao lưu văn hoá, xung đột quốc gia, bành trướngcủa các đế chế.

1.3 Vai trò (tác động) của tôn giáo trong đời sống xã hội.

Trước đây các nhà khoa học thường chỉ thấy mặt tác hại, xu hướng đi vềđánh giá mặt hạn chế của tôn giáo mà không thấy ở tôn giáo sự tích cực nào.Gần đây các nhà nghiên cứu đã có nhiều thay đổi Bên cạnh sự phê phán nhữnghạn chế đã thấy được những tiến bộ, đóng góp của tôn giáo với xã hội

Thế giới là một hình thái ý thức xã hội nằm trong kiến trúc thượng tầngnên luôn tác động trở lại hạ tầng đã sản sinh ra nó Nhưng tôn giáo khác vớicác hình thái ý thức xã hội khác như triết học, … ở chỗ tôn giáo nó ở xa cơ sở

hạ tầng hơn Vì vậy nhiều khi nó tác động trở lại cơ sở hạ tầng thông qua cácyếu tố trung gian chứ không tác động trực tiếp Do vậy, tác động của tôn giáo

ở nhiều lĩnh vực khác nhau và hết sức phức tạp Có những tác động lớn, sâusắc nhưng cũng rất khó lường hậu quả của nó

1.3.1 Tác động tiêu cực

Theo Mac: Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là tráitim của một thế giới không có trái tim, cũng giống như nó là tinh thần củanhững trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân

- Tôn giáo là “thuốc phiện" của nhân dân - chức năng đền bù hư ảo Tôngiáo cho rằng con người khổ đau là một tất yếu và con người muốn tho¸t khổ thìkhông có phương thuốc nào mà chỉ bằng cách là thực hiện những hiện những lờidạy của tôn giáo Trong lúc con người muốn giải thoát mình khỏi nỗi khổ trầnthế thì tôn giáo vẽ ra cho mình một tương lai sáng sủa nơi thiên đường, vẽ ra một

hy vọng trong thất vọng Mỗi khi con người gặp sự bất hạnh, trắc trở, khổ đautrong trần thế tôn giáo lại khuyên họ có thần thánh phù hộ

- Tính chất tiêu cực của tôn giáo được thể hiện đặc biệt rõ nét khi có sựsóng đôi của chính trị và tôn giáo Khi tôn giáo bị lợi dụng trở thành công cụcủa giai cấp thống trị

- Mỗi một tôn giáo có một hệ thống giáo lý, lễ nghi riêng và tôn giáonào cũng có niềm tự hào riêng Các tín đồ của tôn giáo đều coi tôn giáo củamình là ưu việt, chính thống, độc tôn Chính tính cứng rắn, bảo thủ của các

tôn giáo và niềm tự kiêu của các tín đồ tôn giáo là nguồn gốc cho các xungđột sắc tộc kéo theo xung đột chính trị.

- Bất kì một giáo lý, nội dung tôn giáo nào dù là tôn giáo sơ khai hayphát triển, tôn giáo với tư cách là một hệ thống đều bao hàm trong nó nhiềuyếu tố bảo thủ, những sức ì không theo kịp thời đại, nhiều điều mê tín, nhiềuyếu tố ý thức hệ đối lập với chủ nghĩa khoa học, ít nhiều mang tính hoangtưởng cho nên nó kìm hãm sự phát triển của khoa học, chống đối khoa học ởmột số thời kì lịch sử

1.3.2 Tác động tích cực

- Sự ra đời của mỗi tôn giáo là sự phản ứng, chống đối lại cái trật tự xãhội đương thời, nó thể hiện khát vọng được giải phóng của quần chúng bị ápbức Bởi vì trong các cuộc đấu tranh của quần chúng, tôn giáo cũng là công

cụ, là phương tiện

- Tính hướng thiện: trong mọi thời kì lịch sử, mọi chế độ xã hội con ngườiluôn mong muốn sống trong xã hội bình đẳng, công bằng, nhân ái Sự xuất hiệncủa một tôn giáo nào đó là biểu hiện của sự khát vọng của con người Trong mọitôn giáo, đều chứa đựng mọi đạo đức, luân lý tôn giáo Đạo dức đó được thểhiện trong các điều răn, cấm trong tôn giáo Trong những điều răn cấm đó cónhững điều không hề liên quan tới tôn giáo mà nó biểu hiện của các mối quan hệthuần tuý trần thế Ví dụ: không giết người, không trộm cắp,

- Tôn giáo góp phần vào sự phát triển của các ngành khoa học cơ bản

và khoa học thực nghiệm Con người một khi có niềm tin, cảm xúc, đạo đức,tôn giáo thì trở thành động lực cực mạnh thúc đẩy con người, biểu lộ nhiệtthành của mình bằng các hành động cụ thể được biểu hiện ra qua các côngtrình kiến trúc, hội hoạ, âm nhạc, thơ văn, nghệ thuật,… Tôn giáo tạo ra nhiều

di sản văn hoá to lớn, vĩ đại, không kém gì những công trình văn hoá xuấtphát từ nhu cầu phục vụ đời thường

- Chức năng giao lưu văn hoá: các tôn giáo trong quá trình phát triển,truyền lan trên bình diện thế giới không chỉ đơn thuần là sự truyền tải niềm tinvới vị thế là một sự kiện văn hoá, một bộ phận trong nền văn hoá mỗi quốcgia Qua quá trình giao lưu tiếp xúc với nhau tôn giáo có vai trò truyền tải,hoà nhập văn hoá, văn minh giữa các dân tộc, quốc gia, châu lục

Chương 2.

KHÁI QUÁT BỨC TRANH TÔN GIÁO TRÊN THẾ GIỚI

2.1 Khái quát thực trạng tôn giáo thế giới

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời cũng là một thực thể ýthức xã hội Kể từ khi xuất hiện đến nay, tôn giáo luôn biến động phản ánh sựbiến đổi của lịch sử Một tôn giáo cụ thể ở một quốc gia nhất định có thể suytàn, hưng thịnh, thậm chí tiêu vong, song tôn giáo nói chung, từ khi ra đời chođến nay chưa có khi nào vắng bóng trong xã hội loài người Vị trí vai trò củamỗi tôn giáo ở từng khu vực, ở từng quốc gia trong các thời kỳ lịch sử khácnhau cũng không như nhau

Việc đánh giá thực trạng tôn giáo trên thế giới hiện nay đang còn nhiều ýkiến khác nhau, nhưng tựu trung lại có mấy cách đánh giá sau đây:

- Tôn giáo đang khủng hoảng và suy tàn

- Tôn giáo ở Tây Âu suy tàn nhưng tôn giáo ở các nước, các châu lụccòn lại đang có xu hướng phát riển

- Tín ngưỡng, tôn giáo đang phục hồi và phát triển mạnh mẽ ở nhiềuquốc gia, châu lục

Thực trạng đó bắt nguồn từ những nguyên nhân cơbản sau:

- Những mâu thuẫn về kinh tế, chính trị, xã hội ngày càng gay gắt

- Khủng hoảng niềm tin về mô hình xã hội tương lai

- Những hậu quả tiêu cực của sự phát triển kinh tế - xã hội và công nghệmới

2.2 Các xu hướng biến động của tôn giáo.

2.2.1 Toàn cầu hoá tôn giáo

Hiện nay hầu hết các tôn giáo đều mong muốn trong thiên niên kỷ mới

sẽ là thời đại của tôn giáo mình (trừ tôn giáo dân tộc)

Vấn đề toàn cầu hoá tôn giáo chủ yếu phụ thuộc vào chính sách cườngquốc muốn gắn nhân quyền với tự do tôn giáo cho từng dân tộc, từng tộcngười Muốn thông qua đó, can thiệp nội bộ các nước, bắt các nước đi theocon đường chúng vạch sẵn.Ngay trong tổ chức của một tôn giáo đã không hợpnhất được với nhau, phân rẽ thành nhiều phái kể cả chính trị và tôn giáo: Bảothủ cực đoan, Ôn hoà cải cách, Tiến bộ

2.2.2 Đa dạng hoá tôn giáo

* Nguyên nhân: Dân trí toàn cầu nâng cao, không gian xã hội của từng

cá nhân không bị bó hẹp trong một quốc gia, khu vực mà đã mở rộng toàncầu Do đó con người không chỉ tiếp xúc với một hoặc một số tôn giáo truyềnthống mà còn với nhiều tôn giáo khác Người ta tiếp cận với tôn giáo khôngthụ động mà có phê phán, chọn lọc Nếu các tôn giáo truyền thống không có

sự cải cách, cách tân, đổi mới, ….mà cứ giữ sự lỗi thời, khắt khe lễ nghi, mêtín, hũ tục thì sẽ mất dần vị thế

- Ở từng tôn giáo có tổ chức cũng bị phân rẽ thành nhiều giáo phái, nhiềunhánh, đặc biệt là Tin Lành có tới khoảng 30 hệ phái

- Ở mỗi cá nhân muốn thờ trực tiếp Chúa của mình, muốn hiểu Chúa vàgiáo lý theo cách hiểu riêng của mình Đặc biệt từ khi chủ nghĩa cá nhân cựcđoan nảy sinh hiện tượng phổ biến ở Mỹ và Tây Âu có rất nhiều giáo pháimới đi theo những tôn giáo với giáo lý riêng

- Sự xuất hiện phong trào tôn giáo mới - bắt nguồn từ phong trào thời đạimới ở Mỹ (1967 -1968), sau đó lan rộng ra châu Âu và các nước đang pháttriển Đây là một phong trào xuất hiện những con người tự nhận là nhà tiên tri

có phép màu đứng ra lập đạo mới

* Nguyên nhân ra đời tôn giáo mới: Mỗi khi xã hội khủng hoảng niềm tinchưa tìm ra lối thoát; vào lúc khủng hoảng cả hai ý thức hệ Tư bản chủ nghĩa và

Xã hội chủ nghĩa; khi niềm tin vào các tôn giáo cổ truyền bị suy giảm do tín đồ bị

gò bó vào các lễ giáo khắt khe, cứng nhắc, nghi thức rườm rà, lỗi thời;…

* Khuynh hướng tôn giáo mới:

- Phân rẽ từ một tôn giáo, nhiều khi vượt xa giáo lý ban đầu hoặc rút ramột đặc điểm trong giáo lý để tôn thờ

- Xoay quanh trục một tôn giáo có sẵn rồi nhào trộn, lắp ráp những yếu

tố của tôn giáo khác vào và tạo ra một tôn giáo mới

- Có thể dựng lên từ một nhu cầu trần tục và gắn vào đó một hương thơmtôn giáo tạo thành một phong trào

* Đặc điểm của hình thức tôn giáo mới:

- Mang tính toàn cầu, giáo phái lớn có chi nhánh ở nhiều nước, chỉ đạosát sao, tín đồ cuồng tín, nội dung giáo lý nửa tục, nửa thiêng Nhiều giáo pháitham gia tích cực vào kinh tế, văn hoá

- Lan toả rất nhanh, thu hút tín đồ của các tôn giáo có sẵn, phá vỡ tổchức của các tôn giáo, gây mất ổn định cho nhiều nước, thậm chí lũng đoạnchính phủ bằng cách thành lập các chính Đảng, chính trị, quân đội

2.2.3 Thế tục hoá tôn giáo

Là một xu thế nổi trội trong giai đoạn hiện nay, biểu hiện đa dạng phongphú, đó là:

- Nhập thể của các tôn giáo bằng cách tham gia vào các hoạt động trầntục, phi tôn giáo như: tham gia hoạt động xã hội, giáo dục, y tế,…

- Vai trò tôn giáo giảm sút ở các nước công nghiệp phát triển, nhất là

cư dân thành thị và thanh niên

- Con người dường như ra khỏi những tôn giáo nhất định nhưng trở lạivới một tâm thức bàng bạc Qua những lời cầu khấn, những cuộc hành hương

mà không hẳn theo giáo lý, giáo luật đã quy định sẵn hoặc có khi lại gửi niềmtin vào nội dung, hành vi vào các tôn giáo khác

- Không nhưng dẫn đến việc thể chế chế tục hoá của các nhà nước, làmmềm dẻo các thể chế thoả hiệp, thay quốc giáo bằng việc để cho các tôn giáokhác cùng hoạt động với việc đăng ký với nhà nước Đồng thời hướng cáchoạt động tôn giáo gắn với hoạt động thế tục

2.2.4 Dân tộc hoá tôn giáo

- Nguyên nhân: Có một số cường quốc có thế lực kinh tế, quân sự,… Có

âm mưu toàn cầu hoá, muốn áp đặt nền văn hoá của mình trong đó có tôn giáođối với các dân tộc, các quốc gia trên thế giới Đứng trước xu thế toàn cầuhoá, nhiều quốc gia dân tộc đối phó lại sự uy hiếp của tôn giáo ngoại lai bằngviệc trở lại với tôn giáo dân tộc, muốn bảo vệ văn hoá sắc thái dân tộc, khôngmuốn tự đánh mất mình, không muốn hoà tan trong một trào lưu văn hoá thếgiới

Bốn xu thế trên đan xen lẫn nhau, xu thế này là hệ quả của xu thế kia,trong đó xu thế thế tục hoá chiếm chủ đạo

Chương 3.

BỨC TRANH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG

VẤN ĐỀ ĐẶT RA

3.1 Khái quát đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam

Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, nhân dân Việt Nam đãsáng tạo ra một nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc Đồng thời, xuyên suốtchiều dài lịch sử, văn hoá Việt Nam luôn luôn có sự giao lưu với văn hoá củanhiều dân tộc khác Từ cuối thời kỳ Cổ đại đến hết thời kỳ Trung đại, hai nềnvăn hoá có ảnh hưởng rất lớn đến Việt Nam là văn hoá Trung Quốc và vănhoá Ấn Độ Sang giai đoạn Cận, Hiện đại, Việt Nam lại tiếp xúc với văn hoáphương Tây, rồi tiếp đó là văn hoá Liên Xô (cũ) và văn hoá Đông Âu Đó làchưa kể đến ảnh hưởng qua lại lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc trong “vànhđai văn hoá” Đông Nam Á

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội – văn hoá, nên nó cũng tuân theonhững quy luật vận hành của văn hoá nói chung Có những tôn giáo ra đời vàphát triển trong lòng dân tộc (nội sinh), có những tôn giáo từ các dân tộc khác

du nhập vào (ngoại nhập) Đó là tình hình chung về tôn giáo ở hầu hết cácquốc gia dân tộc trên thế giới Do đặc điểm về địa lý và lịch sử nên bức tranh tôngiáo Việt Nam là bức tranh nhiều màu sắc, trong đó có sự hoà quyện rất phongphú, đa dạng và phức tạp Biểu hiện thành những đặc điểm sau:

- Việt Nam là một quốc gia có nhiều tôn giáo khác nhau đang tồn tại

- Tôn giáo ở Việt Nam mang tính quần chúng phổ biến nhưng chủ yếu ởcấp độ tâm lý tôn giáo Tâm lý tôn giáo không chỉ sâu đậm trong lòng nhữngtín đồ tôn giáo mà còn có cả trong số đông những người không theo một tôngiáo cụ thể nào Nhiều tín đồ tôn giáo tuy khá sùng đạo nhưng hiểu giáo lý rất

ít, thậm chí gia nhập vào hàng ngũ tín đồ chỉ là do sự xác tín, do lan truyềntâm lý, hoặc do một sự vận động lôi kéo nào đó

- Các tôn giáo chính có ảnh hưởng lớn trong xã hội Việt Nam đều dunhập từ ngoài vào và ít nhiều được Việt Nam hoá

- Về cơ bản, Việt Nam có sự “chung sống hoà bình” giữa các tôn giáo.

- Cùng với sự xuất hiện và phát triển của các tôn giáo, những hiện tượng

mê tín dị đoan, những tập tục có tính chất tôn giáo tồn tại khá rộng rãi, mangnhiều màu sắc địa phương khác nhau

3.2 Tôn giáo với đời sống xã hội Việt Nam

3.2.1 Tôn giáo và chính trị

Từ khi ra đời, với tư cách là một thực tế xã hội (cả ý thức tôn giáo vànhững thiết chế vật chất tuơng ứng) tôn giáo luôn có mối quan hệ đặc biệt vớichính trị và ngược lại, chính trị luôn tìm cách chi phối, sử dụng tôn giáo theolợi ích của tập đoàn thống trị xã hội Và Việt Nam là một quốc gia đa tôngiáo, trong quá trình tồn tại với dân tộc (dù với tư cách là tôn giáo nội sinhhay ngoại nhập), các tôn giáo ở nước ta đã có những quan hệ phức tạp đếnchính trị và ngược lại

Xem xét trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc thì quan hệ tôn giáo – chínhtrị diễn ra khá suôn sẻ với xu hướng nổi trội là chính trị tìm cách sử dụng tôngiáo ở những phương diện cần thiết nhằm củng cố nền chính trị của một dântộc tự chủ Mặc dù không có tôn giáo nào đặt được dấu ấn độc tôn lên đườnghướng chính trị của các tập đoàn phong kiến, nhưng trong cách xử thế củachính quyền thế tục, các tôn giáo có những ảnh hưởng khá đậm nét

Từ khi có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, lịch sử dân tộcchuyển sang một giai đoạn mới Cũng vì vậy, quan hệ tôn giáo – chính trịcũng có những biểu hiện mới Có thể nói các thế lực chính trị thù địch luôntìm mọi cách lợi dụng tôn giáo để chống lại sự nghiệp của Đảng, chống lạidân tộc trong 2 cuộc kháng chiến và cả trong quá trình xây dựng hoà bìnhhiện nay

3.2.2 Tôn giáo và nhận thức

Việt Nam là một dân tộc có nhiều tôn giáo đang tồn tại, trong đó cónhững tôn giáo được du nhập rất sớm (Nho - Phật – Lão), nên ảnh hưỏng của

chỳng đến nhận thức của con người khỏ đậm nột Mặc dự vai trũ của từng tụngiỏo cú khỏc nhau trờn những phương diện khỏc nhau, song cú thể núi Nho,Phật, Lóo là những tụn giỏo cú vai trũ lớn nhất.

Là một tụn giỏo cú một hệ thống triết học sõu và cao, Phật giỏo đó cúnhững ảnh hưởng to lớn đến phương phỏp tư duy của người Việt Bằng cỏchđưa ra một hệ thống khỏi niệm, phạm trự, nú đó giỳp con người trả lời cỏcphương diện của triết học Mặt khỏc, bằng cỏc quan niệm về “vụ ngó”, “vụthường” Phật giỏo đa đưa vào hệ tư tưởng Việt Nam những quan niệm biệnchứng sõu sắc…

3.2.3 Tụn giỏo và đạo đức

Ở Việt Nam, trải qua quỏ trỡnh tồn tại lõu dài cựng dõn tộc, cỏc tụn giỏongoài mặt tiờu cực vốn cú cũng đó cú những vai trũ đỏng kể trong việc hỡnhthành nờn đạo đức xó hội Sự đúng gúp của đạo đức tụn giỏo đối với xó hội cúthể biểu hiện trờn 2 xu hướng:

Một là: Một số chuẩn mực đạo đức tụn giỏo, sau khi được người Việtcải biến trờn nền tảng văn hoỏ của mỡnh đó trở thành cỏc chuẩn mựcchung của toàn xó hội

Hai là: Một số chuẩn mực đạo đức tụn giỏo khi được tiếp nhận đó làmsõu sắc và phong phỳ thờm những giỏ trị đạo đức vốn cú của dõn tộc

3.3 Bức tranh tụn giỏo ở Việt Nam

3.3.1 Cơ cấu

Việt Nam hiện cú 06 tụn giỏo lớn được Nhà nước cụng nhận tư cỏch phỏp nhõn, đú là: Phật giỏo, Cụng giỏo, Hồi giỏo, đạo Tin lành, Phật giỏo Hoà Hảo, đạo Cao Đài Do được du nhập hoặc được hỡnh thành trờn đất nước ta của cỏc tụn giỏo diễn ra tại những thời điểm lịch sử rất khỏc nhau, cộng với tớnh chất phự hợp của mỗi tụn giỏo đối với tõm lý, truyền thống và văn hoỏ của người Việt Nam của mỗi tụn giỏo mà sự hiện diện của từng tụn giỏo ở Việt Nam hiện nay là rất khỏc nhau Số lượng tớn đồ, chức sắc và những yếu tố tụn giỏo khỏc của mỗi tụn giỏo được tổng hợp qua bảng sau:

Tụn giỏo

Tín đồ Chức sắc Cơ sở thờ tự Cơ sở đào tạo Cơ sở từ thiện

3.3.2 Các tôn giáo chính ở Việt Nam.

Tỷ lệ dân số ở nước ta theo tôn giáo là tương đối ít Có hơn 80% dân sốkhông tôn giáo, và có thể thấy tỉ lệ dân số không tôn giáo cao hơn ở các tỉnhphía Bắc và thấp hơn nhiều ở các tỉnh Đông Nam Bộ, đồng bằng sông CửuLong và Tây Nguyên Hơn 19 % dân số nước ta theo các tín ngưỡng nhấtđịnh Các tôn giáo chính ở nước ta là Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồigiáo, đạo Cao Đài và Đạo Hoà Hảo Ngoài ra, trong dân gian còn có các tínngưỡng dân gian thờ Mẫu, bái vật giáo Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng rõ nétcủa Nho giáo và Lão giáo

sự nghiệp dựng nước và giữ nước Đặc biệt vào thời Lý, đạo Phật đã trở thànhtrụ cột tinh thần của chính quyền phong kiến từ trung ương đến địa phương.Phật giáo được truyền bá rộng rãi trong nhân dân và có ảnh hưởng sâu sắc tớiđời sống xã hội, để lại những ấn tượng trong lĩnh vực văn hoá, kiến trúc.Nhiều chùa tháp được xây dựng trong thời kì này.

Cuối thế kỉ thứ XIV, Phật giáo phần nào bị lu mờ, nhưng những tưtưởng của Phật giáo còn ảnh hưởng lâu dài trong đời sống xã hội và sinhhoạt của Việt Nam

Phật giáo là một tôn giáo lớn ở nước ta với 7,1 triệu tín đồ, nhiều nhất là

ở TP Hồ Chí Minh (hơn 1 triệu người) và An Giang (860 nghìn người), tiếpđến là Trà Vinh, Kiên Giang, Đồng Tháp, Đồng Nai, Thừa Thiên - Huế Tỉ lệdân số theo Phật giáo cao nhất là ở Trà Vinh (43,2%), An Giang (42,1%), tiếpđến là Sóc Trăng, Kiên Giang, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Tháp và TP Hồ ChíMinh

* Vai trò:

Gần 2000 năm tồn tại cùng dân tộc, Phật giáo đã có nhiều đóng góp chodân tộc trên nhiều phương diện khác nhau

Chùa Quán Sứ

- Về tư tưỏng chính trị: Là một tôn giáo có hệ thống giáo lý khá đồ sộ vàhoàn chỉnh, khi du nhập vàp Việt Nam, Phật giáo đồng thời đưa lại một hệthống các quan niệm về vũ trụ và nhân sinh Những quan niệm đó mặc dù còn

có hạn chế bởi tính chất duy tâm, thần bí, siêu hình mà trong nhiều trườnghợp, các thế lực phản động đã lợi dụng để ngăn cản tiến bộ xã hội, song trongđiều kiện cụ thể của xã hội Việt Nam, đó là những quan niệm khá mới mẻ.Chính vì vậy, nó được người Việt tiếp nhận và nhanh chóng trở thành một tínngưỡng thu hút được quảng đại dân chúng tin theo Trong giai đoạn Phật giáo

là hệ tư tưởng thống trị, nó đã góp phần đưa lại cho giai cấp cầm quyền mộtđường lối trị quốc có nhiều điểm tiến bộ Trong điều kiện xã hội hiện nay, về

cơ bản, đại bộ phận tăng ni, phật tử đứng về phía cách mạng, tham gia tíchcực vào các hoạt động xã hội ích nước, lợi dân Tuy nhiên, do những tác động

từ phía các thế lực chính trị thù địch và vì lợi ích cá nhân, một bộ phận chứcsắc Phật giáo đã bị lợi dụng để chống lại cách mạng (như xuyên tạc đườnglối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta, vu khống nhà nước vi phạm quyền

tự do tôn giáo…)

- Về phong tục, đạo đức, lối sống Có thể nói những đóng góp của Phậtgiáo về phương diện phong tục, đạo đức, lối sống là rất có ý nghĩa Nhữngđóng góp đó đã góp phần hoàn thiện đạo đức cá nhân, lành mạnh hoá nền đạođức xã hội, hình thành một phong cách đạo đức tiến bộ mà hiện trong xã hội

ta, nhiều yếu tố vẫn còn có ý nghĩa

- Về văn hoá, nghệ thuật Phật giáo là một tôn giáo chân chính nên khi

du nhập vào Việt Nam, nó cũng có nhiều đóng góp cho nền văn hoá, nghệthuật của dân tộc Những bài văn, bài kệ, những công trình kiến trúc, nghệthuật của Phật giáo phản ánh không chỉ tri thức mà còn là kỹ năng nghệ thuậttinh tế của trí tuệ, tâm hồn, tình cảm Việt Nam Khi hệ thống nhà trường hìnhthành, chùa, viện Phật giáo còn đóng vai trò là nơi đào tạo con người Trongđiều kiện xã hội hiện nay, những di sản văn hoá của Phật giáo vẫn còn tiếp tục

phát huy tác dụng, tham gia cấu thành bản sắc văn hoá của dân tộc, góp phầnlàm phong phú bản sắc văn hoá Việt Nam.

3.3.3.2.Công giáo

* Đặc điểm

Ở Việt Nam, từ cuối thế kỉ XV và trong thế kỉ XVI đã có một số giáo sĩphương Tây đến các tỉnh thuộc vùng ven

biển nước ta Thời vua Lê Trang Tông (năm

1533), các linh mục Bồ Đào Nha, Tây Ban

Nha đã theo các thuyền buôn tới vùng cửa

sông Đáy ở Ninh Cường, Quần Anh, Trà Lũ

(Nam Định) để truyền đạo Sang thế kỉ

XVII, Công giáo mới thật sự bắt rễ được ở

một số vùng Năm 1624, Alẽchăng Đơ Rôt

(1591 – 1660), quốc tịch Pháp đã đến Việt

Nam để truyền đạo Khôn khéo và mềm dẻo,

vừa giảng đạo lại vừa có hàng hoá lạ kì, biết

dùng thuốc để chữa bệnh nên các nhà truyền giáo đã lấy lòng được vua, quan

và thu hút được nhiều người theo đạo Lịch sử phát triển Công giáo ở ViệtNam đã trải qua gần 5 thế kỉ Và trong thời gian thuộc Pháp, nhiều nhà thờ đãđược xây dựng ở Việt Nam.