Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)

Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng dự án Khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP tại xã Hưng Chính, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (Luận văn thạc sĩ)

TRẦN HUỲNH ĐÔNG

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÔNG TÁC

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN KHU CÔNG NGHIỆP,

ĐÔ THỊ VÀ THƯƠNG MẠI VSIP TẠI XÃ HƯNG CHÍNH,

THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2017

TRẦN HUỲNH ĐÔNG

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÔNG TÁC

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN KHU CÔNG NGHIỆP,

ĐÔ THỊ VÀ THƯƠNG MẠI VSIP TẠI XÃ HƯNG CHÍNH,

THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đàm Xuân Vận

THÁI NGUYÊN - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Trần Huỳnh Đông

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi nhất, những ý kiến đóng góp và những lời chỉ dạy quý báu của thầy cô giáo Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Đầu tiên, tôi gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Đàm Xuân Vận, là người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên và các thầy cô giáo khoa Quản lý Tài nguyên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, UBND thành phố Vinh, Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Vinh, UBND xã Hưng Chính và các ban ngành khác có liên quan tạo điều kiện cho tôi thu thập thông tin, số liệu cần thiết để thực hiện luận văn này

Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới sự giúp đỡ tận tình, quý báu đó!

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Trần Huỳnh Đông

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở pháp lý của đề tài 4

1.1.1 Các văn bản của Nhà nước 4

1.1.2 Các văn bản của tỉnh Nghệ An 4

1.2 Khái quát về công tác bồi thường GPMB 5

1.2.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB 5

1.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB 7

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB 8

1.2.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB 11

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trong nước và một số nước trên Thế giới 13

1.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới 13

1.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam 18

1.4 Tình hình giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong nước 26

1.4.1 Thành phố Hà Nội 26

1.4.2 Thành phố Hải Phòng 27

1.4.3 Tình hình giải phóng mặt bằng ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn 28 1.5 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trên địa bàn tỉnh Nghệ An 29

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 31

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 31

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 31

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 31

2.3 Nội dung nghiên cứu 31

2.3.1 Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã Hưng Chính -thành phố Vinh -tỉnh Nghệ An 31

2.3.2 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai của xã Hưng Chính -thành phố Vinh -Nghệ An 31

2.3.3 Kết quả công tác bồi thường GPMB, ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB tại “Dự án khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 31

2.3.4 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Nghệ An 33

2.4 Phương pháp nghiên cứu 33

2.4.1 Phương pháp thu thập thông tin tài liệu 33

2.4.2 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu 34

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Hưng Chính, thành phố Vinh, Nghệ An 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 37

3.2 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai của xã Hưng Chính 42

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất của xã Hưng Chính 42

3.2.2 Tình hình quản lý đất đai của xã Hưng Chính 45 3.3 Đánh giá công tác bồi thường GPMB, ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB tại “Dự án khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 48 3.3.1 Tổng quan về dự án “Dự án khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” và những vấn đề liên quan 48 3.3.2 Kết quả công tác bồi thường GPMB tại “Dự án khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 52 3.3.3 Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB thông qua ý kiến của người dân và cán bộ chuyên môn trong khu vực “Dự án khu công nghiệp,

đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 59 3.3.4 Đánh giá ảnh hưởng của việc thực hiện công tác bồi thường GPMB đến đời sống, lao động, việc làm và thu nhập của người dân bị thu hồi đất 63 3.3.5 Đánh giá được những mặt làm được, chưa làm được trong công tác bồi thường GPMB “Dự án Khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 69 3.3.6 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và rút ra bài học kinh nghiệm từ công tác bồi thường GPMB “Dự án Khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP Nghệ An” 70 3.4 Đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục khó khăn, nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB ở tỉnh Nghệ An 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO 78 PHỤ LỤC

LUC : Đất chuyên trồng lúa nước

LUK : Đất trồng lúa nước còn lại

RSX : Đất rừng sản xuất

TSN : Đất chuyên nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Hiện trạng sử dụng đất của xã Hưng Chính 43

Bảng 3.2: Dân số theo độ tuổi trong khu vực GPMB 50

Bảng 3.3: Tình hình lao động trong khu vực GPMB 51

Bảng 3.4: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường 52

Bảng 3.5: Kết quả về đất đai đã thực hiện bồi thường GPMB 54

Bảng 3.6: Kết quả bồi thường về đất 55

Bảng 3.7: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ GPMB 58

Bảng 3.8: Tổng hợp kết quả ý kiến người dân qua 60 phiếu điều tra hộ gia đình, cá nhân trong khu vực GPMB 60

Bảng 3.9: Tổng hợp kết quả ý kiến của 05 cán bộ chuyên môn về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án 62

Bảng 3.10: Kết quả thu hồi đất nông nghiệp thông qua 60 phiếu điều tra hộ gia đình, cá nhân trong khu vực GPMB 63

Bảng 3.11: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân 65

Bảng 3.12: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động thông qua 60 phiếu điều tra trong khu vực GPMB 66

Bảng 3.13: Tình hình lao động, việc làm của người dân thông qua 60 phiếu điều tra hộ gia đình, cá nhân trong khu vực GPMB 67 Bảng 3.14: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất thông qua 60 phiếu điều tra hộ gia đình, cá nhân trong khu vực GPMB 68

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1: Bản đồ hành chính xã Hưng Chính 35 Hình 3.2: Bản đồ quy hoạch khu công nghiệp, đô thị và thương mại VSIP

Nghệ An 49

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trải qua nhiều quá trình biến đổi không ngừng của tự nhiên, đất đai luôn được khẳng định là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người Đất đai có ý nghĩa và vai trò đặc biệt quan trọng cho sự tồn tại, sự phát triển của sự sống trên trái đất và của cả xã hội loài người Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn phân bố dân cư, là nơi xây dựng các công trình văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng, là kho tàng dự trữ lớn nhất của nhân loại và sự sống còn của mỗi quốc gia, mỗi con người

Những năm gần đây, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về sự gia tăng dân số làm cho nhu cầu về đất đai của con người ngày càng tăng, diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp Đồng thời quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh Để có mặt bằng thực hiện các dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai Chính vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai

Trước thực trạng như vậy, công tác bồi thường GPMB là một trong những công việc hết sức khó khăn, phức tạp và được xã hội đặc biệt quan tâm Bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, của từng địa phương, không những thế nó còn ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của địa phương sau khi tái định cư cho người dân Công tác bồi thường GPMB hiện nay còn trì trệ và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện

do nhiều nguyên nhân như các chính sách về đền bù thiệt hại GPMB còn chưa

cụ thể, chưa công khai, hay thay đổi gây nhiều khó khăn cho việc xác định mức

độ đền bù, giá đền bù; tái định cư và giải quyết hậu quả sau GPMB;… Trước những khó khăn như vậy, việc đánh giá công tác bồi thường GPMB để đưa ra những phương án khả thi giải quyết những khó khăn bồi thường GPMB đang

là một nhu cầu hết sức cấp thiết của xã hội

Đối với đặc thù riêng của xã Hưng Chính, Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An, ngoài công tác bồi thường trực tiếp cho các hộ gia đình sử dụng đất nông nghiệp được giao theo Nghị định 64/CP do Chính phủ ban hành ngày 27 tháng 9 năm 1993

và các hộ sử dụng đất nông nghiệp thuộc các khẩu phát sinh thêm được giao trong quá trình chuyển đổi ruộng đất theo Chỉ thị 02 ngày 05/04/2001 của Ban thường vụ tỉnh Nghệ An, còn phải thực hiện giải phóng mặt bằng các khu vực đất thuộc UBND

xã quản lý (đất chưa giao cho tổ chức, hộ gia đình cá nhân) chủ yếu là các loại đất nông nghiệp trồng lúa thuộc quỹ đất 5%, đất sản xuất nông nghiệp dự phòng; đất sản xuất vật liệu xây dựng ( đất làm lò gạch); đất nghĩa trang, nghĩa địa; đất nuôi trồng thủy sản gắn liền với trang trại hộ gia đình… Đối với công tác giải phóng mặt bằng tại các khu vực này thì việc thực hiện quy trình giải phóng tương đối phức tạp

Do gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác GPMB để thấy được những thuận lợi và hạn chế, nhằm đưa ra phương án khả thi để giải quyết các vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là một nhu cầu cấp thiết

của xã hội Xuất phát từ vấn đề đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá

kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng Dự án khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP Nghệ An tại xã Hưng Chính, Thành phố Vinh, Tỉnh Nghệ An”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá công tác bồi thường GPMB khi thực hiện dự án khu Công nghiệp, Đô thị và Thương mại VSIP Nghệ An nhằm xác định những thuận

lợi, khó khan; những mặt làm được, chưa làm được của công tác bồi thường GPMB từ đó đề xuất những phương án khắc phục khó khăn, những giải pháp giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học

Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần thúc đẩy tiến độ bồi thường GPMB

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.1.1 Các văn bản của Nhà nước

Cơ sở pháp lý của đề tài là tất cả các văn bản liên quan đến công tác bồi

thường và hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất, bao gồm những văn bản chính sau:

- Luật đất đai 2013;

- Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

1.1.2 Các văn bản của tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 58/2015/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An về việc Quy định về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 16/2011/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An Về việc ban hành quy định về bồi thường cây trồng, vật nuôi khi Nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 01/2012/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành bảng đơn giá nhà cửa, vật kiến trúc áp dụng cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 82/2011/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An về việc quy định khung giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 04/2010/QĐ-UBND ngày 19/01/2010 của UBND tỉnh Nghệ An về ban hành quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 86/QĐ-UB ngày 27/12/2016 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành giá xây dựng mới của nhà, công trình làm cơ sở xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất năm 2017 trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 64/QĐ-UB ngày 23/9/2014 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành Bảng đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản và di chuyển mồ mả trên địa bàn tỉnh Nghệ An

1.2 Khái quát về công tác bồi thường GPMB

1.2.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB

* Bồi thường

Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả lại tương

xứng với giá trị hoặc công lao Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền

sử dụng đất và tài sản trên đất đối với diện tích đất bị thu hồi và tài sản có trên diện tích đất đó cho người bị thu hồi đất Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất là

giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định [9]

* Giải phóng mặt bằng

GPMB là quá trình tổ chức thực hiện các việc có liên quan đến việc di

dời các nhà cửa, cây cối, công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo mở rộng hoặc xây dựng công trình mới

Quy trình GPMB được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng GPMB đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liên quan trực tiếp đến các bên tham gia và của toàn xã hội

* Hỗ trợ

Khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai 2013 quy định “Hỗ trợ khi Nhà nước thu

hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” [9]

* Tái định cư

TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước bố trí chỗ ở mới cho các

hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất đang ở để giao cho người khác sử dụng để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó Đây

là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một

bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung TĐC là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách bồi thường GPMB

Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở; Bồi thường bằng giao đất ở mới; Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở [4]

Từ đây có thể thấy rằng bản chất của công tác GPMB, bồi thường, hỗ trợ

và TĐC trong tình hình hiện nay không chỉ đơn thuần là bồi thường trả lại về giá trị vật chất mà còn đảm bảo lợi ích chính đáng cho những người dân bị Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Đó là việc Nhà nước đảm bảo cho họ có một cuộc sống mới

ổn định, một điều kiện sống tốt hơn hoặc ít nhất bằng điều kiện sống nơi ở cũ,

hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm… để họ yên tâm sản xuất, làm việc và cống hiến cho xã hội góp phần đưa đất nước phát triển trên những cơ sở vững chắc, ổn định và tiến vững

trên con đường hội nhập toàn cầu

1.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB

Trước tiên GPMB được tiến hành theo các dự án xây dựng, là một bộ phận không thể thiếu của dự án GPMB bắt đầu bằng quyết định thu hồi đất của các đối tượng đang sử dụng đất và giao dịch cho các chủ dự án Đất đai thuộc

sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý Nhà nước giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định lâu dài và cho thuê đất Nhà nước là chủ sở hữu pháp lý duy nhất với đầy đủ ba quyền chiếm hữu, sử dụng

và định đoạt với toàn bộ quỹ đất đai trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam một cách toàn vẹn không bị giới hạn Các đối tượng sử dụng đất chỉ có hai quyền chiếm hữu và sử dụng một cách hạn chế về không gian, thời gian và nội dung pháp lý GPMB thực chất là nhà nước thu hồi hai quyền trên của các đối tượng và trao

cho đối tượng sử dụng khác GPMB không chỉ là thay đổi chủ sử dụng đất mà còn bao hàm cả sự thay đổi mục đích sử dụng đất

GPMB nhất thiết phải tiến hành bồi thường thiệt hại, TĐC cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời Để ổn định đời sống sinh hoạt cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời, chủ dự án phải tiến hành bồi thường những thiệt hại do GPMB gây ra như giá trị quyền

sử dụng đất, giá trị tài sản trên đất và các khoản hỗ trợ ổn định cuộc sống khác theo giá trị thị trường hiện hành

Trong điều kiện hiện nay, GPMB còn gắn liền với việc bố trí ổn định đời sống, sản xuất của các đối tượng di dời Nó không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp nơi ở cho các đối tượng mà cao hơn nó còn đòi hỏi sự hợp lí trong bố trí, tái hòa nhập nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng về kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế theo hướng sắp xếp lại cơ cấu dân cư, cơ cấu xã hội hiện đại văn minh GPMB còn phải đảm bảo cho yêu cầu tái sản xuất, mở rộng kinh doanh cho các đối tượng theo xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo vệ môi trường sức khỏe cộng đồng

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB

Quá trình bồi thường GPMB diễn ra hết sức phức tập và nhạy cảm Trong

đó có rất nhiều yếu tố tác động, nó có thể thúc đẩy quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm Một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm khi tổ chức thực hiện công tác bồi thường GPMB như sau:

Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở cũng giữ vai trò rất lớn trong việc xác định tính hợp pháp của mảnh đất và tài sản gắn liền với mảnh đất đó làm căn cứ để xem xét mảnh đất đó có được đền bù hay không Do đó công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà là cơ sở để xác định đối tượng được đền bù thiệt hại Nếu công tác cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất được tiến hành đúng, đủ đối tượng thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác đền bù thiệt hại Khi đó việc xác định đối tượng được đền bù sẽ trở nên dễ dàng hơn Ngược lại nếu công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà không được thực hiện tốt sẽ gây khó khăn cho việc xác định đất sử dụng hợp pháp hay bất hợp pháp để thực hiện chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Đặc biệt gây khó khăn cho công tác quản lý quá trình đền bù thiệt hại

- Công tác đánh giá đất

Đánh giá đất là phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng hóa giá trị của đất đai Khi chúng ta tiến hành thu hồi đất thì phải đền bù cho người dân mà muốn đền bù chính xác thì chúng ta phải định giá đất để làm cơ sở tính tiền đền

bù cho dân Chính vì vậy việc đánh giá đất cần phải chính xác, hợp lý và phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn Đây là công tác hết sức quan trọng và có

ý nghĩa rất lớn trong việc góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình

và hiệu quả sử dụng đất, là cơ sở để thực hiện công tác bồi thường thiệt hại một cách hiệu quả và chính xác

- Nguồn vốn thực hiện bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

Nguồn vốn thực hiện công tác GPMB bao gồm: Vốn Ngân sách Nhà nước, vốn của chủ dự án và nguồn vốn khác Có thể coi nguồn vốn có vai trò quan trọng, quyết định tới tiến độ GPMB, tiến độ thi công nhanh hay chậm Có nguồn vốn thì chúng ta mới có tiền để trả các chi phí bồi thường, có kinh phí

để tiến hành thực hiện các công tác liên quan đến việc thu hồi và xây dựng nhà TĐC cho các hộ bị thu hồi Nguồn vốn lớn, mạnh thì công tác đền bù diễn ra

nhanh, kết thúc sớm Ngược lại, thiếu vốn sẽ ảnh hưởng lớn tới tiến độ cũng như chất lượng công việc

- Vai trò, năng lực của chính quyền địa phương và sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong công tác giải phóng mặt bằng

Chính quyền địa phương là cơ quan quản lý trực tiếp về đất đai, gần gũi nhất với nhân dân, nắm rõ tình hình kinh tế - xã hội và đời sống của nhân dân

Do đó nếu chính quyền địa phương hiểu rõ được những lợi ích kinh tế mà dự

án đem lại thì việc tuyên truyền tới người dân sẽ trở nên dễ dàng hơn Tuy nhiên việc một số người dân chống đối việc thực hiện dự án là không thể tránh khỏi, trong trường hợp đó chính quyền địa phương là cơ quan có đầy đủ quyền và nghĩa vụ cưỡng chế thực hiện GPMB

Bên cạnh đó sự phối hợp đồng bộ và thống nhất giữa các cơ quan quản

lý, các ban ngành liên quan và sự theo dõi chỉ đạo sát sao của cơ quan Trung ương cũng có tác động rất tích cực tới công tác GPMB

 Các yếu tố khách quan

- Chính sách đền bù của Nhà nước

Chính sách đền bù của Nhà nước là một nhân tố khách quan có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác BTGPMB Nó là căn cứ pháp lý quan trọng mà dựa vào đó để xác định nội dung đền bù, mức đền bù, giá đền bù và phương

án TĐC, HT chuyển đổi nghề nghiệp, HT sản xuất, ổn định đời sống người dân bị thu hồi đất Một chính sách đền bù thống nhất, chặt chẽ sẽ giúp việc bồi thường GPMB được thực hiện một cách dễ dàng và minh bạch Ngược lại nếu chính sách đền bù không nhất quán sẽ dẫn đến bế tắc trong công tác GPMB

- Phía người dân bị thu hồi đất

Người dân có đất bị thu hồi là một trong các bên tham gia trực tiếp vào quá trình bồi thường GPMB Vì vậy đây là nhân tố ảnh hưởng rất lớn tới công tác bồi thường GPMB Nếu người dân có ý thức, trách nhiệm và tự giác tham

gia thì công tác GPMB sẽ được thực hiện nhanh chóng và đạt kết quả tốt Tuy nhiên việc để người dân tự giác tham gia là vô cùng khó khăn vì việc bồi thường GPMB có liên quan trực tiếp tới lợi ích của họ Bên cạnh đó một bộ phận người dân lại không có hiểu biết dễ bị kẻ xấu lôi kéo chống phá, cản trở quá trình thực hiện bồi thường GPMB của Nhà nước Do đó khi thực hiện công tác GPMB các cấp, ngành có thẩm quyền phải có trách nhiệm tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích mà dự án đem lại cũng như các chính sách về bồi thường GPMB của Nhà nước

1.2.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB

Quy trình thực hiện công tác bồi thường GPMB và tái định cư của tỉnh được quy định rõ tại chương III của Quyết định số 58/QĐ-UBND ngày 13/10/2015 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh như sau:

Bước 1: Thông báo thu hồi đất, thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Ngay sau UBND tỉnh giới thiệu địa điểm, chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc dự án đầu tư được phê duyệt thì tiến hành đồng thời các công việc sau:

- UBND thành phố thông báo thu hồi đất

- Khi đã có thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất nằm trong diện phải GPMB (kể cả khu vực không bị thu hồi đất nhưng thuộc phạm vi ảnh hưởng) phải giữ nguyên hiện trạng nhà và đất

- Thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Lập kế hoạch, tiến độ chi tiết GPMB để trình UBND thành phố phê duyệt Thời gian lập kế hoạch tiến độ chi tiết GPMB và thông qua Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư để trình phê duyệt tối đa 5 ngày làm việc

Bước 2: Kê khai tổ chức điều tra hiện trạng xác minh nội dung kê khai

Trong thời gian không quá 07 ngày, kể từ ngày thành lập Hội đồng bồi thường, HT&TĐC cấp huyện tổ chức họp công khai với các tổ chức, hội gia đình, cá nhân có đất và tài sản thuộc phạm vi dự án, phát tờ khai theo mẫu quy định chung và thực hiện kê khai Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc (đối với hộ gia đình, cá nhân); không quá 10 ngày làm việc (đối với tổ chức)

kể từ ngày nhận được tờ khai, người bị thu hồi nhà, đất có trách nhiệm kê khai theo mẫu tờ khai và nộp tờ khai cho tổ công tác hoặc bộ phận tiếp nhận hồ sơ theo quy chế một cửa của UBND cấp xã nơi có đất thuộc phạm vi dự án Quá thời hạn trên, tổ công tác phối hợp với UBND cấp xã và chủ đầu tư lập biên bản và lưu hồ sơ GPMB

Tổ chức điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai Hết thời hạn mà tổ chức, hộ gia đình, các nhân nằm trong phạm vi thu hồi đất phải nộp tờ kê khai

Xác nhận các hồ sơ liên quan: về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất đai, nhà cửa, tài sản thao từng thời gian cụ thể; nhân khẩu thường trú của từng hộ; xác nhận đối tượng chính sách

Bước 3: Lập, niêm yết lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại địa điểm sinh hoạt khu dân cư và trụ sở UBND phường nơi có quyết định thu đất

- Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp là 20 ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

Bước 4: Hoàn chỉnh thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư chi tiết

Hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác

đối với phương án bồi thường, HT&TĐC; hoàn chỉnh lại phương án và gửi phương án đã hoàn chỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến cơ quan tài nguyên và môi trường (TN&MT) để thẩm định

Bước 5: Quyết định thu hồi đất, phê duyệt và thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, giao đất, cho thuê đất

Thẩm quyền quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất thực hiện theo quy định tại Điều 66 của Luật Đất đai 2013 Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất,

cơ quan TN&MT trình UBND cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương án bồi thường, HT&TĐC

Hội đồng bồi thường, HT&TĐC hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư được nhận bàn giao phần diện tích mặt bằng đã thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ để triển khai dự án

Bước 6: Bàn giao đất theo quy định

Bước 7: Cập nhật chỉnh lý biến động đất đai

Bước 8: Cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất

1.3 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trong nước và một số nước trên Thế giới

1.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng,

cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi đời sống kinh tế của hàng triệu người dân Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của một số nước trên Thế giới, sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam, đặc biệt trong chính

sách bồi thường GPMB:

1.3.1.1 Tại Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu, gồm sở hữu toàn dân và

sở hữu tập thể Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu Nhà nước Đất ở khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu tập thể nông dân lao động Theo quy định của Luật Đất đai Trung Quốc năm 1998, đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng (cấp đất), giao đất có thu tiền sử dụng đất (xuất nhượng đất) và cho thuê đất [22]

Đất thuộc diện được cấp bao gồm đất sử dụng cho cơ quan nhà nước, phục vụ mục đích công cộng, xây dựng cơ sở hạ tầng và phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh Đất sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh thì được Nhà nước giao đất theo hình thức xuất nhượng hoặc là cho thuê đất

Trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng để sử dụng vào mục đích công cộng, lợi ích quốc gia thì Nhà nước có chính sách bồi thường, HT&TĐC cho người bị thu hồi đất [22]

Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

- Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ (Quốc vụ viện) và chính

quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc

vụ viện có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

- Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật Trung Quốc quy định, người nào

sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi Ngoài ra, pháp luật đất đai Trung Quốc còn quy định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao

tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp, khoảng 442.000 - 2.175.000 nhân dân tệ/ha

Pháp luật đất đai Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật Việt Nam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rất cao, việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm

Do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tuy nhiên tùy trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất Nhà nước chỉ đền bù cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi đất của các chủ sử dụng

Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ thu hồi đất trong thời hạn một năm, người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại Thủ đô Bắc Kinh và Thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn và giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh lại thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, đền bù thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu) [22]

Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về làm việc, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ) cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình bồi thường, GPMB phải lập các biện pháp xử lý đối với việc sắp

xếp bồi thường khi không đạt được thống nhất sẽ sử lý theo phương thức trước

tiên là dựa theo trọng tài, sau theo khiếu tố (Tạp chí Cộng sản, 2006)

1.3.1.2 Tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc Luật bồi thường thiệt hại quy định hai thể chế sau:

- Một là: Luật “Đặc lệ” liên quan đến bồi thường thiệt hại cho người sử dụng đất công đã được giao theo “quy định” của pháp luật

- Hai là: Luật “Sung công đất” thực hiện theo quy định cưỡng chế của công pháp [22]

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế cần rất nhiều đất vào mục đích

sử dụng công trong một thời gian ngắn nên luật “Sung công đất” đã được thiết lập vào năm 1962 Theo pháp luật này ngoài mục đích thương lượng để thu hồi đất công, phải đảm bảo quyền tài sản của người sử dụng đất nên luật này đã được bổ sung vào năm 1975 Dựa vào luật sửa đổi Hàn Quốc đã triển khai các hoạt động bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất của người đang sử dụng cho đến nay Tuy nhiên trong hai thể chế luật thì luật “Đặc lệ” được áp dụng trước, nếu như thương lượng không đạt được thoả thuận thì áp dụng luật “Sung công đất” bằng cách cưỡng chế, nhưng phải lặp đi lặp lại quá trình này, thời gian thu hồi

có thể bị kéo dài, hoặc chi phí bồi thường sẽ tăng lên Do đó luật bồi thường thiệt hại của Hàn Quốc mới ra đời gần đây đã quy định thực hiện bồi thường theo 3 giai đoạn:

- Thứ nhất: tiền bồi thường thiệt hại về đất đai sẽ được giám định viên chuyên môn đánh giá trên cơ sở giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giá đất quy định để bồi thường không dựa vào mức sinh lời do diện tích đang sử dụng tạo ra, để đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

- Thứ hai: pháp luật quy định việc bồi thường không được gây thiệt hại nhiều cho người đang sử dụng đất trong quá trình thương lượng giá Quy trình theo thứ tự là: công nhận mục đích đang sử dụng, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng, chấp nhận thu hồi

- Thứ ba: biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Công việc này được Nhà nước hỗ trợ tích cực về mọi mặt chính sách bảo đảm sự sinh hoạt cuộc sống bình thường của người bị thu hồi đất Đây là công việc quan trọng

có tác dụng tạo tâm lý thoả mãn và lôi cuốn người dân tự nguyện di dời, có ý nghĩa rất tích cực tới việc giải phóng mặt bằng Theo luật bồi thường, nếu như toà nhà nơi dự án sẽ được thực hiện có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng, xây nơi cư trú hoặc hỗ trợ bằng 30% giá trị của toà nhà đó đối với người bị thu hồi Còn nếu là dự án xây nhà chung cư thì cung cấp cho các đối tượng này nhà chung cư hoặc nhà ở với giá thấp hơn giá thành Đối với các đối tác kinh doanh có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, chăn nuôi thì có chính sách mang tính chất ưu đãi và ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ các cửa hàng hoặc khu vực kinh doanh [22]

1.3.1.3 Tại Astralia

Astralia có lịch sử hình thành từ thuộc địa Anh, nhờ vậy cơ sở và hệ thống pháp luật, quản lý xã hội nói chung và quản lý sở hữu sử dụng đất đai nói riêng được hình thành từ rất sớm Pháp luật và chính sách đất đai của Astralia mang tính kế thừa và phát triển liên tục, không bị thay đổi và gián đoạn bởi các thay đổi về thể chế chính trị Trên cơ sở tập hợp và vận dụng , pháp luật và chính sách đất đai phát triển nhất quán, ngày càng hoàn thiện thuộc loại hàng đầu Thế giới

Luật đất đai ở Astralia quy định đất đai của quốc gia thuộc hai loại sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai Chủ sở hữu đất đai có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp và thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích lũy đất đai Luật cũng quy định Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân phục vụ vào mục đích công cộng, phục vụ phát triển kinh tế-

xã hội, nhưng việc trưng thu gắn liền với việc Nhà nước thực hiện bồi thường [22]

Mỗi Bang, ngoài Luật Đất đai ra còn có các văn bản quy định cụ thể việc thực hiện và các đạo luật khác có liên quan nhằm bảo vệ tối đa hiệu quả trong việc sử dụng đất đai Về quản lý các công trình công cộng, Luật quy định được lấy đất để làm đường bộ, đường sắt và các công trình công cộng cần thiết khác Phạm vi pháp luật này rất rộng đối với tất cả các công trình công cộng mang lại lợi ích cho Nhà nước và cho người dân Quyền lấy đất và cấp cho các công trình công trình công cộng là quy tắc chung bao trùm các Luật có liên quan tới đất, ngay cả trong trường hợp mảnh đất đó thuộc sở hữu tư nhân, giấy chứng nhận đó có ghi quyền được bảo lưu của Nhà nước lấy mảnh đất đó phục vụ cho công trình công cộng

(Báo cáo kết quả đề tài điều tra nghiên cứu xã hội học về chính sách bồi thường GPMB và TĐC, Viện nghiên cứu địa chính, 2002)

1.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam

1.3.2.1 Thời kỳ 1988 - 1993

Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946) đã chỉ rõ: “Nhiệm vụ của dân tộc ta trong giai đoạn này là nhằm bảo toàn lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dân chủ…”

Khi trưng dụng ruộng đất, Nhà nước xác định cách bồi thường tốt nhất

là vận động nông dân điều chỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng để họ tiếp tục sản xuất Trường hợp không làm được như vậy, về đất sẽ được bồi thường bằng tiền từ 1- 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng dụng Mức bồi thường căn cứ vào thực tế ở mỗi nơi, đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng đất ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định

Sau khi giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước năm 1975, cả nước bước vào giai đoạn xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, ổn định kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội khôi phục đất nước Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới, Hiến pháp năn 1980 ra đời, bước đầu tạo ra sự đổi mới về nhận thức cũng như phương thức quản lý kinh tế Khi có nhu cầu sử dụng

đất, Nhà nước sẽ cấp đất và không thu tiền sử dụng đất, cần bao nhiêu Nhà nước cấp bấy nhiêu, quan hệ đất đai chỉ là quan hệ giữa Nhà nước với người sử dụng đất, tức là quan hệ đơn thuần, quan hệ “giao - thu”

Luật Đất đai năm 1988 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Vì vậy khi đất đai bị Nhà nước thu hồi phục vụ cho các mục đích công cộng, người sử dụng đất không được Nhà nước bồi thường bằng đất, chỉ được bồi thường bằng tiền, tài sản hoa màu có trên diện tích đất bị thu hồi

Tóm lại, thời kỳ này đất đai chưa được thừa nhận là có giá cho nên các chính sách bồi thường GPMB có nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồi thường, phương thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng thì những chính sách này cũng đã đóng vai trò tích cực trong việc GPMB, giành đất cho việc xây dựng các công trình quan trọng trong hệ thống cơ sở hạ tầng ban đầu của đất nước

1.3.2.2 Thời kỳ 1993 - 2003

Luật Đất đai 1993 ra đời và có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 10 năm

1993 Với các quy định tại Luật này thì “đất có giá” và người sử dụng đất có quyền

và nghĩa vụ cụ thể Đây là những nội dung đổi mới quan trọng trong việc xây dựng

và tổ chức thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

- Tại Điều 12 quy định “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính

thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian” [7]

- Điều 27 quy định “Trong từng trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu

hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh và vì lợi ích của quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi

đất được đền bù thiệt hại” [7]

Căn cứ Luật Đất đai 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Cùng với sự chuyển biến nhanh chóng của nền kinh tế, các yêu cầu đòi hỏi của sự phát triển và toàn xã hội thì các chính sách đất đai, nhất là chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng bộc lộ những nhược điểm, không còn phù hợp với cuộc sống Để giải quyết vấn đề trên Quốc hội đã liên tục sửa đổi Luật đất đai vào các năm 1998 và 2001 Theo đó, Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành các văn bản quy định về chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng

- Thông tư số 145/1998/TT-BTC ngày 04 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm

Đối tượng được đền bù thiệt hại: Người bị thu hồi đất có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản hợp pháp phù hợp với quy định của pháp luật

Đối tượng phải đền bù thiệt hại: Người sử dụng đất được Nhà nước giao đất, cho thuê đất

Phạm vi áp dụng: Đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Phạm vi đền bù thiệt hại:

- Đền bù thiệt hại về đất cho toàn bộ diện tích đất thu hồi

- Đền bù về tài sản hiện có

- Trợ cấp đời sống và sản xuất cho những người phải di chuyển chỗ ở, di chuyển địa điểm sản xuất kinh doanh

- Trả chi phí chuyển đổi nghề nghiệp cho người có đất bị thu hồi mà phải chuyển nghề nghiệp

- Trả các chi phí phục vụ trực tiếp cho việc tổ chức thực hiện đền bù, di chuyển, giải phóng mặt bằng

Nguyên tắc đền bù thiệt hại về đất: Khi Nhà nước thu hồi đất thì tuỷ từng trường hợp cụ thể mà người có đất bị thu hồi được bồi thường bằng tiền, nhà ở hoặc bằng đất

Điều kiện được đền bù thiệt hại về đất: Được quy định rất cụ thể, chi tiết tại Điều 6 Nghị định số 22/1998/NĐ-CP

Giá đất để tính đền bù thiệt hại: được xác định trên cơ sở giá đất của địa phương ban hành kèm theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K để đảm bào giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất của địa phương

Chính sách hỗ trợ:

- Hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống, chi phí đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời gian ngừng sản xuất

- Chi phí di chuyển đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội,

đợ vị sự nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân phải di chuyển cơ sở đến địa điểm mới

- Hỗ trợ đối với người sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước nằm trong phạm vi thu hồi đất phải phá dỡ nếu không tiếp tục thuê nhà của Nhà nước

- Hỗ trợ các đối tượng chính sách và tiền thưởng đối với trường hợp thực hiện đúng kế hoạch

Tái định cư: Được quy định cụ thể, chi tiết tại Chương V như: Quy định thẩm quyền lập, trình duyệt khu tái định cư; điều kiện bắt buộc phải có của khu tái định cư và việc bố trí đất ở cho các hộ gia đình tại khu tái định cư, nguồn vốn xây dựng khu tái định cư Đây là một trong những đổi mới quan trọng mà các quy định trước đây chưa quan tâm đúng mức góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng

Tổ chức thực hiện: Nghị định quy định rõ trình tự thực hiện đền bù thiệt hại

và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, việc thành lập và nhiệm vụ của Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng trong việc lập, trình và phê duyệt phương án đền bù,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; việc khiếu nại và thời hiệu khiếu lại Quyết định đền bù thiệt hại

1.3.2.3 Thời kỳ 2003- 2013

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 4 thông qua ngày

26 tháng 11 năm 2003 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định rất chi tiết và kèm theo nhiều văn bản dưới luật được ban hành để hướng dẫn thực hiện

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật Đất đai năm 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng: Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn theo quy định của Chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự

án đầu tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất thu hồi [8]

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định và công bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng [8]

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định tại Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (trừ khoản 6, khoản 8) thì được bồi thường thiệt hại về đất

Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất

để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được

hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch; Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

Tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án

tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực

đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản dưới luật mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì người bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai [8]

1.3.2.4 Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2013

Luật Đất đai 2013 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2013 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/07/2014 So với Luật Đất đai năm 2003, Luật Đất đai năm

2013 có 14 chương với 212 điều, tăng 7 chương và 66 điều, đã khắc phục, giải quyết được những tồn tại, hạn chế phát sinh trong quá trình thi hành Luật đất đai năm 2003 Đây là đạo luật quan trọng, có tác động sâu rộng đến chính trị, kinh tế,

xã hội của đất nước, thu hút được sự quan tâm rộng rãi của nhân dân

Luật quy định cụ thể và đầy đủ từ việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ

tái định cư đảm bảo một cách công khai, minh bạch và quyền lợi của người có

đất thu hồi đồng thời khắc phục một cách có hiệu quả những trường hợp thu hồi đất mà không đưa vào sử dụng, gây lãng phí, tạo nên các dư luận xấu trong

xã hội Đặc biệt, Luật Đất đai năm 2013 cũng quy định chế tài mạnh để xử lý

đối với trường hợp không đưa đất đã được giao, cho thuê vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng; quy định đầy đủ, rõ ràng về những trường hợp thật cần thiết mà Nhà nước phải thu hồi; quy định giá đất bồi thường không áp dụng theo bảng giá đất mà áp dụng giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất [9]

Quy trình thu hồi đất được quy định rõ ràng và chú ý đến sự thông báo phổ biến đến từng người dân và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thì Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức vận động, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện Việc vận động, thuyết phục người dân trong trình tự thu hồi đất được quy định trong luật là một điểm mới, đề cao phương pháp thuyết phục người dân chưa phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường Phương pháp thuyết phục được quy định trước khi áp dụng cưỡng chế sẽ giảm thiểu được thủ tục và chi phí cho việc cưỡng chế khi thu hồi đất và cũng là sự phổ biến pháp luật đất đai đến người dân khi nhà nước thu hồi đất

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất [9]

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

Các quy định về bồi thường, thu hồi đất đã nâng cao quyền của người dân, hộ gia đình và với cơ chế thu hồi rõ ràng đã khắc phục những hạn chế của Luật Đất Đai 2003 Với các quy định mới, người dân được tiếp cận với những quy định mới đảm bảo quyền của người dân và những đảm bảo của nhà nước

khi thu hồi đất Luật Đất Đai 2013 được thực hiện sẽ giảm số lượng khiếu nại, khiếu kiện do đã có quy định rõ ràng và nâng cao hơn nữa quyền của cá nhân,

hộ gia đình đối với quyền sử dụng đất và được nhà nước bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất

1.4 Tình hình giải phóng mặt bằng ở một số địa phương trong nước

1.4.1 Thành phố Hà Nội

Trước yêu cầu xây dựng Thủ đô trong thời kỳ CNH, HĐH, khối lượng các dự án xây dựng đô thị và công nghiệp ngày càng lớn đặt ra cho công tác GPMB của Thành phố Hà Nội một nhiệm vụ hết sức nặng nề, khó khăn và phức tạp Đến hết tháng 10 năm 2005, trên địa bàn thành phố đang triển khai khoảng

450 dự án liên 17 quan đến công tác GPMB, với diện tích đất thu hồi là 3.150

ha liên quan đến 62.894 hộ gia đình, trong đó 408 dự án đủ điều kiện tổ chức GPMB với 2.196 ha và khoảng 43.696 hộ Đây thực sự là khối lượng công việc không nhỏ mà Thành phố Hà Nội đang phải giải quyết sao cho vừa đảm bảo tiến độ của dự án, các mục tiêu đề ra và ổn định đời sống nhân dân trong các khu vực phải giải toả di dời Tuy nhiên để hoàn thành công tác GPMB trên địa bàn Thành phố Hà Nội không phải là một việc dễ dàng Bởi nhiều khu vực quy hoạch chi tiết đã được công bố, cắm mốc nhưng việc triển khai dự án kéo dài, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước Nhiều quy hoạch đường gắn liền với tuyến phố mới được triển khai nhưng gặp rất nhiều khó khăn như đường Kim Liên - Ô chợ dừa, đường Láng Hạ - Thanh Xuân Nguyên nhân chính là

do các khiếu kiện với mục đích tồn tại nhà cửa tại chỗ để hưởng lợi khi Nhà nước đầu tư mở rộng đường Chính sách bồi thường cũng là nguyên nhân gây trở ngại cho công tác GPMB Việc chậm điều chỉnh giá các loại đất (Hội đồng hành từ năm 1997) và quy định bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất (Hội đồng hành năm 1998) không còn phù hợp với thực tế, phương pháp và cách thức tiến hành xác định giá bồi thường theo Thông tư 145/TT của Thủ tướng Chính phủ còn nhiều bất cập, phụ thuộc vào thực tế của thị trường dẫn đến phải thay đổi

giá bồi thường nhiều lần trong thời gian ngắn như dự án đường Vật Lý - đê Bưởi, nút Ngã Tư Sở gây chậm trễ khi triển khai dự án và tâm lý chần chừ, yêu sách để đợi điều chỉnh giá của những người bị di dời Theo số liệu thống kê, đến thời điểm hiện nay các dự án mới đảm bảo 40 đến 50% quỹ nhà đất TĐC riêng năm 2005 nhu cầu cần 10.000 căn hộ và lô đất nhưng thực tế khả năng mới đáp ứng được 5.800 căn hộ, lô đất Tình trạng thiếu quỹ quỹ đất TĐC vẫn chưa được giải quyết, dựa kiến còn mất cân đối Hầu hết các chủ dự án không chuẩn bị được quỹ nhà, quỹ đất TĐC cho dự án của mình Nhiều dựa án phải dãn tiến độ do không có nhà, đất đai TĐC như dự án thoát nước giai đoạn I, các dự án do Hội đồng quản lý các dự án trọng điểm phát triển đô thị Hà Nội làm chủ dự án Năm 2009 Thành phố còn phải thực hiện bàn giao 95 dự án với diện tích 454 ha, số tiền chi trả là 709,6

tỷ đồng, liên quan đến 1.096 hộ dân và phải bố trí TĐC cho 956 hộ Công tác GPMB khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội trên địa 18 bàn thành phố Hà Nội đang được thực hiện với nỗ lực cao hơn và giải pháp mới với phương châm quyết liệt hơn Nhờ vậy công tác GPMB đã ghóp phần quan trọng vào quá trình CNH, HĐH Thủ đô Hà Nội, nâng cao văn minh đô thị

1.4.2 Thành phố Hải Phòng

Tại Hải Phòng, cùng với sự phát triển của đất nước, các dự án đầu tư có

sử dụng đất tại thời điểm này bắt đầu gia tăng Trong quá trình thực hiện, UBND Thành phố và các ngành chức năng vừa làm vừa nghiên cứu để hoàn thiện chính sách trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất, tuân thủ các chính sách của Nhà nước và quy định của pháp luật Trong thời gian qua, công tác bồi thường GPMB đã được các ngành, các cấp thực hiện tuy còn nhiều vướng mắc, song phần nào cũng giải quyết được vấn đề bàn giao mặt bằng cho các dự án Trong thời gian từ 15/11/2002 đến 21/8/2004, ngành địa chính đã cùng với các ngành có liên quan tổ chức kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 125 dự án trong đó đã chi trả xong tiền bồi thường cho 90 dự án với diện tích đất 855 ha, kinh phí bồi thường 200,06 tỷ đồng, hoàn thành phương án bồi

thường trình UBND thành phố phê duyệt cho dự án với diện tích 200,10 ha, giá trị bồi thường 85 tỷ đồng Đang triển khai kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 41 dự án với diện tích chiếm đất là 955,69 ha Các thị xã, quận, thị xã đã kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 106 dự án, đã chi trả xong tiền bồi thường cho 79 dự án, còn 27 dự án đang tiến hành kiểm kê lập phương án bồi thường và trình phê duyệt ( thị xã An Hải 20 dự án, thị xã Kiến Thuỵ 5 dự án, thị xã Thuỷ Nguyên 9 dự án, quận Ngô Quyền 15 dự án, quận Hồng Bàng 20 dự án, quận Kiến An 30 dự án và Thị xã Đồ Sơn 7 dự án)

1.4.3 Tình hình giải phóng mặt bằng ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Theo thống kê trong năm 2011, trên toàn địa bàn thành phố Lạng Sơn

có tất cả là 36 dự án đã và đang thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để bàn giao mặt bằng thi công công trình; tổ chức chi trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng cho 16 dự án với tổng số tiền là 28.090.850.233 đồng các dự án: Trường mầm non Liên cơ; Trạm quan sát động đất GPS; Khu đô thị Phú Lộc 4; Cải tạo lưới điện IVO; Quốc lộc 4B; Cải tạo

và nâng cấp đường Trần Đảng Ninh; Kè bảo vệ sông kỳ cùng… 19 Công tác xét giao đất TĐC cho 123 trường hợp thuộc các dự án: Trường THPT Lạng Sơn; Khu đô thị Phú Lộc 4; Kè bảo vệ sông kỳ cùng…Đa số các hộ dân sau khi nhận bồi thường và bố trí tái định cư có cuộc sống khá hơn, nhà cửa khang trang hơn Ngoài ra, Thành phố đang áp dụng các chính sách xã hội và lập kế hoạch đào tạo dạy nghề để hỗ trợ cho các hộ dân chưa có việc làm và có cuộc sống khó khăn Trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng và giải quyết việc làm cho người dân có đất bị thu hồi, thành phố Lạng Sơn đã gặp một số khó khăn trở ngại trước những đòi hỏi quyền lợi bức xúc của nhân dân nhưng đều được xem xét giải quyết có lý có tình, đảm bảo các nguyên tắc công khai, dân chủ, công bằng xã hội và đúng pháp luật, không để xảy ra tình trạng phải cưỡng chế, tình hình nhân dân ổn định Cụ thể như các dự án sau: Dự án khu đô thị Phú Lộc 1, 2, 3, 4 ; Dự án Nam Hoàng

Đồng; dự án Khu liên doanh Quốc tế Lạng Sơn; Dự án Bệnh viện đa khoa tỉnh; Dự án Tái định cư Khối 2 phường Vĩnh Trại… Ngoài ra một số dự án kinh doanh do chủ đầu tư tự thoả thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất với giá cao, gây ảnh hưởng rất lớn đến các dự án công ích; một số hộ dân tìm nhiều cách đối phó nhằm nâng cao chi phí bồi thường; Bản đồ hiện trạng vị trí phục

vụ cho công tác bồi thường còn nhiều sai sót, một số trường hợp không đúng với hiện trạng thực tế dẫn đến sai sót khi lập hồ sơ bồi thường; một số cán bộ chưa được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước, quản lý chính trị, thiếu kinh nghiệm về công tác dân vận; số lượng cán bộ địa chính xã còn thiếu, chưa đáp ứng thời gian hoàn thành các công việc liên quan đến bồi thường Khi Luật Đất đai năm 2003 ban hành, tất cả các chính sách về bồi thường đều phải thay đổi, Chính phủ đã ban hành Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; - Nghị định 69/2009/NĐ- CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch

sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư Đến khi có Luật Đất đai năm 2013, tất cả các chính sách về bồi thường lại tiếp tục thay đổi, Chính phủ đã ban hành Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2016 quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 20 Được sự quan tâm của tỉnh, sự phối hợp thường xuyên, kịp thời của các cơ quan, ban ngành liên quan, sự đồng tình ủng hộ của nhân dân cùng với chính sách về bồi thường, tái định cư ngày càng hoàn thiện và phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn, công tác lập, thẩm định, phê duyệt phương án, trình tự thủ tục, các loại mẫu biểu đã từng bước được chuẩn hoá nên thành phố Lạng Sơn đã nỗ lực thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng đảm bảo theo đúng tiến độ để bàn giao cho chủ đầu tư thi công nhiều công trình phục vụ lợi ích công cộng, đóng góp chung đến sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố Lạng Sơn

1.5 Thực trạng về công tác bồi thường GPMB trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất Việt Nam, thuộc vùng Bắc Trung

Bộ, trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Vinh, Nghệ An có 1 thành phố,

3 thị xã và 17 huyện là một trong những trung tâm để giao lưu, kinh tế, chính trị văn hoá khoa học giáo dục, y tế, đầu mối giao lưu vùng Trung Bộ, kết hợp với mạng lưới giao thông thuận lợi, đây là điều kiện thuận lợi, là cơ hội để đón nhận sự đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước, việc GPMB để thực hiện các dự án trên địa bàn đang được các cấp chính quyền trong tỉnh hết sức quan tâm, tuy nhiên vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn gây ảnh hưởng đến tiến độ của dự án, kinh phí của nhà nước do nhiều nguyên nhân khác nhau theo từng dự án cụ thể

Trong những năm gần đây, tỉnh Nghệ An thu hút rất nhiều dự án lớn nhỏ, công tác bồi thường GPMB cũng có những bước đột phá, cơ bản đã hoàn thành

và đáp ứng được tiến độ xây dựng của dự án

Tỉnh Nghệ An đặc biệt quan tâm đến công tác GPMB nhằm giải quyết dứt điểm những khó khăn, vướng mắc kéo dài của các dự án Nhờ vậy, công tác GPMB đã có nhiều chuyển biến tích cực hơn những năm trước Được các chủ đầu tư trong và ngoài nước đánh giá cao về thái độ tích cực của chính quyền cũng như sự chấp thuận, tạo điều kiện cao của những người dân ảnh hưởng của dự án

Tuy nhiên, một số dự án vẫn còn đang trì trệ, chưa đảm bảo tiến độ do nhiều nguyên nhân Khó khăn lớn nhất trong công tác bồi thường GPMB là cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ luôn có sự thay đổi, có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Việc bố trí tái định cư cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm thường là cùng và sau dự án chính được triển khai, ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của các hộ dân