Cuốn tài liệu này là dành cho người bệnh đang mắc bệnh thận mạn, lọc máu, ghép thận. Tài liệu cung câp những kiến thức cơ bản nhất cho người bệnh có những bước chuẩn bị cho chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng, ghép thận.
Trang 3Lời nói đầu:
Kính thưa các anh chị em bệnh nhân chạy thận nhân tạo!
Kiến thức của bệnh nhân là một phần rất quan trọng quyết định nên thành công của điều trị chạy thận nhân tạo Chỉ có kiến thức, người bệnh mới biết cách theo dõi, phòng ngừa tiến triển bệnh thận mạn cũng như đảm bảo các điều trị lọc máu có kết quả tốt, nâng cao chất lượng sống của người bệnh
Chính vì vậy, qua quá trình tìm hiểu, tôi đã cố gắng đúc kết những kiến thức tốt nhất dành cho người bệnh Hy vọng, cuốn sách này sẽ mang lại cho anh chị những phương pháp hợp lý nhất để duy trì sức khỏe của mình
Tài liệu qua quá trình biên dịch, không thể tránh được những sai sót Rất mong bạn đọc góp ý
Chân thành cảm ơn!
BSCKI Nguyễn Thanh Hùng
Trang 5MỤC LỤC
BỆNH THẬN MẠN 8
MỨC LỌC CẦU THẬN: CHÌA KHÓA MỞ RA SỰ HIỂU BIẾT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THẬN 20
ALBUMIN NIỆU, MỘT XÉT NGHIỆM PHÁT HIỆN SỚM VÀ ĐÁNH GIÁ TIẾN TRIỂN BỆNH THẬN MẠN 30
THIẾU MÁU VÀ BỆNH THẬN MẠN 33
SẮT VÀ BỆNH THẬN MẠN 41
CAO HUYẾT ÁP VÀ BỆNH THẬN 47
RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA CHẤT KHOÁNG VÀ XƯƠNG 55
VIÊM GAN C 73
HƯỚNG DẪN TIÊM VÁC XIN CHO NGƯỜI LỚN BỆNH THẬN MẠN, SUY THẬN, HOẶC GHÉP THẬN 79
DINH DƯỠNG VÀ BỆNH THẬN MẠN GIAI ĐOẠN SỚM (GIAI ĐOẠN 1-4 – CHƯA LỌC MÁU) 84
MUỐI VÀ CHẾ ĐỘ ĂN HẠN CHẾ MUỐI: LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHO GIA VỊ KHI NẤU ĂN 90
KALI VÀ CHẾ ĐỘ ĂN TRONG BỆNH THẬN MẠN 96
VITAMIN VÀ BỆNH THẬN MẠN 102
LỰA CHỌN ĐIỀU TRỊ SUY THẬN MẠN 110
Trang 6NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ THẬN NHÂN TẠO 125NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ ĐƯỜNG VÀO MẠCH MÁU 133NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ LỌC MÀNG BỤNG 145LÀM THẾ NÀO ĐỂ BIẾT BUỔI LỌC MÁU LÀ HIỆU QUẢ 157GHÉP THẬN 162DINH DƯỠNG VÀ THẬN NHÂN TẠO 170HƯỚNG DẪN VỀ BỆNH TIM CHO NGƯỜI LỌC MÁU 182TÌNH DỤC VÀ BỆNH THẬN MẠN 190GIỮ THỂ TRẠNG VỚI BỆNH NHÂN LỌC MÁU 201
Trang 8BỆNH THẬN MẠN THẬN LÀ GÌ? NÓ DUY TRÌ SỨC KHỎE NHƯ THẾ NÀO?
Thận là hai cơ quan
Trang 9đến khi bạn buồn tiểu và đi tiểu Các chất thải là các chất chuyển hóa từ thức ăn và các hoạt động hàng ngày
Ngoài ra, thận của bạn còn có vai trò quan trọng khác:
- Cân bằng nước và các chất hóa học trong máu của bạn như kali, natri, phosphorua, canxi
đi, bạn sẽ có những biến chứng như cao huyết áp, thiếu máu, loãng xương, suy dinh dưỡng và tổn thương thần kinh Bệnh thận làm tăng nguy cơ các bệnh lý tim mạch Các vấn đề trên diễn biến chậm trong một khoảng thời gian dài
Phát hiện sớm và điều trị sẽ làm chậm quá trình diễn biến xấu Nếu bệnh thận xấu đi, các chất độc sẽ tích lũy ngày một nhiều trong máu và bạn sẽ thấy mệt Nếu bạn suy thận, bạn phải điều trị lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống
NGUYÊN NHÂN NÀO GÂY BỆNH THẬN MẠN?
Trang 10Hai nguyên nhân lớn
gây bệnh thận mạn là đái
tháo đường và cao huyết
áp (đối với các nước đang
phát triển) và viêm cầu
thận đối với các nước
chậm phát triển) Đái tháo
đường xảy ra khi lượng
đường trong máu của bạn
cao Nó là nguyên nhân
gây lên các tổn thương cơ
quan, bao gồm cả thận,
tim và mạch máu, thần
kinh, và mắt Tăng huyết
áp là máu của bạn tác
động lớn đến thành mạch máu Không kiểm soát huyết áp
sẽ gây lên các tổn thương như tim, đột quỵ và bệnh thận mạn
Các nguyên nhân khác gây bệnh thận mạn gồm:
- Viêm cầu thận, nhìn chung là nhóm bệnh lớn thứ ba gây bệnh thận
- Bệnh thận di truyền như bệnh thận đa nang, thận có nhiều nang lớn và các nang này làm tổn thương các mô xung quanh chúng
- Bệnh miễn dịch như lu-put
- Các tắc nghẽn đường niệu như bất thường về niệu quản, sỏi thận, ung thư, phì đại tiền liệt tuyến ở nam giới
- Nhiễm trùng đường niệu tái phát nhiều lần
TRIỆU CHỨNG BỆNH THẬN MẠN LÀ GÌ?
Trang 11Hầu hết mọi người đều
không có triệu chứng đến khi
bệnh thận tiến triển xấu Tuy
nhiên có một vài dấu hiệu
- Rối loạn giấc ngủ
- Chuột rút vào ban đêm
Đúng Bệnh thận có thể mắc ở mọi lứa tuổi Nhưng một
số người có thể có nguy cơ cao đối với bệnh thận mạn:
- Đái tháo đường
Trang 12Nếu bạn có nguy cơ cao mắc bệnh thận mạn ở trên, hãy đến khám bác sỹ thường xuyên Khám và làm các xét nghiệm như:
- Các xét nghiệm đo nồng độ creatinin (cờ-re-a-ti-nin), một chất thải từ hoạt động của cơ Khi thận bị tổn thương, creatinin tích lũy trong máu Do đó creatinin được sử
dụng đánh giá chức năng thận của bạn được gọi là mức lọc cầu thận Mức lọc cầu thận chỉ cho bạn biết bạn còn
lại bao nhiêu chức năng thận
CÁC XÉT NGHIỆM KHÁC GIÚP TÌM RA BỆNH THẬN KHÔNG?
- Creatinin niệu đo nồng độ trong nước tiểu của bạn
- Tỷ lệ protein/creatinin đánh giá lượng protein niệu trong 1 ngày
Trang 13TÔI CÓ THỂ PHÒNG NGỪA BỆNH THẬN MẠN KHÔNG NẾU TÔI LÀ NGƯỜI CÓ NGUY CƠ CAO?
- Điều trị theo đơn về cao huyết áp và đái tháo đường
- Giảm cân khi bạn thực hiện một chế độ ăn hợp lý và tập thể thao
- Bỏ thuốc lá, nếu bạn hút thuốc lá
Bác sỹ sẽ cần một vài kết quả xét nghiệm để chẩn đoán
và đánh giá chức năng thận Bác sỹ sẽ hỏi và khám trong trường hợp của bạn và giúp bạn quản lý bệnh Các xét nghiệm cần làm là:
- Mức lọc cầu thận, một xét nghiệm chỉ ra chức năng
thận của bạn còn lại bao nhiêu Bạn không cần quá nhiều xét nghiệm để đánh giá nó Bác sỹ sẽ xét nghiệm từ
Trang 14creatinin (cờ-re-a-ti-nin) trong máu của bạn, tuổi, giới, chủng tộc và các yếu tố khác (xem bảng phân độ giai đoạn suy thận ở dưới) Mức lọc cầu thận là cách tốt nhất
để đo chức năng thận của bạn
- Siêu âm hoặc chụp CT thận và đường niệu Nó sẽ
cho bạn biết thận quá to hay quá nhỏ, nếu bạn có cản trở đường tiểu như sỏi thận hoặc ung thư thì có thể gây tắc nghẽn đường niệu của bạn
- Sinh thiết thận nhìn hình thái mô thận của bạn dưới
kính hiểm vi Sinh thiết thận sẽ được làm trong những trường hợp sau:
5 Suy thận giai đoạn cuối Dưới 15
NẾU TÔI MẮC BỆNH THẬN MẠN, TÔI SẼ ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO?
Trang 15Kế hoạch điều trị cho bạn phụ thuộc vào giai đoạn bạn đang mắc bệnh và các vấn đề bệnh lý khác mà bạn đang
có Điều trị cho bạn bao gồm:
- Kiểm soát các bệnh lý ke ̀m theo
Bạn đang có các rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường và tăng huyết áp, những nguyên nhân gây tổn thương thận Một mục tiêu điều trị là bạn kiểm soát tốt chúng Bác sỹ sẽ kê đơn cho bạn một loại thuốc được gọi
là ức chế men chuyển và chẹn thụ thể beta 1 như một
phần của điều trị Các nghiên cứu chỉ ra rằng thuốc đó có tác dụng bảo vệ thận cho bạn Bạn có thể cần thuốc hạ huyết áp để kiểm soát huyết áp Bác sỹ có thể yêu cầu bạn giảm cân nếu bạn đang thừa nhiều cân và giảm muối trong chế độ ăn của bạn để giúp bạn có huyết áp thấp hơn Nếu bạn đang bị đái tháo đường, bạn cần đo đường máu,
sử dụng thuốc hạ đường huyết theo đơn thuốc của bác sỹ
- Phòng ngừa bệnh tim
Người bị bệnh thận mạn thường có nguy cơ mắc bệnh tim mạch Kiểm soát đái tháo đường và cao huyết áp là một phần quan trong trong phòng ngừa bệnh tim Cần nói thêm, thiếu máu phải được điều trị bởi nó là nguyên nhân gây tổn thương tim mạch Để điều trị thiếu máu bạn cần một loại thuốc được gọi là thuốc tăng hồng cầu (erthropoietn – ê-ri-tờ-rô-pô-i-ê-tin) và bổ xung sắt Nếu cholesterol (co-lét-sờ-te-rôn) của bạn cao bất thường, bạn cần thay đổi chế độ ăn, tập thể thao, và sử dụng thuốc hạ cholesterol Hút thuốc lá làm cho bệnh tim mạch của bạn xấu hơn Nếu bạn là người hút thuốc, bạn cần bỏ thuốc
Trang 16ngay Dựa trên triệu chứng của bạn, bác sỹ sẽ cho bạn là các xét nghiệm về tim mạch
- Điều trị các biến chứng của bệnh thận
Bệnh thận có thể gây các biến chứng như thiếu máu và loãng xương Ngoài điều trị thiếu máu và bổ xung sắt, bạn cần điều trị để có bộ xương khỏe mạnh Nó bao gồm hạn chế các thức ăn chứa nhiều phosphorua (phốt-pho-rua), uống thuốc được gọi là thuốc gắn photphat (phốt-phát) trong bữa ăn chính và bữa ăn nhanh và uống vitamin D3
- Theo dõi thường xuyên kết quả điều trị
o Mức lọc cầu thận được làm thường xuyên để kiểm tra diễn biến thường được làm bằng xét nghiệm máu
o Số lượng protein trong nước tiểu sẽ được kiểm tra định kỳ
o Kiểm tra về dinh dưỡng để chắc chắn bạn ăn đủ protein và năng lượng Bạn có thể thực hiê ̣n một chế độ
Trang 17ăn hạn chế protein, vì vậy bạn phải ăn đủ năng lượng Bác
sỹ sẽ chỉ cho bạn một chế độ ăn đủ năng lượng và protein
TÔI CÓ THỂ LÀM THẬN CỦA TÔI BỚT XẤU HƠN KHÔNG?
Không hẳn Mục tiêu điều
- Giai đoạn suy thận của
bạn ở thời điểm chẩn đoán
và bắt đầu điều trị Mứ c lọc
cầu thận là cách tốt nhất
cho bạn biết chức năng thận
của bạn Phát hiện bệnh
thận sớm hơn thì điều trị và
làm chậm tiến triển tốt hơn
- Bạn thực hiê ̣n được kế hoạch điều trị như thế nào Bạn
là chìa khóa thành công của điều trị Bạn phải học về
bệnh thận mạn và các phương thức điều trị nó Hãy thực hiện điều trị theo từng bước Hỏi bác sỹ về các kết quả xét
nghiệm Duy trì mức lọc cầu thận để suy thận không
Trang 18Nếu thận của bạn trở lên tồi tệ hơn, mức lọc cầu thận của bạn xuống dưới 30 ml/phút, bạn có thể được gọi là đã suy thận Bạn phải đến khám bác sỹ chuyên khoa thận Bác sỹ phải xem các điều trị trước đó của bạn ở nơi bác
sỹ khác điều trị để lên kế hoạch điều trị cho bạn Bác sỹ chuyên khoa thận sẽ quản lý bệnh của bạn và cung cấp cho bạn những thông tin về bệnh suy thận Điều này giúp bạn và bác sỹ lựa chọn tốt nhất các phương pháp điều trị dựa trên:
- Điều kiện thuốc
- Lối sống và sở thích của bạn
Nếu mức lọc cầu thận của bạn xuống dưới 15, bạn cần bắt đầu điều trị thay thế thận Hai phương pháp thành công là lọc máu và ghép thận
Lọc máu là một phương thức điều trị nhằm loại bỏ các chất thải và nước từ máu của bạn Có hai loại lọc máu là lọc màng bụng và thận nhân tạo Trong thận nhân tạo, máu của bạn sẽ được đưa ra ngoài để qua một hệ thống lọc Trong lọc màng bụng, máu của bạn sẽ được làm sạch bên trong cơ thể của bạn nhờ dịch lọc được đưa vào trong bụng của bạn qua một ống thông vào ổ bụng
Ghép thận cần đưa một quả thận vào trong cơ thể bạn để làm việc thay cho quả thận đã bị suy Quả thận mới được lấy từ một người khác đã chết (người cho) hoặc từ người cho vẫn còn sống mà thích hợp với bạn, bạn bè hoặc người thân Với ghép thận, bạn cần sử dụng thuốc để phòng thải ghép do thận từ người cho là một vật lạ và cơ thể bạn không chấp nhận nó
Trang 19Bác sỹ sẽ giúp bạn quyết định phương thức điều trị tốt nhất
LÀM THẾ NÀO ĐỂ TÔI ĐÔI PHÓ VỚI BỆNH THẬN MẠN?
đổi lối sống để có được
điều kiện điều trị mới
Điều quan trọng là bạn
sẽ không nên sống cô đơn Vẫn còn cả một tập thể luôn giúp đỡ bạn Bạn sẽ thấy hữu ích nếu bạn tâm sự với người khác về bệnh thận của bạn Bạn hãy học tập về bệnh thận và các phương thức điều trị Tìm hiểu về những
gì cần mong chờ và những gì bạn cần làm để bạn tự giúp mình tốt hơn và kiểm soát bệnh tốt hơn
Trang 20MỨC LỌC CẦU THẬN: CHÌA KHÓA MỞ RA SỰ HIỂU BIẾT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THẬN
Trang 21TẠI SAO MỨC LỌC CẦU THẬN LẠI QUAN TRỌNG?
Hầu hết mọi người đều biết huyết áp và mỡ máu là những xét nhiệm quan trọng trong đánh giá nguy cơ đối với bệnh tim mạch Nhưng rất ít người biết mức lọc cầu thận là một chỉ số chỉ thị tình trạng sức khỏe của thận Bài này mang kiến thức về mức lọc cầu thận, làm cách nào để
đo mức lọc cầu thận, và tại sao nó lại quan trọng với bệnh thận mạn
BÁC SỸ SẼ KIỂM TRA BỆNH THẬN NHƯ THẾ NÀO?
Bệnh thận được biểu hiện bằng
hai thăm khám đơn giản:
1 Xét nghiệm protein nước
tiểu: protein nước tiểu là biểu hiện
Trang 22MỨC LỌC CẦU THẬN LÀ GÌ?
Mức lọc cầu thận của bạn sẽ cho bạn biết thận của bạn đang làm việc như thế nào Thận có một vài chức năng quan trọng Một trong những chức năng quan trọng đó là bài tiết các chất thải và nước thừa từ máu Khi thận làm việc tốt, nó sẽ bài tiết các chất thải và nước thừa thành nước tiểu hàng ngày Khi thận của bạn làm việc không được tốt, các chất thải sẽ tích lũy trong cơ thể bạn Mức lọc cầu thận để đánh giá chức năng thận còn lại bao nhiêu
Nếu mức lọc cầu thận thấp, thận của bạn có chức năng không tốt Đo mức lọc cầu thận sớm sẽ cho phép bạn sớm điều trị Điều trị sớm sẽ giảm tiến triển bệnh thận
MỨC LỌC CẦU THẬN ĐƯỢC ĐO NHƯ THẾ NÀO?
Xét nghiệm máu là bước đầu tiên để đo mức lọc cầu thận Creatinin là một sản phẩm sinh ra từ hoạt động của khối cơ Thận của bạn đào thải nó và giữ trong máu một lượng cho phép Nồng độ creatinin máu phụ thuộc vào tuổi, giới, chủng tộc và được dùng để đo mức lọc cầu thận
MỨC LỌC CẦU THẬN BÌNH THƯỜNG NHƯ THẾ NÀO?
Ở người lớn, mức lọc cầu thận bình thường lớn hơn 90 mL/phút
Trang 23Nếu một người có dấu hiệu tổn thương thận, như là có protein trong nước tiểu, kết quả mức lọc cầu thận từ 60 đến 89 có thể người đó có dấu hiệu sớm của bệnh thận Khi mức lọc cầu thận trên 90 và có protein niệu là dấu hiệu bệnh thận Mức lọc cầu thận còn thấp sau 3 tháng thì được chẩn đoán là bệnh thận mạn
NẾU MỨC LỌC CẦU THẬN DƯỚI 60…
Trang 24Khi mức lọc cầu thận dưới 60 và kéo dài trên 3 tháng, bạn được chẩn đoán là bệnh thận mạn mức độ trung bình đến nặng Bạn phải được khám ở một chuyên gia về bệnh thận để đánh giá và điều trị
NẾU MỨC LỌC CẦU THẬN DƯỚI 15…
Mức lọc cầu thận dưới 15 là bạn đã suy thận Lúc này bạn cần lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống
TUỔI CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC LỌC CẦU THẬN KHÔNG?
Có Mức lọc cầu thận thường giảm dần theo tuổi, kể cả bạn có tổn thương thận hay không
Bạn là một người cao tuổi, mức lọc cầu thận thường thấp Khi đo mức lọc cầu thận phải đưa tuổi vào công thức tính toán
Ở một vài lứa tuổi, mức lọc cầu thận dưới 60 kéo dài trong 3 tháng là chỉ điểm bệnh thận mạn
Bảng 2: Mức lọc cầu thận theo tuổi ở người không có tổn thương thận
Tuổi Mức lọc cầu thận trung bình (mL/phút)
Trang 25NẾU MỨC LỌC CẦU THẬN CỦA TÔI KHÔNG BÌNH THƯỜNG, BƯỚC TIẾP THEO PHẢI LÀM GÌ?
Bạn cần làm thêm các xét nghiệm để tìm hiểu tai sao mức lọc cầu thận thấp Kết quả xét nghiệm sẽ nói cho bạn biết điều gì đang xảy ra Các xét nghiệm cần làm là:
• Các xét nghiệm nước tiểu:
- Loại và số lượng protein niệu
- Hồng cầu niệu: dấu hiệu chẩy máu đường niệu
- Bạch cầu niệu: dấu hiệu nhiễm trùng đường niệu
• Siêu âm hoặc CT: cho bạn biết hình ảnh thận và đường tiết niệu Các hình ảnh đó cho bạn biết bạn có hay không có khối u, sỏi, nang…
• Sinh thiết thận để lấy ra một mảnh nhỏ thận Xét nghiệm này cho bạn thấy thận đang bị tổn thương như thế nào
TÔI CÓ PHẢI LÀ NGƯỜI TĂNG NGUY CƠ BỆNH THẬN KHÔNG?
Bạn là người có nguy cơ bệnh thận nếu:
- Mắc bệnh đái tháo đường
Trang 26NẾU TÔI CÓ BỆNH THẬN MẠN, SỨC KHỎE TÔI
CÓ VẤN ĐỀ GÌ?
Nếu bạn mắc bệnh thận mạn, thận của bạn mất dần các chức năng duy trì sức khỏe của bạn Thận không thể thực hiện được chức năng như: lọc máu, sản xuất nội tiết tố quan trọng và duy trì sự cân bằng của canxi, muối và các chất hòa tan khác
Hầu hết nguyên nhân bệnh thận mạn là do đái tháo đường và tăng huyết áp
Chúng gây ra nhiều biến chứng như tăng huyết áp, thiếu máu, suy dinh dưỡng, loãng xương, và bệnh tim mạch
BỆNH THẬN MẠN CÓ THỂ ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO KHI ĐÃ XẤU HƠN?
Nếu điều trị sớm hơn, bệnh của bạn sẽ tốt hơn Nếu bạn
được chẩn đoán và điều trị sớm, bạn có thể làm chậm tiến triển bệnh Do đó tại sao bệnh nhân có nguy cơ bệnh
thận cao phải được đánh giá bệnh thận sớm
Điều trị bệnh thận mạn có thành công hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như là:
- Giai đoạn bệnh thận khi được chẩn đoán và bắt đầu điều trị Nếu được chẩn đoán sớm, bạn sẽ điều trị tốt hơn
- Bạn theo đuổi kế hoạch điều trị như thế nào Hiểu biết của bạn về toàn bộ quá trình điều trị bệnh thận mạn Bạn nên nói chuyện với bác sỹ về tình trạng bệnh, kế hoạch điều trị và những việc bạn cần phải làm
Trang 27BỆNH THẬN MẠN ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO?
Nếu bạn thực hiện kế hoạch điều trị cẩn thận, bạn có thể thực hiện được nhiều công việc để giúp thận của bạn làm việc và kéo dài chức năng
ĐÁNH GIÁ VÀ KIỂM SOÁT HUYẾT ÁP?
Nếu bạn có bệnh thận mạn, mục tiêu điều trị huyết áp thường 130/80 mmHg hoặc thấp hơn Mục tiêu có thể khác ở nhiều người khác nhau, co bản dựa trên yếu tố nguy cơ hoặc bệnh lý mắc phải, hãy hỏi bác sỹ của bạn về mục tiêu điều trị
Tăng huyết áp được điều trị với:
- Thuốc điều trị huyết áp Ở người bệnh thận, thuốc
ức chế men chuyển hoặc thuốc chẹn thủ thể AT1
- Tập thể dục
- Giảm cân nếu bạn thừa cân
- Ăn ít muối
ĐÁNH GIÁ VÀ ĐIỀU TRỊ CÁC VẤN ĐỀ KHÁC NHƯ LÀ:
- Tăng cholesterol
- Thiếu máu
- Bệnh xương
THAY ĐỔI LỐI SỐNG
- Giảm cân nếu bạn thừa cân
Trang 28- Tập thể thao thường xuyên
- Không hút thuốc
- Ăn uống thức ăn hợp lý
- Sử dụng thuốc, vitamin, và cung cấp các chất khác
mà bác sỹ kê đơn Rất nhiều thuốc gây tổn hại cho thận
mà bác sỹ không kê đơn
- Khám bệnh thường xuyên Cá thay đổi về protein niệu, huyết áp và mức lọc cầu thận có được phát hiện sớm
KIỂM SOÁT ĐƯỜNG MÁU NẾU BẠN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
- Theo dõi đường máu thường xuyên
- Lựa chọn thức ăn đúng
- Uống thuốc, insulin theo đơn
- Tập thể thao thường xuyên
Trang 29- Lọc máu: Là một phương pháp điều trị loại bỏ chất thải
và nước từ máu Có hai phương pháp lọc máu: Thận nhân tạo và lọc màng bụng
- Ghép thận là phương pháp đưa quả thận lành từ người hiến thận để thực hiện chức năng thay cho quả thận đã bị tổn thương
Trang 30ALBUMIN NIỆU, MỘT XÉT NGHIỆM PHÁT HIỆN SỚM VÀ ĐÁNH GIÁ TIẾN TRIỂN BỆNH THẬN
MẠN
ALBUMIN NIỆU LÀ GÌ?
Albumin là một loại protein bình thường được thấy trong máu Cơ thể của bạn cần protein Một chế độ dinh dưỡng quan trọng giúp xây dựng lên hẹ thống cơ, sửa chữa các mô, chống lại nhiễm trùng Nhưng nó nên ở trong máu của bạn, không phải ở trong nước tiểu Khi bạn
có albumi (protein) trong nước tiểu, nó được gọi là
“albumin niệu” hay protein niệu
LÀM THẾ NÀO ĐỂ TÔI BIẾT LÀ TÔI CÓ PROTEIN NIỆU?
Bạn có thể làm một xét nghiệm đơn giản Đây là một phần trong xét nghiệm định kỳ Bạn sẽ được yêu cầu đi tiểu vào trong một cốc sạch được gọi là “ống nghiệm” Chỉ một số lượng nhỏ nước tiểu là đủ (khoảng hai thìa) để làm xét nghiệm Một ít nước tiểu được xét nghiệm với que thử - một que nhựa nhỏ, mỏng được đặt vào nước tiểu Phần nước tiểu còn lại được soi dưới kính hiểm vi và được gửi đến phòng xét nghiệm, nơi mà xét nghiệm được gọi là ACR (tỷ lệ albumin trên creatinin) được làm Một ACR cho ta biết liệu bạn có albumin niệu trong nước tiểu hay không Một số lượng bình thường albumin niệu trong nước tiểu là thấp hơn 30 mg/g Bất kỳ kết quả xét nghiệm nào trên 30 mg/g có thể cho bạn biết bạn có bệnh thận, cả khi mức lowcj cầu thận của bạn vẫn trên 60 ml/phút
Trang 31ĐIỀU GÌ KHÔNG ĐÚNG KHI CÓ ALBUMIN TRONG NƯỚC TIỂU?
Một công việc chính của thận là làm sạch máu Thận của baonj giữa lại nhưng thứ quan trọng cho cơ thể bên trong máu, như protein Thận loại bỏ những thứ không cần thiết ra khỏi cơ thể, như các chất thải và nước thừa Nếu thận khỏe, bạn có rất ít protein trong nước tiểu – hoặc là không có Nhưng nếu thận của bạn bị tổn thương, protein có thể rò rỉ ra ngoài thận và xuất hiện trong nước tiểu
NẾU TÔI CÓ ALBUMIN NIỆU, CÓ PHẢI LÀ TÔI CÓ BỆNH THẬN HAY KHÔNG?
Nó có thể là dấu hiệu sớm của bệnh thận, nhưng bác sỹ của bạn sẽ cần kiểm tra lại để đảm bảo chắc chắn albumin niệu này không phải do nguyên nhân khác, như bạn không uống đủ nước Nếu bác sỹ của bạn nghi ngờ rằng
đó là do bệnh thận, vẫn cần phải làm lại xét snghieemj albumin 3 kết quả dương tính trên 3 tháng hoặc nhiều hơn là dấu hiệu của bệnh thận
Bạn sẽ được làm xét nghiệm máu đơn giản để ước tính mức lọc cầu thận Mức lọc cầu thận giúp xác định thận có làm việc tốt hay không
Bạn sẽ được làm thêm các xét nghiệm
- Các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh (siêu âm hoặc CT) Xét nghiệm này cho biết hình ảnh thận và đường
Trang 32tiểu Nó cho biết liệu thận của bạn có sỏi hoặc các vấn đề khác hay không
- Sinh thiết thận giúp tìm nguyên nhân bệnh thận của bạn và thận đã bị tổn thương như thế nào
TÔI CẦN THƯỜNG XUYÊN LÀM XÉT NGHIỆM ALBIMIN NIỆU (HOẶC PROETIN NIỆU)?
Những người tăng nguy cơ bệnh thận nên làm xét nghiệm này như một phàn trong các xét nghiệm định kỳ
để phát hiện bệnh thận Những người tăng nguy cơ gồm:
- Người đái tháo đường
- Người tăng huyết áp
- Người có tiền sử trong gia đình có người mắc bệnh thận
- Người trên 65 tuôit
- Nhóm chủng tộc gốc Phi, Châu Á, Ấn độ, Hispanic
NẾU TÔI CÓ ALBUMIN NIỆU, TÔI CÓ CẦN ĐIỀU TRỊ KHÔNG?
Nếu chẩn đoán bệnh thận, bác sỹ sẽ đưa ra kế hoạch điều trị Bạn có thể được yêu cầu đến bác sỹ chuyên khoa thận niệu Các điều trị của bạn gồm:
- Thuốc
- Thay đổi chế độ ăn
- Thay đổi lối sống như giảm cân thừa, tập thể dục, dừng thuốc lá
-
Trang 33THIẾU MÁU VÀ BỆNH THẬN MẠN
THIẾU MÁU LÀ GÌ?
Thiếu máu xảy ra khi khối lượng hồng cầu xuống thấp Hồng cầu màng oxy từ phổi đến các cơ quan trong cơ thể của bạn, mang năng lượng đến cho các hoạt động hàng ngày của bạn
Trang 34- Ăn không ngon miệng
- Ngủ không ngon giấc
- Thường suy nghĩ miên man
- Cảm thấy khó chịu và đau đầu
- Thở ngắn
- Cảm thấy mệt nhọc và buồn chán
NGUYÊN NHÂN THIẾU MÁU LÀ GÌ?
Thiếu máu có nhiều nguyên nhân:
- Bệnh lý thận, gan, HIV/AIDS, bệnh hệ thống, ung thư
- Các bệnh lý tổn thương hoặc phá hủy hồng cầu, như bệnh tan máu hồng cầu hình liềm
- Mất máu sau tai nạn, phẫu thuật, ung thư dạ dầy, ung thư thận hoặc bàng quang, ung thư hoặc poluyp ruột
- Nhiễm trùng hoặc viêm
- Thiết sắt, Vitamin B12 hoặc acid folic: sắt
là một khoáng chất được cung cấp qua ăn uống thức ăn như gan, lách, rau xanh Cả vitamin B12
và acid folic là những chất quan trong có trong thức ăn như trứng, cá, gan Cơ thể của bạn cấn sắt
và những vitamin này để tạo hồng cầu
- Ăn quá kiêng: Bạn sẽ bị thiếu máu nếu ăn thiếu những chất như sắt, vitamin B12, acid folic
Trang 35Cơ thể của bạn cấn sắt và những vitamin này để tạo hồng cầu
Trước khi bắt đầu điều trị thiếu máu, bác sỹ sẽ làm một vài các xét nghiệm để đi tìm nguyên nhân thiếu máu của bạn
TẠI SAO NGƯỜI CÓ BỆNH THẬN MẠN TÍNH LẠI BỊ THIẾU MÁU?
Thận của bạn sản xuất một nội tiết tố quan trọng được gọi là erythropoietin (ê-ri-tờ-ro-po-i-ê-tin (EPO)) Nội tiết
tố là một chất được cơ thể bạn tiết ra để duy trì hoạt động của cơ thể và giữ cho bạn khỏe mạnh EPO giúp cho cơ thể bạn sản sinh ra hồng cầu Khi bạn bị bệnh thận mạn tính, thận của bạn không tiết ra đủ lượng EPO cần thiết
Nó là nguyên nhân là cho hồng cầu giảm dần và thiếu máu nặng dần
CÓ PHẢI MỌI BỆNH NHÂN THẬN CÓ NGUY CƠ THIẾU MÁU?
Hầu hết những bệnh nhân thận đều có thiếu máu Thiếu máu có thể có từ rất sớm trong trường hợp bệnh thận tiến triển xấu nhanh và thận mất khả năng làm việc và tạo EPO Thiếu máu nhìn chung có nếu bạn:
- Có bệnh đái tháo đường
- Bạn là người châu Phi
- Bạn có bệnh thận nặng (giai đoạn 3, 4)
- Bạn suy thận giai đoạn cuối
- Bạn là phụ nữ
Trang 36LÀM THẾ NÀO ĐỂ TÔI BIẾT MÌNH ĐANG THIẾU MÁU?
Không phải tất cả mọi thiếu máu đều có triệu chứng Nếu bạn có bệnh thận mạn, bạn nên kiểm tra xét nghiệm
ít nhất 1 lần một năm để đánh giá thiếu máu Hemoglobin (hê-mo-gờ-lo-bin) là một phần cấu tạo hồng cầu có nhiệm
vụ mang oxy đi nuôi cơ thể bạn Bác sỹ sẽ nói cho bạn biết nếu bạn thiếu máu Nếu số lượng hemoglobin thấp hơn khoảng bình thường (12.0 đối với nữ, 13,5 đối với nam), nó cho bạn biết bạn đang bị thiếu máu Trong trường hợp này, bác sỹ sẽ phải tìm nguyên nhân thiếu máu của bạn và lên kế hoạch điều trị cho bạn
Chú ý: Bạn hãy nói chuyện với bác sỹ nếu bạn cảm thấy mình đang bị thiếu máu Hãy chuẩn bị những câu hỏi Viết ra những triệu chứng, biểu hiện, thuốc, và các vấn đề sức khỏe khác của bạn Hãy chỉ ra hàng loạt những triệu chứng đó cho bác sỹ Cùng bác sỹ thảo luận và hỏi những câu hỏi
THIẾU MÁU ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO?
Điều trị thiếu máu phụ thuộc trên những nguyên nhân chính xác gây ra thiếu máu của bạn Nếu bạn thiếu máu
do bệnh thận, bạn cần phải điều trị với:
- Một loại thuốc được gọi là erthropoietin tái
tổ hợp (ESAs) hay thường được gọi là thuốc tăng hồng cầu
Trang 37Thuốc tăng hồng cầu giúp cho cơ thể bạn sản sinh ra hồng cầu Thuốc thường được dùng đường tiêm dưới
da hoặc qua tĩnh mạch trong phòng bệnh
- Bổ xung thêm sắt:
Cơ thể của bạn cần một lượng sắt để sản xuất hồng cầu – đặc biệt khi bạn đang dùng thuốc tăng hồng cầu Nếu bạn không có đủ sắt, thuốc tăng hồng cầu sẽ không có hiệu quả tốt Sắt có thể đưa vào đường uống hoặc tốt nhất dùng đường tiêm tĩnh mạch
Chú ý: Không có đủ EPO (một loại nội tiết tố được sản xuất tại thận) là nguyên nhân gây thiếu máu lớn nhất trong bệnh thận mạn tính EPO giúp cơ thể bạn sản sinh hồng cầu Khi bạn không còn đủ EPO, điều trị với ESAs(thuốc tăng hồng cầu) là bắt buộc
.MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ THIẾU MÁU LÀ GÌ?
Mục tiêu điều trị thiếu máu nhìn chung là cần phải tăng hemoglobin trong khỏng 11 đến 12 mg/dL (110 – 120 g/L) Nhìn chung để đạt được, bạn cần chú ý tăng cường năng lượng và ít có bệnh tật hơn
Chú ý: Bạn cần nói chuyện với bác sỹ nếu bạn phải nằm viện Bác sỹ của bạn cần những kế hoạch tối thiểu để duy trì mục tiêu điều trị
TÔI CẦN BAO NHIÊU ESA?
Trang 38Bác sỹ sẽ kê đơn cho bạn đủ ESA để tăng lượng hemoglobin cho bạn từ từ đến mức độ cần đạt được Bạn cần bao nhiêu ESA thường phụ thuộc vào:
- Mức độ hemoglobin của bạn
- Đáp ứng của bạn với điều trị ESA
- Loại thuốc ESA
Có nhiều loại thuốc ESA: loại có có tác dụng ngắn hay dài Bác sỹ sẽ quyết định cho bạn sử dụng loại nào
LÀM THẾ NÀO BÁC SỸ BIẾT ĐƯỢC TÔI CÓ ĐÁP ỨNG VỚI ESA?
Bác sỹ sẽ kiểm tra hemoglobin của bạn ít nhất là hàng tháng Nó sẽ chỉ cho bác sỹ biết những việc cần làm Liều ESA của bạn có thể sẽ thay đổi, phụ thuộc vào bạn đáp ứng với điều trị như thế nào
TÔI CÓ CẦN BỔ XUNG THÊM SẮT KHÔNG?
Sắt cần cho quá trình tạo hồng cầu Cứ mỗi lần bạn dùng ESA, cơ thể bạn sẽ sản sinh nhiều hồng cầu hơn, và cơ thể bạn cần bổ xung thêm sắt nhiều hơn Nếu không bổ xung thêm sắt, điều trị bằng ESA không có hiệu quả
TÔI CẦN BAO NHIÊU SẮT?
Bác sỹ của bạn sẽ quyết định bạn cần bao nhiêu sắt dựa trên mức độ hemoglobin của bạn, liều ESA, và kết quả xét nghiệm sắt Mục tiêu điều trị bổ xung sắt là cơ thể của bạn đủ sắt để tạo được hemoglobin của bạn trong khoảng
11 – 12 mg/dL
Trang 39TÔI XÉT NGHIỆM SẮT NHƯ THẾ NÀO?
Có hai xét nghiệm sắt quan trọng nói lên bạn có đủ sắt hay không Chúng được gọi là transferin (tờ-răng-phe-rin) bão hòa (TSAT) và ferritin Để chắc chắn bạn có đủ sắt, bạn cần:
CHẾ ĐỘ ĂN CÓ GIÚP ĐIỀU TRỊ THIẾU MÁU KHÔNG?
Thức ăn có hàm lượng sắt, vitamin B12, và acid folic cao rất hữu ích cho điều trị thiếu máu Bác sỹ sẽ chỉ cho bạn biết thức ăn nào có nhiều vitamin B12 và acid folic Hãy kiểm tra nếu bạn thay đổi chế độ ăn
CÁI GÌ SẼ XẢY RA NẾU TÔI KHÔNG ĐIỀU TRỊ?
Nếu bạn không điều trị thiếu máu, thiếu máu sẽ càng trở lên trầm trọng Thiếu máu sẽ làm tim của bạn yếu dần Tim bạn phải làm việc nhiều hơn Thiếu máu sẽ dẫn đến bệnh tim được gọi là phì đại thất trái Thật không may,
Trang 40một vài bệnh nhân bị bệnh thận mạn đã có bệnh phì đại thất trái trước khi họ bị suy thận, và một vài nguyên nhân
có thể là do thiếu máu Điều trị sớm thiếu máu sẽ phòng ngừa những biến chứng nặng này
Điều trị thiếu máu quan trọng bởi:
- Thay đổi được các bệnh nghiêm trọng như bệnh tim mạch
- Bạn có nhiều năng lượng hơn cho công việc hàng ngày
- Chất lượng cuộc sống của bạn sẽ tốt hơn
- Khả năng cải thiện hoạt động thể thao
ĐIỀU GÌ XẢY RA NẾU TÔI THAY THẬN?
Thật không may, quả thận mới sẽ không sản sinh đủ EPO cho sản xuất hồng cầu Lý do là các thuốc ức chế miễn dịch cần duy trì cuộc sống của quả thận sẽ ảnh hưởng đến sản xuất EPO Vì vậy điều trị thiếu máu là cần thiết nếu bạn thay thận thành công