TÌM HIỂU về NGHỆ THUẬT QUÂN sự của TRẦN HƯNG đạo

Tuy nhiên như chúng ta biết, trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, Ông cha ta đã làm nên nhiếu kỳ tích lừng lẫy, cho nên trong phạm vi đề tài nầy chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu về

MỤC LỤC

@&?

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 2

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề: 2

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu: 3

B PHẦN NỘI DUNG 4

Chương I: VÀI NÉT VỀ TRẦN HƯNG ĐẠO 5

I Dòng họ: 5

II Tiểu sử và nhân cách Trần Hưng Đạo 6

1 Tiểu sử: 6

2 Tính cách của Trần Hưng Đạo 7

2.1 Luôn luôn đặt lợi ích chung trên lợi ích cá nhân 7

2.2 Tinh thần đoàn kết chống giặc: 8

2.3 Lòng khiêm tốn và tính thương người 9

Chương II: CÔNG LAO CỦA TRẦN HƯNG ĐẠO TRONG BA CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGUYÊN - MÔNG 11

I Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần 1 (1258): 11

* Trần Hưng Đạo trong thời kỳ đấu tranh ngoại giao (1258-1284) 12

II Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần II: 14

III Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần III 18

Chương III: NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ CỦA TRẦN HƯNG ĐẠO 22

I Nghệ thuật về chiến lược 22

1 Nghệ thuật chỉ đạo rút lui chiến lược: 22

2 Nghệ thuật tạo thế, tạo thời cơ phản công chiến lược: 23

3 Nghệ thuật tạo thế trận “cử quốc nghênh địch” (cả nước đánh giặc): 27

II Nghệ thuật chỉ đạo chiến thuật 29

III Những Tác Phẩm Quân Sự Của Trần Hưng Đạo 33

1 Binh Thư Yếu Lược 33

2 Vạn Kiếp Tông Bí Truyền Thư 35

3 Hịch Tướng Sĩ 35

4 Di Chúc Của Trần Hưng Đạo 36

Chương 4: MỘT VÀI QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ CỦA TRẦN HƯNG ĐẠO 38

I Quan điểm về sức mạnh giữ nước dựa trên cơ sở khối đoàn kết dân tộc 38

II Quan điểm về bồi dưỡng sức dân, xây dựng nguồn sức mạnh giữ nước trong dân: 40

III Quan điểm về xây dựng chất lượng quân đội: 42

IV Quan điểm về chọn dùng tướng giỏi, xây dựng đội ngũ tướng lĩnh và khối đoàn kết trong quân đội 44

C PHẦN KẾT LUẬN 47

* Phần phụ lục 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Dân tộc Việt nam từ xưa đến nay đã từng tạo nên những chiến công lừng lẫy trong công cuộc chống giặc giữ nước Một trong những chiến công đó là 3 lần chiến thắng quân xâm lược Nguyên-Mông vào thế kỷ XIII, mà người lãnh đạo kiệt xuất của cuộc kháng chiến đó là Trần Hưng Đạo

Nghiên cứu về Trần Hưng Đạo, sẽ giúp cho chúng ta hiểu biết nhiều hơn về con người Ông, cũng như tư tưởng và những quan điểm về nghệ thuật quân sự được Ông xây dựng và áp dụng trong cuộc kháng chiến đó Thông qua đó giúp ta có được niềm tự hào về tài năng và trí tuệ của con người Việt nam, góp phần cũng cố thêm niềm tin về sự phát triển của đất nước trong tương lai Hơn nữa những kết qủa nghiên cứu sẽ là một nguồn tư liệu có giá trị cho bản thân tôi trong công tác giảng dạy sau nầy

Chính vì lý do đó, đã thôi thúc tôi chọn đề tài :”Tìm hiểu về nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo” để làm đề tài luận văn tốt nghiệp

2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài nầy là nghiên cứu về nghệ thuật quân sự trong cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước của cha ông ta Tuy nhiên như chúng ta biết, trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, Ông cha ta đã làm nên nhiếu kỳ tích lừng lẫy, cho nên trong phạm vi đề tài nầy chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu về nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông trong những năm 1258 - 1288

3 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Đề tài này đã được các nhà sử học, các nhà quân sự nổi tiếng Việt Nam nghiên cưú trên nhiều lĩnh vực phong phú và đa dạng Có thể kể ra đây một số tác phẩm tiêu biểu như : “Trần Hưng Đạo nhà quân sự thiên tài” do Viện lịch sử quân sự Việt Nam nghiên cứu Trong tác phẩm nầy,các nhà nghiên cứu quân sự đã

phân tích khá chi tiết về tài năng quân sự độc đáo của Trần Hưng Đạo, về quan điểm

, tư tưởng xây dựng quân đội, nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo Lịch sử tư tưởngû Việt nam của Nguyễn Tài Thư chủ biên, các tác giả cũng đã đề cập khá

nhiều đến tư tưởng quân sự của Trần Hưng Đạo

Riêng tôi là sinh viên, trong khuôn khổ đề tài luận văn, nên tôi chỉ nghiên cưú những vấn đề mà tôi tâm đắc nhất, trong những nội dung đó, sao cho phù hợp với tầm nhìn và sự hiểu biết cuả tôi Một trong những vấn đề mà tôi tâm đắc nhất là:

“Nghệ thuật quân sự cuả Trần Hưng Đạo” Trong đề tài này tôi chỉ trình bày

những nét khái quát về nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo trong công cuộc chống quân xâm lược Mông - Nguyên

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN TƯ LIỆU

Luận văn được thực hiện chủ yếu dựa trên việc sử dụng các phương pháp: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp logic, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh để nhằm giải quyết các vấn đề cơ bản về nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo Đồng thời luận văn còn thực hiện dựa trên việc sưu tầm các nguồn tư liệu, sách báo, cộng với việc tham khảo có chọn lọc các tài liệu có liên quan đến nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo nói riêng và nghệ thuật quân sự nói chung

Hoàn thành bản luận văn nầy là nhờ vào nổ lực của bản thân và sự giúp đở của qúi Thầy Cô trong bộ môn Lịch sử, Khoa Sư Phạm, của Thầy Lê Phú Thi, người đã trực tiếp hướng dẫn, của các cán bộ thư viện Khoa Sư Phạm, thư viện trường Đại học Cần thơ và sự động viên của bạn bè và gia đình Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất

Cần Thơ, Tháng 5 năm 2003

SV thực hiện

Nguyễn Ngọc Hiếu

B PHẦN NỘI DUNG

Chương I VÀI NÉT VỀ TRẦN HƯNG ĐẠO

I DÒNG HỌ :

Họ Trần vốn gốc ở Đông Triều, một đời làm nghề đánh cá Tổ tiên của Trần Thừa là Trầìn Kính, trên đường tìm đất làm ăn ở Tứ Mặc (Nam Định) Trần Kính lấy vợ ở Tứ Mặc sinh ra Trần Hấp, sau đó gia đình tìm sang Hải Ấp (Thái Bình) đây là vùng đất tiếp giáp sông Nhi Hà và sông Hải Triều, làm nơi định cư và sinh sống, và từ đó trở thành một dòng họ lớn và giàu có

Vào thời buổi đất nước loạn lạc, Thái Tử Sảm trên đường chạy giặc về Tứ Mặc đã ở ẩn nhà họ Trần Trần Lý là con của Trần Thừa, Trần Thừa là anh ruột của Trần Tự Khánh và Trần Thị Dung Họ Trần đã gả Trần Thị Dung cho Lý Hạo Sảm và khởi binh phò tá thái tử Sảm về kinh, sau đó đã giúp thái tử Sảm khôi phục lại triều đình Sau khi khôi phục triều đình xong, thái tử Sảm lên ngôi lấy hiệu là Lý Huệ Tông

Trước công lao to lớn ấy, vua Lý Huệ Tông đã ghi ơn họ Trần Cho nên vào năm Bính Tý 1216 vua Lý Huệ Tông phong cho Trần Thừa làm chức Nội Thị Phán Thủ Đến lúc Trần Tự Khánh mất, vua Lý lại phong cho Trần Thừa làm chức Thái Uý Phục Chính

Trần Thủ Độ là một trong những người con ưu tú khác của dòng họ Trần, Ông đã dốc hết sức lực cho nhà Lý khôi phục và dẹp tan các cứ phản loạn Từ công lao đó mà hai Ông có vai trò quan trọng trong triều đình nhà Lý

Những vào năm cuối triều Lý do các vua bước vào con đường ăn chơi sa đọa, làm cho kinh tế suy sụp, thiên tai, mất mùa, nạn đói thường xuyên xảy ra Nhân cơ hội thuận lợi ấy, các thế lực phản động trong nước đã lợi dụng t ình hình loạn lạc này nổi dậy chống lại triều đình Thêm vào đó thì ở biên cương đế quốc Mông Cổ đang tung hoành đánh Kim, diệt Tây Hạ, chiếm Triều Tiên, chuẩn bị lực lượng xâm chiếm đất nước Tống và Đại Việt

Lúc bấy giờ, Vua Lý Huệ Tông bất lực đã nhường ngôi cho con gái mình là Lý Chiêu Hoàng, khi đó Lý Chiêu Hoàng mới 8 tuổi, rồi vua bỏ đi tu ở chùa Chân Giáo Nhân cơ hội nhà vua vừa lên ngôi còn trẻ nên Trần Thủ Độ đã nảy sinh ý nghĩ phế truất ngôi vua nhà Lý Để thay bằng nhà Trần, để thực hiện mưu đồ đó Trần

Thủ Độ bắt Trần Cảnh lấy Lý Chiêu Hoàng làm vợ, và sau này Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh

Khi Trần Cảnh lên ngôi vua lấy hiệu là Trần Thái Tông, thì có nhiều đảng phái mượn cớ thù Lý chống Trần nổi lên ngày càng nhiều Cho nên Trần Thủ Độ phải mời Trần Thừa làm Thượng Hoàng để giúp vua Thái Tông điều khiển triều đình, để Trần Thủ Độ có thời gian dẹp loạn Không đầy một năm Trần Thủ Độ đã dẹp tan phản loạn, bắt đầu cũng cố và xây dựng quốc gia ngày càng hùng mạnh

Trần Liễu và Trần Cảnh là con của Trần Thừa Trần Liễu lấy công chúa Thuận Thiên là con của Trần Thị Dung Nhưng do công chúa Lý Chiêu Hoàng không có con nên họ Trần buộc phải ép Thuận Thiên lấy Trần Cảnh để có con nối dòng làm vua Trong lúc Thuận Thiên đã có mang thai ba tháng với Trần Liễu Chính đây là nguyên nhân gây bất hòa giữa anh em Trần Liễu và Trần Cảnh

II TIỂU SỬ VÀ NHÂN CÁCH TRẦN HƯNG ĐẠO

1 Tiểu sử

Trần Hưng Đạo tên thật là Trần Quốc Tuấn sinh ngay 10 tháng 12 năm 1228

mất năm1300 [Theo Hà văn Thư- Trần Hồng Đức, “Tóm tắt niên biểu lịch sử Việt Nam” NXBVH-TT,HN 1998,tr.81] ( quê ở làng Tứ Mặc (huyện Mỹ Lộc - tỉnh Nam Định) Lúc mới sinh ra, nhiều người xem tướng nói rằng: “Người này mai sau có thể kinh bang tế thế được” Ông lớn lên diện mạo khôi ngô, thông minh hơn người, được cha mời nhiều thầy giỏi khắp nơi đến dạy dỗ, cho nên ông văn võ song toàn

Khi đến tuổi trưởng thành, Ông lấy bà cô ruột của mình là công chúa Thiên Thành Trần Hưng Đạo có rất nhiều người con trong đó tiêu biểu là Hùng Vũ Vương Quốc Nghiễn (con cả) và các con thứ: Hưng Nhượng Quốc Tảng, Hưng Trí Vương Hiện

Trần Hưng Đạo là người ba lần tham gia cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên Trong cuộc kháng chiến lần một, Ông được cử làm tướng tiên phong đi đầu Trong cuộc kháng chiến lần hai và lần ba, Ông được các vua Trần giao cho chức Tiết Chế Thống Lĩnh các đạo quân thuỷ và bộ Ông là người có công

soạn ra hai bộ sách quý: “Binh thư yếu lược” và “Vạn kiếp tông bí truyền thư” (Vạn Kiếp binh thư) Đồng thời trong cuộc kháng chiến lần hai Ông cũng viết bài “Hịch tướng sĩ” , đây là nguồn sức mạnh mà Ông đã truyền cho quân lính để tăng thêm ý

chí, tâm huyết chống giặc, làm cho tinh thần chống giặc của toàn dân càng thêm sâu sắc

Ngày mùng 5 tháng 9 dương lịch năm 1300 Trần Hưng Đạo qua đời Theo nguyện vọng của Ông: “sau khi ông chết thi hài của Ông sẽ được hỏa táng, thu vào bình đồng và chôn trong vườn an lạc, gần cảnh rừng an sinh Không xây lăng mộ, đất san bằng và trồng cây như cũ” Sau khi Ông chết, vua Trần phong cho ông tước:

“Hưng Đạo Vương” và lập đền thờ ông ở Vạn Kiếp

2 Tính cách của Trần Hưng Đạo:

Trần Hưng Đạo là một nhà quân sự tài ba đã hiện diện đầy đủ phẩm chất cao đẹp, Ông là người có đầy đủ cả đức và tài

2.1 Luôn luôn đặt lợi ích chung trên lợi ích cá nhân:

Trong cuộc sống đời thường, Trần Hưng Đạo phải đối diện trực tiếp và xử lý nhiều mối quan hệ xã hội như mọi người khác Đó là mối quan hệ cha con, anh em, họ hàng, vợ chồng, bè bạn Thế nhưng ở Trần Hưng Đạo thì trong cuộc sống riêng

tư, lợi ích giữa cá nhân, gia đình, cộng đồng, giữa riêng và chung thường gắn bó chặt chẽ với nhau

Ông là người con có hiếu với cha, nghe lời cha nhưng không làm theo lời cha Mặc dù lời cha dặn sau khi chết là phải trả mối hận xưa của cha mình Nhưng Trần Hưng Đạo không làm theo lời cha, Ông luôn cảm kích, mến phục những người khuyên Ông không làm theo lời cha dặn Như vậy động cơ nào thúc đẩy ông làm trái lời của cha? Có phải Ông không đủ can đảm, tài trí để giành lấy thiên hạ? Không! Một người như Trần Hưng Đạo với đầy đủ tài trí, nắm trong tay đầy đủ binh quyền trong cả 3 lần đánh thắng quân Nguyên - Mông thì ắt hẳn chuyển đảo lộn đất trời thì có khó khăn gì Ông cho rằng nếu chỉ vì chuyện riêng tư mà làm hại đến chuyện chung của đất nước thì không xứng đáng là bậc anh hùng

Ông là một người rất am hiểu về Nho giáo kết hợp truyền thống dân tộc Ông quan niệm tiếp thu Nho giáo một cách toàn diện, tuân lệnh vua, th eo lời cha là trung hiếu, nhưng che chở, ngăn chặn điều lầm lỗi của cha, can gián điều sai trái của vua đây cũng là nghĩa vụ của người con có hiếu Với tư cách thông minh và đạo đức trong sáng, Ông đã hấp thụ và vận dụng người con hiếu thảo, một người bề tôi trung thành

2.2 Tinh thần đoàn kết chống giặc:

Trần Quang Khải và Trần Hưng Đạo là hai anh em con chú con bác Trần Quang Khải là con trai thứ ba của Trần Cảnh, Ông là người có học thức, văn võ song toàn Ông được cử làm thượng tướng, thái sư đầu triều sau vua, nắm mọi quyền hành trong nước Ngược lại, Trần Hưng Đạo là Quốc công tiết chế thống lĩnh toàn thể quân đội Do cha của hai người có mối bất hòa nên giữa hai người cũng có mâu thuẫn với nhau Mâu thuẩn này là nguy cơ chia rẽ giữa hai vị tướng, mà lúc này đất nước đang bị quân Nguyên xâm lược nên tinh thần chống giặc sẽ yếu đi Cho nên Trần Hưng Đạo một lần nữa vì nghĩa lớn của dân tộc mà bỏ thù riêng, ông tìm cách đánh giải nổi bất hoà giữa Ông và Trần Quang Khải, để cùng nhau đoàn kết chống giặc Trong lần từ Vạn Kiếp về kinh đô Trần Hưng Đạo mời Trần Quang Khải sang thuyền mình bàn công sự và đây là cơ hội để hai Ông làm hòa với nhau

Ông thích tắm gội, Trần Quang Khải vốn lười tắm, nên Ông sai quân hầu nấu nước trầm hương thơm ngát rồi nửa đùa, nửa thật bảo Trần Quang Khải: “Người của thượng tướng đã bẩn rồi xin được rửa hầu cho sạch sẽ” Nói xong Ông tự tay cởi áo cho Trần Quang Khải, vừa múc nước thơm tắm gội vừa nói đùa: “Thật diễm phúc mới được tắm cho thượng tướng” Nghe Trần Hưng Đạo nói Trần Quang Khải cũng vui vẻ và đáp lại: “Tôi thật diễm phúc mới được quốc công tắm rửa cho.” Từ đây hai người đã thật lòng hòa hợp cùng nhau lo cho việc nước, trước sự hòa thuận của hai

vị tướng, quân dân ta đã yên tâm đoàn kết chống giặc

Đối với tướng sĩ, gia nô dưới quyền, Trần Hưng Đạo hết lòng thương yêu như cha con ruột thịt, lúc xông pha trận mạc thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà thì cùng nhau vui cười Ông đối đãi rất tốt với Yết Kêu, Giả Tượng, Nguyễn Địa Lô Ông đã từng thốt lên: “ôi chim Hồng Hộc có thể bay tốt nhờ vào sáu trụ cánh, nếu như không có thì cũng như chim thường thôi” Đối với học trò nghèo như Trương Hàn Siêu, nông dân bần hàn như Phạm Ngũ Lão, Ông đã nâng đỡ lên đến chức Điện tiền Chỉ huy sứ, cai quản cấm vệ quân ở kinh thành, Trương Hán Siêu làm quan văn

Đối với dân, Trần Hưng Đạo thương yêu dân nghèo bao nhiêu thì nỗi căm

thù quân cướp nước bấy nhiêu Ông đau xót, uất hận “khi thấy sứ giặc đi lại hiên ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà lăng nhục tổ phụ Ta thường tới bữa quên

ăn, nửa đêm vỗ gối, nước mắt đầm đìa, ruột đau như cắt, khi giận không được ăn gan uống máu nằm da quân thù, tuy trăm thây ta phơi ngoài cỏ nội, nghìn thây ta gói trong da ngựa cũng xin nguyện làm” [ Hịch tướng sĩ ]

Quân xâm lược buổi đầu còn mạnh nên quân ta phải rời bỏ các phòng tuyến để lui về Vạn Kiếp cố thủ: trước tình hình đó, vua Trần lo lắng hỏi Trần Hưng Đạo có nên hàng không? Ông đã trả lời cương quyết: “Thần xin trước hãy chém đầu thần rồi hãy hàng giặc, đầu thần còn thì xã tắc còn Xin bệ hạ đừng lo, thần đã có kế đánh giặc” Khi kéo quân qua vùng sông Bạch Đằng để phản công giặc, đi đến khúc sông Hóa ông hô tướng sĩ, trỏ tay xuống sông ấy mà thề rằng: “Chuyến này không phá xong giặc Nguyên thì không chịu về đến sông này nữa”

Giặc Nguyên xâm lược lần thứ ba, với kinh nghiệm chiến đấu, Ông đã nắm chắc yếu tố quyết thắng trong tay, khi vua Trần hỏi: “Thế giặc năm nay ra sao ?” Ông trả lời: “Năm nay giặc đánh nhàn, nước ta thái bình đã lâu, dân không biết đến viêc binh Vì thế năm trước giăc Nguyên vào cướp hoặc có kẻ hàng hoặc có người trốn tránh Nếu chúng lại kéo sang khi quân ta đã quen việc đánh trận, mà quân địch phần thì ngại đường xa, phần thì chột dạ vì thua trận lần trước chắc không còn ý chí chiến đấu nữa Theo thần nghĩ lúc nào cũng phá vỡ được giặc Ông nói: “Muốn phá giặc thì làm thế nào thu hút được binh lính như cha con ruột thịt một nhà thì mới có thể dùng được”

2.3 Lòng khiêm tốn và tính thương người:

Trần Hưng Đạo được phong chức quốc công tiết chế, Ông là vị tổng chỉ huy quân đội nhà Trần trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông xâm lược Ông có công lao rất lớn, được vua Trần cho phép ông có quyền phong tước cho các quan lại có công lao mà không phải trình tấu với vua Chỉ tước hầu thì cho phép Ông ban tước trước rồi tâu sau Tuy vậy ông chưa từng ban tước cho ai cả, một số nhà giàu hưởng ứng lời kêu gọi của Ông, đem lương thực nuôi quân và giúp quân

sĩ đánh giặc Nhưng Ông chỉ khen họ và cho họ chức lang tướng giả,nghĩa là ghi nhận là tướng cung cấp lương thực mà thôi

Có lần vua Trần Thái Tông phong cho Ông chức Tư đồ để tiếp sứ, nhưng Ông trả lời: “ Việc tiếp sứ tôi xin đảm nhiệm còn chức phong thêm tôi không giám nhận” Chứng tỏ Ông là người tận tuỵ với công việc, vì nước chứ không ham danh lợi cá nhân

Trần Hưng Đạo rất thương yêu, quí trọng nhân dân Tình thương bao la của ông còn đến với loài cầm thú cũng có nghĩa có tình Trong cuộc chiến Ông thường cưỡi con voi một ngà ra trận, khi voi lội qua sông Hóa sang sông Bạch Đằng để đánh quân Ô Mã Nhi năm 1288, chẳng may nước thủy triều rút nhanh, voi nặng nên

bị mắc cạn sa lầy không cứu được Ông đành bỏ con voi yêu quí của mình, lên bộ để đuổi theo quân giặc, khi trận Bạch Đằng kết thúc Ông trở về bến sông, thương cảm nên ông đã cho người dùng gạch xây tượng voi

Khi dẹp xong quân Nguyên, đất nước thanh bình, vương triều quí tộc nhà Trần bắt đầu ăn chơi sa xỉ, vơ vét làm giàu, lòng của ông rất bất bình Đến năm

1290 có nạn đói lớn kéo dài sang năm 1291 nhân dân chết đói đầy đường, Ông nhìn cảnh ấy mà đau lòng

Đến năm 1300 khi Ông bị bệnh nặng tại nhà riêng ở Vạn Kiếp, vua Trần Anh Tông đến thăm và ông đã khuyên can vua: “Mới rồi Toa Đô, Ô Mã Nhi bốn mặt bao vây nhưng vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước ra sức nên bọn giặc phải chịu thua” Sau đó Ông khuyên vua: “Phải lấy sức dân làm kế rể sâu, gốc vững ấy là cách giữ nước hay hơn cả” Đó là lời nói cuối cùng đồng thời cũng là tâm huyết của ông Trong thâm tâm của Ông ngay cả lúc khi chết, Ông đều vì dân, vì nước, vì sự nghiệp của tổ tiên mình

Quốc gia Mông Cổ rất hùng mạnh đã tiến hành những cuộc chiến tranh tàn khốc khắp Đông - Tây Lúc bấy giờ Đại Việt là một quốc gia nhỏ bé nằm ở khu vực Đông Nam Á cũng không tránh khỏi số phận bị xâm lược Vào năm 1257 quân Mông Cổ gần 3 vạn kỵ binh do tướng Ngột Lương Hộp Thai chỉ huy, đã kéo đến biên giới nước ta Trước khi tiến hành xâm lược chúng cho sứ giả đến nước ta chiêu dụ vua nhà Trần đầu hàng Nhưng ý đồ trên không thực hiện được, bởi vì vua nhà Trần đã kiên quyết chống giặc và cử các tướng đem quân thủy bộ lên phòng ngự các tuyến ở biên giới Trong đó Trần Hưng Đạo là người đầu tiên tình nguyện xin đi đánh giặc Ông đã lãnh ấn tiên phong đem quân lên mản Hưng Hóa bày trận Do am hiểu việc dùng binh, nên khi quân giặc kéo tới, gặp quân dân nhà Trần đội ngũ nghiêm chỉnh khí phách hiên ngang Đã khiến quân giặc chùng lại và đề phòng, không dám xem thường Tại đây với tài dùng binh biến hóa không lường của vị tướng trẻ nên quân giặc gặp nhiều khó khăn Từ đó đã tạo đủ thời gian chuẩn bị điều động binh mã cho vua - quan nhà Trần lấy lại tinh thần và từng bước chuẩn bị rút khỏi Thăng Long một cách chủ động

Đến khi Ngột Lương Hộp Thai phát hiện ra quân của Trần Hưng Đạo đóng ở Hưng Hóa rất ít nên chúng quyết định giáng một đòn bất ngờ nhằm đánh tan quân Trần, bắt sống vị tướng tài ba của nước Đại Việt Nhưng không đây là một kế lừa binh của ta, đã được sắp xếp sẵn

Trần Hưng Đạo giả bày một trận nghi binh để đánh một trận lớn Nhưng thực chất là ông đã thực hiện một cuộc rút lui chiến lược nhằm bảo toàn lược lượng, để sau đó cùng Thái sư Trần Thủ Độ chỉ huy quân Trần bất ngờ tấn công quân giặc ở

Đông Bộ Đầu Quét sạch quân giặc ra khỏi kinh đô Thăng Long và làm cho tướng Ngột Lương Hộp Thai lẫn trốn về đến Nguyên triều vẫn chưa hết run sợ

Trong cuộc chiến công hiển hách đánh bại đạo quân xâm lược tinh nhuệ nhất thế giới lúc đó Trần Hưng Đạo đã góp một phần công sức của m ình vào chiến thắng của dân tộc, lúc đó ông chưa đầy 30 tuổi

* Trần Hưng Đạo trong thời kỳ đấu tranh ngoại giao (1258-1284):

Sau khi Thăng Long được giải phóng, thái bình trở lại với đất nước Đại Việt Đây là thời kỳ đấu tranh ngoại giao gay gắt giữa đại Việt và Mông Cổ Cuộc bang giao này kéo dài hơn 25 năm (1258-1284) Nhìn bề ngoài vua nhà Trần tỏ vẻ nhường nhịn, nhúng nhường địch để tránh cảnh binh đau, chấp nhận triều cống Mặc khác, vua Trần cũng rất kiên quyết với mọi âm mưu, ý đồ xảo nguyệt của địch

Về phía giặc Mông - Nguyên luôn tìm mọi cách để động binh, gây chuyện, nhằm phục thù sau lần thua thứ nhất, đồng thời xâm chiếm xong Đại Việt để tiến hành thôn tính luôn nhà nước Nam Tống

Trần Hưng Đạo sau chiến thắng ở Đông Bộ Đầu đã lui về sống ở Vạn Kiếp, nhưng lòng Ông luôn hướng về kinh đô Thăng Long yêu quí Hốt Tất Liệt đòi vua Trần phải nộp vàng bạc, triều cống nho sĩ, thầy thuốc, thầy bói và các loại thợ Mỗi loại 3 người nhưng vua Trần đã khôn khéo từ chối

Sang 1284 cuộc đấu tranh ngoại giao đang căng thẳng, sứ giặc là Sài Thung ngạo mạn vô lễ, cưỡi ngựa đi thẳng vào cửa Dương Minh Vua Trần sai Chiêu Minh Đại Vương Trần Quang Khải vào tiếp sứ, nhưng Sài Thung vẫn nằm khểnh trên giường không ra tiếp, Trần Hưng Đạo gọt tóc, mặc áo vải đến sứ quán Ông đi thă óng vào trong, Thung vội vàng đứng dậy ra chào và mời ngồi Nhưng quân lính của Thung phát hiện ra đó là Ông bèn cầm cây tên nhọn chọc vào đầu Ông chảy máu Nhưng sắc mặt của ông lúc đó không thay đổi, điều đó chứng tỏ Trần Hưng Đạo đã khéo nhịn để lo cho quốc gia đại sự Chứng tỏ rằng Ông vẫn ung dung đầy mưu lược trong tấm áo cà sa, không thua gì hình ảnh Trần Hưng Đạo trên voi trận đầy uy nghi

Tháng 9 năm1282 khi trấn thủ Lam Sơn là Lương Uất báo tin: Toa Đô đem

50 vạn quân tinh nhuệ mượn đường nước ta để đánh chiếm Chiêm Thành Để thật sự đoàn kết từ trên xuống dưới chống giặc ngoại xâm Tháng 11năm 1282 vua Trần Nhân Tông đã triệu tập hội nghị Bình Than (Phả Lại) Tại hội nghị Bình Than thì Trần Hưng Đạo và Trần Quang Khải đã hòa thuận với nhau Hai vị tướng giỏi trong

triều đã bàn bạc và đánh giá tình hình giữa địch và ta: quân Mông - Nguyên là một đạo quân lớn mạnh, các tướng chỉ huy là các tướng dũng, chưa đủ bản lĩnh để cầm đạo quân lớn Tuy vậy, hai ông vẫn không chủ quan mà vẫn đánh giá cao tướng A

Lí Hải Nha và Lý Hằng (một tướng nhà Tống theo Mông Cổ) Đồng thời nhìn thấy được sức mạnh vô địch của địch ở chổ đánh bằng ngựa, bắn tên và sử dụng giáo dài Vạch ra chổ yếu của địch là thủy trận Muốn thắng trận, ta không những cần tướng giỏi, quân giỏi mà cần phải đoàn kết cả trăm họ với ý chí một lòng đánh giặc

Hội nghị Bình Than diễn ra vô cùng tốt đẹp và sôi nổi, đồng thời xúc động khi thái sư Trần Quang Khải tâu với vua xin nhường chức Quốc Công Tiết Chế tổng chỉ huy quân đội cho Trần Hưng Đạo Tháng 9 năm 1284, Trần Hưng Đạo được vua phong làm Quốc Công Tiết Chế các đạo quân thủy và bộ Đứng ở vị trí làm tướng, thống lĩnh binh mã Trần Hưng Đạo đã ngầm so sánh với giặc Ông nhận thấy nhà Trần có lòng yêu nước, tinh thần chiến đấu cao nhưng sức mạnh còn yếu, nên Ông khẩn trương trong việc tăng thêm năng lực chỉ huy binh lính cho các tướng bằng cách mở thêm các lớp học binh thư Những người dụng binh giỏi, không phải chỉ biết đánh mà còn phải biết chờ đợi thời cơ thuận lợi, để cho giặc giảm đi khí thế chiến đấu, dẫn đến trể nãi và khi đó chỉ cần đánh một trận là toàn thắng

Trong binh thư, Ông vạch ra tướng dũng, tướng trí, tướng nhân Tướng tài không có đức thì lợi bất cập hại Tướng nhân phải biết tiết kiệm, thanh liêm, lơ là về rượu, giữ mình theo lễ, thờ bề trên trung thành, vui lo cùng binh sĩ Lấy của địch mà không trích trữ, nghe mưu mà dùng người, gặp ngờ mà phán đoán dũng mà không lấn người, nhân mà không bỏ phép, giấu to nhỏ, răn lỗi lớn, phạm tội không thể là thân, thương cũng không kể đến thù, người già thì nâng đỡ, người trẻ thì vỗ về, người sợ thì làm cho yên lòng, ngưồi lo thì làm cho vui, có kiên thì xử đoán, có lạm thì xét rõ, có giặc thì đánh dẹp có ngang ngược thì giết, kẻ phục tùng thì tha, người mất thì cho được lại, người quên thì nhắc bảo cho, bạo thì trừng trị, xa người dèm pha, trong quân đi sứ xa thì sai vợ con đến thăm hỏi, khi có hành động thì họp tướng tá lại bàn mưu kế thống nhất rồi mới đánh

Trước khí thế 50 vạn quân Nguyên - Mông, Trần Hưng Đạo đã chỉ huy: phải huy động trăm họ, dốc sức người, sức của để chống lại Mà muốn vậy Ông khuyên vua: “phải nới sức dân làm cái chước rễ sâu gốc vững” Nghĩa là phải lấy dân làm gốc, trồng cho sâu, vun cho vững, chứ khôngnhũng nhiễu dân, sưu cao thuế nặng làm kiệt sức dân Đó là kế lâu dài

II Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến

chống Nguyên - Mông lần II:

Sau khi chiếm xong Trung Quốc, Cao Ly, quân Mông Cổ đang vào thời cực thịnh Vua Mông Cổ lúc bấy giờ là Hốt Tất Liệt đổi tên nước thành Đại Nguyên, tiến hành viễn chinh sang các nước để thực hiện mưu đồ thống trị thế giới

Tháng 9 năm 1258, nhà Nguyên cử Toa Đô đem 50 vạn quân tinh nhuệ mượn đường nước ta để đánh Chiêm Thành Trước khí thế của 50 vạn quân Nguyên, Trần Hưng Đạo đã chỉ huy là phải huy động trăm họ góp của cải sức người để chống lại giặc

Tháng 9 năm 1284, quân Nguyên đang trên đường tiến đánh nước ta, thì cũng trong thời gian đó Trần Hưng Đạo đã điều binh cử các vương hầu đến Đông Bộ Đầu để duyệt binh Sau đó ông chia quân ra để trấn giữ các nơi xung yếu

Trần Hưng Đạo cử Trần Khánh Dư đi trấn giữ miền biển, đây là một vị tướng có tài chuyên đánh thủy trận Mặt Tây Bắc do Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật trấn giữ, còn mặt trận chính do đích thân Trần Hưng Đạo chỉ huy, bày binh bố trận chờ quân Nguyên kéo đến

Riêng mặt chính phía Nam do Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải trấn giữ,

vì đây là một mặt trận rất quan trọng Mặt trận này sẽ đối đầu trực tiếp với quân Toa

Đô đánh từ Chiêm Thành xuống Nếu để quân này phối hợp với quân Thoát Hoan để kìm kẹp quân trấn giữ của ta ở giữa thì rất nguy hiểm, cho nên Trần Quang Khải phải chặn cho bằng được đạo quân này Đồng thời Trần Hưng Đạo đưa quân, lương thực sang Chiêm Thành để giúp đỡ vua này chống lại đạo quân của Toa Đô

Tại hội nghị Bình Than 1282, sau khi chia quân các bộ xong Trần Hưng Đạo đã làm hịch văn gửi cho các tướng sĩ: “Ta thường ngh e Kỉ Tính lấy thân chết thay để cứu Cao Đế Từ xưa, các trung thần nghĩa tử, bỏ mình vì nước đời nào không có huống chi ta cùng các ngươi sinh ra gặp lúc rối ren, lớn lên gặp buổi gian nan Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà xỉ mắng tể phụ Thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa để thỏa lòng tham khôn cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng để vơ vét của kho có hạn Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi tai vạ về sau? Ta thường tới bữa quên ăn, nữa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa, ta viết hịch này để gửi các ngươi hiểu rõ lòng ta” [Hịch tướng sĩ -Trần Quốc Tuấn ]

Bài hịch này có tác dụng to lớn đối với quân và dân Đại Việt Trước khi ra quân Trần Hưng Đạo đã có những tâm huyết nhắn nhủ đến toàn thể chiến sĩ Những lời hịch đó xoáy vào lòng người, kích thích nâng cao tinh thần quyết tâm chống giặc Nguyên xâm lược Với ý chí quyết chiến được thể hiện rõ bằng hai chữ: “Thát Sát” trên cánh tay của mỗi người lính

Cuối năm 1284 Quốc Công Tiết Chế Trần Hưng Đạo được tin quân giặc đông tới 50 vạn do thái tử Trấn Nam Vương Thoát Hoan chỉ huy tiến vào nước ta theo hai hướng Tuyên Quang và Lạng Sơn Trần Hưng Đạo cử các tướng Nguyễn Khoái, Trần Quốc Toản, đem binh mã để tăng cường các mặt trận phòng thủ biên thùy

Tháng giêng năm 1285, nhà Trần triệu tập về Điện Diên Hồng, những bô lão khắp nơi đều đến dự và trăm người đồng thanh hô lớn: “Đánh” Chính Hội nghị Diên Hồng đã củng cố thêm lòng tin tưởng của dân, tại hội nghị Trần Hưng Đạo đã vạch ra kế hoạch chống giặc: Động viên trai tráng đánh giặc khắp nơi, nếu không chống nổi thì đem của cải, thóc lúa mang vào rừng, nếu phải đốt thì nhà cửa cũng không tiếc Để khi giặc đi đến đâu chúng cũng không cướp được lương ăn, nơi cư trú, từ đó chúng sẽ cạn kiệt sức lực dẫn đến nản lòng, tinh thần bạc nhược đợi đến lúc đó ta dốc hết sức đánh vài trận là quét sạch được giặc dữ Với chiến thuật vườn không nhà trống, lấy nhàn chờ giặc Phải đoạt nhuệ khí của giặc trước, phá giặc tất được

Ông thấy được sự lợi hại của giặc trong các cuộc chiến trước đây, nên Ông đề

ra biện pháp đánh giặc là: “giặc cậy trường trận, ta cậy đoản binh” tức là lấy ngắn đánh dài, đây là thượng sách trong binh pháp Sau đó Ông đưa đạo quân đóng ở Nội Bàng chờ giặc tới, còn triều đình nhà Trần chuẩn bị thu xếp gọn gàng khỏi kinh đô Thăng Long như lần trước Dọc theo tuyến biên giới Đại Việt, thì tất cả mọi ngả đường tiến về Thăng Long đều bị Trần Hưng Đạo cho bố trí phòng ngự chặt chẽ Trước sự chuẩn bị đó, quân giặc nhiều lần tiến quân xâm lược đều phải lui quân Sau đó chúng tiến hành tiến quân ồ ạt và chiếm được Đông Bản, đây là phòng tuyến nhỏ của ta Sau đó chúng tiến đến Nội Bàng, đây là địa điểm đóng quân chủ lực của Trần Hưng Đạo Thoát Hoan cho người đem chiếu đến chiêu dụ Trần Hưng Đạo đầu hàng, nhưng thất bại Thoát Hoan và A Lý Hải Nha chia quân làm 6 đạo theo 6 đường Ngày 01tháng 02 năm1285 địch đánh vào Nội Bàng Quân của Trần Hưng Đạo giao chiến có chừng mực rồi rút lui về Vạn Kiếp (Chí Linh - Hải Hưng) Trần Hưng Đạo chủ trương vừa đánh vừa rút lui, nhằm kìm chân địch, tiêu hao sinh lực, khiến cho chúng đường xa đến mệt mỏi, giảm sức chiến đấu Tại Vạn Kiếp ông huy động thêm binh mã tại các lộ Đông Hải, Vân Cà, Ba Điểm Chọn những người dũng

cảm làm tiên phong, mọi người hăng say xung phong tham gia Trần Hưng Đạo đã xây dựng và bố trí một phòng tuyến ở Vạn Kiếp, trên sông Bình Than để ngăn chặn bước tiến quân của kẻ thù Tập trung ở đây 20 vạn quân sĩ, 1000 thuyền đóng cách Vạn Kiếp, chia quân trấn giữ núi Phả Lại và vùng Bắc Giang

Quân giặc với khí thế hung hăng tập trung từ 30-40 vạn quân tiến công Để bảo toàn lực lượng Trần Hưng Đạo đã cho các lực lượng của mình rút lui ở hầu hết các chiến trường Trước tin đó vua Trần đến gặp Ông để hỏi tình hình chiến sự Trần

Hưng Đạo trả lời: “Ra trận thắng thua là chuyện thường, chỉ cần bảo toàn được lực lượng và trận cuối cùng ai sẽ thắng, vả lại chỉ sợ kẻ giặc tiến binh thận trọng như tằm ăn, chứ không sợ giặc hùng hổ hung hăng Nay Thoát Hoan tiến quân như gió lốc, nghênh ngang không coi ai ra gì, chính là điểm thua đã báo vậy Hiện nay giặc

đi qua những vùng đất mà chúng chiếm được, cứ 30 dặm chúng đặt một trại quân,

60 dặm một trại ngựa, mỗi trại có 300 quân trấn giữ, hộ vệ cho việc chuyển lương và cướp lương thảo Như vậy giặc sẽ cần bao nhiêu quân khi tiến sâu vào Đại Việt Điểm chốt là ở chổ đó”

Chỉ trong vòng 20 ngày Thoát Hoan đã lấy được kinh đô Thăng Long Chính

vì trong thời điểm mà Thoát Hoan đang thắng thế, dương dương tự đắc thì Trần Hưng Đạo gặp phải những khó khăn cần phải giải quyết sau trận Vạn Kiếp bị phá vỡ Ông phải đưa vua Trần đi lánh giặc, vừa theo sát tình hình ở chiến trường, vừa chỉ đạo tác chiến kịp thời

Ngày 20 tháng1năm 1285 Trần Bình Trọng, một thân vương của nhà Trần đã

bị giặc bắt và bị giết, khi Ông chiến đấu dũng cảm cản giặc để cho vua Trần rút lui

Mặc dù phải đương đầu hàng loạt khó khăn, nhưng Trần Hưng Đạo không hề nao núng, Ông luôn luôn bám sát tình hình trên các chiến trường để kịp thời chỉ đạo

các tướng sĩ đối phó giặc Nhận thấy mưu đồ của giặc muốn từ hai mặt Bắc Nam đánh kẹp quân nhà Trần vào giữa, khi quân của Ô Mã Nhi gặp quân của Toa Đô ở Thanh Hóa Trần Hưng Đạo đã tung thêm lực lượng chặn đánh đạo quân này quyết liệt, bằng cách phái tương Phạm Ngũ Lão đem quân vào Nghệ An để hợp sức cùng quân của Trần Quang Khải đẻ phá giặc Tại Nghệ An Trần Quang Khải và Phạm Ngũ Lão đã đánh lui quân của Ô mã Nhi và Toa Đô Buộc giặc phải lui quân về Trường Yên (Ninh Bình)

Trước tình hình đó Trần Hưng Đạo đưa quân về Thiên Trường (Nam Định) Ông phát hiện quân giặc đã lâm vào những khó khăn lớn như: không đủ lương thảo nuôi quân, quân lính mệt mỏi, ốm yếu, chán nản và mất tinh thần, do không tiêu diệt được quân chủ lực và vua tôi nhà Trần Từ đây Trần Hưng Đạo quyết định hướng tấn công chiến lược vào quân giặc Đạo quân của Toa Đô vì mệt mỏi do chiến tranh kéo dài với Chiêm Thành từ 1283, và mệt mỏi do đuổi theo vua Trần từ nơi này qua nơi khác Trần Hưng Đạo quyết định đánh tan đạo quân này, để thoát khỏi sự vây hãm của quân địch từ hai hướng Ông chọn phòng tuyến của giặc xây dựng trên sông làm cuộc phản công chiến lược lần đầu tiên Ba trận đánh lớn mở màn cho cuộc phản công chiến lược đã được Trần Hưng Đạo quyết định đích thân đánh Đại Đồn A Lỗ (Nam Định) để gây khí thế toàn quân làm mất nhuệ khí của giặc

Quân Trần xung trận với khí thế ngất trời, đáng tan đạo quân trấn giữ ở đây của Vạn Hộ Lưu Thế Anh Đại Đồn A Lỗ thất thủ, tiếp tục phat huy thắng lợi, các tương nhà Trần đem quân đánh tan giặc ở Chương Dương Quân của Thoát Hoan đóng ở kinh thành Thăng Long bị lâm nguy nên đã bỏ thành rút chạy về Bắc Giang cố thủ Nghe tin quân của Thoát Hoan bỏ Thăng Long chạy về Bắc Giang Toa Đô và Ô Mã Nhi đang cụm ở Tây Kết chuẩn bị rút chạy theo Thoát Hoan thì Trần Hưng Đạo quyết định dốc toàn lực đánh một trận quét sạch giặc Nguyên - Mông ra khỏi bờ cõi Đại Việt Ông đã phái các tướng đem quân chặn những đường rút chạy của giặc ở biên giới, rồi thuyền địch đi đến các lộ đều bị nhân dân ở đây nổi dậy kết hợp cùng với quân đội chống giặc Sau đó Ông cho binh đánh mạnh vào hai đội quân của giặc ở Tây Kết và Bắc Giang

Ở Tây Kết quân của Trần Hưng Đạo và các tướng tấn công quyết liệt vào tuyến phòng thủ của địch, quân địch lại bị đánh tan: 5 vạn quân bị đánh tơi tả, các tướng giặc đem tàn quân ráut chạy ra biển Nhưng lại bị lọt vào trận địa phục kích của Trần Hưng Đạo, cho nên Toa Đô bỏ mạng trong đám loạn quân Ô Mã Nhi phải lén cướp thuyền con để chạy ra biển

Sau chiến thắng ở Tây Kết, Trần Hưng Đạo lại đem quân chủ lực tiến đánh quân của Thoát Hoan ở Bắc Giang Trước khi đánh thì ông đã bố trí các tướng đem quân chực tất cả các ngã đường rút lui Ngược lại sau khi Toa Đô - Ô Mã Nhi bị đánh thua ở Tây Kết thì Thoát Hoan trong tay còn 10 vạn quân nên quyết tâm đánh một trận để trả thù và giành lại thế chủ động Nhưng với khí thế thắng trận, lòng mong mỏi và quyết tâm đuổi quân xâm lược đã khiến quân dân ta chiến đấu với tinh thần hăng sai, quân bộ, quân kỵ của Thoát Hoan tan rã từng mảng Thoát Hoan hoảng sợ bỏ chạy Ngày 10 tháng 6, Thoát Hoan chạy đến sông Như Nguyệt đã gặp quân truy kích của Trần Quốc Toản Hoảng sợ Thoát Hoan chạy đến Vạn Kiếp thì lọt vào trận địa phục kích của Trần Hưng Đạo Quân giặc bắc cầu phao vượt sông nhưng chưa kịp qua thì quân Trần từ hai bên rừng đổ ra đánh, quân giặc đè lên nhau chạy, cầu phao đứt, quân giặc chết đuối nhiều Thoát Hoan chạy đến Vĩnh Bình (Lạng Sơn) chúng lại lọt vào trận địa phục kích của quân Trần Thoát Hoan được bộ tướng cho chui vào trống đồng để tránh tên và chạy thoát về nước Còn Lý Hằng bị trúng tên độc về đến Châu Tư Minh thì chết, Lý Quán thì chết tại trận

Chỉ trong vòng 6 tháng, quân và dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo đã đánh tan 50 vạn quân Nguyên xâm lược, chỉ còn một số ít chạy về nước Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược lần hai thắng lợi rực rỡ, công lao của Trần Hưng Đạo vô cùng to lớn Ông đã đứng ra lãnh đạo quân và dân nhà Trần lập nên những chiến công rực rỡ như: Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, đồng thời qua đây cũng thể hiện rõ mưu lược và nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo

III Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến

chống quân Nguyên - Mông lần III :

Cuộc xâm lược lần thứ hai của Thoát Hoan và A Lý Hải Nha thất bại đã làm cho Hốt Tất Liệt vô cùng tức giận Hắn quyết tâm chiếm cho bằng được Đại Việt nên đã tiến hành cuộc xâm lược lần thứ ba Ngày 11 tháng 10 năm 1287 Thoát Hoan đưa 10 vạn quân cùng 500 chiếc thuyền tiến về biên giới Đại việt

Trước tình hình đó vua nhà Trần lại giao chức Quốc Công Tiết Chế cho Trần Hưng Đạo để chuẩn bị binh mã, củng cố tinh thần quyết chiến chống giặc

Ngày 25 tháng 12 năm 1287 Thoát Hoan đưa quân đến biên giới Đại Việt, chia thành hai cánh cùng tiến xuống Vạn Kiếp Trước thế mạnh của giặc,Trần Hưng

Đạo chỉ huy quân và dân nhà Trần vừa đánh vừa rút lui để bảo toàn lực lượng Để chờ cơ hội phản công như lần kháng chiến trước

Ngày 02 tháng 01 năm 1288 quân Nguyên đã tiến đến cửa biển Vạn Minh (Móng Cái), rồi tiến vào cửa An Bang (Quãng Yên) giao chiến với quân thủy của Trần Khánh Dư, quân của Trần Khánh Dư thua Sau đó Ô Mã Nhi thừa thắng đưa quân của mình vào sông Bạch Đằng để hội tụ cùng cánh quân của Thoát Hoan ở Vạn Kiếp Quân tinh nhuệ đi trước, đoàn thuyền vận chuyển lương thực của Trương Văn Hổ đi sau Khi đến bờ Vân Đồn thì bị quân của Trần Khánh Dư sau khi thua trận đã gom các quân còn lại phục kích ở đây đổ ra đánh Do không có quân bảo vệ đoàn thuyền nên thuyền của Trương Văn Hổ bị Khánh Dư đánh tan tác, thu được rất nhiều lương thảo và khí giới

Chiến thắng Vân Đồn đã cắt đứt nguồn tiếp tế lương thực chủ yếu của quân Nguyên - Mông Từ ngày 30 tháng 1 đến ngày 2 tháng 2 năm 1288 quân Nguyên - Mông đã tràn vào kinh đô Thăng Long Nhưng cũng như hai lần trước quân dân nhà Trần đã bỏ kinh thành Thăng Long, thực hiện chiến lược vườn không nhà trống, rút quân về đóng trên khu căn cứ dọc sông Hồng Trần Hưng Đạo chỉ huy quân nhà Trần vừa rút lui vừa đẩy mạnh chiến tranh du kích sau lưng địch nhằm tiêu hao sinh lực và gây hoang mang trong hàng ngũ quân địch, khiến chúng mất tinh thần chiến đấu

Do thiếu thốn lương thực, Ô Mã Nhi phải đưa quân đi đón Trương Văn Hổ và cướp lương ở những nơi chúng đi qua Nhưng bị quân của Trần Hưng Đạo chặn đánh buộc chúng quân về lại Vạn Kiếp (ngày 5 tháng 6 năm 1288) Những cuộc tấn công của quân nhà Trần ở Trúc Đông, An Bang (Quãng Yên) nhưng không thu được thắng lợi nào, vì Trần Hưng Đạo đã chỉ huy phải giữ vững tuyến phòng thủ này để chờ ngày phản công Trước tình hình tiến đánh không được, ở không xong nên Thoát Hoan ra lệnh cho quân rút lui về nước theo hai đường thủy bộ Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp đem quân thuỷ rút theo sông Hồng, qua sông Bạch Đă òng ra biển về nước Thoát Hoan sẽ đem quân bộ rút chạy theo đường Lạng Sơn

Trần Hưng Đạo đoán trước được ý đồ của địch, nên tất cả các con đường mà chúgn đi qua đều được Ông bố trí kế hoạch phục kích Từng vị tướng đều được giao nhiệm vụ chặn đánh giặc theo đúng kế hoạch đã được đề ra Còn đích thân Trần Hưng Đạo cùng với Ngô Khoái trực tiếp chặn đánh địch trên sông Bạch Đằng Từ ngày 30 tháng 3 năm 1288 đoàn quân thủy của Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp bắt đầu rút chạy và có kỵ binh do tướng Trịnh Bằng Phi đi hộ tống trên bộ Do đi trên bộ gặp

nhiều khó khăn vì tất cả các cầu đều được quân Trần phá hỏng và một phần do quân Trần chặn đánh nên đến chợ Đông Hồ do gặp sông lớn và không có cầu đi qua nên Trịnh Bằng Phi cho quân bộ quay về Vạn Kiếp ngày 4/4/1288 Do không có quân bộ hộ tống cho nên quân thủy của địch tiến rất chậm do phải giao chiến với quân Trần phục kích hai bên bờ sông Trần Hưng Đạo muốn đánh tan đạo quân thủy của

Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp để không cho chúng rút về nước được yên ổn nên Ông nghiên cứu tìm tòi cách đánh mà trướ đây 300 năm Ngô Quyền đã đánh tan quân Nam Hán Ông được một người đàn bà sống ở dây cho biết quy luật của con nước thủy triều rút Trần Hưng Đạo đã huy động quân sĩ và nhân dân nơi đây, dùng cọc gỗ đánh sắt nhọn đóng xuống lòng sông, cho cỏ phủ kín phía trên Đồng thời bố trí quân thủy bộ phục kích hai bên bờ sông cùng các nhánh sông để chờ giặc

Sáng ngày 9 tháng 4 năm 1288 đoàn thuyền chiến của Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp đến sông Bạch Đằng Thủy quân của nhà Trần ra ứng chiển rồi giả vờ thu chạy dụ giặc đuổi theo, khi đoàn thuyền chiến của Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp lọt vào bãi cọc Trần Hưng Đạo ra lệnh cho quân đổ ra đánh chặn lại Lúc này ở phía trước - sau đều có quân Trần đi thuyền nhẹ đổ ra đánh, nước thủy triều rút nhanh để lộ bãi cọc nhọn, quân giặc tiến không được, lùi không xong, thuyền giặc to lớn, nặng nề bị cọc nhọn cản lại, đâm thủng, vỡ thuyền Thuyền giặc dồn lại không chạy được, quân Trần đi thuyền nhẹ xông vào khắp nơi, quân trần dùng tên bắn như mưa, dùng lửa hoả thiêu thuyền giặc Các đạo quân chủ lực của Nguyễn Khoái, của vua Trần và Trần Hưng Đạo chiến đấu hăng say Quân giặc lớp chết đuối, lớp bị giết, đến chiều thì toàn bộ quân Nguyên do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ cùng nhiều tướng khác bị bắt, thủy quân Vạn Hộ Trương Ngọc bị giết, 400 chiếc thuyền với nhiều tù binh bị bắt Dòng sông Bạch Đằng một lần nữa lại ghi thêm một chiến công mới, chói lọi của quân Trần Hưng Đạo cũng như quân và dân ta

Trận Bạch Đằng vừa kết thúc Trần Hưng Đạo tức tốc tính đến việc tiêu diệt hết đạo quân còn lại của Thoát Hoan chỉ huy rút chạy bằng đường bộ Quân đội đã sẵn sàng, Ông truyền lệnh cho các tướng nhanh chóng đem quân đến các địa điểm để chặn hết tất cả các đường rút chạy của địch Thoát Hoan cùng quân rút chạy ngang qua những nơi hiểm yếu đều bị quân Trần phục kích, bọn Thoát Hoan, A Lỗ Xích, A Bát Xích liều chết mở đường máu mới chạy thoát được

Đến ngày 19 tháng 4 năm1288, chúng mới về đến Châu Tư Minh nhưng A Bát Xích cùng nhiều binh tướng phải bỏ mạng vai trúng tên độc của các tù trưởng miền núi

Ngày 28 tháng 4 năm 1288, Trần Hưng Đạo và vua Trần trở về Thăng Long đổ nát, đây là kinh đô yêu quí mà ba lần giặc đến đều chiếm được và cả ba lần chúng đều tháo chạy

Như vậy Trần Hưng Đạo đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình Một vị Quốc Công Tiết Chế đã thống lĩnh binh mã đánh tan quân xâm lược Mông - Nguyên, đem lại thống nhất và độc lập cho dân tộc Đại Việt thế kỷ XIII

Chương III NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ CỦA TRẦN HƯNG ĐẠO

I NGHỆ THUẬT VỀ CHIẾN LƯỢC:

1 Nghệ thuật chỉ đạo rút lui chiến lược:

Nét nổi bật nhất trong tài năng quân sự của Trần Hưng Đạo là quyền biến, binh hoạt trong chỉ đạo chiến lược và chiến thuật Tuy tư tưởng là quyết tâm đánh giặc, nhưng trước khí thế áp đảo của kẻ thù, Ông đã mạnh dạn thay đổi chiến lược, không quyết chiến với địch trong lúc chúng còn mạnh Trong ba lần kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, Ông đều thực hiện rút lui chiến lược, bỏ lại sau lưng nhiều làng mạc, đát đai và thậm chí cả thủ đô Thăng Long yêu quí, để bảo toàn lực lượng, tạo thế, tạo thời cơ để phản công quân địch

Về hình thức, rút lui chiến lược tuy là bị động nhưng do biết kế hoạch và thực hiện một cách chính xác, cũng tức là thoát khỏi thế lúng túng ban đầu Rút lui là nhằm tránh né quyết chiến, chờ thời cơ diệt địch Do đó, rút lui có kế hoạch mới giữ được thế chủ động, mới có thể bảo toàn lực lượng của m ình Thực tế cuộc rút lui của Trần Hưng Đạo đã phá vỡ âm mưu của địch là dùng ưu thế binh lực và quyền chủ động tiến công của chúng để nhanh chóng đánh tan quân ta

Trong kế hoạch rút lui chiến lược của Trần Hưng Đạo thì vấn đề quan trọng là Ông xác định được “điểm rút lui cuối cùng” Vì rút lui chiến lược chỉ bảo toàn lực lượng, chuẩn bị phản công, cho nên rút lui về đến điểm nào là có liên quan đến giai đoạn phản công Trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất, quân ta rút về sông Thiên Mạc Đóng ở đây quân Trần dễ dàng phản công khi thời cơ đến Trong cuộc kháng chiến lần hai, quân ta rút lui xa hơn tận Thiên Trường là vì lực lượng địch quá mạnh

Ở đây Trần Hưng Đạo đã chuẩn bị tiến công, nhưng khi quân Toa Đô ra được Trường Yên (Ninh Bình) thì Thiên Trường đã bị uy hiếp, buộc Trần Hưng Đạo phải rút vào Thanh Hoá để tránh sự tấn công từ hai phía của địch: Thanh Hoá là một căn cứ địa vững chắc của kháng chiến Trong cuộc kháng chiến lần thứ ba Trần Hưng Đạo chỉ rút về các về phía Đông (Hải Dương, Hải Phòng) Từ đây có thể tiến về phía Tây theo sông Hồng, phản công chiếm lại Thăng Long và cũng có thể tiến xuống phía Bắc bao vây và chặn đường về của địch, để chuẩn bị cho trận Bạch Đằng chắc thắng Như vậy, trong việc thực hiện các cuộc rút lui cuối cùng, Trần Hưng Đạo cũng như bộ tham mưu đã tỏ ra sáng suốt linh hoạt luôn luôn dựa vào

thực tiễn diễn biến chiến tranh mà đề ra đường lối chỉ đạo chiến lược một cách thích hợp Đó chính là một đặc điểm mà như Trần Hưng Đạo đã nói: “làm tướng phải x em xét quyền biến, như đánh cờ vậy, tuỳ thời tạo thế”

Việc rút lui chiến lược, tránh được những cuộc đụng độ với địch có thể đ em tới những hậu quả không hay lúc ban đầu: bị mất một số đất đai, một số vị trí chiến lược quan trọng Nhưng rút lui chiến lược đây là một chiến lược quan trọng trong quân sự, lúc bấy giờ quân ta tuy lực lượng ít, lại ở thế bị động chiến lược nhưng đã đạt được mục đích là bảo toàn được lực lượng để tiêu diệt địch sau này Như vậy rõ ràng với việc rút lui chiến lược nói trên bước đầu đã gây cho địch thất bại lớn về chiến lược

Tư tưởng chỉ huy của Trần Hưng Đạo và nhà Trần không phải là rút lui chiến lược để dụ địch vào sâu, đem không gian để đổi lấy thời gian, mà ở đây chiến lược quan trọng là xác định thời cơ chấm dứt đợt rút lui chiến lược và bắt đầu phản công chiến lược Trong cuộc kháng chiến lần một và lần hai, ý định rút lui chiến lược hình thành nhằm mục đích chặn giặc từ biên giới nhưng không thành công, còn trong lần thứ ba thì ý định rút lui chiến lược được hình thành ngay từ trước và ngay từ đầu cuộc kháng chiến nhằm mục đích: chuẩn bị cho đoàn phản công chiến lược tiêu diệt quân thù

Cho nên trong rút lui chiến lược là để bảo toàn quân chủ lực, nhằm chuẩn bị thời cơ phản công lại địch, giành lấy quyền chủ động về chiến lược và giành thắng lợi cuối cùng Song không phải là trong chuộc chiến tranh nào, trong điều kiện nào cũng vận dụng như vậy Tại sao trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lại thực hiện được cuộc rút lui chiến lược thành công? Sỡ dĩ việc rút lui chiến lược thành công là vì trong cuộc chiến với một khí thế cả nước đánh giặc, vua tôi đồng tâm, quân dân một lòng, cho nên Trần Hưng Đạo mới có thể mạnh dạn bỏ đất đai, rời kinh đô để giữ lấy triều đ ình và quân chủ lực mà không sợ mất dân Hơn nữa khi vắng quân chủ lực đã có quân địa phương và dân binh tiếp tục đánh giặc, khoét sâu chổ yếu của chúng, tạo điều kiện để quân chủ lực phản công Đây chính là những điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện thành công rút lui chiến lược

2 Nghệ thuật tạo thế, tạo thời cơ phản công chiến lược:

Cuộc rút lui chiến lược của Trần Hưng Đạo là nhằm mục đích từng bước tạo thế, tạo thời cơ để mở cuộc phản công chiến lược và giành thắng lợi

Trong cuộc kháng chiến lần một năm 1258, cuộc lui quân khỏi vùng Bạch Hạc, Bình Lệ Nguyên, Phù Lỗ và Thăng Long của quân Trần đã tạo nên một cục

diện mới trên chiến trường Quân Mông Cổ tiến như chớp giật, như gió thổi, giành thắng lợi không mấy khó khăn Tuy nhiên, khi chiếm được thành Thăng Long thì ngay lập tức chúng vấp phải khó khăn Khó khăn lớn nhất là tướng Ngột Lương Hợp Thai (Uryăng Khađai) bị lúng túng về chiến lược Không tiêu diệt được bộ tham mưu và lực lượng chủ lực của Đại Việt, đóng trong tòa thành trống rỗng, thiếu lương thảo, cho nên địch phải mở nhiều cuộc hành quân cướp bóc nhưng lại bị quân dân ta đánh trả quyết liệt Về phía quân Trần lúc bấy giờ ra sức cũng cố và tăng cường lực lượng Lúc kỵ binh đang chán nản, mệt mỏi, chính là thời cơ để ta phản công địch

Quân ta lợi dụng đêm tối của ngày hạ tuần tháng chạp để hành trận đánh Bị bất ngờ, quân địch hết sức lúng túng, không tổ chức đối phó được, rất nhiều tên không kịp lên ngựa đã bị tiêu diệt Quân ta phá tan giặc và đuổi chúng ra khỏi Thăng Long Đây là một trận tập kích bất ngờ, một trận quyết chiến, chiến lược giành thắng lợi lớn và rất nhanh gọn Dọc đường do khiếp sợ, kỵ binh Mông Cổ cắm đầu tháo chạy, bụng đói mà không dám cướp phá như lúc chúng mới k éo vào Với thắng lợi này là kết quả của sự chỉ đạo chiến lược và nghệ thuật tổ chức cuộc phản công, nhằm đúng thời cơ thực hiện trận tập kích chiến lược, nhanh chóng kết thúc cuộc chiến tranh Chỉ trong vòng nữa tháng, một đạo quân xâm lược hung hãn, tàn bao và thiện chiến đã phải chịu thất bại nặng nề trước quân dân Đại Việt Điều này đủ để chứng minh tài năng thao lược của Trần Hưng Đạo

Trong cuộc chiến lần hai (1258) cuộc rút lui chiến lược tuy lâu dài, gian nan và vất vả, nhưng đã thành công to lớn, tạo ra một tình thế mới, khiến cho quân địch liên tục bị bất ngờ và lúng túng Ở đây Trần Hưng Đạo chủ trương phá kế hoạch hợp vây của Thoát Hoan bằng cách cử Trần Nhật Duật và Trần Quang Khải dẫn đầu hai đạo quân mạnh tăng viện cho mặt trận Thanh - Nghệ với nhiệm vụ chặn đánh, làm chậm bước tiến của đạo quân Toa Đô từ phía Nam ra Ông đã sáng suốt phán đoán đúng tình hình, phát hiện hướng cần tăng cường lực lượng đánh chặn, nhằm phá âm mưu của địch, tẩp trung lực lượng, phối hợp hia cánh quân ép triều đình nhà Trần vào giữa để bắt gọn Nhưng kế hoạch trên không thực hiện được, ngược lại quân địch gặp khó khăn lớn về lương thảo vì đường tiếp tế từ Trung Quốc sang rất xa và

bị quân dân Đại Việt ở khắp mọi nơi phản kháng, làm vườn không nhà trống hoặc chiến đấu quyết liệt không để chúng tự do cướp bóc Bên cạnh đó quân giặc gặp phải những tai hoạ khác: quân giặc không quen thuỷ thổ, gặp lúc nắng mưa bệnh dịch hoành hành, nước lụt dâng to, ngập nước doanh trại Trong khi đó phong trào đánh giặc của nhân dân ta lại diễn ra mạnh mẽ, nhân lúc tình thế khó khăn của quân giặc, quân dân các địa phương tăng cường hoạt động chống giặc

Lúc bấy giờ Trần Hưng Đạo quyết định chuyển sang phản công chiến lược là đánh vào doanh trại của Thoát Hoan ở Thăng Long nhưng gặp khó khăn là: lúc này quân địch còn quá mạnh, sẽ phải kéo dài thời gian khiến cho quân của Toa Đô ở Thanh Hoá có thể rút ra cứu viện Cho nên Trần Hưng Đạo đã chọn các cụm quân đóng dọc theo sông Hồng ở phía Nam Thăng Long làm mục tiêu phản công đầu tiên Trước hết là tiêu diệt đồn A Lỗ, Tây Kết, Hàm Tử đã gây cho Thoát Hoan gặp nhiều lúng túng, cho nên Thoát Hoan tìm đường tháo chạy Nhưng Trần Hưng Đạo đã đoán được ý định, nên đã cho quân chặn đường rút chạy của chúng

Theo mưu kế của Trần Hưng Đạo, quân ta dùng một lực lượng lớn bất ngờ tập kích Chương Dương - như một trận khêu ngòi tạo thế Nếu chiếm được Chương Dương thì chiến tuyến Nam Sông Hồng bị tan rã Trước sự phản công của quân ta, Thoát Hoan phải chạy khỏi Thăng Long, qua sông Như Nguyệt, theo đường về Vạn Kiếp nhưng tất cả đều bị quân ta mai phục

Kế hoạch phản công của Trần Hưng Đạo nhằm tập trung lực lượng, tấn công đạo quân chủ yếu của địch, không nhưng đã đánh tan đạo quân của Thoát Hoan, mà còn đặt đạo quân của Toa Đô và đạo quân Naxirutđin trước nguy cơ bị tiêu diệt Với kế hoạch này, đã giáng một đòn bất ngờ và tuyệt vọng lớn lao cho Toa Đô và Ô Mã Nhi, muốn hội tụ cùng quân của Thoát Hoan đẻ gây sóng gió trên chiến trận Cuối cùng Toa Đô phải bỏ đầu ở lại đất Việt

Trong cuộc kháng chiến lần ba (1288), ý định và kế hoạch phản công đã được hình thành ngay từ ngày đầu cuộc chiến tranh Lần này tình hình chiến sự thay đổi, quân Nguyên có kinh nghiệm chiến đấu với quân nhà Trần Ngược lại, quân nhà Trần cũng đã quen việc đánh trận và hiểu rõ địch hơn, mọi kế sách phá giặc đã được áp đặt, mọi tình huống đã được tính sẵn, có thể cưỡng bức địch hoạt động theo

ý mình Có thể nói các cuộc lui quân của Trần Hưng Đạo lần này cũng “nhàn”, quân dân ta rút chủ động, ít bị hao tổn, trái lại còn tiêu hao lực lượng của địch bă òng những trận có ý nghĩa: Vân Đồn, Cửa Lục, Nội Bàng, Đại Bàng, Tháp Sơn (2 /1288) Trần Hưng Đạo đã nắm chắc hướng hành quân của Thoát Hoan nên Ông đã cho tướng sĩ đánh kìm chân địch ở một số cửa ải rút lui

Dưới sự chỉ huy tài tình của Trần Hưng Đạo, một bộ phận quân ta rút lui để bảo toàn lực lượng chờ cơ hội phản công, trong khi đó nhiều đạo quân được chỉ tạm lánh, để lại cho quân giặc đi qua rồi trở lại hoạt động vùng sau lưng địch và đóng quân ở những địa bàn quan trọng và sẵn sàng chiến đấu khi quân giặc tháo chạy

Trong cuộc chiến đấu lần này, Trần Hưng Đạo và nhà Trần đã phán đoán trước quân địch sẽ rút lui về nước theo hai đường thuỷ - bộ, cho nên ta đã bố trí và tác chiến trên những nẻo đường mà địch có thể hành quân Đòn phản công quyết định là ở sông Bạch Đằng, ta đánh vào đạo quân thủy của địch Việc bố trí thế trận và chỉ đạo tác chiến được ta tiến hành một cách sáng tạo, độc đáo và chủ động, cho nên ta đã tiêu diệt toàn bộ đạo quân thủy của Ô Mã Nhi Với thắng lợi giòn giã trên sông Bạch Đằng cũng như thắng lợi của toàn bộ trong cuộc kháng chiến lần ba, đã thể hiện nghệ thuật tác chiến của Trần Hưng Đạo

Trong cả ba lần kháng chiến, Trần Hưng Đạo chẳng những nắm vững thời cơ phản công mà còn chọn đúng hướng, mục tiêu phản công, biết tập trung binh lực đánh vào các cứ điểm quan trọng nhưng yếu và sơ hở của địch Cho nên các tướng lĩnh nhà Trần đã nhanh chóng tấn công dồn dập vào quân giặc, khiến cho quân giặc trở tay không kịp

Phản công chiến lược ở đây nó thể hiện ở giai đoạn bắt đầu phản công, chọn mục tiêu chiến lược để phản công, tập trung binh lực và đánh tiêu diệt trong phản công

Về mục tiêu chiến lược, được Trần Hưng Đạo nghiên cứu thật kỹ càng, v ì đây là mục tiêu trọng yếu Nếu như lựa chọn thiếu chính xác, nhầm phải những mục tiêu tầm thường chỉ ở tầm cở chiến thuật, việc lựa chọn đúng mục tiêu chiến lược nó sẽ giải quyết được nhiều vấn đề cần giải quyết tiếp theo sau Khi chọn mục tiêu tác chiến chiến lược, Trần Hưng Đạo tính toán kỹ về chiến thuật Giữa rút lui và tấn công phải linh hoạt và hợp logic Kế hoạch rút lui chiến lược của Trần Hưng Đạo đã giành quyền chủ động trên chiến trường Qua đây chúng ta càng thấy rõ khả năng nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo rất tài tình, Ông đã hoán chuyển, cân bằng lực lượng giữa ta và địch ngang sức ngang tài, thậm chí quân ta yếu trở thành mạnh

Nghệ thuật chỉ đạo rút lui chiến lược và phản công chiến lược trong ba lần kháng chiến chống quân Nguyên - Mông của Trần Hưng Đạo được h ình thành ngày càng tự giác, hoàn thiện và chủ động Trong những cuộc phản công chiến lược, quân đội nhà Trần dưới sự chỉ huy của vị tướng tài ba Trần Hưng Đạo đã biến chuyển t ình thế hiểm nghèo thành thuận lợi, tạo ra một thời cơ lớn Và khi chuyển sang phản công và tiến công, đã biết chọn đúng phương hướng, đánh những trận quyết định, làm cho địch trở tay không kịp và giành thắng lợi những trận đánh lớn, góp phần đánh bại ý đồ xâm lược nước ta của quân Nguyên - Mông