“Phân tích nhân qu , theo các tác gi có ba d ng: trình bày nguyên nhân tr c, ch ra k t qu sau; ch ra k t qu tr c, trình bày nguyên nhân sau và trình bày hàng lo t s vi c theo quan h nhân
Trang 1KHOA S PH M MÔN NG V N
n Th , 05 / 2009
Trang 21.4 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 7, t p hai.
1.5 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 9, t p hai.
1.6 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 10, t p hai.
1.7 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 11, t p m t.
1.8 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 11, t p hai.
1.9 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao, t p m t.
1.10 Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao, t p hai.
1.11 Quan i m c a tác gi quy n Mu n vi t c bài v n hay.
1.12 Quan i m c a tác gi quy n T p làm v n.
1.13 Quan i m c a các tác gi quy n Làm v n.
1.14 Quan i m c a tác gi quy n n b n và Làm n: rèn luy n k n ng vi t
n b n ngh lu n.
Trang 41 Lí do ch n tài.
Làm v n hay T p làm v n là m t môn h c quan tr ng trong ch ng trình ào
t o, t b c ph thông c s , ph thông trung h c cho n i h c Nó là môn h ccung c p nh ng tri th c c b n v h th ng t o tác v n b n, qua ó rèn luy n k
ng vi t các lo i v n b n thu c nhi u phong cách ngôn ng khác nhau cho h csinh
Nhìn chung trong ch ng trình Làm v n các c p, h c sinh vi t các v n b nthu c nhi u phong cách ngôn ng khác nhau nh : miêu t , k chuy n, t ng thu t,
th t , báo cáo, biên b n và ngh lu n Trong phân môn Làm v n, ph n v n ngh
lu n chi m m t v trí r t l n Nó giúp cho ng i h c phát tri n n ng l c t duy tr u
ng, ch y u b ng th c hành, b ng t p luy n m t cách úng n Tuy nhiên,
vi t c bài v n ngh lu n thì ng i h c nh t thi t ph i n m c các thao tác
ngh lu n c b n Chính vì th , t lâu trong các sách Làm v n c ng nh trong các quy n sách Ng v n ang c s d ng V n thao tác ngh lu n luôn c coi
tr ng Nó còn có vai trò to l n trong vi c rèn luy n k n ng phân tích v n ch ng,
ng l c t duy và n ng l c ngôn t c a h c sinh Vì trong quá trình vi t v n b nngh lu n ng i vi t ph i th ng xuyên v n d ng m t s thao tác ngh lu n c b n.Các thao tác này là s th ng nh t bi n ch ng gi a hai m t: t duy và ngôn ng
c v n d ng trong giai n tìm hi u v n, xây d ng ch ng trình bi u t haytrong giai o n vi t thành v n b n hoàn ch nh Xu t phát t nh ng lí do ó nên tôi
ã ch n: V n thao tác ngh lu n trong sách Làm v n và Ng v n b c ph thông làm tài cho lu n v n t t nghi p c a mình Nh m m c ích tìm hi u thnào là thao tác ngh lu n, có nh ng thao tác nào và n i dung c a t ng thao tác rasao
Tôi tin r ng trong quá trình tìm hi u c ng nh phân tích và t ng h p, ánh giá
s giúp cho tôi có cái nhìn h th ng h n v m ng ki n th c này ch ng trìnhLàm v n b c ph thông ó s là c s ph c v t t nh t cho tôi khi va ch m v i
m ng ki n th c này trong vi c gi ng d y sau này
Trang 5Có th nói tính ch t s ph m và kh n ng ng d ng cao c a tài là i u thuhút nh t i v i tôi khi ch n tài này Tôi c ng hy v ng t ây s m ra và t
v n cho nh ng c p nghiên c u cao h n nh m ph c v ngày càng t t và hi u qu
n cho vi c gi ng d y v n ngh lu n trong nhà tr ng ph thông
2 L ch s v n
V n thao tác ngh lu n ã c nêu ra trong m t s sách giáo khoa, giáo
trình Làm v n t th p k 90 Có khá nhi u công trình nghiên c u v v n này.Tuy nhiên, cho n nay các tác gi v n ch a có s th ng nh t v khái ni m thao tácngh lu n c ng nh là s l ng và n i dung c a các thao tác ngh lu n Sau âychúng tôi xin i m qua m t s tài li u giáo khoa và giáo trình Làm v n có c p
n v n này:
Trong quy n Làm v n 10 [4], các tác gi ã c p n “nh ng thao tác chính
c a v n b n ngh lu n” , c chia thành hai nhóm: (1) “phân tích và t ng h p”, (2) “gi i thích, ch ng minh, bình lu n” Trong ó “phân tích và t ng h p” là hai thao tác c b n c a t duy ngh lu n, còn “gi i thích, ch ng minh, bình lu n” là
nh ng thao tác liên quan tr c ti p n các bài v n ngh lu n
Các tác gi quy n Làm v n 11 [5], ã c p n “cách trình bày ý” Theo các tác gi có hai cách trình bày ý: “Di n d ch và quy n p” Các tác gi nh n m nh:
“di n d ch” v a là thao tác t duy v a là “cách trình bày, t ch c các ý Còn
“quy n p” c ng c xem là thao tác t duy logich , ng th i là cách trình bày ý Các tác gi còn l u ý thêm s ph i h p di n d ch và quy n , trên c s
ó b sung thêm cách trình bày t ng phân h
Trong quy n Làm v n 12 [14], các tác gi c p n “khái ni m l p lu n” Sau ó các tác gi nêu ra m t s cách lu n ch ng trong bài v n ngh lu n: di n
d ch, quy n p, ph i h p di n d ch v i quy n p (t ng – phân – h p), nêu ph n ,
so sánh, phân tích nhân qu và v n áp.
Các tác gi quy n Ng v n 7, t p hai [11], c p n hai thao tác ngh lu n:
ch ng minh” và “ gi i thích”.
Trang 6Trong quy n Ng v n 9, t p hai [12], các tác gi trình bày hai thao tác ngh
lu n: “phân tích” và “t ng h p.
Các tác gi quy n Ng v n 10, t p hai [6], c p n v n l p lu n trong
n ngh lu n”, ng th i c ng gi i thích khái ni m thao tác ngh lu n” và a
ra m t s thao tác ngh lu n th ng g p nh : Phân tích, t ng h p, di n d ch, quy
n p, so sánh” Các tác gi nh n m nh ây là nh ng thao tác th ng g p trong ho t
Trong quy n Mu n vi t c bài v n hay [10], các tác gi c p n “khái
ni m thao tác ngh lu n” Các tác gi kh ng nh thao tác ngh lu n có liên quan
m t thi t v i thao tác t duy Và theo các tác gi thì thao tác t duy có th có nhi u
nh ng thao tác ngh lu n ch y u có n m lo i: “Ch ng minh, phân tích, gi i thích, bình gi ng, bình lu n”.
Tác gi quy n n b n và Làm v n: rèn luy n k n ng vi t v n b n ngh lu n,
ã c p n “khái ni m thao tác ngh lu n” Theo tác gi có n m thao tác ngh
lu n: “ch ng minh, phân tích, gi i thích, bình lu n, khái quát hóa” Trong ó,
“khái quát hóa” là thao tác ngh lu n ph tr , vì nó không t o ra m t lo i n v n
có c tr ng riêng trong v n b n ngh lu n
3 M c ích nghiên c u.
Th c hi n tài “V n thao tác ngh lu n trong sách Làm v n và Ng v n
b c ph thông” này, chúng tôi nh m m c ích tìm hi u các thao tác ngh lu n c
th theo quan i m c a các tác gi sách giáo khoa, giáo trình Làm v n và tài li u
tham kh o, th y c nh ng m t th ng nh t c ng nh ch a th ng nh t gi a cáctác gi
Trang 7Ngoài ra, ng i th c hi n tài c c ng c , h c h i thêm nhi u ki n th cchuyên môn T o b c u cho quá trình ti p c n và gi i quy t nh ng v n có
th n y sinh trong ho t ng gi ng d y sau này
4 Ph m vi tài.
Ph m vi nghiên c u c a tài c gi i h n v n thao tác ngh lu n trong
các sách Làm v n và Ng v n b c ph thông Nh ng ch y u là chúng tôi tìm hi u thao tác ngh lu n trong các sách giáo khoa Ng v n. m r ng t m nhìn chúngtôi c ng s i vào nghiên c u m t s giáo trình Làm v n và tài li u tham kh o có
liên quan
5 Ph ng pháp nghiên c u.
Ti n hành th c hi n tài này, chúng tôi s d ng các ph ng pháp nghiên c u
c th sau:
Chúng tôi kh o sát, t p h p các n v bài h c có liên quan, n m trong gi i h n
ph m vi nghiên c u c a tài phân tích v n thao tác ngh lu n trong các
sách giáo khoa Làm v n và Ng v n b c ph thông Chúng tôi còn ti n hành so
sánh, h th ng và khái quát l i rút ra nh ng m th ng nh t c ng nh ch a
th ng nh t trong quan m c a các tác gi
Tóm l i, các ph ng pháp nh phân tích, t ng h p, so sánh, h th ng hóa, kháiquát hóa và ánh giá ã c chúng tôi s d ng khi nghiên c u tài này
Trang 8CH NG M T
LÀM V N, NG V N V THAO TÁC L P LU N / NGH LU N
Ñ & Ò
Sau ây tôi xin i m qua quan m c a các tác gi v v n thao tác l p lu n /
ngh lu n trong các sách giáo khoa Làm v n và Ng v n b c ph thông giúp ng i
c có cái nhìn h th ng h n và c ng nh m làm cho bài vi t phong phú h n, tôi c ng
m r ng vi c xem xét v n trong m t s quy n giáo trình Làm v n và tài li u tham
kh o khác
1.1 Quan i m c a các tác gi Làm v n 10, sách ch nh lý h p nh t.
Trong Làm v n 10, sách ch nh lí h p nh t [4], các tác gi cho r ng: Ngh lu n
là v n d ng t duy và ngôn ng Khoa h c v t duy là logic h c, khoa h c v ngôn
ng là ngôn ng h c Song không nh t thi t ph i gi i logic h c m i suy ngh úng và
ph i th o ngôn ng m i vi t t t N ng l c suy ngh , nói và vi t c phát tri n trau
v n làm cho v n ngh lu n phong phú, sâu s
Thao tác “t ng h p”, theo các tác gi : “là em nhi u ý ki n, nhi u v n nh , riêng quy l i thành m t ý ki n, m t v n l n, chung V m i quan h gi a “phân
Trang 9lan, t n m n, l n x n, không bi t n âu là gi i h n G p âu nói ó, ngh gì vi t n y thì không ph i phân tích mà c ng không ph i t ng h p, ngh a là không ph i ngh
lu Ngoài ra, các tác gi còn c p vi c v n d ng phân tích và t ng h p trong quá
trình vi t v n b n ngh lu n: T p làm dàn bài, t p vi t theo dàn bài, ó là t p phân
tích và t ng h p trong v n ngh lu n ó là hai thao tác c b n nh t c a t duy ngh
lu
nhóm “gi i thích, ch ng minh, bình lu n”, tr c h t các tác gi kh ng nh:
ây là nh ng thao tác liên quan tr c ti p n các bài v n ngh lu [4;8] Và t ng
thao tác ngh lu n c th c làm sáng t theo quan m c a các tác gi
Theo các tác gi , Gi i thích là em v n ó bàn k ra, làm cho nó rõ ràng thêm, y h n Gi i thích c ng là em m t ý ki n hay m t nh n nh có nhi u
b ph n, phân chia ra thành t ng ph n, t ng m c, t ng m mà phân tích, gi ng gi i cho rõ ràng ra, tránh cách hi u h n h p, c ng nh c [4;9].
Các tác gi còn b sung thêm: Gi i thích m t v n t c là em n i dung c a
v n ó v n c cu n l i mà m r ng ra, song s m r ng ó ph i nh m làm sáng
t v n ch không c r i b hay i xa v n , làm cho v n tr nên r i r m, m
m t, lan man .
Thao tác “ch ng minh”, theo các tác gi , “là a thêm s ki n, d n ch ng, lý
l m i làm cho s gi i thích ngày càng thêm v ng ch Ch ng minh m t v n có
th là m t s kh ng nh, t c là xác nh n tính úng n c a nó Ho c ó có th là m t
s ph nh, t c là ch ng t r ng nó sai l m Ch ng minh có khi v a kh ng nh v a
ph nh, t c là v a xác nh n v n úng m này mà sai m t kia, trong tr ng
h p này thì sai, trong hoàn c nh kia thì úng .
Thao tác “bình lu n”, các tác gi cho r ng: Ch ng minh và gi i thích m t v n
t c là ã th c hi n m t ph n s bình lu n [4;9] Các tác gi lý gi i: Bình lu n là bàn b c, là bày t ý ki n c a ng i vi t i v i v n Các tác gi còn l u ý thêm:
Bình lu n ph i d a vào gi i thích và ch ng minh thì m i v ng ch c, m i tránh kh i
t t tán r ng, bàn suông [4;10].
Trên c s gi i thích t ng thao tác c th , các tác gi a ra k t lu n chung:
gi i thích, ch ng minh, bình lu n là ba thao tác th ng g p, th ng làm trong nhà
tr ng c ng nh trong cu c s ng.
Trang 10Có th phân b t làm thành ba thao tác nh v y, song trên th c t , nhi u khi ba thao tác ó không tách r i, bi t l p v i nhau mà k t h p v i nhau m t cách nhu n nhuy n trong quá trình ngh lu n [4;12].
1.2. Quan i m c a các tác gi Làm v n 11, sách ch nh lý h p nh t.
Trong quy n Làm v n 11, sách ch nh lý h p nh t [5], các tác gi c p n
“Cách trình bày ý” Các tác gi cho r ng: xác l p và tri n khai ý là giai o n u trong quá trình vi t m t bài v n ngh lu n Ti p theo là giai o n tìm cách trình bày
và s p x p các ý ã c xác nh sao cho có h th ng và logic ch t ch Theo các
tác gi có hai cách trình bày ý: “di n d ch và quy n p”.
Theo quan ni m c a các tác gi , “di n d ch” v a là “thao tác t duy”, v a là
“cách trình bày, t ch c các ý”, Di n d ch là m t thao tác t duy logic, t m t nguyên lý chung suy ra nh ng h lu n, nh ng oán nh c th Ngoài ra, di n d ch còn là cách trình bày, cách t ch c các ý trong m t n v n, m t bài v n ngh lu n i
t cái chung n cái riêng, t khái quát n c th [5;7]
Quy n p” c ng c xem là thao tác t duy logic, ng th i là cách trình bày
ý: Quy n p v a là thao tác t duy logic v a là m t cách trình bày l p lu n V i t
cách là m t thao tác t duy, quy n p là quá trình suy ngh v n ng t s xem xét
nh ng b ph n, i t ng riêng l , tìm ra m i quan h b n ch t gi a chúng v i nhau,
t ó nâng lên thành nh n nh khái quát v nh ng c m, tính ch t chung c a chúng V i t cách là m t cách trình bày l p lu n, quy n p là cách trình bày t các
ý ki n, các d n ch ng c th riêng l , r i sau ó m i i n m t s t ng h p và khái quát v các ý ki n, các s ki n riêng l ó [5;8].
Tác gi c ng l u ý v s ph i h p gi a “di n d ch” và “quy n p”, trên c s
ó b sung thêm “cách trình bày t ng – phân – h p”: Trong m t bài v n ngh lu n,
hai cách trình bày di n d ch và quy n p th ng k t h p v i nhau.
Bên c nh ó, m t trong nh ng s k t h p y là ki u trình bày t ng phân
h p Ki u trình bày b t u b ng vi c nêu v n có tính ch t t ng h p khái quát (t ng), ti p theo là l i phân tích ho c gi i thích, chúng minh b ng nh ng lý l , d n
ch ng và minh h a c th (phân), cu i cùng, l i t ng h p khái quát nâng cao ho c m
r ng thêm v n c nêu ra ban u (h p) [5;9].
Trang 111.3. Quan i m c a các tác gi Làm v n 12, sách ch nh lý h p nh t.
Trong quy n Làm v n 12, sách ch nh lý h p nh t [14], các tác gi không c p
n các thao tác ngh lu n mà a ra khái ni m “l p lu n” Theo các tác gi , L p
lu n là d a vào s th t áng tin c y và các lý l xác áng nêu lên ý ki n c a mình
Các tác gi a ra yêu c u i v i lu n c : lu n c ph i chân th c, xác áng và toàn di n có c lu n c nh v y, khi s d ng lu n c ph i xem xét, cân
nh c, th m tra, nh t là nh ng lu n c then ch t [14;13].
Các tác gi nêu ra m i quan h gi a “lu n m” và “lu n c ”: Lu n m và
lu n c có m i quan h r t kh ng khít v i nhau Lu n m úng c là nh vào lu n
c , còn lu n c nêu ra là ph c v cho lu n m Trong n i b các lu n c , lí l
Trang 12d n ch ng c ng soi sáng cho nhau: lí l t o cho d n ch ng kh n ng thuy t minh cho
lu n m, còn d n ch ng th c t l i làm cho lí l có n i dung, có s c n ng .
V “lu n ch ng”, các tác gi lí gi i: Lu n ch ng là s ph i h p, t ch c các
lí l và d n ch ng thuy t minh cho lu n m Các tác gi nh n m nh: Th c ch t
c a lu n ch ng là cách a lu n c vào qu o logic t o thành s c thuy t ph c
c a lu n m. [14;14]
Các tác gi a ra ba yêu c u i v i lu n ch ng: Lu n ch ng ph i ch t ch ;
d n ch ng ph i c phân tích, gi i thích thì m i có giá tr ch ng minh và lu n ch ng
ph i tránh c c oan, m t chi u, ph i bi t l t i l t l i v n xem xét cho c n lí, h t
không lý gi i thao tác này
“Nêu ph n ”, theo các tác gi : “là nêu ra m t lu n m gi nh và phát tri n nó cho n t n cùng ch ng t ó là lu n m sai và t ó mà kh ng nh lu n
i m c a mình ây là cách l t ng c v n xem xét .
“So sánh”, theo các tác gi , bao g m hai h ng: so sánh t ng ng (lo i suy)
và so sánh t ng ph n so sánh t ng ng là t m t chân lý ã bi t suy ra m t chân
lý t ng t , có cùng m t logic bên trong [14;17] so sánh t ng ph n là i chi u
nh ng m t trái ng c nhau làm n i b t lu n m [14;18].
“Phân tích nhân qu , theo các tác gi có ba d ng: trình bày nguyên nhân
tr c, ch ra k t qu sau; ch ra k t qu tr c, trình bày nguyên nhân sau và trình bày
hàng lo t s vi c theo quan h nhân qu liên hoàn .
“V n áp”, các tác gi gi i thích: V n áp là nêu lên câu h i r i tr l i ho c
ng i c t tr l i [14;19].
Trang 131.4. Quan i m c a các tác gi quy n Ng v n 7, t p hai.
Trong quy n Ng v n 7, t p hai [11], các tác gi a ra khái ni m v n ngh
lu n: “ n ngh lu n là v n vi t ra nh m xác l p cho ng i c, m t t t ng, quan
i m nào ó Mu n th v n ngh lu n ph i có lu n m rõ ràng, có lý l và d n ch ng thuy t ph Các tác gi tri n khai thêm: Nh ng t t ng, quan m trong bài v n ngh lu n ph i h ng t i gi i quy t nh ng v n t ra trong cu c s ng thì m i có ý ngh a [11;9].
Các tác gi bàn v hai phép l p lu n trong bài v n ngh lu n: “l p lu n ch ng minh” và “l p lu n gi i thích”.
Phép l p lu n “ch ng minh”, theo các tác gi , là m t phép l p lu n dùng
nh ng lý l , b ng ch ng chân th c, ã c th a nh n ch ng t lu n m m i (c n c ch ng minh) là áng tin c y” [11;42].
Các tác gi không gi i thích thao tác l p lu n “gi i thích” m t cách c th , mà
ch nêu ra m c ích c a thao tác này: “Gi i thích trong v n ngh lu n là làm cho
ng i c hi u rõ các t t ng, o lý, ph m ch t, quan h c n c gi i thích
nh m nâng cao nh n th c, trí tu , b i d ng t t ng, tình c m cho con ng i”.
Theo các tác gi , có các cách gi i thích sau: “nêu nh ngh a, k ra các bi u
hi n, so sánh, i chi u các hi n t ng khác, ch ra các m t l i h i, nguyên nhân, h u
qu phòng ho c noi theo c a hi n t ng ho c v n c gi i thích
Các tác gi nh n m nh: “Bài v n gi i thích ph i có m ch l c, l p lang, ngôn t
trong sáng, không nên dùng nh ng u không ai hi u gi i thích nh ng u ng i
ta ch a hi u” Các tác gi còn kh ng nh: “Mu n làm c bài gi i thích t t, ph i h c nhi u, c nhi u, v n d ng t ng h p các thao tác gi i thích phù h p” [11;71].
Trang 141.5. Quan i m c a tác gi quy n Ng v n 9, t p hai.
Các tác gi quy n Ng v n 9, t p hai [12], c p n hai phép l p lu n: “ phân tích” và “ t ng h p”.
Phép “l p lu n phân tích”, theo các tác gi , “Là phép l p lu n trình bày t ng
b ph n, ph ng di n c a v n nh m ch ra n i dung c a s v t, hi n t ng phân tích n i dung c a s v t, hi n t ng, ng i ta có th v n d ng các bi n pháp nêu
gi thuy t, so sánh, i chi và c phép l p lu n gi i thích, ch ng minh” [12;10].
Theo các tác gi , “Phép l p lu n t ng h p là phép l p lu n rút ra cái chung
t nh ng u ã phân tích”, các tác gi kh ng nh: “Không có phân tích thì s không
có t ng h p” và “L p lu n t ng h p th ng t ra cu i n hay cu i bài ph n
k t lu n c a m t ph n ho c toàn b v n b n” [12;10].
1.6. Quan i m c a tác gi quy n Ng v n 10, t p hai.
Trong quy n Ng v n 10, t p hai [6], các tác gi c p n khái ni m “l p
lu n”, theo tác gi thì: “L p lu n là a ra các lý l , b ng ch ng nh m d n d t ng i nghe ( c) n m t k t lu n nào ó mà ng i nói (vi t) mu n t t i” [6;111].
Các tác gi còn l u ý thêm: “ xây d ng l p lu n trong v n b n ngh lu n,
c n xác nh c lu n m chính xác, minh b ch, tìm các lu n c (lý l và b ng
ch ng) thuy t ph c và v n d ng các ph ng pháp l p lu n h p lý” [6;111].
Theo các tác gi có các ph ng pháp l p lu n sau: “quy n p, di n d ch, nêu
ph n …” [6;111].
Các tác gi c ng c p n khái ni m “thao tác ngh lu n”, theo các tác gi ,
“Thao tác ngh lu n là nh ng ng tác c th c hi n theo trình t và yêu c u k thu t c quy nh trong ho t ng ngh lu n” [6;134].
Theo các tác gi có các thao tác ngh lu n sau: “phân tích, t ng h p, di n d ch, quy n p, so sánh”.
Thao tác “Phân tích”, theo các tác gi , “Là chia v n c n bàn lu n ra thành các b ph n (ph ng di n, các nhân t ) có th xem xét m t cách c n k và k càng”.
Trang 15Còn thao tác “T ng h p” là “K t h p các ph n (b ph n) các m t (ph ng
di n), các nhân t c a v n c n bàn lu n thành m t ch nh th th ng nh t xem xét”.
“Di n d ch”, theo các tác gi là “T ti n chung, có tính ph bi n suy ra
Các tác gi nh n m nh: “Phân tích, t ng h p, quy n p và so sánh là nh ng thao
tác th ng g p trong ho t ng ngh lu n M i thao tác u có u th riêng Ng i ngh lu n c n n m v ng các u th và h n ch ó có th v n d ng các thao tác thích h p, b o m cho ho t ng ngh lu n t c hi u qu cao” [7;133].
Các tác gi nh n m nh: “Phân tích c n i sâu vào t ng y u t , t ng khía c nh,
song c n c bi t l u ý n quan h gi a chúng v i nhau trong m t ch nh th toàn
v n, th ng nh [7;27]
Trang 16“L p lu n so sánh”, không c gi i thích c th Các tác gi ch c p n
m c ích: “M c ích c a so sánh là làm sáng t i t ng ang nghiên c u trong
ng quan v i i t ng khác So sánh úng làm cho bài v n ngh lu n sáng rõ, c
th , sinh ng và có s c thuy t ph c” Các tác gi l u ý: “Khi so sánh ph i t các i
ng vào cùng m t bình di n, ánh giá trên cùng m t tiêu chí m i th y c s gi ng nhau và khác nhau gi a chúng ng th i ph i nêu rõ ý ki n, quan m c a ng i nói (ng i vi t)” [7;80].
1.8. Quan i m c a tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao , t p m t.
Các tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao, t p m t [16], c ng nói n hai thao
tác: “ l p lu n phân tích” và “ l p lu n so sánh”.
Thao tác “l p lu n phân tích”, theo các tác gi , là chia tách s v t, hi n
ng thành nhi u y u t nh i sâu vào xem xét m t cách k l ng n i dung và
m i quan h bên trong c a hi n t ng và s v t [16;70]
Các tác gi l u ý thêm các cách phân tích: Phân tích là chia nh i t ng thành các y u t , b ph n xem xét Nh ng mu n xem xét c n v n d ng nhi u cách
th c c th khác nhau, ch ng h n: c t ngh a và bình giá, ch ra nguyên nhân k t
qu , phân lo i i t ng, liên h i chi u [16;72].
Các tác gi nêu ra i t ng và tác d ng c a phân tích: i t ng c phân tích có th là m t nh n nh; m t v n b n; truy n ng n, bài th ; o n v n; m t hành vi; m t s vi c; nhân v t Tác d ng c a phân tích là làm rõ các c i m v n i dung, hình th c, c u trúc, các m i quan h bên trong và bên ngoài c a m t s v t, hi n
ng, t ó mà th y c giá tr c a chúng Các tác gi nh n m nh: Phân tích c n
i sâu vào t ng ph ng di n c th xem xét m t cách riêng bi t, nh ng không có ngh a là tách r i kh i cái chung, ch th y cái nh l , chi ti t v n v t [16;70].
Trên c s ó, các tác gi c ng ch ra m i quan h gi a phân tích, t ng h p,
khái quát : phân tích mà không có t ng h p thì s phân tích ó s m t i nhi u ý ngh a Ng c l i, t ng h p, khái quát mà không d a vào phân tích thì s thi u c s ,
không v ng ch c Các tác gi l u ý thêm: có th rút ra c nh ng k t lu n úng c n d a trên s phân tích sâu s c, k càng, xem xét s v t, hi n t ng m t cách
toàn di n t nhi u phía [16;71].
Trang 17m i có c s , có s c thuy t ph [16;156].
1.9. Quan i m c a tác gi quy n Ng v n 11, t p hai.
Trong quy n Ng v n 11, t p hai [8], các tác gi c p n hai thao tác l p
i m, ý ki n nào ó” Các tác gi l u ý: “khi bác b ý ki n ng i khác, c n n m ch c
nh ng sai l m c a h , a ra nh ng lý l và b ng ch ng thuy t ph c v i thái th ng
th n nh ng c n tr ng, có ch ng phù h p v i hoàn c nh và i t ng tranh lu n”
[8;24]
Trang 18Các tác gi nêu ra các yêu c u c a bình lu n: “Có nhi u cách bình lu n Nh ng
dù theo cách nào thì ng i bình lu n c ng ph i: trình bày rõ ràng, trung th c hi n
ng (v n ) c bình lu n, xu t và ch ng t c ý ki n nh n nh, ánh giá
c a mình là xác áng, có nh ng l i bàn sâu r ng v ch bình lu [8;73]
1.10 Quan i m c a tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao, t p hai.
Các tác gi quy n Ng v n 11 nâng cao, t p hai [17], c ng c p n hai thao
tác l p lu n: “l p lu n bác b ” và “l p lu n bình lu n”.
Thao tác “l p lu n bác b ”, theo các tác gi , là cách l p lu n làm sáng rõ s
th t và chân lí, t nó c ng ph i phù h p v i chân lí Vì v y, bác b ph i c th c
hi n m t cách trung th c, có m c và úng quy cách. [17;14] Các tác gi l u ýthêm: Bác b là m t ph ng pháp không th thi u trên con ng i tìm chân lí, tranh u cho chân lí [17;16].
Các tác gi di n gi i: Bác b m t ý ki n nào ó không n gi n là tuyên b ý
ki n ó sai mà ph i l p lu n y ch ng minh là nó sai thì m i thuy t ph c c
ng i nghe, ng i c Các tác gi nêu các yêu c u khi bác b : Mu n bác b m t ý
ki n sai, tr c h t hãy trích d n ý ki n ó m t cách y , khách quan trung th c Khi v n d ng thao tác bác b c n có s cân nh c, phân tích t ng m t, tránh tình
tr ng kh ng nh chung chung, tràn lan hay bác b , ph nh n t t c [17;14]
Còn thao tác “l p lu n bình lu n”, c gi i thích “là bàn b c và ánh giá v
s úng sai, th t gi , hay d , l i h i c a các hi n t ng i s ng nh ý ki n, ch
tr ng, s vi c, con ng i, tác ph [17;93] Theo các tác gi , bình lu n có tác
d ng r t to l n, kh ng nh cái úng, cái hay, cái th t, cái l i: phê bình cái sai, cái
d , lên án cái x u, nh m làm cho xã h i ngày càng ti n b [17;94]
Trang 191.11 Quan i m c a tác gi quy n Mu n vi t c bài v n hay.
Trong quy n Mu n vi t c bài v n hay [10], các tác gi c p n khái ni m
“thao tác ngh lu n” Theo các tác gi : Thao tác ngh lu n là m t t p h p lý l nh m
làm sáng t m t v n c n ngh lu n Nh ng lý l này c hình thành b i các thao tác t duy [10;9].
Trên c s a ra khái ni m thao tác ngh lu n các tác gi còn ch ra m i quan
h gi a thao tác ngh lu n v i thao tác t duy Theo các tác gi thì: Thao tác ngh
lu n có liên quan m t thi t v i thao tác t duy nh ng không ng nh t v i thao tác t duy Nh ng thao tác t duy nh : phân tích, t ng h p, di n d ch, quy n p, i l là
nh ng thao tác n l p, t c là lo i thao tác c ti n hành nh m t ho t ng riêng
l [10;9] Các tác gi b sung thêm: Thao tác ngh lu n không ph i là m t thao tác
n l p Nó bao hàm m t chu i ng tác t duy khác nhau nh m t c m c ích ngh lu [10;10]
Theo các tác gi : Thao tác t duy có th có nhi u nh ng thao tác ngh lu n
ch y u có n m lo i sau: ch ng minh, phân tích, gi i thích, bình gi ng, bình lu n.
Nh ng thao tác này có liên quan tr c ti p n các ki u bài ngh lu [10;10]
Qua ó, các tác gi nêu ra các ki u bài ngh lu n:
Ki u bài ngh lu n ch ng minh, ch y u dùng thao tác ch ng minh
Ki u bài ngh lu n phân tích, ch y u dùng thao tác phân tích
Ki u bài ngh lu n gi i thích, bình gi ng, bình lu n, ch y u dùng thao tác gi ithích, bình gi ng, bình lu n
Các tác gi l u ý thêm: không th bi t c m t thao tác ngh lu n nào ó ph i
c n n nh ng lý l và nh ng thao tác t duy nào, ch bi t ngh lu n phân tích thì cu i cùng ph i h ng m i thao tác vào m c ích phân tích, còn ngh lu n gi i thích, bình
gi ng, bình lu n hay ch ng minh thì ph i h ng m i thao tác vào m c ích gi i thích,
bình gi ng, bình lu n hay ch ng minh.” [10;12].
Bên c nh nh ng thao tác k trên, các tác gi còn c p n thao tác “so sánh”.
Theo các tác gi : So sánh v n là m t trong nh ng thao tác c b n c a t duy logic,
thao tác này nh m ch ra s gi ng và khác nhau gi a các i t ng v toàn c c ho c
m t ph ng di n nào ó” Các tác gi nh n m nh: thao tác so sánh u quan
Trang 20tr ng tr c h t là xác nh c úng tiêu chí so sánh m i có th ánh giá úng và d
ng nh t” Các tác gi lý gi i: so sánh c ng có th là ki u bài t ng ng v i
ch ng minh, gi i thích, phân tích, bình gi ng, bình lu n B i vì, so sánh v n h c không n thu n ch là m t t duy logic mà trên c s c a thao tác y nó phát tri n thành m t thao tác ngh lu n, t c là hàm ch a trong ó nhi u thao tác nh n a nh
gi i thích, i chi u, liên h , làm sáng t , ánh giá, bình ph m” [10;16].
r ng c a ng i ngh lu n làm cho ng i c nh n th c v n càng thêm phong phú, sâu s c và thi t th .
Trên c s ó, tác gi k t lu n: “Ngh lu n c s d ng nh m t công c
u tranh tìm ra nh ng v n úng, nh ng v n sai trong cu c s ng theo m t quan
i m nh t nh Nói cách khác, v n ngh lu n có nhi m v làm sáng t v n và thuy t ph c ng i c, ng i nghe ng tình v i ng i ngh lu n (nói ho c vi t) v
v n ã nêu ra” [9;67].
Theo tác gi thì có b n ph ng pháp l p lu n trong bài v n ngh lu n nh sau:
“L p lu n b ng cách i th ng vào v n , l p lu n b ng cách t câu h i, l p lu n
b ng cách ph n , l p lu n b ng ph ng pháp òn b y [9;170-171].
ó là b n ph ng pháp l p lu n trong bài v n ngh lu n còn v n thao tác l p
lu n thì theo tác gi có các thao tác sau: “phân tích – t ng h p, gi i thích, ch ng minh, bình lu n” Tác gi i vào trình bày n i dung c th c a t ng thao tác
Thao tác “Phân tích”, tác gi lý gi i: “Phân tích trong v n ngh lu n là em
m t ý ki n, m t v n l n chia ra thành nh ng ý ki n (ti u ý), nh ng v n nh xem xét t ng khía c nh c a v n Tác gi còn kh ng nh: Có phân tích thì m i
Trang 21m r ng c v n , làm cho bài v n ngh lu n c sâu s c, phong phú” Tác gi
nh n m nh: ây là hai thao tác ngh lu n c b n nh t c a t duy ngh lu
Thao tác “T ng h p , theo tác gi là: em nhi u ý ki n nh , v n nh , v n riêng quy l i thành m t ý ki n l n, v n l n mang tính chung nh Tác gi còn
xác nh: Phân tích mà không có t ng h p thì phân tích s lan man, t n m n, xa
T ng h p mà không có phân tích thì s không m c v n s không có s c thuy t
ph c, bài v n s không sâu s Tác gi l u ý thêm: khâu tìm ý, l p dàn ý, t p vi t
theo dàn ý, ó chính là t p phân tích và t ng h p trong v n ngh lu Tác gi còn
nh n m nh: ây là hai thao tác c b n nh t c a bài v n ngh lu
“Gi i thích, ch ng minh, bình lu n”, tác gi cho r ng: “ ây là nh ng thao tác
tr c ti p ti n hành làm v n ngh lu n” Thao tác “Gi i thích”, theo tác gi : “Là em
m t v n , m t ý ki n, m t nh n nh th ng là khái quát trình bày, bàn k b ng lý
Trên c s di n gi i n i dung c a hai khái ni m v a nêu tác gi phân tích m i
quan h c a thao tác “gi i thích” và “ch ng minh” Theo tác gi thì ó là hai thao tác
g n bó ch t ch v i nhau , “gi i thích mà không có ch ng minh thì ó là l i nói suông, không có s c thuy t ph c Ch ng minh mà không có gi i thích thì ch là s li t
kê các s kiên, không có tác d ng thuy t ph .
Thao tác “bình lu n”, theo tác gi , “là bàn b c, là bày t ý ki n c a ng i vi t
i v i m t v n nào Tác gi lý gi i: “Khi gi i thích và ch ng minh, ng i vi t
xu t phát t v n t ra v i tính khách quan trong ngh lu n Còn khi bình lu n,
ng i vi t c quy n nêu nh ng nh n xét, nh ng suy ngh c a mình mang tính ch quan Khi bình lu n c n ph i a vào gi i thích và ch ng minh thì s bàn b c m i
v ng ch c, có c n c , tránh c t t tán r ng, bàn suông [9;177].
Trang 221.13 Quan i m c a các tác gi quy n Làm v n.
Trong quy n Làm v n tác gi ình cao – Lê A (ch biên) [3], các tác gi không
c p n các thao tác ngh lu n mà a ra khái ni m “L p lu n” Theo các tác gi :
Các tác gi gi i thích c th n i dung c a t ng ph ng pháp Ph ng pháp
“Quy n p theo các tác gi là: “Quá trình l p lu n i t cái riêng t i cái chung, t s
quan sát, nghiên c u các hi n t ng, i t ng c th , riêng bi t, n nh t ti n n
nh ng k t lu n t ng quát, t lu n ch ng riêng suy ra nguyên t c, nguyên lý ph bi n”.
các tác gi cho r ng: “Trong v n ngh lu n, ta có th áp d ng ph ng pháp quy n p
ch ng minh, trình bày lu n ch ng tr c khi a ra nh n xét hay k t lu n có tính ch t khái quát h
Ph ng pháp “Di n d ch”, các tác gi kh ng nh: “Nó ng c l i v i ph ng pháp quy n , “Suy lý di n d ch là s v n ng c a t duy t cái chung, cái khái quát, n cái riêng, cái c th , v n d ng nguyên lý chung xem xét nh ng s v t riêng bi t ho c t các quy lu t, lu n m chung n các quy lu t, lu n m ít chung
Trang 23Các tác gi cho r ng: “Trong v n ngh lu n, ng i ta s d ng phép l p lu n
di n d ch khi c n thi t ph i k t lu n v nh ng hi n t ng nào ó trên c s nh ng
lu n m và quy lu t mà chúng ta ã bi t ho c ã c kh ng nh Hay khi nêu m t
ý khái quát nh m t nh n nh chung ng i vi t a ra nh ng lu n ch ng minh h a,
m r ng bu c ng i c ph i công nh n ý khái quát [3;184].
Trên c s ó tác gi còn làm rõ m i quan h c a hai ph ng pháp l p lu n
này, theo tác gi : “Quy n p và di n d ch luôn i ôi v i nhau và trong th c t l p lu n
r t ít khi th y quy n p hay di n d ch t n t i nh m t ph ng pháp duy nh t, ng i ta
th ng v n d ng k t h p chúng v i nhau y nh n th c thêm cao, thêm sâu”.
Ph ng pháp l p lu n “nhân - qu ”, các tác gi không gi i thích rõ khái ni m
này mà ch ch ra m c ích s d ng c a ph ng pháp này, theo các các tác gi :
Ph ng pháp này c áp d ng trong v n ngh lu n là nh m v ch rõ ngu n g c c a các hi n t ng c th và c ng nh m d ki n các hi n t ng s x y ra [3;189].
Ph ng pháp “so sánh”, các tác gi ch ra tính ch t c a ph ng pháp này:
Tính ch t c b n c a ph ng pháp này là i chi u ( i sánh) m t cách t ng minh các i t ng, các s ki n, các v n phát hi n ra nh ng nét gi ng nhau gi a chúng, nh m làm n i b t u mình nh phát bi u, i n kh ng nh, bênh v c, cao hay bác b , ph nh n, h th p m t v n nào [3;192]
Các tác gi gi i thích thêm: “Th c ch t n i dung c a so sánh là phân tích (phân
tích b ng cách i sánh t sóng ôi) Trong ngôn ng ngh lu n, so sánh c coi
là m t th pháp phân tích hay bình giá, c s d ng khá r ng rãi S v n d ng th pháp này r t a d ng, phong phú và nó ã mang l i nhi u hi u qu ” Theo các tác gi
thì có hai cách so sánh: so sánh t ng ng (gi ng nhau) và so sánh t ng ph n (trái
ng c nhau) “So sánh t ng ng” là: “ t i t ng này bên i t ng khác, v n này bên v n khác có chung m t s nét ng nh t hay ng t mà ng i c ã
ho c d ch p nh n làm n i b t v n , c m c so sánh, làm cho ý ngh a c a
nó b c l rõ nét [3;193] Còn “So sánh t ng ph n” là: t cái sáng bên cái t i, cái tr ng bên cái en, cái t t bên cái x u làm n i b t m t trong hai cái [3;194].
Trang 241.14 Quan i m c a tác gi quy n n b n và Làm v n: rèn luy n k n ng vi t
n b n ngh lu n.
Trong quy n n b n và Làm v n: rèn luy n k n ng vi t v n b n ngh lu n
[2] Tác gi nêu ra c tr ng c a v n b n ngh lu n: “ c tr ng c b n c a ph ng
th c l p lu n g n li n v i t duy logic Ph ng th c l p lu n th hi n c th qua vi c
ng i vi t a ra, t p h p, t ch c lý l và d n ch ng trong m i quan h bi n ch ng
v i quá trình s n sinh ra c p ngôn t bi u t, qua ó v n b n c hi n th c hóa
t ng b Tác gi nh n m nh: Chu i hành ng t duy l p lu n s n sinh ngôn t hình thành nên thao tác ngh lu n di n ra bên trong b não con ng i trong quá trình
t o tác v n b
Trên c s ó, tác gi gi i thích khái ni m “thao tác ngh lu n”, theo tác gi :
“Thao tác ngh lu n là nh ng chu i hành ng t duy l p lu n s n sinh ngôn t c
th , có kh i u và k t thúc di n ra trong quá trình t o tác v n b Tác gi b sung
thêm: “Thao tác ngh lu n là chu i hành ng xu t, t p h p, tri n khai lý l hay /
và d n ch ng, c bi u t b ng ngôn t c th , h ng n m c tiêu ngh lu n c
th , di n ra trong quá trình t o tác v n b n ngh lu [2;104].
Theo tác gi có n m thao tác ngh lu n: “Ch ng minh, phân tích, gi i thích, bình lu n và khái quát hóa”.
Thao tác “Ch ng minh” tác gi gi i thích: Ch ng mình là thao tác ngh lu n,
trong ó ng i vi t a ra, t p h p, tri n khai h th ng d n ch ng (k t h p v i lý l làm ph tr ) nh m m c ích kh ng nh giá tr úng n c a m t nh n nh khái quát
mà ng i vi t ã nêu (hay mang tính hàm ngôn) Tác gi l u ý thêm: V c b n thao tác ch ng minh c hình thành trên m i quan h gi a h th ng d n ch ng v i
nh n nh khái quát mà ng i vi t ã nêu ra tr c M i quan h gi a d n ch ng v i
nh n nh úc k t, khái quát cu i n là c s hình thành nên thao tác ngh lu n khác: Khái quát hóa Lý l phân tích, bình lu n D n ch ng, n u xu t hi n, là y u t phân tích, bình lu n, c s d ng h tr cho các thao tác ch ng minh [2;105].
Tác gi nh n m nh: Ch ng minh là thao tác ngh lu n r t c b n, c s d ng v i
t n su t r t cao trong v n b n ngh lu n Nó là thao tác ngh lu n chính c a ki u v n
b n ngh lu n ch ng minh và là m t trong nh ng thao tác ngh lu n ch y u c a nhi u
Trang 25ki u ngh lu n v n ch ng mà b y lâu nay sách giáo khoa Làm v n ã g i nh m tên là Phân tích : ngh lu n phân tích tác ph [2;106].
Thao tác “Phân tích”, theo tác gi : “ là thao tác ngh lu n trong ó ng i vi t, t p
h p, tri n khai h th ng lý l (k t h p v i d n ch ng và lý l phân tích, bình lu n d n
ch ng) nh m làm sáng t m t nh n nh khái quát ã nêu ra (hay mang tính hàm ngôn), qua ó kh ng nh giá tr chân lý c a nh n nh
Tác gi l u ý thêm: Thao tác phân tích hình thành trên c s m i quan h
gi a h th ng lý l phân tích v i nh n nh khái quát mà ng i vi t ã nêu ra tr c hay mang tính ch t hàm ngôn M i quan h gi a h th ng lý l phân tích (và d n
ch ng ph tr cùng v i lý l phân tích, bình lu n d n ch ng, n u có) và nh n nh úc
k t, khái quát l i, n u có, là c s hình thành nên thao tác ngh lu n khác (khái quát hóa), ch không ph i là phân tích, bình lu n c s d ng nh là y u t ph tr cho thao tác phân tích, giúp cho o n v n sinh ng giàu s c thuy t ph c h [2;106].
Thao tác “Gi i thích”, theo tác gi , Là thao tác ngh lu n trong ó ng i vi t
xu t, t p h p và tri n khai h th ng lý l (k t h p v i ví d minh h a, d n ch ng
ph tr ) nh m m c ích gi ng gi i, làm sáng t n i dung, ý ngh a c th c a t ng , khái ni m nào ó [2;109].
Tác gi gi i thích thêm: Thao tác gi i thích hình thành trên c s m i quan h
gi a i t ng c gi i thích khái quát và lý l gi i thích tri n kha , Ng i vi t có
d n nh p, gi i thi u i t ng c gi i thích hay không, u ó không nh h ng gì
n hai h ng tri n khai thao tác gi i thích v a nêu D n ch ng, ví d minh h a, n u
có, chính là y u t thu c v thao tác ch ng minh, c s d ng nh y u t ph tr ,
nh m giúp cho lý l tri n khai d hi u h n Lý l úc k t, tóm t t n i dung ã gi i
Trang 26thích, n u xu t hi n, xét trong m i quan h v i h th ng lý l gi i thích (và d n ch ng,
ví d minh h a, n u có), là c s hình thành nên thao tác khái quát hóa)
Tác gi còn l u ý thêm: C n phân bi t thao tác gi i thích v i thao tác phân tích Ch nên hi u gi i thích là thao tác gi ng gi i, làm sáng t m t n i dung, ý ngh a
c a khái ni m, t ng , v n t n t i khách quan Còn vi c v n d ng lý l (và d n ch ng
ph tr ) lý gi i, làm sáng t các m t c th c a nh n nh khái quát, ch quan mà
ng i vi t ã nêu ra là thao tác phân tích [2;110].
Tác gi nh n m nh: “Gi i thích là thao tác ngh lu n c s d ng trong nhi u
ki u v n b n ngh lu n: ngh lu n ch ng minh, ngh lu n gi i thích, ngh lu n bình
lu n và các ki u v n b n ngh lu n v n ch ng Tuy nhiên, nó không ph i là thao tác ngh lu n ch y u c a các ki u v n b n này B i vì t n su t c a thao tác gi i thích trong v n b n ngh lu n r t th
Thao tác “Bình lu n”, theo tác gi : là thao tác ngh lu n trong ó ng i vi t
xu t, t p h p, tri n khai h th ng d n ch ng, lý l , hay lý l k t h p v i d n ch ng,
nh m m c ích làm sáng t , kh ng nh giá tr chân lý c a m t nh n nh khái quát mang tính ch t ánh giá mà ng i vi t ã a ra (hay mang tính ch t hàm ngôn
[2;113]
Tác gi gi i thích thêm: Trong quá trình th c hi n thao tác bình lu n, ng i
vi t có th dùng d n ch ng ch ng minh, dùng lý l phân tích, hay k t h p lý l
v i d n ch ng làm sáng t , kh ng nh giá tr chân lý c a nh n nh ánh giá ch quan mà mình ã nêu
Tác gi l u ý: Chính vì có th c tri n khai theo nhi u h ng khác nhau, nên bình lu n là thao tác ngh lu n mang tính ch t t ng h p cao, so v i các thao tác
Thao tác “Khái quát hóa”, theo tác gi : là thao tác ngh lu n rút ra ý ngh a
khái quát chung, khái quát l i trên c s h th ng d n ch ng, lý l hay lý l k t h p
d n ch ng ã c tri n khai.
Trang 27Tác gi nêu c s hình thành c a thao tác khái quát hóa: Trong quá trình xem
xét các thao tác ngh lu n ch ng minh, phân tích, bình lu n chúng ta ph n nào nh n
di n c thao tác khái quát hóa Thao tác khái quát hóa hình thành trên c s m i quan h gi a h th ng d n ch ng c tri n khai v i nh n nh úc k t, khái quát hóa hay liên h m , n u cu i n có xu t hi n lo i nh n nh này [2;114].
Trang 28CH NG HAI
Ñ & Ò
Qua tìm hi u v n thao tác ngh lu n trong các sách Làm v n và Ng v n b c
ph thông c ng nh m t s giáo trình và tài li u tham kh o Chúng tôi nh n th y v n thao tác ngh lu n là m t v n r t ph c t p sau ây là nh ng nh n xét c achúng tôi v quan m c a các tác gi chung quanh v n thao tác ngh lu n
2.1 V khái ni m “thao tác ngh lu n” hay “thao tác l p lu n”.
Nhìn chung, trong các sách giáo khoa Làm v n, khái ni m thao tác ngh lu n ít
c chú ý n Các tác gi ã không xác nh n i hàm khái ni m thao tác ngh lu n,
mà ch nêu ra m t s thao tác chính c a v n ngh lu n
khái ni m “thao tác ngh lu n” c các tác gi quy n Ng v n 10, t p hai
gi i thích: “Thao tác ngh lu n là nh ng ng tác c th c hi n theo trình t và yêu
c u k thu t c quy nh trong ho t ng ngh lu n” [6;134] V n b n nói chung,
n b n ngh lu n nói riêng là s n ph m tinh th n mà cái v v t ch t c a nó là ngôn
t , c hình thành b ng kí hi u ch vi t Các tác gi gi i thích, “thao tác ngh lu n
là nh ng ng tác…” V y ng tác ây là ng tác gì?, nó là hành ng v t ch thay tinh th n? Cách gi i thích c a các tác gi khá m h làm cho ng i c không
hi u sâu v khái ni m
Tác gi quy n Mu n vi t c bài v n hay [10], c ng có c p n khái ni m
“thao tác ngh lu n” Theo tác gi , Thao tác ngh lu n là m t t p h p lý l nh m
làm sáng t v n c n ngh lu n Nh ng lý l này c hình thành b i các thao tác duy [10;9] Các tác gi còn cho r ng: Thao tác ngh lu n không ph i là m t thao tác n l p Nó bao hàm m t chu i ng tác t duy khác nhau nh m t c
m c ích ngh lu [10;10] Cách hi u khái ni m thao tác ngh lu n nh v a d n là
m t g i ý áng suy ng m
Trang 29Trong quy n n b n và Làm v n: rèn luy n k n ng vi t v n b n ngh lu n
[2], khái ni m “thao tác ngh lu n” c tác gi gi i thích, “là nh ng chu i hành
ng t duy l p lu n s n sinh ngôn t c th , có kh i u và k t thúc di n ra trong quá trình t o tác v n b Tác gi nh n m nh: “Thao tác ngh lu n là chu i hành
ng xu t, t p h p, tri n khai lý l hay / và d n ch ng, c bi u t b ng ngôn t
c th , h ng n m c tiêu ngh lu n c th , di n ra trong quá trình t o tác v n b n ngh lu [2;104] Theo chúng tôi ây là cách gi i thích khái ni m thao tác ngh lu n
y và d hi u nh t
Trong các tài li u mà chúng tôi kh o sát, có m t vài tác gi c p n khái
ni m “thao tác ngh lu n” Tuy nhiên, cách gi i thích gi a các tác gi sách giáo khoa,
giáo trình Làm v n v n ch a có s th ng nh t v i nhau u áng l u ý là trong các
sách giáo khoa Ng v n ang c s d ng, các tác gi biên so n sách ã không th ng
nh t trong vi c s d ng thu t ng Khi thì các tác gi dùng thu t ng ngh lu n và
c p n các thao tác ngh lu n, khi thì dùng thu t ng l p lu n và c p n các phép
l p lu n
2.2 V s l ng các thao tác ngh lu n.
Nhìn m t cách t ng quát, s l ng thao tác ngh lu n có s chênh l ch qua
nhi u tác gi , nhi u tài li u Làm v n 10 [4], c p n n m thao tác chính c a v nngh lu n, c chia thành hai nhóm: (1) phân tích và t ng h p; (2) gi i thích, ch ng minh, bình lu n Làm v n 11 [5], c p n ba cách trình bày ý: di n d ch, quy n p
và t ng – phân – h p Làm v n 12 [14], các tác gi ã a ra b y cách lu n ch ng:
di n d ch, quy n p, ph i h p di n d ch v i quy n p (t ng – phân – h p), nêu ph n , so sánh, phân tích nhân qu và v n áp Ng v n 7, t p hai [11], c p n hai
phép l p lu n trong bài v n ngh lu n: l p lu n ch ng minh và l p lu n gi i thích.
Ng v n 9, t p hai [12], c p n hai phép l p lu n: l p lu n phân tích và l p lu n
t ng h p Ng v n 10, t p hai [6], c p n n m thao tác ngh lu n: phân tích, t ng
h p, di n d ch, quy n p, so sánh Ng v n 11, t p m t [7], các tác gi c p n hai
thao tác l p lu n: Phân tích và so sánh Ng v n 11 nâng cao, t p m t [16] c ng
c p n hai thao tác l p lu n: phân tích và so sánh Ng v n 11, t p hai [8], các tác
gi c p n hai thao tác l p lu n: “bác b ”và “bình lu n” Ng v n 11 nâng cao,