LUẬN văn sư PHẠM sử NGUYỄN THỊ ĐỊNH và PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI ở bến TRE năm 1960

Qua một số tài liệu ñó, chúng ta sẽ hiểu thêm về vị nữ tướng tài ba này, một người ñã có công rất lớn trong việc làm nên thắng lợi của phong trào ðồng khởi Bến Tre và cuộc ñấu tranh của

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC CẦN THƠ

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Ths Khoa Năng Lập Cao Văn Rinh

MSSV: 6075584 Lớp: SD0718A1

Cần Thơ, Tháng 05 năm 2011

LỜI CẢM ƠN

Lời ñầu tiên tôi xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn và kính trọng sâu sắc

ñối với Thầy Khoa Năng Lập, người ñã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt

quá trình hoàn thành luận văn này Thầy ñã mở ra cho tôi những vấn ñề khoa học rất lý thú, hướng tôi vào nghiên cứu các lĩnh vực hết sức thiết thực và vô cùng bổ ích, ñồng thời tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu Tôi ñã học hỏi ñược rất nhiều ở Thầy phong cách làm việc, cũng như phương pháp nghiên cứu khoa học… Tôi luôn ñược Thầy cung cấp các tài liệu, các chỉ dẫn hết sức quý báu khi cần thiết trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Tôi cũng xin thể hiện sự kính trọng và lòng biết ơn ñến Quý Thầy Cô trong Bộ môn Lịch Sử, những người ñã trang bị cho tôi rất nhiều kiến thức

chuyên ngành, cũng như sự chỉ bảo, giúp ñỡ tận tình của quý Thầy Cô ñối với tôi trong suốt quá trình học tập Tất cả các kiến thức mà tôi lĩnh hội ñược từ bài giảng của các Thầy Cô là vô cùng quý giá

Nhân ñây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc ñến Cha, Mẹ và những người thân trong gia ñình, cảm ơn những tình cảm và những lời ñộng viên tôi

trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin ñược cảm ơn tất cả anh chị trong nhà văn hóa xã ðịnh Thủy (Mỏ Cày Nam – Bến Tre), các bạn học, những người ñã cung cấp và

chia sẻ những tài liệu, thông tin quý báu trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận văn này

Cao Văn Rinh

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ðẦU 1

1 Lí do chọn ñề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 1

3 Mục ñích nghiên cứu 2

4 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Nguồn tài liệu 3

7 Kết cấu luận văn 3

B.PHẦN NỘI DUNG 5

Chương 1 VÀI NÉT VỀ CUỘC ðỜI VÀ HOẠT ðỘNG CÁCH MẠNG CỦA NGUYỄN THỊ ðỊNH ðẾN TRƯỚC NĂM 1960 1.1 Sơ lược về quê hương và gia ñình 5

1.2 Những hoạt ñộng của Nguyễn Thị ðịnh và ðảng Bộ tỉnh Bến Tre từ 1954 ñến 1959 6

Chương 2 TÌNH HÌNH Ở BẾN TRE TRƯỚC PHONG TRÀO ðỒNG KHỞI NĂM 1960 2.1 Nền cai trị của Mĩ - Diệm và cuộc sống cơ cực của nhân dân Miền Nam (1954 - 1959) 10

2.2 Cuộc ñấu tranh của nhân dân miền Nam chống chế ñộ Mĩ - Diệm 15

Chương 3 PHONG TRÀO ðỒNG KHỞI Ở BẾN TRE NĂM 1960 3.1 Bến Tre chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa vũ trang 20

3.2 Những trận ñánh ñầu tiên ở ba xã ñiểm 25

3.3 Những trận ñánh trong bước phát triển phong trào 28

3.4 Sự thành lập ñội quân tóc dài 32

3.5 Ảnh hưởng của phong trào ðồng khởi Bến Tre ñối với các tỉnh khác ở miền Nam (1960) 37

3.6 Những nhận xét và ñánh giá về nữ tướng Nguyễn Thị ðịnh 39

3.7 Những hình ảnh và di tích cách mạng về phong trào ðồng khởi ở Bến Tre 41

C PHẦN KẾT LUẬN 54

Tài liệu tham khảo 56

Nhận xét của giáo viên hướng dẫn 57

Nhận xét của giáo viên phản biện 58

A PHẦN MỞ ðẦU

1 Lí do chọn ñề tài

Phong trào ðồng khởi ở Bến Tre (1960) là một mốc quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, cứu nước (1954-1975) Nó thể hiện ñường lối ñúng ñắn của ðảng, ñứng ñầu là chủ tịch Hồ Chí Minh, trong việc nắm vững tình thế cách mạng, ñáp ứng ñược nguyện vọng, ý chí của nhân dân miền Nam

Phong trào ðồng khởi ñược tiến hành theo quan ñiểm chỉ ñạo của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương ðảng lần thứ XV (tháng 1-1959): ngoài con ñường dùng bạo lực cách mạng, nhân dân miền Nam không có con ñường nào khác ñể ñánh ñổ Mĩ - Diệm, giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc Nó thể hiện bước phát triển của cách mạng Việt Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tấn công, tức từ ñấu tranh chính trị sang ñấu tranh chính trị kết hợp với ñấu tranh vũ trang và khởi nghĩa từng phần giải phóng quê hương tiến lên tổng tấn công và nổi dậy, giải phóng toàn bộ miền Nam thống nhất Tổ quốc

Nói ñến phong trào ðồng khởi Bến Tre thì chúng ta không thể nào không nhớ ñến một ñội quân mà mỗi khi nhắc ñến thì kẻ thù phải khiếp sợ, một ñội quân ñã từng “ñi trong ñạn lửa, ñi như nước lũ tràn về”, một ñội quân

ñã góp phần rất quan trọng ñối với cuộc ñấu tranh chống kẻ thù trong phong trào ðồng khởi ở Bến Tre - ñó chính là “ñội quân tóc dài”, ñội quân ñã ñược hình thành trong những năm tháng ðồng khởi Và khi nói ñến “ñội quân tóc dài” thì phải nói ñến người ñã thành lập và chỉ huy ñội quân ấy, ñó là bà Nguyễn Thị ðịnh Bà là một nữ tướng tài ba, là người chỉ huy sáng suốt, là niềm tự hào của miền Nam nói riêng và cả nước nói chung Trước bà, chưa có người phụ nữ nào tham gia cách mạng, ñược phong hàm tướng Năm 1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Phó tổng Tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị ðịnh Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta”

Vì những lý do trên, tôi chọn vấn ñề: “Nguyễn Thị ðịnh và phong trào ðồng khởi ở Bến Tre năm 1960” làm ñề tài luận văn cử nhân lịch sử của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Khi viết về phong trào ðồng khởi ở Bến Tre năm 1960, các tác giả, trong ñó có cả những người ñã từng trực tiếp tham gia phong trào, ñã thừa nhận phong trào ðồng khởi ở Bến Tre có vị trí quan trọng, diễn ra trên ñịa bàn

có ý nghĩa chiến lược, có ảnh hưởng to lớn ñến phong trào ñấu tranh ở các tỉnh miền Nam Góp phần trong việc tạo bước chuyển biến từ thế giữ gìn lực lượng, phát triển lực lượng cách mạng sang thế tiến công kẻ thù

Phong trào ðồng khởi ở Bến Tre ñã ñược ñề cập trong bộ sách “Những trận ñánh trong lịch sử Việt Nam” của Bùi Thị Thu Hà (chủ biên), ñã dành một quyển sách ñể nói về phong trào ðồng khởi ở Bến Tre Qua ñó chúng ta

có thể thấy ñược tầm quan trọng của phong trào ðồng khởi Bến Tre ñối với phong trào ñấu tranh ở các tỉnh miền Nam

Nhiều trung tâm nghiên cứu và giảng dạy lịch sử ở các trường ðại Học, cũng như ñịa phương, nhiều thế hệ các nhà nghiên cứu lịch sử ñã dành sự quan tâm ñối với ñề tài nghiên cứu phong trào ðồng khởi ở Bến Tre Những thành tựu nghiên cứu ñược phản ánh trong các luận văn khoa học, các bài báo, báo cáo khoa học, các công trình thông sử và chuyên khảo, các giáo trình giảng dạy, các sưu tập sử liệu, văn liệu, trong ñó có nhiều công trình ñã ñược xuất bản Các công trình tiêu biểu như: “ðại cương Lịch sử Việt Nam” tập III của

Lê Mậu Hãn (chủ biên), Trần Bá ðệ, Nguyễn Văn Thư; “Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975” của Hoàng Phương và Nguyễn Văn Minh (chủ biên)

Nói về Phó tổng tư lệnh quân Giải phóng miền Nam: Nguyễn Thị ðịnh,

chúng ta có thể tìm ñọc qua một số sách viết về vị nữ tướng này như: “Nữ tướng Nguyễn Thị ðịnh”, “Hồi ký về Nguyễn Thị ðịnh” của tác giả nước ngoài, trong hồi ký “Không còn con ñường nào khác” của Nguyễn Thị ðịnh,

và trên một số sách báo ñược ñăng tải như “Huyền thoại nữ tướng Nguyễn Thị ðịnh” Qua một số tài liệu ñó, chúng ta sẽ hiểu thêm về vị nữ tướng tài ba này, một người ñã có công rất lớn trong việc làm nên thắng lợi của phong trào ðồng khởi Bến Tre và cuộc ñấu tranh của nhân dân miền Nam

Trên cơ sở kế thừa thành quả của các nhà nghiên cứu ñi trước, ñồng thời dựa vào nhiều nguồn tư liệu lưu trữ ñịa phương, ở thư viện trường ñại học Cần Thơ, ñặc biệt là tài liệu ñiền dã sưu tầm ở ñịa phương tỉnh Bến Tre, luận văn này ñi sâu nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống về ñề tài “Nguyễn

Thị ðịnh và phong trào ðồng khởi ở Bến Tre năm 1960”

3 Mục ñích nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về sự hoạt ñộng của Nguyễn Thị ðịnh

và phong trào ðồng khởi ở Bến Tre

Trên cơ sở ñó, ñưa ra nhận xét, ñánh giá về vai trò và vị trí của Nguyễn Thị ðịnh trong phong trào ðồng khởi, và ảnh hưởng của phong trào ðồng khởi ñối với phong trào giải phóng dân tộc của cả nước

4 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu

ðối tượng: là nữ tướng Nguyễn Thị ðịnh, người ñã lãnh ñạo ñội quân tóc dài trong những ngày ðồng khởi năm 1960 và phong trào ðồng khởi ở Bến Tre

Phạm vi không gian: luận văn chủ yếu nghiên cứu phong trào yêu nước

ở tỉnh Bến Tre trong mối quan hệ với phong trào ở các ñịa phương và cả nước

Phạm vi thời gian: phong trào yêu nước chống Mĩ - Diệm của nhân dân Bến Tre, mà cụ thể là phong trào ðồng khởi ở Bến Tre, ñược chia làm các thời kỳ:

-Từ năm 1954 ñến năm 1959: luận văn chủ yếu nghiên cứu về những hoạt ñộng của Nguyễn Thị ðịnh và ðảng bộ tỉnh Bến Tre trước nền cai trị của

Mĩ Diệm

-Năm 1960: tập trung chủ yếu vào phong trào ðồng khởi ở Bến Tre

5 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc là chủ yếu, luận văn còn sử dụng các phương pháp như: mô tả, thống kê, so sánh, phân tích và chú trọng phương pháp tổng kết từ thực tiễn lịch sử diễn ra phong trào ñể rút ra những nhận xét khoa học

6 Nguồn tài liệu

ðể thực hiện ñề tài này, tôi ñã khai thác các nguồn tư liệu sau:

-Những tài liệu lưu trữ ở nhà văn hóa và nhà truyền thống xã ðịnh Thủy, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre

-ðại cương lịch sử Việt Nam, tập III

-Những trận ñánh trong lịch sử Việt Nam

-Hồi ký về Nguyễn Thị ðịnh của tác giả nước ngoài

-Các nguồn tư liệu khác mà tôi liệt kê ở phần tài liệu tham khảo

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở ñầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương I: Vài nét về cuộc ñời và hoạt ñộng cách mạng của Nguyễn Thị ðịnh ñến trước năm 1960

Chương II: Tình hình ở Bến Tre trước phong trào ðồng khởi năm 1960 Chương III: Phong trào ðồng khởi ở Bến Tre năm 1960

B PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 VÀI NÉT VỀ CUỘC đỜI VÀ HOẠT đỘNG CÁCH MẠNG

CỦA NGUYỄN THỊ đỊNH đẾN TRƯỚC NĂM 1960

1.1 Sơ lược về quê hương và gia ựình

Tên tuổi ựồng chắ Nguyễn Thị định ựược nhân dân gọi một cách thân thương là Ộchị Ba địnhỢ ựã gắn liền với cách mạng miền Nam nói chung, với phong trào đồng khởi ở quê hương Bến Tre nói riêng đồng chắ ựã có công lớn trong việc phát ựộng quần chúng nổi dậy ựấu tranh, xây dựng Ộựội quân tóc dàiỢ, liên tiếp tấn công ựịch bằng chắnh trị, kết hợp với ựấu tranh vũ trang

Bà sinh ngày 15-3-1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre Bà là út của mười anh em trong gia ựình nông dân giàu lòng yêu nước và cách mạng Thuở nhỏ, bà phải sống trong xã hội thực dân và phong kiến, gia ựình ựông con nên khó có ựiều kiện cắp sách ựến trường như bao người khác Bổn phận là anh, hơn nữa thương em nhiều nên anh Ba (Ba Chẩn)

ựã dạy bà học cho biết cái chữ tại nhà Tuy không học ựược nhiều nhưng bà rất thông minh, nhạy cảm và hiểu biết ựủ ựiều, thắch ựọc nhiều truyện, ựặc biệt

là truyện Lục Vân Tiên của cụ Nguyễn đình Chiểu Những nhân vật, những hình ảnh, những cuộc ựời trong truyện gợi cho bà có một ước mơ vươn ựến cuộc sống cao ựẹp, gieo trong lòng bà tình thương sâu sắc ựối với tầng lớp nghèo trong xã hội và căm ghét những cảnh bất công Cứ mỗi ngày ựem cơm, nước cho anh Ba trong tù, tận mắt chứng kiến cảnh lắnh Pháp tra tấn, ựánh ựập

dã man, thân hình bầm tắm, máu chảy loang trên nền xi măng thì lòng bà lại quặn ựau như thắt Lúc này bà mới hiểu các anh bị bắt, bị ựánh ựập là vì làm việc cứu nước, cứu dân, chống lại Pháp, chống lại chủ ựiền Từ ựó bà hiểu nhiều về nỗi nhục mất nước, người giàu ức hiếp người nghèo và cần phải chống lại chúng

Năm 1936, vừa tròn mười sáu tuổi, bà bắt ựầu tham gia cách mạng Hai năm sau (1938) bà ựược ựứng vào hàng ngũ đảng Cộng Sản đông Dương Cũng trong thời gian này, bà xây dựng gia ựình với ông Nguyễn Văn Bắch - Tỉnh ủy viên tỉnh Bến Tre, ựược không bao lâu thì chồng bị Pháp bắt ựày ựi Côn đảo và hy sinh tại ựó Nhận ựược tin chồng hy sinh, lòng căm thù của bà lại nhân gấp bội Bất chấp con còn nhỏ, gởi lại mẹ chăm sóc, bà thoát ly tham gia hoạt ựộng cách mạng tại tỉnh nhà

Năm 1940, bà lại bị Pháp bắt và biệt giam tại nhà tù Bà Rá, tỉnh Sông

Bé (nay thuộc tỉnh Bình Phước) Ba năm tù cũng là ba năm hoạt ựộng kiên cường, bất khuất của bà trong nhà tù Năm 1943, ra tù trở về Bến Tre, bà liên lạc với tổ chức đảng, chắnh quyền cách mạng của tỉnh và tham gia giành chắnh quyền vào tháng 8-1945 Tuy còn ắt tuổi nhưng nhờ có ý chắ kiên cường, lòng yêu nước mãnh liệt, lại nhiều mưu trắ nên bà ựược Tỉnh ủy chọn làm thuyền trưởng chuyến ựầu tiên vượt biển ra Bắc báo cáo với đảng và Bác Hồ về tình hình chiến trường Nam Bộ và xin vũ khắ chi viện Từ ựó tên tuổi của bà ựỏ thắm Ộựường Hồ Chắ Minh trên biểnỢ

1.2 Những hoạt ựộng của Nguyễn Thị định và đảng Bộ tỉnh Bến Tre từ năm 1954 ựến cuối năm 1959

Chiến thắng điện Biên Phủ năm 1954, Hiệp ựịnh Giơnevơ ựược ký kết, chị Ba định quyết ựịnh ở lại miền Nam, chỉ mình con của chị ra Bắc Người

mẹ ựứng trên bờ tiễn con, lòng tràn trề niềm tin và hy vọng Chị ựâu ngờ ựó là cuộc chia ly vĩnh viễn

Hiệp ựịnh Giơnevơ bị ựịch vi phạm nghiêm trọng Cán bộ kháng chiến

cũ bị ựặt ngoài vòng pháp luật Nhiều chi bộ bị xóa trắng Chị phải giả làm nghề nuôi heo, nuôi gà vịt tại nhà một ựồng bào ở giữa cánh ựồng vùng giáp ranh ba xã Tân Hòa, Thạnh Phú đông, Phước Long

Ở Bến Tre và nhiều ựịa phương khác, chắnh quyền Diệm lập hội ựồng hương chắnh, dùng những tên ựịa chủ vốn căm thù Cộng sản làm ựại diện, sẵn sàng bắn chết người nếu tình nghi là ỘViệt CộngỢ Bến Tre sống trong cảnh ngột ngạt và khó thở cùng cực Giữa lúc ấy, ựồng chắ Lê Duẩn ựược cử về Bến Tre nắm tình hình, tổ chức và ựộng viên bà con hãy kiên ựịnh trong công việc ựấu tranh giành ựộc lập đồng chắ Lê Duẩn căn dặn Tỉnh ủy phải xây dựng nội tuyến trong quân ngụy, khẩn trương xây dựng tự vệ ngầm ở vùng yếu Khi anh

Ba Duẩn ựược Trung ương mời ra họp ở Hà Nội, tận mắt chứng kiến cảnh ựồng bào bị giặc khủng bố, càng thôi thúc Ộanh BaỢ hoàn chỉnh Ộđề cương cách mạng miền NamỢ cho Hội nghị Trung ương lần thứ XV - một hội nghị quan trọng nhất của Trung ương năm 1959 bàn về sự chuyển hướng ựấu tranh của cách mạng miền Nam

Bản thân bà Nguyễn Thị định nhiều lần thoát chết trong gang tấc Bà

ựã từng cải trang thành người tu hành, người chăn vịt, người ựi mua bán, làm

vợ bé, người ở đôi chân của bà hết in dấu bên cù lao Minh lại về bên cù lao Bảo, hết qua cù lao An Hóa lại về Châu Thành xây dựng cơ sở, nắm tình hình phong trào Cái ựầu của bà ựược ựịch treo giá: ỘThưởng mười ngàn ựồng cho

ai bắt ựược Nguyễn Thị địnhỢ

Nhờ sự dũng cảm của các ñồng chí, của người dân, kể cả của các em

bé, bà ñã vượt qua tất cả hiểm nguy Một lần, bà lần về xã Phước Thạnh trong ñêm khuya, ở lại gia ñình anh chị Tư - một cơ sở nòng cốt Anh có hai ñứa con: cháu gái tên Thành, cháu trai tên Công Sáng hôm sau, vì quá mệt, bà ngủ quên Bất ngờ bọn lính ập tới Thành hốt hoảng lay bà dậy Bà chỉ kịp dỡ nắp hầm, nhảy xuống, mặc dù biết làm vậy rất nguy hiểm nhưng không còn con ñường nào khác Thành lanh trí ñổ nồi cháo heo ñã nấu xuống miệng hầm Cháo văng tung tóe, bít cả miệng hầm Thành tát vào mặt em, quát: “Mày hư quá, làm bể nồi tấm, má về ñánh cho coi!” Công bị ñánh ñau, không biết gì,

ức quá, òa lên khóc Vừa lúc ñó, hàng chục tên lính bước vào nhà Thấy ngôi nhà chỉ có hai ñứa bé nheo nhóc, với nồi cháo heo vung vãi, bọn lính ngán ngẩm bỏ ñi Bà thở phào nhẹ nhõm, khen Thành nhanh trí ñã cứu ñược bà

Cuối năm 1959, Mỹ - Diệm cho xây khu trù mật ở Bến Tre và cho thực hiện Luật 10-59 gieo bao ñau thương tang tóc cho người dân ở ñây Máy chém

lê ñi khắp nơi, nhà tù mọc lên khắp miền Nam

Những quần chúng ở Mỏ Cày vừa khóc, vừa căm phẫn nói với bà ðịnh:

“Chị Ba ơi, phải võ trang mới sống, không thì anh em chết hết Lúc này có võ trang, chị gọi một tiếng là bà con ñi ngay, chớ sống như vầy thế nào nó cũng ñốt nhà, giết mình Mình không có gì chống ñỡ, chịu sao nổi?” ðiều mong mỏi tha thiết của bà con cũng là nỗi mong ñợi tha thiết của Tỉnh ủy Nhưng bà

và các ñồng chí trong Tỉnh ủy luôn bị giằng xé, giữa một bên là ý thức chấp hành kỷ luật ðảng, một bên là nỗi bức xúc phải vũ trang ñể bảo vệ nhân dân Giữa lúc tiến thoái lưỡng nan, may mắn thay, bà nhận ñược ñiện Khu ủy gọi lên họp gấp ñể nghe phổ biến nghị quyết mới, rất quan trọng của Trung ương ðảng Tại Khu ủy ở ðồng Tháp Mười, nghe ñồng chí Sáu ðường - Bí thư Khu

ủy báo cáo tình hình và chủ trương của Trung ương, chuyển hướng ñấu tranh cách mạng, bà như mở cờ trong bụng

Vậy là Nghị quyết XV của Trung ương ðảng rõ ràng ñã chủ trương phát ñộng nhân dân miền Nam ñấu tranh chính trị có kết hợp vũ trang ñể tự vệ

Từ hội nghị Khu ủy, bà ước mình mọc cánh bay ngay về Bến Tre ñể phát ñộng

võ trang

Do ñịch liên tiếp lùng sục nên cơ sở và Tỉnh ủy phải liên tục di dời Việc liên lạc rất khó khăn, ñể chậm sẽ mất thời cơ Cuối cùng, các ñồng chí trong Tỉnh ủy cũng gặp lại nhau và ñồng chí Bảy Hiền - Tỉnh ủy viên mạnh

mẽ nói: “Dứt khoát phải làm ngay mới kịp Ta cứ nổi dậy, tức khắc sẽ bắt ñược liên lạc” Bà trình bày nội dung Nghị quyết, bức xúc hỏi: “ðợi tìm ñược ñầy ñủ Tỉnh ủy thì lỡ mất thời cơ, mà thi hành thì chúng ta chỉ là thiểu số Vậy

chúng ta có gan làm và cùng chịu trách nhiệm không?” Mọi người nghiến răng im lặng, suy nghĩ dữ dội Cuối cùng, ñồng chí Bảy Hiền - Tỉnh ủy viên nêu ý kiến: “Dứt khoát phải làm ngay mới kịp Ta cứ nổi dậy, tức khắc sẽ bắt ñược liên lạc Mọi người cùng có gan làm và cùng chịu trách nhiệm”

Trong hoàn cảnh “Cộng sản bị ñặt ngoài vòng pháp luật”, tìm một cuộc họp an toàn cho bảy người thật không dễ Và, không ai ngờ bảy người họp trong gian buồng bé nhỏ, ñược soi sáng bởi ngọn ñèn khi mờ khi tỏ năm ấy ñã thắp lên ngọn lửa “ðồng khởi”, ñi vào lịch sử cách mạng miền Nam, trong ñó

có cô Ba ðịnh

Bà nhắc lại: “Bảy người chúng ta có mặt ở ñây, hôm nay sẽ cùng chịu trách nhiệm trước Tỉnh ủy và Khu ủy Nếu làm sai, mình xin chịu kỷ luật, mà làm ñúng thì lấy thắng lợi bước ñầu phát triển lên” Vấn ñề nan giải nhất là lực lượng và vũ khí Họ cùng tỉnh táo nhìn nhận thực lực của ta chỉ còn không ñầy hai mươi chi bộ và hai trăm ñảng viên, với bốn cây súng hư, cũ; mỗi khẩu chưa ñầy mười viên ñạn Nếu lực lượng nổi dậy lẻ tẻ, không ñồng loạt, không

có khí thế áp ñảo, ñịch sẽ tập trung ñàn áp, cơ sở quần chúng sẽ bị khủng bố, quét sạch, khó mà gượng dậy nổi

Tại hội nghị, trong tập thể bảy người, không hẹn mà ai cũng dùng ñến

từ “ñồng khởi” Trong ý nghĩ của bà ðịnh, hai chữ “ñồng khởi” ñược liên tưởng từ cuộc khởi nghĩa ñồng loạt trong Cách mạng tháng Tám, phải nhất tề nổi dậy mới thắng ñược Hội nghị chọn quận Mỏ Cày làm trọng ñiểm ñồng khởi

ðể có ngay lực lượng võ trang làm nòng cốt trừ gian, diệt ác, bà ñề nghị chọn ở mỗi xã một số thanh niên trung kiên, lập ra những tổ hành ñộng, trước mắt trang bị bằng dao, mác, mã tấu ñồng thời tìm người, tìm chỗ sửa mấy khẩu súng hư, giao cho mỗi tổ ít nhất một cây súng “làm vốn” Ta còn tung tin có bộ ñội chủ lực miền Bắc tham gia ñồng khởi Bà còn cho một số thanh niên xã này qua xã khác học nói giọng miền Bắc, khi có lệnh lũ lượt hành quân, vác súng giả tự tạo như súng cây, súng bập dừa có bọc ni lông giả làm như bộ ñội thật và súng thật ñể hù dọa ñịch, mặt khác ñộng viên nhân dân nổi dậy Tài năng quân sự cùng với sự thấu ñáo của Ban tham mưu mà người chỉ huy trực tiếp là Nguyễn Thị ðịnh ñã lập nên kịch bản ñồng khởi vô cùng tỉ

mỉ, chu ñáo

Nòng cốt của lực lượng vũ trang phần lớn là phụ nữ Dưới sự chỉ huy của Út ðịnh, họ tổ chức thành ñội ngũ hẳn hoi, tiến hành cuộc ñấu tranh trực diện với ñịch, ñòi chấm dứt càn quét, bắn giết, bom pháo, ñòi bồi thường nhân mạng… Sau này, Bác Hồ gọi ñội quân này là “ñội quân tóc dài” Tên tuổi

Nguyễn Thị ðịnh gắn liền với cuộc ñồng khởi như sóng triều vang dậy, lan khắp miền Nam Tên tuổi của bà cũng gắn liền ñội quân tóc dài - người chị cả

ñã sáng tạo nên chiến pháp ba mũi giáp công

CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH Ở BẾN TRE TRƯỚC PHONG TRÀO đỒNG KHỞI

NĂM 1960 2.1 Nền cai trị của Mĩ - Diệm và cuộc sống cơ cực của nhân dân Miền Nam (1954 - 1959)

Ngày 7-7-1954, trước khi hiệp ựịnh Giơnevơ ựược kắ 13 ngày, Mĩ ựã ựưa Ngô đình Diệm (người ựược Mĩ nuôi dưỡng từ lâu) về nước làm thủ tướng bù nhìn thay thế Bửu Lộc Tháng 9-1954, Mĩ quyết ựịnh viện trợ trực tiếp cho Ngô đình Diệm Tháng 11-1954, Mĩ cử tướng L.Colins sang làm ựại

sứ ở Sài Gòn Colins ựề ra kế hoạch 6 ựiểm ựể cũng cố chắnh quyền Ngô đình Diệm nhằm ựộc chiếm miền Nam bằng chủ nghĩa thực dân kiểu mới Kế hoạch Colins gồm những vấn ựề sau:

- Bảo trợ chắnh quyền Diệm Viện trợ thẳng cho chắnh phủ Sài Gòn

- Xây dựng quân ựội Việt Nam gồm 15 vạn người do Mĩ trang bị, huấn luyện

- Bầu cử quốc hội ở miền Nam, hợp pháp hóa chắnh quyền Sài Gòn

- định cư cho số người công giáo miền Bắc di cư vào Nam và vạch kế hoạch cải cách ựiền ựịa

- Thay ựổi chế ựộ thuế khóa, dành ưu tiên cho hàng hóa Mĩ ở miền Nam

bỏ ngay ảnh hưởng của Pháp và chắnh quyền Bảo đại ở miền Nam đây là cái

mà Mĩ - Diệm gọi là Ộựả thựcỢ, Ộbài phongỢ Ộđả thựcỢ là hất cẳng Pháp, xóa

bỏ bộ máy cai trị của Pháp đó là bước ựi của Mĩ ựể phục vụ cho mục tiêu cơ bản là Ộdiệt cộngỢ, tức chống phá cách mạng miền Nam Mĩ còn mua chuộc các thế lực phản ựộng trong các giáo phái và các phe phái chống ựối Diệm Ngày 9-10-1954, Diệm cách chức Tổng tham mưu trưởng của Nguyễn Văn Hinh và một loạt tướng tá thân Pháp khác Tiếp ựó, Mĩ - Diệm ựã dùng bạo lực ựể tiêu diệt các giáo phái Cao đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên

Nắm ựược quân ựội, công an - công cụ thống trị chủ yếu, Diệm tiến thêm một bước mới Ngày 17-7-1955, Diệm tuyên bố từ chối hiệp thương tổng tuyển cử Ngày 23-10-1954, Diệm tổ chức Ộtrưng cầu dân ýỢ, phế truất Bảo đại và ựưa Ngô đình Diệm lên làm Tổng thống

Sau khi lên nắm chắnh quyền, Ngô đình Diệm ựã xây dựng miền Nam thành một Ộquốc gia mạnhỢ của Ộthế giới tự doỢ, có một Ộựạo quân cảnh sátỢ

và một Ộựạo quân sen ựầmỢ lớn mạnh ựể chống phá cách mạng, chống cộng sản để tạo chỗ dựa, Diệm cho thành lập Ộđảng Cần lao nhân vịỢ, phong trào

Ộcách mạng quốc giaỢ, Ộthanh niên cộng hòaỢ, Ộphụ nữ liên ựớiỢ từ Trung ương tới ựịa phương nhằm tập hợp bọn phản ựộng trong giai cấp tư sản, ựịa chủ, Thiên chúa giáo và những tên có hận thù với cách mạng, làm hậu thuẫn cho chắnh quyền Diệm Ngày 4-3-1956, Diệm tổ chức ỘQuốc hộiỢ riêng rẽ và ngày 26-10-1956 cho công bố ỘHiến pháp Việt Nam cộng hòaỢ đây là việc làm hoàn toàn bất hợp pháp, trái với tinh thần hiệp ựịnh Giơnevơ nhằm biến miền Nam nước ta thành một Ộquốc giaỢ riêng

Về quân sự, cho tới tháng 6-1955, Mĩ ựã xây dựng cho chắnh quyền Sài Gòn một ựội quân dưới quyền ựiều khiển trực tiếp của Mĩ gồm 10 sư ựoàn bộ binh, 17 tiểu ựoàn pháo binh, 5 tiểu ựoàn xe tăng thiếp giáp và 54000 quân ựịa phương Số cố vấn Mĩ từ 35 người (năm 1950), tăng lên 699 người (1956) Các cố vấn Mĩ có mặt ựến tận cấp sư ựoàn đội quân ựó ựược trang bị tương ựối hiện ựại và huấn luyện theo chương trình do cố vấn Mĩ ựặt ra Mĩ còn cho xây dựng một hệ thống sân bay, quân cảng, ựường giao thông chiến lược nhằm biến miền Nam nước ta thành một căn cứ quân sự khổng lồ Chúng hò hét

ỘBắc tiếnỢ, Ộlấp sông Bến HảiỢ và chuẩn bị ựánh ra miền Bắc

Về kinh tế, chúng ựưa hàng hóa ế thừa vào miền Nam, làm cho nền kinh tế dân tộc bị lũng ựoạn và phụ thuộc vào Mĩ Viện trợ tăng vọt: từ năm 1955-1957, Mĩ ựã viện trợ cho Diệm 1,1 tỉ ựô la (trong ựó gần 60% chi dùng vào mục ựắch quân sự) Tháng 1-1955, Diệm tuyên bố ỘCải cách ựiền ựịaỢ với những luận ựiệu Ộchia ruộng ựất cho dânỢ, Ộhữu sản hoá vô sảnỢ, Ộbài phong,

ựả thựcỢẦ Thực chất là chúng tước lại ruộng ựất mà cách mạng ựã chia cho

nông dân thời kháng chiến chống Pháp và khôi phục, củng cố lại giai cấp ñịa chủ ở miền Nam

Về văn hóa, chúng ñưa “lối sống Mĩ” tràn vào miền Nam ñể ñầu ñộc nhân dân ta, nhất là tầng lớp thanh - thiếu niên

Dựa vào các ñạo dụ cũ của Bảo ðại ñã ban hành từ năm 1953, Mĩ - Diêm cho bổ sung thành những ñạo dụ mới: Dụ số 2 (ra ngày 8-1-1955), Dụ

số 7 (ra ngày 3-2-1955) và Dụ số 57 (22-10-1956) Dụ số 2 quy ñịnh tá ñiền phải lập khế ước lĩnh canh Dụ số 7 quy ñịnh hàng tháng chủ ruộng ñất phải khai báo về việc khai thác ruộng ñất Mục ñích của hai ñạo dụ này là lấy lại ruộng ñất của nông dân ñã ñược chia từ thời kháng chiến chống Pháp, khôi phục lại quyền chiếm hữu của giai cấp ñịa chủ biến nông dân ñã có ruộng trở thành tá ñiền của ñịa chủ như trước ñây

Dụ số 57 quy ñịnh những ruộng ñất ñem phân phối cho nông dân là những ruộng ñất bỏ hoang và ñất “truất hữu” của những ñịa chủ có trên 100 mẫu Tính ñến 31-12-1959 tổng số ruộng ñất khai báo ñể “truất hữu” là 463.557 mẫu (trong số ñó, 454.874 mẫu ñã “truất hữu” với tổng số ñiền chủ bị

“truất hữu” là 1980 người) Trong số ruộng ñất “truất hữu”, chỉ có 252.179 mẫu ñược cấp bán cho 128.719 người Nếu cộng thêm vào số ñó số ruộng

“truất hữu” của Pháp kiều là 228.620 mẫu, trong ñó chỉ có 52.473 mẫu ñem cấp bán cho nông dân thì số người ñược “hữu sản hóa” quá ít ỏi so với số người cần ruộng Qua ñó, ta thấy rằng ñại bộ phận giai cấp ñịa chủ và 2/3 số ruộng ñất mà họ chiếm giữ không bị ñộng chạm tới qua “truất hữu” ruộng ñất

Tình hình thực tế diễn ra ở các ñịa phương sau khi Mĩ - Diệm thi hành chính sách ruộng ñất như sau:

- Ở miền Tây Nam Bộ, ñịa chủ Việt gian ñã ngóc ñầu dậy cướp ñoạt ruộng ñất của nông dân bằng nhiều cách: lấy lại tất cả ruộng ñất bị cách mạng tịch thu hoặc ruộng ñất của ñịa chủ ñã hiến trước ñây, ñể trở lại thu tô Số ruộng ñất của ñịa chủ vắng mặt ñã chia cho nông dân thì nông dân vẫn cày cấy nhưng phải nộp tô cho ngụy quyền ñịa phương

- Ở miền Trung Nam Bộ tại tỉnh Mỹ Tho, trong số 46.415 ha ruộng ñất các loại ñã chia cho nông dân thời kháng chiến, hầu hết bị ñịa chủ và chính quyền Diệm cướp lại, nông dân chỉ còn giữ lại quá ít (khoảng 16 ha) Mức tô

do nông dân ñấu tranh trước ñây ñã giảm xuống còn 20 ñến 25 giạ/ha, nay lại tăng lên 35 ñến 60 giạ/ha Diện tích bị tăng tô lên tới 25.000 ha

Như vậy, thông qua các Dụ số 2, Dụ số 7, Dụ số 57, chính quyền Diệm

ñã khôi phục và câu kết với giai cấp ñịa chủ ñể cướp ñoạt ruộng ñất của nông

dân, khôi phục lại chế ựộ chiếm hữu ruông ựất của ựịa chủ, tăng tô lan tràn ựể

từ ựó, xóa bỏ những thành quả mà cách mạng ựã ựem lại cho nông dân

Với một hệ thống cố vấn chặt chẽ cắm từ Phủ Tổng Thống, Bộ Tổng tham mưu, Nha cảnh sát các Bộ của chắnh quyền Sài Gòn ựến các ựơn vị quân ựội, các ựịa phương và dựa vào quyền lực của vũ khắ, ựô la viện trợ, Mĩ ựã can thiệp ngày càng sâu vào miền Nam, quyết ựịnh từ ựường lối, chắnh sách ựến các công việc cụ thể của chắnh quyền miền Nam như chắnh trị, quân sự, kinh

tế, văn hóa xã hội và ngoại giao Miền Nam ựã trở thành Ổthuộc ựịa kiểu mớiỢ của Mĩ Âm mưu xâm lược của Mĩ ở miền Nam là nhằm biến nơi ựây thành thuộc ựịa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mĩ ựể tiến công miền Bắc và hệ thống xã hội chủ nghĩa, làm Ộcon ựêỢ ngăn chặn chủ nghĩa xã hội và không cho phong trào cách mạng tràn xuống vùng đông Nam Á

Sau khi thiết lập ựược quyền kiểm soát trên toàn bộ miền Nam, từ tháng 5-1955 ựến 5-1956, Mĩ - Diệm phát ựộng Ộchiến dịch tố cộngỢ giai ựoạn I, gọi

là giai ựoạn mở rộng diện ựể gây xáo trộn và phát hiện cộng sản Diệm còn cho lập ỘPhủ ựặc ủy công dân vụỢ và ỘHội ựồng chỉ ựạo tố cộngỢ ựể phụ trách, theo dõi, ựúc kết kinh nghiệm Ộtố cộngỢ

Từ tháng 6 ựến tháng 10-1956, chúng mở chiến dịch Thoại Ngọc Hầu ựánh vào vùng đồng Tháp Mười, Mĩ Tho, Vĩnh Long, Cần ThơẦ Từ tháng 7 ựến tháng 12-1956, chúng mở chiến dịch Trương Tấn Bửu ựánh phá miền đông Nam Bộ Chúng ựã huy ựộng gần như toàn bộ lực lượng cảnh sát mật vụ

và một phần quân ựội vào các chiến dịch Ộtố cộngỢ, Ộdiệt cộngỢ Chúng nêu khẩu hiệu hành ựộng Ộtiêu diệt cán bộ nằm vùng, tiêu diệt tận góc chủ nghĩa cộng sảnỢ, Ộthà giết nhằm còn hơn bỏ sótỢ Mĩ ngụy ựã cho quân ựịch ựánh phá ựiên cuồng, giết hại những người yêu nước những người kháng chiến cũ những người cách mạng hoặc bị tình nghi Chúng ựã gây ra những vụ thảm sát ựẫm máu như ở Chợ được, Vĩnh Trinh, đại Lộc tỉnh Quảng Nam Chúng chôn sống 21 ựồng bào ta ở Chợ được, dìm chết 42 người ở ựập Vĩnh Trinh Tháng 7 - 1955, chúng bắn giết một lúc 92 dân thường ở Hướng điền Cùng thời gian trên, chúng ựem quân ựánh phá ác liệt huyện đại Lộc (Quảng Nam), bắt giam tra tấn, giết chết 500 ựồng bào ta

Trong các chiến dịch Ộtố cộngỢ chúng ựã cưỡng bức nhân dân ta họp, học tập Ộtố cộngỢ liên miên, vu khống tố cáo Ộcộng sản là bán nước, chia cắt ựất nướcỢ, ựề cao Ngô đình Diệm là Ộchắ sĩ yêu nước, cứu tinh của dân tộcỢ Thủ ựoạn của chúng là vừa mua chuộc, lừa mị vừa ựàn áp trắng trợn Cách mạng bị tổn thất nặng nề Chỉ trong 4 năm (1955-1958), 9/10 cán bộ ựảng viên

ở miền Nam ựã bị tổn thất (chỉ còn khoảng 5000 so với 6.000 ựảng viên trước

ựó) Ở ựồng bằng khu V, có khoảng 40% tỉnh ủy viên, 60% huyện ủy viên, 70% chi ủy viên bị ựịch bắt giết hại, 12 huyện không còn cơ sở đảng

Chúng dựng lên khắp miền Nam, ở nông thôn và thành thị, tại các vùng núi hiểm trở cũng như các ựảo xa ựất liền, vô số nhà giam, nhà tù, chật nắch người bị bắt, bị hành hạ về thể xác lẫn tinh thần Tiêu biểu cho chế ựộ lao tù

hà khắc, lò sát sinh khổng lồ man rợ của chắnh quyền Mĩ - Diệm là nhà tù Côn đảo với những Ộkhu biệt giamỢ, Ộchuồng cọpỢ nổi tiếng, những tổ chức Ộsám hốiỢ, Ộtố cộngỢ, Ộxé cờ cộng sảnỢ, những cảnh tra tấn Ổựi tàu bayỢ, Ộựi tàu lặnỢ, Ộlộn mề gàỢẦ

Vừa thẳng tay ựàn áp cách mạng, chúng vừa mua chuộc, dụ dỗ nhân dân Ộtheo cụ Ngô vàng ựeo ựỏ cổ, theo cụ Hồ cực khổ quanh nămỢ Chúng lập các khu trù mật, trại dinh ựiền ở vùng rừng núi, dọc biên giới từ Kontum ựến các tỉnh đông Nam Bộ, dọc theo các trục ựường giao thông, chung quanh các căn cứ quân sự của quân ựội Sài Gòn Chúng rêu rao là ựưa ựồng bào ựến nơi

no ấm sung túc, Ộxa nơi khủng bố, phá hoại của Việt CộngỢ, Ộcó ựất ựể trồng,

có nhà ựể ởỢẦ Thực ra, âm mưu của chúng là tách dân khỏi cách mạng, ựể

Ộbảo vệ an ninhỢ cho các vùng mà chúng nghi có cán bộ cách mạng, ỘViệt cộngỢ xâm nhập

Tháng 5-1957, Diệm ban hành ựạo luật ựặt cộng sản ra ngoài vòng pháp luật Không khắ khủng bố, chết chóc bao trùm khắp nông thôn, thành thị miền Nam Cán bộ ựảng viên và quần chúng tắch cực bị ựịch săn lùng ráo riết Bọn phản ựộng hoành hành ở khắp nơi, dồn ép quần chúng ựến nghẹt thở Nhưng nhân dân miền Nam, với tinh thần yêu nước nồng nàn và ý chắ tiến công ựịch kiên quyết, sắc bén, ựã từng bước ựẩy lùi và ựập tan chắnh sách Ộtố cộngỢ, Ộdiệt cộngỢ của ựịch

Tháng 3-1959, Diệm tuyên bố ựặt miền Nam trong tình trạng chiến tranh Tháng 5-1959, Diệm ra luật 10-59, thiết lập ba tòa án quân sự ựặc biệt, công khai chém giết ựồng bào ta Không khắ ựàn áp khủng bố bao trùm lên khắp miền Nam Tình thế cách mạng miền Nam ngày càng ựi ựến chắn muồi bởi kẻ thù không thể thống trị như cũ ựược nữa Chúng ựã phải dùng những hình thức dã man tàn bạo nhất ựể duy trì nền thống trị của mình là lê máy chém ựi khắp miền Nam Còn nhân dân cũng không thể sống như cũ ựược nữa, họ phải dùng những biện pháp ựấu tranh quyết liệt ựể bảo vệ lực lượng phong trào ựấu tranh quần chúng

Trong ỘLời kêu gọi trong buổi lễ mừng Quốc khánh 2-9-1955Ợ, Chủ tịch Hồ Chắ Minh ựã tố cáo tội ác của Mĩ - Diệm như sau: Ở miền Nam với sự xúi giục và giúp ựỡ của ựế quốc Mĩ, chắnh quyền Ngô đình Diệm ra sức tăng

cường quân ựội, gây những cuộc xung ựột nồi da nấu thịt ở Nam Bộ, khủng bố nhân dân, bóp nghẹt quyền tự do dân chủ, tìm cách trốn tránh hiệp thương tổng tuyển cử với chắnh phủ ta, nhằm trốn tránh tổng tuyển cử tự do trong toàn quốc và phá hoại thống nhất ựất nước Nói tóm lại, ựế quốc Mĩ và chắnh quyền Ngô đình Diệm ựang tìm cách ựể hòng phá hoại Hiệp ựịnh Giơnevơ

Song ựế quốc Mĩ và chắnh quyền Ngô đình Diệm không thể hiểu nổi tinh thần cách mạng anh dũng, bất khuất của nhân dân miền Nam, họ không

hề khuất phục, lùi bước trước bất cứ sự bạo tàn nào, không thể lung lạc về những lời ựường mật, xảo trá Càng hung ác, dã man, chúng càng vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ

2.2 Cuộc ựấu tranh của nhân dân miền Nam chống chế ựộ Mĩ - Diệm

Sau Hiệp ựịnh Giơnevơ năm 1954 về đông Dương, cách mạng miền Nam chuyển từ ựấu tranh vũ trang chống Pháp sang ựấu tranh chống Mĩ - Diệm, ựòi thi hành những ựều ựã ký kết, giữ gìn hòa bình và phát triển lực lượng của mình Theo quy ựịnh của Hiệp ựịnh Giơnevơ, các lực lượng vũ trang, cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc vĩ tuyến 17, ựiều này làm cho lực lượng cách mạng ở ựây giảm rõ rệt

để duy trì và phát triển cuộc ựấu tranh ở miền Nam, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VI (tháng 7-1954) quyết ựịnh: Ộphải thay ựổi phương châm, chắnh sách và sách lược ựấu tranh cốt ựể thực hiện một cách thuận lợi mục ựắch trước mắt đây là một sự thay ựổi quan trọng về phương châm và sách lược cách mạng, nhưng còn mục ựắch cách mạng vẫn là mộtỢ Thực hiện Nghị quyết của Trung ương đảng, những cán bộ, ựảng viên chưa lộ mặt ựược

bố trắ ở lại hoạt ựộng bắ mật, bán công khai, hợp pháp Ở Nam Bộ, sáu vạn đảng viên rút vào bắ mật, hơn một vạn súng và nhiều ựiện ựài ựược chôn giấu

Ở Liên khu V, số đảng viên hoạt ựộng bắ mật là hai vạn rưỡi Ở Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, một số lớn vũ khắ ựược cất giấu, nhiều cán bộ bám dân ở lại ựịa phương hoạt ựộng Nhiều tổ chức quần chúng ựược công khai thành lập, hoạt ựộng hợp pháp Như vậy, cơ sở đảng, với số đảng viên không nhỏ, các tổ chức quần chúng bắ mật và hoạt ựộng hợp pháp có mặt ở khắp nơi, kể

cả thành phố, thị xã

Tháng 8, 9-1954, ngay sau khi Hiệp ựịnh Giơnevơ 1954 về đông Dương có hiệu lực, hàng triệu người ở miền Nam ựã tham dự các cuộc mittinh, biểu tình, hội thảo mừng hòa bình ựược vãn hồi trên ựất nước và ựòi chắnh quyền Sài Gòn phải nghiêm chỉnh thi hành Hiệp ựịnh, không ựược trả thù những người kháng chiến cũ Phong trào này lan rộng ở các thành phố lớn,

như Sài Gòn, đà Nẳng, Huế, các vùng nông thôn, như ở Mỏ Cày (Bến Tre), Quảng Nam, Quảng Ngãi,Ầ Hàng vạn người, gồm thanh niên, học sinh, sinh viên, trắ thức, nông dân, thị dânẦ tham gia ựấu tranh

Tiêu biểu lúc bấy giờ là phong trào ựấu tranh chắnh trị ở Sài Gòn - Chợ Lớn, tập hợp trong phong trào Hòa Bình (tháng 8-1954) Phong trào này thu hút nhiều trắ thức và các tầng lớp nhân dân thành thị, tiến hành các cuộc mittinh, hội họp, ựưa yêu sách ựòi chắnh quyền Sài Gòn thi hành nghiêm chỉnh Hiệp ựịnh ựã ký Tuy bị Mĩ - Diệm ựàn áp, dập tắt, song phong trào Hòa Bình Sài Gòn - Chợ Lớn ựã lan rộng khắp các thành phố, thị xã trên toàn miền Nam Tiếp sau phong trào Hòa Bình Sài Gòn - Chợ Lớn là phhong trào ựòi lập lại quan hệ Nam - Bắc (tháng 2-1955) Phong trào cứu ựói ở Thừa Thiên, Quảng Trị (1955), Phong trào cứu tế nạn nhân (1955), Phong trào chống lệnh giải tỏa ựô thành và ựòi cải thiện sinh hoạt (1955-1956)

Những phong trào này thể hiện ý chắ và nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân về hòa bình, thống nhất Tổ quốc, chống sự chia cắt ựất nước, ựòi tự

do dân chủ, cải thiện dân sinhẦ Vì vậy, ựã tập hợp ựông ựảo nhân dân, kể cả các nhà công thương, tư sản, tu sĩ các tôn giáo, nhân viên chắnh quyền và binh lắnh Sài Gòn Trước cuộc ựấu tranh hòa bình của nhân dân, không những không ựáp ứng bất cứ một ựòi hỏi nào của quần chúng, dù nhỏ nhất chắnh quyền Sài Gòn còn tăng cường khủng bố, ựàn áp, làm cho quần chúng càng căm phẩn Cuộc ựấu tranh chống các chiến dich Ộtố cộng - diệt cộngỢ của nhân dân gắn với cuộc ựấu tranh cho hòa bình, thống nhất ựất nước, ựòi dân sinh, dân chủ

Nhân kỷ niệm Quốc tế Lao ựộng, ngày 1-5-1957, hai mươi vạn ựồng bào lao ựộng Sài Gòn - Chợ Lớn xuống ựường ựấu tranh với các khẩu hiệu

ỘTăng lương cho công nhânỢ, Ộđả ựảo khủng bốỢ và ỘHãy nối lại quan hệ hai miền Nam - BắcỢ Tháng 5-1957, gần hai ngàn người ở huyện Sơn Trà (Thừa Thiên Huế ngày nay) phản ựối Mĩ - Diệm tiến hành các cuộc khủng bố, ựàn áp

dã man Trong hai tháng 7 và 8-1957, nhân dân các huyện đức Phổ, Mộ đức, Sơn Tịnh, Bình Sơn ( Quảng Ngãi) ựấu tranh chống lệnh giới nghiêm, chống việc cưỡng ép học tập Ộtố côngỢ của chắnh quyền Sài Gòn đồng bào các tỉnh Nam Bộ (Cà Mau, Rạch Giá, Hà Tiên, Cần Thơ, Mĩ Tho, Long An, Bà Rịa,Ầ) ựấu tranh chống Mĩ - Diệm cướp ruộng ựất, ựuổi nhà và bắt tiến hành việc

Ộchống cộng - tố cộngỢ đồng bào các dân tộc ắt người ở miền núi các tỉnh duyên hải miền trung và khắp vùng Tây Nguyên ựấu tranh mạnh mẽ chống việc dồn dân vào các khu trù mật, khu dinh ựiền, do chắnh quyền Sài Gòn dựng lên

Trước sự ngoan cố và tàn ác của chắnh quyền Mĩ - Diệm, một số nơi ựồng bào cầm vũ khắ thô sơ chống lại kẻ thù ựược vũ trang ựầy ựủ Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương đảng lần thứ X (khóa II), tháng 9, tháng 10-1956,

ựã nhận ựịnh tình hình thực tế ở miền Nam và chủ trương: tuy nhân dân phải tiếp tục ựấu tranh bằng phương pháp hòa bình, song vẫn phải cũng cố lực lượng vũ trang và nữa vũ trang hiện có, xây dựng căn cứ ựịa bàn, chỗ dựa cho cuộc ựấu tranh Hội nghị Trung ương nhấn mạnh: ỘPhương châm vẫn là giữ gìn và tắch trữ lực lượng, ựấu tranh bền bỉ và lâu dài, chống phiêu lưu mạo hiểm, ựồng thời chống thủ tiêu ựấu tranhỢ

Vận dụng Nghị quyết của Trung ương, các đảng bộ ở miền Nam vừa duy trì , ựẩy mạnh cuộc ựấu tranh hòa bình, công khai, hợp pháp, vừa tắch cực xây dựng lực lượng vũ trang

Các tỉnh Nam Bộ lần lượt xây dựng các lực lượng vũ trang, tiến hành

cũ trang tuyên truyền ựể tự vệ Liên tỉnh miền Trung Nam Bộ xây dựng ựược

ba ựại ựội vũ trang, hoạt ựộng ở vùng đồng Tháp Mười Liên tỉnh miền Tây Nam Bộ cũng xây dựng ựược ba ựại ựội vũ trang, hoạt ựộng chủ yếu ở Sa đéc

và Cần Thơ Nhiều tỉnh khác cũng có từ một tiểu ựội ựến một tiểu ựoàn, các ựơn vị vũ trang cũng lần lượt ra ựời ở Liên khu V Nhiều nơi ở miền Nam, nhân dân tìm bới vũ khắ, ựược chon giấu từ năm 1954, cướp sung ựịch, chế tạo các loại vũ khắ thô sơ (như gươm, dao, mã tấu, gậy, bàn chông, bẫyẦ) ựể ựánh ựịch ựi lẻ tẻ, hay diệt ác ôn, chỉ ựiểm ở ựịa phương Các khu căn cứ ựịa ựược bắ mật hình thành từ các căn cứ thời kháng chiến chống Pháp, như chiến khu đ, đồng Tháp, U Minh, miền núi các tỉnh ven biển miền Trung và Tây Nguyên

Các ựơn vị vũ trang nhỏ, lẻ ựược quần chúng nuôi dưỡng, che giấu, bảo

vệ nên bảo toàn ựược lực lượng và nhanh chống trưởng thành Từ chỗ diệt ác

ôn, chỉ ựiểm tiến tới xây dựng các căn cứ khá vững chắc và tập kắch, tiêu diệt một số ựồn, bốt của ựịch Ngày 10-8-1957, quân ta tập kắch ựịch ở Trại Be - một cơ sở khai thác gỗ của Trần Lệ Xuân ở Hiếu Liêm (Biên Hòa) Quân ta diệt nhiều tên ựịch, thu nhiều vũ khắ, phá vỡ thế uy hiếp của ựịch ựối với chiến khu đ ở phắa đông Bắc Trong thời gian từ cuối năm 1957 ựến ựầu năm 1958, lực lượng vũ trang lần lượt phục kắch, tấn công tiêu diệt ựịch ở Phước Long, Vĩnh Long Nổi bật là trận tiến công căn cứ quân sự Dầu Tiếng, cách Sài Gòn bảy mươi kilômét về phắa Bắc, ựánh thiệt hại nặng hai tiểu ựoàn, diệt hai trăm tên và thu hai trăm súng, làm chủ quận lị trong nhiều giờ Chiều 25-10-1958, ựội biệt ựộng đông Nam Bộ tập kắch trụ sở phái ựoàn cố vấn Mĩ (MAAG) ở Biên Hòa, diệt ựược nhiều tên

Ở các tỉnh ven biển miền Trung và Tây Nguyên, phong trào cầm vũ khắ, diệt ựịch cũng sôi nổi Ở Quảng Nam - đà Nẳng, tháng 2-1958, dưới sự lãnh ựạo của Huyện ủy Giằng, với sự hổ trợ của ựội vũ trang, nhân dân ựã nổi dậy phá khu dồn dân, trở về làng cũ làm ăn

Hoạt ựộng vũ trang của quân cách mạng ựã ựẩy mạnh phong trào ựấu tranh chắnh trị của quần chúng Năm 1957, hai triệu lượt người tham gia ựấu tranh chắnh trị, năm 1958, con số này tăng lên ba triệu bảy và năm 1959, ựạt tới năm triệu lượt người

Càng thất bại, Mĩ - Diệm càng ựiên cuồng khủng bố, ựàn áp, chúng gây

ra vụ ựầu ựộc nhiều người yêu nước ở nhà tù Phú Lợi, làm nhiều người chết, chúng ựặt miền Nam vào Ộtình trạng chiến tranhẦỢ Hành ựộng ựầy tội ác này càng khiến cho cuộc ựấu tranh của quần chúng nhân dân thêm mạnh mẽ, quyết liệt Trước tình thế cực kì nghiêm trọng của cách mạng miền Nam, Ban Chấp hành Trung ương đảng họp Hội nghị lần thứ XV mở rộng, bắt ựầu từ ngày 15-1-1959 và thông qua Nghị quyết lịch sử về cách mạng miền Nam

Sau khi phân tắch về bản chất chế ựộ Mĩ - Diệm, tình hình ựấu tranh của nhân dân, mâu thuẫn cơ bản của xã hội miền Nam, quán triệt những quan ựiểm của đảng về bạo lực cách mạng, Hội nghị Trung ương lần thứ XV xác ựịnh:

ỘCon ựường phát triển cơ bản của cách mạng Việt Nam ở miền Nam là khởi nghĩa giành chắnh quyền về tay nhân dân Theo tình hình cụ thể và yêu cầu hiện nay của cách mạng thì con ựường ựó là lấy sức mạnh của quần chúng, dựa vào lực lượng chắnh trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng

vũ trang ựể ựánh ựổ quyền thống trị của ựế quốc và phong kiến, dựng lên chắnh quyền cách mạng nhân dânỢ [4, trang 165] Hội nghị còn dự ựoán: Ộđế quốc Mĩ là ựế quốc hiếu chiến nhất, cho nên trong những ựiều kiện nào ựó, cuộc khởi nghĩa của nhân dân miền Nam cũng có khả năng chuyển thành cuộc ựấu tranh vũ trang trường kì Trong tình hình ựó, cuộc ựấu tranh sẽ chuyển sang một cục diện mới: ựó là chiến tranh trường kì giữa ta và ựịch và thắng lợi cuối cùng nhất ựịnh về taỢ[4, trang 165]

Cách mạng miền Nam cần có Mặt trận dân tộc thống nhất riêng cho phù hợp với tắnh chất, nhiệm vụ của cách mạng nhằm tập hợp tất cả các lực lượng chống ựế quốc và tay sai Phát huy truyền thống và bài học ựoàn kết dân tộc, đảng ta ựã vận dụng tư tưởng ựoàn kết (dân tộc và quốc tế) của Hồ Chắ Minh như một chiến lược ựoàn kết, và giành ựược thắng lợi trong cách mạng giải phóng dân tộc, kháng chiến chống thực dân Pháp thì cũng nhất ựịnh thành công trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nước và xây dựng miền Bắc, rồi cả nước tiến lên con ựường xã hội chủ nghĩa

Nghị quyết XV có ý nghĩa vô cùng to lớn, ñáp ứng nhu cầu bức thiết nhất của cách mạng miền Nam lúc ñó, làm xoay chuyển tình thế và mở ñường cho cách mạng miền Nam tiến lên, ñưa cách mạng thoát khỏi cơn nguy hiểm, ñáp ứng nguyện vọng tha thiết nóng bỏng của nhân dân miền Nam là vùng lên ñập tan xiềng xích nô lệ ñể giành quyền làm chủ Ngay sau Hội nghị Trung ương lần thứ XV, trung ương ðảng ñã lập ðoàn vận tải quân sự Trường Sơn (ðoàn 559) ñể tăng cường sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam ðến cuối năm 1959, theo ñường Trường Sơn, miền Bắc ñã ñưa 542 cán bộ, 1.667 súng

bộ binh, 188 kg thuốc nổ, 188 dao găm và nhiều ñồ dung quân sự khác Năm

1960, miền Bắc tiếp tục chi viện 51 tấn vũ khí ñạn dược cho khu V

Nghị quyết XV ñến với cách mạng miền Nam giữa lúc nhân dân

“không thể sống như cũ ñược nữa”, ñã thổi bùng ngọn lửa “ñồng khởi” trên nhiều vùng rộng lớn ở miền Nam

CHƯƠNG 3 PHONG TRÀO ðỒNG KHỞI Ở BẾN TRE NĂM 1960

3.1 Bến Tre chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa vũ trang

Từ đầu năm 1957, với bộ máy đàn áp đồ sộ, ngụy quyền Sài Gịn đã tăng cường cho Bến Tre bốn tiểu đồn “Cơng an Ngơ Quyền”, “Cơng an Duyên Hải” của Nha cảnh sát đơ thành Sài Gịn, với số lượng trên ba ngàn tên

Mĩ - Diệm phát động cuộc chiến tranh một phía, mở ra thời kỳ khủng bố cơng khai những người cộng sản và nhân dân yêu nước trên tồn miền Nam, nhằm mục đích tiêu diệt phong trào cách mạng, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mĩ

Ở Bến Tre, để thực hiện âm mưu này, chúng lập ra bốn khu trù mật: Thành Thới (Mỏ Cày), An Hiệp (Châu Thành), An Hiệp (Ba Tri), Thới Thuận (Bình ðại), gom dân vào để kìm kẹp khống chế, tách dân ra khỏi cách mạng Khu trù mật Thành Thới được chọn làm thí điểm cho cả khu Trung Nam Bộ Trong các khu tập trung, chúng tiến hành phân loại dân chúng, bắt làm căn cước, làm bản kê khai danh sách gia đình cĩ dán ảnh, tổ chức “ngũ gia liên bảo” với âm mưu dùng gia đình này giám sát gia đình khác Chúng kiểm sốt

và hạn chế sự đi lại của nhân dân, bắt mỗi nhà ban đêm phải treo đèn trước cửa, phải tham gia canh gác, báo động, bắt người lạ mặt vào xĩm ấp

Thủ đoạn vơ cùng thâm độc của Mĩ - Diệm trong âm mưu tiêu diệt lực lượng cách mạng là bắt ép nhân dân “tố cộng”, hịng làm rạn nứt mối quan

hệ máu thịt giữa ðảng và quần chúng Trong quá trình thực hiện “tố cộng - diệt cộng”, bọn tay sai phản động đã sử dụng mọi biện pháp từ dụ dỗ, mua chuộc đến đàn áp dã man Thâm độc hơn, chúng cịn dùng chước “dĩ cộng diệt cộng”, khai thác và dùng bọn đầu hàng phản bội để chỉ điểm, truy lùng, bắt bớ cán bộ và quần chúng cơ sở cách mạng Thực hiện phương châm “tiêu diệt cộng sản khơng thương tiếc”, địch đã thẳng tay đàn áp, giết chĩc hàng ngàn đảng viên, cán bộ, quần chúng cách mạng Trường học, thánh thất, nhà thờ, đình chùa trở thành nơi tra tấn, giam cầm Khám Bến Tre khơng cịn đủ chỗ để giam người, tù nhân phải nằm la liệt ngồi sân Nhiều người bị giết chết khơng cần xét xử, mỗi ngày cĩ hàng chục người bị thủ tiêu, xác ném xuống sơng Phong trào cách mạng Bến Tre đứng trước những thử thách vơ cùng hiểm nghèo

Quán triệt Nghị quyết của Bộ Chính Trị, tháng 6-1956, Nghị quyết vạch rõ: “Chế độ miền Nam là một chế độ độc tài, phát xít của bọn tư sản mại bản và phong kiến thân Mĩ phản động nhất , miền Nam đang trở thành thuộc địa và căn cứ quân sự của Mĩ, nhiệm vụ của cách mạng miền Nam là phản đế

và phản phong kiếnỢ [4, trang 163] Về hình thức ựấu tranh, Nghị quyết viết:

ỘTuy hình thức ựấu tranh của ta trong hoàn cảnh hiện nay là ựấu tranh chắnh trị, không phải ựấu tranh vũ trang, nhưng như thế không có nghĩa là không dùng vũ trang tự vệ trong những hoàn cảnh nhất ựịnhỢ [4, trang 163]

Ộđề cương cách mạng miền NamỢ của ựồng chắ Lê Duẩn và Nghị quyết của

Xứ ủy Nam bộ tháng 12-1956: Nghị quyết nói rõ phương châm, phương pháp ựấu tranh và vạch ra Ộnhân dân miền Nam không có con ựường nào khác là ựứng lên làm cách mạng ựể cứu nước, cứu mìnhỢ [4, trang 163] Tỉnh ủy Bến Tre ựã kiểm ựiểm, ựánh giá tình hình và ựề ra một số chủ trương khẩn cấp trước mắt ựể giữ gìn lực lượng, ựấu tranh chống ựịch, bảo vệ cách mạng, bảo

vệ tắnh mạng và tài sản của nhân dân Thực hiện chủ trương trên, đảng bộ Bến Tre vừa tắch cực xây dựng lực lượng chắnh trị và lực lượng vũ trang mật, vừa lãnh ựạo phong trào toàn dân ựấu tranh chống khủng bố, bảo vệ đảng, bảo vệ cách mạng Quần chúng ựã biến các cuộc Ộtố cộngỢ của Mĩ, Diệm thành trò hề

ựả kắch lại chế ựộ ựó, ựã tiến hành ựấu tranh với nhiều hình thức phong phú Nhiều cuộc ựấu tranh ựã mang lại kết quả, như bà con ựã mời ựược Hội Luật

sư từ Sài Gòn xuống Sóc Sãi ựiều tra tình hình và buộc phải ựổi tên quận trưởng gian ác ở ựây ựi nơi khác Ở Khánh Thạnh Tân (Mỏ Cày), quần chúng ựấu tranh buộc ựịch phải bắt giam tên ựại diện Nhơn ác ôn

Trong buổi lễ khánh thành khu trù mật Thành Thới cuối năm 1958

có Ngô đình Diệm về dự, nhân dân ựã cử người ựưa thư tố cáo những hành ựộng quấy nhiễu, ức hiếp quần chúng của bọn tay sai ở ựịa phương, gây nên quang cảnh lộn xộn, khiến buổi lễ phải kết thúc sớm

Tháng 12-1958, hưởng ứng phong trào ựấu tranh của cả nước lên án Mĩ

- Diệm ựầu ựộc giết hại một ngàn tù nhân ở trại giam Phú Lợi, hơn năm trăm ựồng bào Bến Tre ựã kéo lên Sài Gòn biểu tình Sau khi ựược tin nhiều người trong cuộc biểu tình bị bắt giam (khoảng một trăm người), hàng vạn quần chúng trong tỉnh ựã kéo về thị xã, các thị trấn biểu tình và tổ chức lễ cầu siêu ở chùa, thánh thất, nhà thờ ựể tố cáo bọn giết người

Có biết bao tấm gương anh dũng hy sinh ựể bảo vệ đảng, bảo vệ cán

bộ xuất hiện trong những năm 1957-1959 Mẹ Kế ở Giồng Trôm có chồng, con ựi hoạt ựộng cách mạng địch ựã bắt mẹ tra tấn dã man, buộc phải chỉ chỗ ở của chồng con, nhưng mẹ vẫn một mực không khai Trước khi chết,

mẹ ựã chỉ vào ngực mình và thét lớn: ỘChồng, con tao ở trong tim tao, bay muốn kiếm thì moi tim tao mà lấyỢ

Em Nguyễn Thị Chi, mười lăm tuổi ở Giồng Trôm, cha mẹ ựi vắng, ựịch kéo ựến bắt em ựánh ựập dã man, tra hỏi hầm bắ mật, em vẫn

cố chịu ñựng, kiên quyết không chỉ, do ñó bảo vệ ñược một ñồng chí lãnh ñạo

ở dưới hầm

Khi có những cán bộ không may bị ñịch giết chết, bà con tổ chức làm ñám tang, làm lễ cầu siêu ñể biểu thị sự phản ñối của tập thể quần chúng ñối với tội ác của ñịch Trước sự khủng bố ác liệt của kẻ thù, nhiều ñảng viên vẫn trung thành với ðảng, với cách mạng, giữ vững khí tiết của người cộng sản Anh Nguyễn Văn Duy, Huyện ủy viên Giồng Trôm bị ñịch bắn trọng thương, rồi bị ñánh ñập, tra tấn, bị cột vào xe kéo lê trên ñường cho ñến chết, vẫn không khai báo cơ sở cách mạng Chị Trần Thị Tiết (thường gọi là chị Út Hạnh), một cán bộ của huyện Thạnh Phú bị bắt, bị ñánh ñập tra tấn, ñến khi sắp chết bị chúng ñem bỏ ở nhà xác Nhờ cơ sở ñưa ra ngoài và cứu sống, chị lại trở về với ñội ngũ Anh ðoàn Văn Tranh, Huyện ủy viên Mỏ Cày ñang chuẩn bị kế hoạch “ðồng khởi”, không may bị ñịch bắt, bị tra tấn dã man Thà chết cũng không khai một lời, bảo ñảm kế hoạch ðồng khởi nổ ra ñúng dự ñịnh, thắng lợi ðồng chí Lộ ở Hiệp Hưng, ñồng chí Lê Tặng ở Ba Tri, ñồng chí Trung ở Thạnh Phú, ñồng chí Hoàng Vũ ở Bình ðại v.v cũng ñã nêu những tấm gương hy sinh bất khuất như vậy

Tinh thần ñấu tranh kiên trung, bất khuất của cán bộ và nhân dân ñã làm thất bại âm mưu ñánh phá, tiêu diệt phong trào cách mạng của ñịch Nhờ ñó, tổ chức ðảng vẫn tồn tại và bám chắc vào quần chúng, lãnh ñạo nhân dân ñấu tranh chống ñịch

Trong những năm 1957-1958, trước sự tàn bạo của ñịch, nhiều trường hợp, nhân dân ñã dùng võ trang tự vệ ñể hỗ trợ cho ñấu tranh chính trị Những tên cảnh sát, công an, do thám, chỉ ñiểm, bị trừng trị ngày càng nhiều Tình hình ñó làm cho bọn ác ôn bắt ñầu chùn tay Nhiều cơ sở nội tuyến ñã góp phần diệt ác ôn bằng thủ pháp riêng của mình

Cho ñến cuối năm 1958 ñầu năm 1959, phong trào ñấu tranh chính trị có kết hợp bí mật, diệt ác trừ gian ñã phát triển ñến ñỉnh cao Số ñảng viên còn lại ñược tôi luyện ñã tỏ ra già dặn trong lãnh ñạo ñấu tranh Quần chúng cũng tích lũy ñược nhiều kinh nghiệm và có quyết tâm chiến ñấu cao Các

tổ chức thanh niên vũ trang mật ñược tổ chức ở hầu hết các xã, có biện pháp khôn khéo trong hoạt ñộng võ trang tuyên truyền, diệt ác, trừ gian Tất

cả những nhân tố trên ñã góp phần tạo nên tiền ñề cho một cuộc nổi dậy giành quyền làm chủ về tay nhân dân

Cuối năm 1959, Nghị quyết Hội nghị lần thứ XV của Trung ương ðảng

về tới các ñịa phương miền Nam, thổi bùng ngọn lửa cách mạng ở nông thôn

và thành thị, mở ra cao trào cách mạng mới, mở ựường cho cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng chuyển sang thế tiến công

Sau khi có nghị quyết Trung ương và nghị quyết của Xứ ủy Nam Bộ, tháng 12-1959, Liên Tỉnh ủy miền Trung Nam Bộ họp tại căn cứ Tam Thường (Hồng Ngự - Kiến Phong), với sự tham dự của các ựại biểu các Tỉnh ủy, ựại biểu của Tỉnh ủy Bến Tre là ựồng chắ Nguyễn Thị định, Phó bắ thư Tỉnh ủy Hội nghị quyết ựịnh phát ựộng quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp của ựịch, giành quyền làm chủ nông thôn, các tỉnh phải khẩn trương tổ chức xây dựng lực lượng chắnh trị ựồng thời với lực lượng vũ trang, chuẩn bị cho cuộc nổi dậy ở xã, ấp vào tháng 1-1960 Phương châm nổi dậy là phải rộng khắp, ựể ựịch không tập trung ựánh phá ựược, phải ựưa ựông ựảo quần chúng nhân dân vùng lên ựấu tranh, nhưng phải giữ thế hợp pháp cho quần chúng, tránh ựấu tranh vũ trang ựơn thuần, hoạt ựộng vũ trang cần khéo léo, hỗ trợ cho ựấu tranh chắnh trị, tránh phô trương nhằm gây tiếng tăm

Tiếp thu Nghị quyết của Khu ủy, Tỉnh ủy Bến Tre triển khai ngay các hoạt ựộng chuẩn bị cho khởi nghĩa Tỉnh ủy chỉ ựạo các huyện ủy, các chi

bộ xã nỗ lực ựẩy mạnh phong trào ựấu tranh chắnh trị của quần chúng, móc nối

và củng cố cơ sở binh vận, bổ sung lực lượng, ựể thành lập ba ựội võ trang tuyên truyền của tỉnh: ựội một ở cù lao Bảo do ựồng chắ Tư Chi phụ trách; ựội hai ở cù lao Minh do ựồng chắ Ba đào phụ trách; ựội ba ở huyện Giồng Trôm

do ựồng chắ Sáu Chung phụ trách Số cán bộ ựiều lắng các nơi ựược gọi về ựịa phương nhận nhiệm vụ mới, ựể chuẩn bị cho cuộc nổi dậy Tỉnh ủy quyết ựịnh ựánh ựồn Lộc Thuận (Bình đại) ngày 19-12-1959 ựể thăm dò phản ứng của ựịch Trong trận này ta thu ựược bảy súng, ựịch không có phản ứng

gì ựáng kể

để triển khai thực hiện Nghị quyết XV của Trung ương và nghị quyết của Khu ủy, ngày 1-1-1960, hội nghị cán bộ phắa cù lao Minh ựược triệu tập dưới sự chủ trì của ựồng chắ Nguyễn Thị định Sau khi phân tắch ựánh giá so sánh lực lượng, hội nghị ựi ựến quyết ựịnh phát ựộng một tuần lễ nổi dậy ựồng loạt trong toàn tỉnh, vào trung tuần tháng 1-1960, lấy ba xã định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh (Mỏ Cày) làm ựiểm ựột phá, ựồng thời làm ựiểm chỉ ựạo riêng của tỉnh ủy ựể rút kinh nghiệm Hội nghị nêu yêu cầu của cuộc khởi nghĩa cần ựánh vào chỗ yếu nhất của ựịch là bộ máy kìm kẹp ở xã ấp

và lưu ý trong khi tiến hành trừ gian diệt ác, tránh chém giết tràn lan trả thù cá nhân Việc sử dụng ựấu tranh võ trang phải nhằm phục vụ và phục tùng ựấu tranh chắnh trị, ựồng thời xác ựịnh tư tưởng chỉ ựạo cuộc khởi nghĩa

là Ộtiến công ựịch liên tục, phát triển lực lượng cách mạng hết khả năng, không hạn chế Ợ Hội nghị cũng nhấn mạnh ựến yêu cầu khẩn trương, nhưng

phải ựảm bảo tuyệt ựối bắ mật, cần tận dụng yếu tố bất ngờ ựể kẻ ựịch không kịp ựối phó, quyết giành thắng lợi cao nhất từ trận khởi ựầu

Ba xã định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh ựược chọn làm ựiểm, vì ba

xã này nằm ở vị trắ như một hình chữ nhật, với chiều ngang khoảng bốn kilômét, chiều dài tám kắlômét, hướng đông Bắc giáp sông Hàm Luông, bao quanh ba mặt là sông Cái Quao và định Thủy Tiếp giáp hai con sông theo chiều dài của ba xã, có tỉnh lộ 30 Dân cư ba xã khoảng mười ngàn người, sống bằng nghề làm ruộng vườn, có truyền thống cách mạng kiên cường Trong chin năm kháng chiến chống Pháp (1945-1954) các cơ quan tỉnh, huyện thường ựóng ở xã Bình Khánh Năm 1956, Ban Binh vận Tỉnh ựóng ở ba xã Trong những năm 1958, 1959, dù Mĩ - Diệm ựem quân ựánh phá ác liệt, nhưng Thường trực Tỉnh ủy và Ban binh vận Tỉnh vẫn bám ựược ở ựây một cách an toàn

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị Tỉnh ủy tháng 5-1959, họp ở ấp Phước

Lý, các xã trên ựã xây dựng ựược ựội bảo vệ có từ hai mươi ựến ba mươi ựội viên, bắt hàng chục tên do thám lưu ựộng và nằm vùng, khiến cho số còn lại không dám hoạt ựộng

Chắnh quyền Mĩ - Diệm cũng tập trung ựánh phá và xây dựng lực lượng của mình ở ba xã này, mỗi xã có ựồn dân vệ, với một tiểu ựội, hệ thống tề xã,

tề ấp, lực lượng bảo vệ hương thôn và tổ chức ngũ gia liên bảo ựược thiết lập Các tổ chức phản ựộng, do thám, chỉ ựiểm dày ựặc nhưng chỉ có một số ắt có hận thù với cách mạng, cậy thế giặc ức hiếp nhân dân, còn ựa số cũng tỏ ra lưng chừng hoặc có cảm tình với cách mạng Trong ba xã này còn có một trung ựội tình báo lưu ựộng, một tổng ựoàn dân vệ, công dân vụ và công an lưu ựộng tỉnh và chắnh quyền trung ương Sài Gòn hoạt ựộng thường xuyên

Lực lượng cách mạng ở ba xã còn khá mạnh Chi bộ còn hoạt ựộng song việc sinh hoạt đảng thường ựược tiến hành bằng hình thức Bắ thư chi bộ tiếp xúc với từng đảng viên không ựịnh kì Mỗi xã có từ năm ựến mười ựoàn viên Thanh Lao (Thanh niên Lao ựộng), số quần chúng nồng cốt chỉ mới khôi phục lại ở một số ấp

Như vậy, cho ựến cuối năm 1959, mọi công việc chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa vũ trang của đảng bộ và nhân dân tỉnh Bến Tre về cơ bản ựã hoàn thành đảng bộ tỉnh ựã nhất trắ và vạch ra kế hoạch cụ thể Quần chúng nhân dân ựã hưởng ứng nhiệt liệt quyết ựịnh của Tỉnh ủy và sẳn sàng vùng dậy ựấu tranh

3.2 Những trận ựánh ựầu tiên ở ba xã ựiểm

định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh ựược chọn làm ba xã ựiểm trong cuộc đồng khởi, do Thường vụ Tỉnh ủy trực tiếp chỉ ựạo

Ở định Thủy, ngày 15-1-1960, nhân Ộđoàn ca kịch Phong trào cách

mạng quốc giaỢ của Mĩ - Diệm biểu diễn ựể tuyên truyền Ộtố cộngỢ tại chợ định Thủy, ta bố trắ cho Ộcảnh sátỢ đặng Văn Huê - một cơ sở nội tuyến trong hành ngũ ựịch - yêu cầu Tổng ựoàn dân vệ cử quân ựể bảo vệ đoàn cac kịch Ngày 16-1-1960, đội Tý - tên chỉ huy Tổng ựoàn Dân vệ của chắnh quyền Sài Gòn ở Bến Tre, ựưa quân dân vệ từ Hòa Lộc về ựóng tại chợ chùa Cao đài, cách chợ Vàm Nước Trong hai trăm mét Ban lãnh ựạo cuộc khởi nghĩa cùng chi bộ xã chỉ ựạo lực lượng xung kắch vạch kế hoạch ựánh úp Tổng ựoàn Dân

vệ ngay trong ựêm biểu diễn văn nghệ (16-1-1960) nhưng không thực hiện ựược, phải bắ mật rút lui Dân vệ kéo về ựình định Phước Sáng ngày 17-1-

1960, ta huy ựộng lực lượng xunng kắch, bao vây các dân vệ, bịt kắn các ngã ựường, bắ mật triển khai lực lượng, diệt các tên ựi lẻ và cướp súng ựịch

Phong trào đồng Khởi bùng nổ tại Bến Tre với sự kiện mở màn là tiêu diệt đội Tý, ựối tượng cầm ựầu ựoàn dân vệ tại xã định Thủy, huyện Mỏ Cày (nay là Mỏ Cày Nam) vào rạng sáng ngày 17-1-1960

Tám giờ sáng ngày 17-1-1960, ựược tin đội Tý cùng một lắnh dân vệ ựi uống cà phê ở quán ngã tư định Thủy, lực lượng xung kắch giả là những người

ựi tảo mộ, bất ngờ Ộôm hè, bắt hèỢ giết chết đội Tý, bắt sống một lắnh khác, thu hai súng (một Mimas và một trường Mas)

Người chiến sỹ trực tiếp tiêu diệt tên ác ôn, mở ựầu cho phong trào giải phóng của nhân dân miền Nam ngày ấy nay vẫn còn sống Ông tên là Nguyễn Văn Chiêm, năm nay ựã bước sang tuổi tám mươi ba Tổ hành ựộng giết đội

Tý của Tổng ựoàn dân vệ Mĩ - Ngụy năm xưa có ba người thì nay hai người ựã khuất bóng, duy nhất còn lại ông Nguyễn Văn Chiêm, người dân ựịa phương thường gọi là ông Chắn Chiêm

Sự việc xảy ra cách nay hơn năm mươi năm nhưng ông Chiêm kể lại rành rọt từng chi tiết như mới xảy ra hôm qua Ông Chiêm kể: ỘLúc ựó tôi chưa phải là đảng viên, nhưng ựược Chi bộ phân công làm thành viên trong

tổ xung kắch giết đội Tý Rạng sáng ngày 17-1-1960, ựược tin đội Tý ựang trên ựường ra ngã tư định Thủy, lực lượng ta tổ chức thành hai tổ, giả ựi tảo

mộ Tổ một gồm ba ựồng chắ trong ựó có tôi chịu trách nhiệm diệt đội Tý

Tổ hai gồm ba ựồng chắ khác có trách nhiệm ựón ựường truy cản bọn lắnh

trong ựồn ra, hoặc chặn đội Tý nếu hắn chạy thoát đến quán nước tại khu vực định Thủy, phát hiện đội Tý ựang ngồi uống trà, một ựồng chắ bước vào giả xin nước uống, những người còn lại áp sát xung quanh Thừa lúc đội Tý

sơ hở, một ựồng chắ nhanh chóng quật ngã hắn, tước hai quả lựu ựạn hắn giắt trong người đội Tý giãy giụa quyết liệt, thấy không thể bắt sống hắn ựược ựể dùng hắn kêu gọi bọn tổng ựoàn ựầu hàng như dự ựịnh, nên tôi liền rút súng bắn đội Tý chết tại chỗỢ

Ông Chắn Chiêm kể tiếp: ỘGiết đội Tý xong, hai tổ vũ trang cơ sở mới hình thành cùng trên một trăm năm mươi quần chúng kéo ựến, lực lượng ta nhanh chóng sắp xếp ựội ngũ tấn công bọn ựịch còn lại đúng chắn giờ sáng cùng ngày, cuộc khởi nghĩa ở định Thủy mở ựầu phong trào đồng Khởi tại Bến Tre kết thúc thắng lợi Xã định Thủy ựược giải phóng, nhân dân ựược vũ trang dao mác, ựánh trống mõ, tràn ra ựường lùng bắt bọn ác ôn, tề ựiệp, phá sạch mọi hình thức kìm kẹp Tối ựó, khoảng hai ngàn ựồng bào định Thủy trương băng - rôn, cờ hoa, ựốt ựuốc phấn khởi tổ chức mắt tinh mừng thắng lợiỢ

Ông Chiêm bồi hồi: ỘHòa trong không khắ thắng lợi ựó, trong buổi mắt tinh, đảng bộ ựịa phương có xướng tên khen ngợi tôi và anh em trong ựội diệt tên ác ôn đội Tý Tôi vui mừng ựến ứa nước mắtỢ

Khoảng chắn giờ sáng ngày 17-1-1960, tại ựồn Vàm Nước Trong , lực lượng xung kắch cùng quần chúng, do Lê Bình An - Bắ thư chi bộ lãnh ựạo, phối hợp với cơ sở nội tuyến, ựánh chiếm ựồn, thu mười lăm súng và nhiều ựạn dược, giải tán bộ máy tề xã Tiếp ựó, hàng trăm quần chúng, ựược sự hỗ trợ của một tiểu ựội xung kắch, kéo ựi bao vây bọn dân vệ ở các ựồn khác Bọn tổng ựoàn hoảng sợ chạy trốn, song bị vây bắt và tiêu diệt gàn hết Quân, dân

ta thu thêm ựược hai mươi bốn súng, trong ựó có hai tiểu lien, và nhiều ựạn, lựu ựạn

Mười sáu giờ ba mươi ngày 17-1-1960, một ựại ựội bảo an từ quận Mỏ Cày dùng xuồng máy ựổ quân ựánh vào ấp Thanh Thủy Khi tiến quân chưa ựược hai trăm mét, chúng ựã bị một tiểu ựội xung kắch của ta chặn ựánh, phải

bỏ chạy về Mỏ Cày

Với vũ khắ thu ựược của ựịch, ta tổ chức bốn tiểu ựội vũ trang tuyên truyền: một tiểu ựội ở lại định Thủy ựược phân công bám khúc sông từ cầu Ông Bồng ựến xã Phước Hiệp ựể chặn ựánh ựịch dung xuồng máy chi viện cho Phước Hiệp; ba tiểu ựội còn lại hỗ trợ cho hai xã Phước Hiệp, Bình Khánh ngay trong ựêm 17-1-1960

Hai mươi giờ ngày 17-1-1960, xã định Thủy họp mắt tinh với hơn một ngàn ựồng bào tham dự Nhân danh ỘNhững người yêu Tổ quốc, yêu hòa bìnhỢ, ựại diện Tỉnh ủy lên án hành ựộng ựộc tài, phát xắt xủa chắnh quyền Mĩ

- Diệm, công bố một số chắnh sách về ruộng ựất, về ựối xử với nhân viên ngụy quân, ngụy quyền và gia ựình binh sĩ Kết thúc cuộc mắt tinh, ựồng bào kêu gọi nhân dân ựoàn kết, ựấu tranh chắnh trị trực diện với ngụy quyền các cấp ựể hạn chế hành ựộng khủng bố của giặc, sẵn sàng ựánh bại quân ựịch trở lại tấn công

Ở xã Phước Hiệp, khi biết tin nhân dân xã định Thủy ựã nổi dậy giành

thắng lợi, chi bộ ựã huy ựộng lực lượng xung kắch cùng quần chúng tiến hành bắt và giải tán tề ấp, do thám chỉ ựiểm và các tổ chức chắnh trị phản ựộng đồng thời ựông ựảo nhân dân kéo ựến bao vây ựồn dân vệ Phước Hiệp, viết thư gửi binh lắnh trong ựồn ựầu hàng cách mạng

Bọn tề xã và dân vệ Phước Hiệp nghe tin ựịch ở định Thủy ựã ựầu hàng nên rất hoang mang, lo sợ, nhưng chúng ngoan cố, không chịu ra hàng

mà chờ quân tiếp viện

Khoảng hai mươi giờ ngày 17-1-1960, dưới sự chỉ ựạo của ựồng chắ Nguyễn Tâm Cang, ba tiểu ựội vũ trang ựược ựều ựến Phước Hiệp ựể hỗ trợ

Một mặt, lực lượng cách mạng tập hợp thân nhân binh lắnh trong ựồn, giải thắch ựộng viên họ vào ựồn khuyên nhủ chồng, con trở về với nhân dân; mặt khác sử dụng lực lượng xung kắch lấy thân cây chuối sơn ựen giả làm súng, ựến ựêm hành quân quanh ựồn làm cho gia ựình ngụy quân, ngụy quyền

và binh sĩ tưởng là quân chủ lực của cách mạng ựã về Phước Hiệp Binh lắnh trong ựồn tỏ ra bối rối, nhưng không chịu ra hàng Sáng ngày 18-1-1960, quận trưởng Mỏ Cày cho lắnh bảo an ựi ba ựò máy theo rạch Ông Bồng vào Phước Hiệp Tiểu ựội vũ trang mới ựược thành lập nổ súng bắn chìm một ựò, bắn chết viên Trung úy chỉ huy Binh lắnh cứu viện bỏ chạy về thị trấn Mỏ Cày đêm ngày 18-1-1960, do sơ hở của ta, số dân vệ ở ựồn Phước Hiệp trốn thoát, tên chỉ huy chạy sang định Thủy thì bị bắt sống

Xã Phước Hiệp ựược giải phóng hoàn toàn

Tại xã Bình Khánh, trong hai ngày 15 và 16-1-1960, ựịch tăng cường

lực lượng công an ựể ựàn áp nhân dân hòng ngăn chặn quần chúng nổi dậy

Ngày 17-1, khoảng chắn giờ sáng, các ựồng chắ Năm Thơ, Sáu Thới (Vân Anh) dùng mưu diệt hai tên công an, thu hai súng, một tên chạy thoát Khoảng mười một giờ ựêm 17-1-1960, biết bọn tề và dân vệ xã Bình Khánh ựang hoang mang, cố thủ trong ựồn, ựược sự hỗ trợ của hai tiểu ựội vũ trang