LUẬN văn sư PHẠM vật lý THIẾT kế các bài tập THẢO LUẬN NHÓM hỗ TRỢ VIỆC dạy học 8 bài TRONG SGK vật lý 10 NÂNG CAO

Vì thảo luận nhóm là một trong những hình thức dạy học có thể tích cực hóa hoạt động cụ thể hóa hoạt động của học sinh nên trước khi lên lớp, giáo viên cần chuẩn bị như thế nào, thiết kế

Trang 1

BỘ MÔN VẬT LÝ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

THIẾT KẾ CÁC BÀI TẬP THẢO LUẬN NHÓM

HỖ TRỢ VIỆC DẠY HỌC 8 BÀI TRONG SGK

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

   Những yếu tố làm nên sự thành công của một con người và của một tập thể đó

là sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của xã hội hiện đại đặt ra nhu cầu mới về nguồn nhân lực, đòi hỏi giáo dục phải đào tạo những con người chủ động, sáng tạo, linh hoạt, có khả năng hợp tác nên học sinh cần phải được rèn luyện ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường Do đó, yêu cầu thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy là một yêu cầu hết sức thiết thực, mà người trực tiếp giảng dạy và thực hiện đổi mới đó chính

là giáo viên sư phạm

Vì vậy, Đối với sinh viên sư phạm khi nhận được đề tài “Thiết kế các bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ cho việc dạy học 8 bài trong SGK Vật lí 10 nâng cao” là

niềm vui lớn và là hành trang để bước vào sự nghiệp giảng dạy của mình Vì thảo luận nhóm là một trong những hình thức dạy học có thể tích cực hóa hoạt động cụ thể hóa hoạt động của học sinh nên trước khi lên lớp, giáo viên cần chuẩn bị như thế nào, thiết

kế các bài tập thảo luận ra sao để hoạt động thảo luận có hiệu quả, học sinh thật sự có hợp tác với nhau cùng nhau giải quyết vấn đề vì việc thiết kế các bài tập thảo luận là một công việc rất quan trọng và cần thiết, đó là một thử thách lớn đối với giáo viên

Với những suy nghĩ như vậy, khi nhận đề tài này,tôi rất hoang mang và lo sợ

không hoàn thành luận văn Nhưng được sự hướng dẫn tận tình của cô Đặng Thị Bắc

Lý và hiện nay luận văn đã hoàn thành

Tôi xin chân thành cảm ơn cô Đặng Thị Bắc Lý, người trực triếp hướng dẫn tôi

trong suốt thời gian thực hiện luận văn này

Do kiến thức còn hạn hẹp và chưa có kinh nghiệm, nên luận văn không tránh khỏi thiếu sót Rất mong quý thầy cô và các bạn đóng góp kiến

Cần thơ, ngày tháng năm 2011

Sinh viên thực hiện

Hồ Ngọc Bích

Trang 3

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

  

Trang 4

MỤC LỤC

  

A MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Mục tiêu của đề tài 7

4 Giới hạn của đề tài 7

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 7

6 Các bước thực hiện đề tài 7

B NỘI DUNG 8

Phần 1: cơ sở lý thuyết của phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm 8

1 Định nghĩa quá trình dạy học 8

2 Quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm 9

3 Lý thuyết về vùng phát triển gần và phát triển nhận thức của Lep- Vưgotski 10

4 Phương pháp dạy học theo hình thảo luận nhóm 12

4.1 Khái niệm về hình thức thảo luận nhóm 13

4.2 Khái niệm về các loại kiểu nhóm 15

4.3 Cách chia nhóm 15

4.4 Các kiểu học nhóm và cách tổ chức nhóm 18

4.4.1 Kiểu nhóm di động 18

4.4.2 Kiểu nhóm ghép hai lần 19

4.4.3 Nhóm trà trộn (Coktail) 19

4.4.4 Nhóm kim tự tháp 20

4.5 Qui trình dạy học theo nhóm (có thể là một phần tiết học, 1 tiết học )

21

4.6 Một số nội dung bài học có thể tổ chức nhóm 22

Trang 5

4.6.1 Thảo luận để đánh giá một qui trình làm việc 22

4.6.2 Trao đổi trước giờ học 23

4.6.3 Tìm sự tương ứng 24

4.6.4 Phân loai, so sánh 25

4.6.5 Dùng sơ đồ để tóm tắt nội dung bài học hoặc tìm ra kiến thức

mới 26

4.7 Một số kỹ năng giao tiếp trong việc tổ chức thảo luận nhóm 27

4.8 Những thuận lợi của phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm 30

4.9 Những khó khăn trong việc tổ chức thảo luận nhóm 33

4.10 Qui trình tổ chức thiết kế bài tập thảo luận nhóm 35

4.10.1 Xác định mục tiêu của bài 35

4.10.2 Tìm nội dung thích hợp cho thảo luận 37

4 10.3 Thiết kế các bài tập thảo luận nhóm 38

4.10.4 Kiểm tra lại các bài tập thảo luận 39

Phần 2: Vận dụng qui trình để thiết kế một số bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ việc dạy học 8 bài trong vật lí 10 nâng cao 40

1 Bài: Vận dụng trong chuyển động thẳng Chuyển động thẳng 40

1.1 Xác định mục tiêu của bài 41

1.2 Lựa chọn nội dung thích hợp cho thảo luận 41

1.3 Thiết kế bài tập thảo luận nhóm 43

1.3.1 Bài tập 1 43

1.3.2 Bài tập 2 43

1.3.3 Bài tập 3 44

1.4 Tổ chức cho học sinh thảo luận 45

1.4.1 Bài tập 1 45

1.4.2 Bài tập 2 46

1.4.3 Bài tập 3 47

2 Bài: Sự rơi tự do 50

Trang 6

2 2 Lựa chọn nội dung thích hợp cho thảo luận 51

2.3.1 Bài tập 1 53

2.3.2 Bài tập 2 54

2.3.3 Bài tập 3 55

2.4.1 Bài tập 1 55

2.4.2 Bài tập 2 56

2.4.3 Bài tập 3 57

3 Bài: Định luật I Niuton 61

4 Bài: Định luật II Niuton 65

4.1 Xác định mục tiêu của bài để lựa chọn nội dung thảo luận 61

5 Bài: Định luật III Niuton 71

6 Bài: Cân bằng của vật rắn dưới tác dụng của ba lực không song song .75

6.4 Tổ chức cho học sinh thảo luận………78

7 Bài: Mômen lực Điều kiện cân bằng của vật rắn có trục quay cố định

Trang 7

80

7.3.1 Bài tập 1 .83

7.3.2 Bài tập 2 .84

7.4.1 Bài tập 1 .86

7.4.2 Bài tập 2 .86

8 Bài: Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt 88

8.3.1 Bài tập 1 989

8.3.2 Bài tập 2 90

8.4.1 Bài tập 1 91

8.4.2 Bài tập 2 92

C KẾT LUẬN 95

1 Kết quả đạt được của đề tài 95

2 Những mặt hạn chế 99

PHỤ LỤC 101

PHỤ LỤC 1 101

PHỤ LỤC 2 102

PHỤ LỤC 3 105

PHỤ LỤC 4 106

PHỤ LỤC 5 107

PHỤ LỤC 6 108

PHỤ LỤC 7 109

PHỤ LỤC 8 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

Trang 8

A MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Vì sự nghiệp mười năm trồng cây, vì sự nghiệp trăm năm trồng người, chân lí sáng người của vị lãnh tụ kính yêu Hồ Chí Minh là kim chỉ nam dẫn đường chúng ta trong suốt chặn đường phát triển của xã hội của đất nước Ngày nay, trước xu thế chuyển mình liên tục phát triển không ngừng của nước ta, cùng với sự đi lên công nghiệp hóa – hiện đại hóa, công nghệ thông tin những thành tựu rực rỡ của khoa học kĩ thuật, gia nhập WTO chiếm giữ vị trí quan trọng trên trường quốc tế thì tri thức là động lực chính, vô cùng quan trọng từ phía sau của sự phát triển ấy, đưa đất nước đi lên sánh vai cùng các cường quốc năm châu trên trường quốc tế

Chính vì vai trò quan trọng của trí thức như vậy đã khẳng định rõ hơn vị trí của ngành giáo dục, chìa khóa mở đường cho tri thức Muốn có tri thức sâu rộng, kĩ năng ứng dụng tri thức vào thực tiễn, xu thế đang phát triển của đất nước thì ngành giáo dục của thế giới nói chung, của đất nước nói riêng phải không ngừng đổi mới cả về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy và học Muốn ngành giáo dục nước ta ngày một hoàn chỉnh, toàn diện và sâu sắc hơn thì đòi hỏi ngành giáo dục phải biết kết hợp linh hoạt, chọn lọc nhiều phương diện của những nền giáo dục nước nhà, nền giáo dục phát triển của thế giới Nền giáo dục có phát triển, có vững mạnh, có hiện đại thì sẽ có đào tạo được những con người trí tuệ, năng động, tích cực, đầy năng lực đáp ứng kịp thời, nhanh chống hòa nhập với thời đại phát triển của đất nước

Trong giáo dục, các yếu tố mục tiêu - nội dung – phương pháp có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau tạo thành một thể thống nhất với nhau, một qui luật về mối quan hệ biện chứng Nếu một trong các yếu tố đó thay đổi thì các yếu tố còn lại cũng thay đổi theo, cho nên muốn đổi mới giáo dục thì phải đổi mới đồng bộ cả

cả về mục tiêu – nội dung- phương pháp thì đổi mới mới thật sự là đổi mới Đổi mới mục tiêu giáo dục phải dựa vào tình hình phát triển của đất nước, tùy vào từng giai đoạn phát triển mà Đảng ta đề ra từng mục tiêu cụ thể Nghị

Trang 9

quyết hội nghị BCH TW, khóa VIII đã chỉ rõ: “Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục nhằm xây dựng con người có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường…giữ gìn

và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành giỏi”

Bên cạnh sự đổi mới mục tiêu giáo dục thì nội dung cũng nhanh chóng được điều chỉnh, thay đổi theo Tùy vào tốc độ phát triển của đất nước mà trong từng bậc giáo dục sẽ có mục tiêu, nội dung khác nhau cho phù hợp; Đối với giáo dục phổ thông, mục tiêu đề ra là phải giúp học sinh phát triển toàn diện về trí tuệ, thể chất, các kỹ năng cơ bản, tính chủ động sáng tạo, năng lực cá nhân, đạo đức, nhân cách, phẩm chất cụ Hồ, con người đất nước Việt Nam Khi đó sách giáo khoa cũ không còn phù hợp nước, việc thay đổi sách giáo khoa mới - nội dung dạy học - là việc làm hết sức cần thiết và đúng đắn

Để mục tiêu và nội dung phát huy được hiệu quả tối ưu của nó thì phương pháp dạy học cũng phải thay đổi cho phù hợp Trước xu thế phát triển của xã hội ngày nay, phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm là phương pháp đang và được nhiều quốc gia thực hiện Đối với nước ta, phương pháp này mang lại nhiều hiệu quả cho mục tiêu – nội dung đào tạo con người Việt Nam Phương pháp dạy học tích cực này làm tích cực hóa hoạt động, sáng tạo, chủ động của học sinh so với phương pháp dạy học lấy thầy làm trung tâm truyền thống xưa, cách dạy một chiều này đã làm học sinh thụ động, nhút nhát hơn, thiếu tự tin và khả năng sáng tạo hơn Đó là lí do các nhà lí luận, nghiên cứu cho nghiệp đào tạo con người, nguồn nhân lực cho xã hội trong tiến trình đổi mới Một trong những phương pháp dạy học tiến bộ, tích cực đó, phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là phương pháp quan trọng có giá trị mang lại hiệu quả cao trong dạy học Đối với phương pháp này thì người thầy chỉ đóng vai trò hỗ trợ còn học sinh đóng vai trò trung tâm, trực tiếp đóng góp

và tham gia làm việc cá nhân, để giải quyết vấn đề học tập chung của nhóm mà

Trang 10

giáo viên đề ra Qua đó, học sinh sẽ nhận được kết quả lợi ích học tập từ chính bản thân, từ nhóm mà vẫn đạt được mục tiêu giáo viên đề ra

Chính vì vậy, việc học và dạy bằng phương pháp thảo luận nhóm có vai trò tích cực với học sinh, nhưng để phát huy đực tôi đa ưu điểm ấy thì việc thiết

kế các bài tập để thảo luận nhóm lại là một vấn đề đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt, nhạy bén trong cách tổ chức, giao nhiệm vụ thảo luận nhóm sao cho phù hợp, đạt hiệu quả cao và chất lượng Đặc biệt là giáo viên phổ thông, việc đổi mới phương pháp dạy học lại càng vất vả hơn, nó phải được thể hiện bằng

cả tâm quyết, lòng nhiệt tình và kỹ năng thông thạo nhà sư phạm Là một thế hệ trẻ nối nghiệp sư phạm tôi may mắn đã được các bậc cha ông trực tiếp truyền dạy những tri thức, kỹ năng, phương pháp học và dạy trong thời đại mới, tôi nhận thấy bản thân mình phải có trách nhiệm nặng nề hơn Khi tôi quyết định chọn nghề sư phạm này là tôi đã đặt hết tâm huyết vào nó, ngay từ những bước đầu tiên tôi ra sức tìm tòi, học hỏi, nghiên cứu nhiều vấn đề chuẩn bị cho mình mình những hành trang cần thiết vào sự nghiệp giảng dạy theo phương pháp mới Một trong những vấn đề tôi đã nghiên cứu, trong đó tôi tâm đắc nhất đó là

việc nghên cứu đề tài “Thiết kế các bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ việc dạy học 8 bài trong SGK vật lí 10 nâng cao” nên tôi chọn đề tài cho luận văn tốt

nghiệp của tôi Tôi hi vọng rằng sau luận văn này tôi sẽ đúc kết thêm nhiều kiến thức mới, trao dồi nhiều kinh nghiệm quý báo cho việc dạy học và ứng dụng hiệu quả hơn khi dạy ở trường phổ thông Đây là công trình nghiên cứu, tìm tòi,

là cả một tâm huyết của tôi Đó cũng là lí do tôi chọn đề tài này cho luận văn tốt nghiệp của tôi

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Theo xu hướng phát triển chung của thế giới, mục tiêu đào tạo con người tri thức theo thời đại mới là rất cần thiết Trước yêu cầu đó, nền giáo dục của cả nước nói chung, nước ta nói riêng, cụ thể là Trường Đại học Cần Thơ đã không ngừng thay đổi, trong đó khoa sư phạm có vai trò then chốt, là mũi nhọn của ngành giáo dục đã tiên phong bắt tay vào công cuộc đổi mới với nhiều hình

Trang 11

thức: giao lưu, hội thảo, nghiên cứu, học tập và hợp tác với các nước có nền giáo dục phát triển như Hà Lan, Mỹ, Anh, Pháp, Úc… trong những năm 1996-

Bên cạnh những việc nghiên cứu chuyên đề, hội thảo, tập huấn …có nhiều tài liệu, sách báo, tạp chí …với nội dung đổi mới phương pháp dạy học theo nhóm cũng rất phong phú Trong quyển sách “Giáo dục với người là trung tâm

và quản lý chất lượng giáo dục” của tác giả Bart Ooms, Lia Spreeuwenberg do nhóm biên dịch Nguyễn Ngọc Điện, Phan Trung Hiền, Nguyễn Lan Hương trình bày cách thức tổ chức nhóm, biện pháp kích thích nhóm hoạt động, quản lý, lựa chọn và vạch ra nội dung, kế hoạch hoạt động nhóm, những khó khăn khi dạy học theo phương pháp nhóm

Trang 12

PGS.TS Lê Phước Lộc [7, Tr.132], Khoa sư phạm Đại Học Cần Thơ trình bày những nghiên cứu về những cơ sở cho việc thay đổi phương pháp dạy

học, phương pháp dạy và học theo hình thức hợp tác trong giáo trình “Lí luận học”, trong phương pháp này tác giả đã đưa ra khái niệm về kiểu nhóm, nêu lên

sự khác nhau giữa dạy học theo nhóm hợp tác và theo nhóm truyền thống, ưu việt của học theo nhóm hợp tác, một số kỹ năng giao tiếp trong khi làm việc nhóm, các kiểu học nhóm và cách tổ chức, một số nội dung bài học có thể tổ chức hợp tác, thông qua đây người dạy có được nền tảng vững chắc trong cách

tổ chức dạy theo phương pháp làm việc nhóm

Nhà xuất bản Đại học sư phạm đã cho xuất bản quyển sách “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” năm 2005, tác giả trình bày định

nghĩa về nhóm nhỏ, gợi ý cách tổ chức nhóm nhỏ, các hình thức thảo luận theo nhóm nhỏ, những ưu điểm cũng như những khó khăn, hạn chế khi dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm nhỏ [14, Tr.3]

Nhóm tác giả Phạm Quý Tư (chủ biên), Lương Tấn Đạt, Lê Chân Hùng, Nguyễn Ngọc Hưng, Nguyễn Xuân Thành, Phạm Đình Thiết, Đỗ Hương Trà,

Bùi Trọng Tuân, Lê Trọng Tường đã trình bày “Việc đổi mới phương pháp dạy học vật lí ở lớp 10 trung học phổ thông” trong tài liệu “Bồi dưỡng giáo viên” vật lí nâng cao của bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2006 [16] Trong

phần này, nhóm tác giả hình đền ra các hình thức tổ chức dạy học và kết hợp học tập cá nhân với học tập hợp tác Ngoài ra, nhóm tác giả còn gợi ý quá trình

tổ chức cho học sinh làm việc nhóm

Th.s Nguyễn Thị Huỳnh Phương, Khoa tâm lý giáo dục Đại Học Hải

Phòng viết về việc “Tổ chức học tập theo nhóm tại lớp nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho học sinh trung học phổ thông” trong tạp chí giáo

dục số 186 tháng 3/2008 [14, Tr.4] Tác giả đã trình bày thế nào là dạy học theo nhóm, cách tổ chức nhóm, các bước tổ chức nhóm và các kỹ năng làm việc nhóm tại lớp dành cho học sinh trung học phổ thông

Trang 13

Th.s Nguyễn Văn Giang trình bày việc “Tổ chức hình thức hoạt động dạy học theo nhóm trong Vật lí nhằm thúc đẩy hoạt động nhận thức tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh” trong Tạp chí giáo dục số 196 tháng 8/2008

[14, Tr.4] Tác giả đưa ra tiến trình tổ chức dạy học theo nhóm và vận dụng hình thức này vào một số bài học trong dạy học vật lí

Đặng Thị Trúc Thể, sinh viên Đại học Cần Thơ khóa 31 đã trình bày chi

tiết trong quyển luận văn tốt nghiệp với đề tài “Thiết kế các bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ việc dạy học 10 bài trong SGK vật lí 10 cơ bản” về những cơ sở

lí luận của việc dạy học theo hình thức thảo luận nhóm, xây dựng qui trình tổ chức dạy học theo nhóm, và vận dụng qui trình đó để thiết kế các bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ cho việc dạy học

Trên đây là một số nội dung trình bày về phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm Trong quá trình nghiên cứu phần này tôi chỉ tham khảo sách, giáo trình, tài liệu có liên quan và trích dẫn, hệ thống lại các ý kiến, quan điểm trọng tâm của các tác giả có liên quan đến đề tài của tôi với mục tiêu để người dạy vận dụng phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm trong các giờ dạy ở trường phổ thông đạt hiệu quả Tuy nhiên, để việc vận dụng trên đạt chất lượng tối ưu thì đòi hỏi người dạy phải linh động trong từng bài dạy của mình thì phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm mới thật sự trở thành nghệ thuật

3 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

Mục tiêu của đề tài này nhằm hướng tới các nội dung sau:

- Hệ thống lại các lý thuyết có liên quan về phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm

- Trên cơ sở lý thuyết đã được hệ thống, hệ thống lại qui trình thiết kế các bài tập thảo luận nhóm

- Vận dụng qui trình thiết kế trên để thiết kế một số bài tập thảo luận nhóm hỗ trợ việc dạy học 8 bài trong sách giáo khoa vật lí 10 nâng cao

Trang 14

- Đưa ra các hình thức tổ chức thực hiện thảo luận nhóm trong các bài tập

4 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI

Do kiến thức và quy định thời gian nghiên cứu luận văn có hạn nên tôi chỉ thiết kế các bài tập thảo luận nhóm trong dạy học cho 8 bài trong SGK Vật lí 10 Nâng cao

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

- Lý thuyết: Tìm kiếm các tài liệu có liên quan đề tài Sau đó, nghiên cứu, trích lọc, hệ thống lại các ý kiến, quan điểm, các nội dung viết về phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm

- Dựa vào lý thuyết nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, xây dựng qui trình thiết kế các bài tập thảo luận nhóm

- Vận dụng qui trình để thiết kế một số bài tập thảo luận nhóm trong SGK vật lí 10 Nâng cao

6 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

- Xác định mục tiêu của đề tài

- Tìm các tài liệu có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các tài liệu đã tìm được có liên quan đến đề tài

- Xây dựng đề cương chi tiết của đề tài

- Nghiên cứu lý thuyết, hệ thống các cơ sở lí luận của đề tài

- Lập qui trình để thiết kế các bài tập thảo luận nhóm

- Nghiên cứu, chọn lọc các bài tập SGK Vật lí 10 nâng cao để có thể cho dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm

- Vận dụng qui trình để thiết kế các bài tập thảo luận nhóm trong SGK Vật lí 10 nâng cao đã chọn lọc

B NỘI DUNG Phần 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

THEO HÌNH THỨC THẢO LUẬN NHÓM

Trang 15

Sau khi nghiên cứu lý thuyết về đổi mới phương pháp giáo dục, đổi mới từ phương pháp dạy học thụ động sang phương pháp dạy học tích cực Để thực hiện đổi mới người dạy thực hiện nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau, ở

đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm nên trong chương này tôi chỉ nghiên cứu các vấn đề liên quan đến nội dung của đề tai này Dựa vào kiểu nhóm, nội dung bài học mà người dạy phải biết cách tổ chức dạy học theo phương pháp nhóm đạt hiệu quả Trong quá trình tổ chức dạy học theo hình thức thảo luận nhóm có những thuận lợi cũng như những khó khăn mà người dạy gặp phải khi tổ chức cho học sinh thảo luận Qua đó thấy được trách nhiệm của người dạy rất quan trọng khi dạy học theo hình thức thảo luận nhóm

Sau đây là một số nội dung của cơ sở lý thuyết về phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm Trước tiên chúng ta đi tìm hiểu quá trình dạy học và vai trò của nó trong trường sư phạm như thế nào?

1 ĐỊNH NGHĨA QUÁ TRÌNH DẠY HỌC

Cụm từ này đã được nói đến ở trên, tuy nhiên, bản chất của nó như thế nào,

nó được định nghĩa ra sao… là việc cần làm Vậy, quá trình dạy học là sự phối hợp thống nhất các hoạt động chỉ đạo của thầy với các hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò nhằm đạt được mục đích dạy học [8, Tr.22]

Nguyễn Ngọc Quang đã hình tượng hóa quá trình dạy học bằng một hình ảnh sau:

DuHO = 1

Tức là: Dạy học tối ưu thực hiện được sự thống nhất của dạy và học, trong đó dạy chỉ đạo học, học vừa được chỉ đạo vừa tự chỉ đạo, đảm bảo liên hệ nghịch bền và tần số cao

Trang 16

Cùng với xu thế chung của cả thế giới, trong thập kỉ cuối của thế kỉ 20,

cả nước ta khởi động trào lưu đổi mới phương pháp dạy học từ các trường đại học, đặc biệt là các trường Đại Học Sư Phạm, cho tới các trường phổ thông Nghị quyết 4 khóa 7 và đặc biệt là nghị quyết 2 khóa 8 của Hội nghị BCHTƯ Đảng CSVN đã đề cặp rất cụ thể về vấn đề đổi mới Phương pháp dạy học Một trong những nội dung đổi mới quan trọng đầu tiên đó là đổi mới quan điểm dạy học, đó là quan điểm lấy học sinh làm trung tâm

2 QUAN ĐIỂM DẠY HỌC LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM

Quan điểm dạy học dạy học ngày nay được nhiều nhà giáo dục hướng tới, đó là học sinh là trung tâm trong quá trình dạy học Quan điểm này được thể hiện như sau; Trong quá trình dạy học phải hướng tới học sinh, xuất phát từ học sinh Giáo viên chỉ là người hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn học sinh tự giác và được tự do suy nghĩ, có thể trao đổi, tranh luận, cùng nhau suy nghĩ, đề xuất giải quyết vần đề, cùng giải quyết vấn đề [5] Tức là, người dạy phải biết tổ chức, hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu, giải quyết vấn đề trên cơ sở tự giác, tự do, được tạo khả năng và điều kiện chủ động trong hoạt động đó, học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tức là học sinh phải học bằng hành động của chính mình, tự tìm ra chân lý với sự hướng dẫn của giáo viên và hỗ trợ của bạn bè Giáo viên trở thành người hướng dẫn, học sinh trở thành người khám phá, người thực hiện và cao hơn nữa là nhà nghiên cứu không còn thầy là người truyền thụ kiến thức và trò lắng nghe nữa Một trong những nét đổi mới của quan điểm này còn được thể hiện ở sự đổi mới về cách đánh giá kết quả học tập của học sinh, không chỉ có giáo viên mới được đánh giá kết quả của học sinh mà học sinh cũng được tự đánh giá kết quả của chính mình, đồng thời học sinh cũng có thể

tự đánh giá kết quả lẫn nhau [5]

Với quan điểm lấy học sinh làm trung tâm, việc tổ chức cho học sinh thảo luận là một việc làm hết sức cần thiết, vì mỗi học sinh có cách nghĩ riêng của riêng mình, mỗi suy nghĩ có thể là một hoạt động sáng tạo Khi làm việc

Trang 17

nhóm, sẽ tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều tham gai vào quá trình học tập,

bổ sung kiến thức cho nhau, giúp đỡ nhau, đặc biệt là những học sinh yếu kém, tăng cường cơ hội cho học sinh học từ bạn, phát huy tính chủ động, sáng tạo, và linh hoạt của học sinh, tăng khả năng nhận xét, đánh giá, tinh thần hợp tác, đoàn kết và các kỹ năng cơ bản cần thiết xây dựng nền tảng cho tương lai

Để đạt được những điều nói trên đòi hỏi người giáo viên phải hiểu biết sâu sắc về bộ môn, có tay nghề khá, nhạy cảm trước yêu cầu của xã hội và tâm huyết với nghề Nghĩa là giáo viên phải hiểu và nắm bắt được những mặt còn tồn tại của học sinh, phải biết được những gì học sinh đã biết và những gì học sinh chưa biết – tức là phải hiểu được năng lực của học sinh Trên cơ sở đó, giáo viên không dạy lại những điều học sinh đã biết, mà giúp học sinh hiểu những điều chưa biết không những về kiến thức mà cả về thể chất và tinh thần

Các vấn đề trên đây là một vài đặc trưng cơ bản cuả quan điểm dạy học

“Lấy học sinh là trung tâm” hay có thể nói ngắn gọn quan điểm “Dạy học tích cực”

Để tạo môi trường dạy học tích cực theo hình thức thảo luận nhóm thì người giáo viên cần tìm hiểu vài nét về những cơ sở lý thuyết hoạt động và vận dụng vào rèn luyện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm

3 LÝ THUYẾT VỀ VÙNG PHÁT TRIỂN GẦN VÀ PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CỦA LEP-VƯGOTSKI

Trong phần này chỉ tập trung tìm hiểu lý thuyết vùng phát triển gần và phát triển nhận thức của Vưgotski vì đây là phần lý thuyết có nội dung quan trọng và

có liên quan đến việc tạo ra môi trường dạy học tích cực cho học sinh theo hình thức thảo luận nhóm đạt hiệu quả cao Vậy thế nào là vùng phát triển gần và nhận thức của Vưgotski

Theo Vưgoski [7, Tr.76], “Vùng phát triển gần” có thể hiểu như sau:

“Vùng phát triển gần là khoảng giữa trình độ phát triển hiện tại, xác định bằng khả năng độc lập giải quyết vấn đề, và trình độ gần nhất mà các em có thể đạt được với sự giúp đỡ của người khác Vưgoski cho rằng sự phát triển nhận thức

Trang 18

có nguồn gốc xã hội, chủ yếu thông qua sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt là trong bối cảnh tương tác với những người khác (giao tiếp)…Điều đó có nghĩa là xã hội tạo ra cơ sở cho sự phát triển nhận thức và chỗ tốt nhất cho sự nhận thức là

áo hoặc quần sẽ được thực hiện dẽ dàng hơn Người học đã vượt qua vùng phát triển gần

Ví dụ với một học sinh đã quen thuộc kĩ năng giải một bài toán này, giờ chuyển sang một loại bài toán khác cũng trong vòng kiến thức ấy là một vùng phát triển gần (ở đây là trí tuệ) Học sinh ấy cần phải có sự gợi ý của thầy hoặc

có thể trao đổi với bạn bè rồi cố gắng hết sức, học sinh ấy giải được bài toán loại mới và học sinh ấy đã vượt qua vùng phát triển gần

Ví dụ như một vận động viên nhảy cao muốn vượt qua muốn vượt qua một độ cao hơn kỉ lục cũ của mình nhưng chưa được Huấn luyện viên quan sát thấy anh có thể làm được điều đó, ông ta hướng dẫn sửa một vài động tác về chạy đà, dậm nhảy, lấy hơi cho đúng thời điểm… và anh ta đã vượt qua vùng phát triển gần (ở đây là không gian) [7, Tr.76]

Đối với quá trình dạy học, hình thức thảo luận nhóm, lập luận, tranh luận với bạn bè hoặc giáo viên là phát triển nhận thức tốt nhất để học sinh đi qua vùng phát triển gần nhờ sự giúp đỡ hướng dẫn, giải thích của giáo viên và sự hỗ trợ từ bạn bè, từ hiểu được một phần của công việc học sinh có thể hiểu được toàn bộ công việc vượt qua vùng phát triển gần và có thể độc lập thực hiện công việc đó

Trang 19

Vậy là lý thuyết vùng phát triển gần đề cặp đến hai vấn đề trong nhận thức Thứ nhất là cái mới phải được phát triển trên cơ sở cái đã có ở học sinh, phải có khoảng cách trí tuệ, sức lực vừa sức Thứ hai là phải có sự giúp đỡ khích

lệ bên ngoài thỏa đáng Lý thuyết này dẫn tới một chiến lược dạy học mới: Dạy học bằng hoạt động, thông qua hoạt động Học sinh sẽ có một môi trường học tập hợp tác có nhiều vùng phát triển gần, sẽ giúp học sinh tham gia tích cực vào các quá trình học tập, có thể chia sẽ kinh nghiệm và những hiểu biết cho nhau, cũng như những vướng mắc, những băn khoăn suy nghĩ của bản thân Điều đó khẳng định tính ưu việt của phương pháp học nhóm với tư tưởng lấy học sinh làm trung tâm, trong đó vai trò của thầy là chỉ đạo Người học không còn học ở

tư thế thụ động, bắt chước, học thuộc lòng nữa Học sinh trở thành chủ thể hành động, nhận thức bằng sự hoạt động tích cực, tự lực, sáng tạo kể cả tri thức kĩ năng lẫn quan điểm đạo đức, thái độ ứng xử [6, Tr.77]

Để xây dựng được phương pháp dạy học theo hình thức tổ chức nhóm, trước hết chúng ta phải biết phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm có những nội dung nào Chúng ta sẽ cung đi nghiên cứu cụ thể hơn về phương pháp này

4 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HÌNH THỨC THẢO LUẬN NHÓM

Cùng với trào lưu đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là một trong những phương pháp đổi mới quan trọng hàng đầu của nền giáo dục phù hợp với quan điểm dạy học tích cực, giúp học sinh chủ động, sáng tạo hơn trong học tập bằng chính hoạt động của bản thân Trong phần này chúng gồm có các nội dung cơ bản đó là khái niệm về dạy học theo hình thức thảo luận nhóm, khái niệm kiểu nhóm, sự khác nhau giữa nhóm truyền thống và nhóm hợp tác, các kiểu nhóm, cách chia nhóm và tổ chức nhóm, những thuận lợi cũng như những hạn chế khi dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm, một số nội dung bài học có thể tổ chức dạy học theo phương

Trang 20

pháp thảo luận nhóm Qua đó cho thấy được vai trò trách nhiệm của người giáo viên trong việc tổ chức cho học sinh thảo luận trong các giờ dạy của mình

4.1 Khái niệm về hình thức thảo luận theo nhóm

Dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là dạy theo hình thức mà lớp học được chia ra thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 4 đến 6 học sinh Tùy vào mục đích sư phạm và vấn đề học tập mà giáo viên phân nhóm cho thích hợp Nhóm được duy trì ổn định hoặc thay đổi theo từng tiết học, các nhóm giao cùng một nhiệm vụ hoặc giao những nhiệm vụ khác nhau Khi đó, các nhóm nhỏ cùng nhau thảo luận, tranh luận, nghiên cứu và cùng giải quyết vấn đề nào

đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tạo điều kiện cho tất cả các thành viên trong nhóm hoạt động và khả năng mở rộng học tập của bản thân

Dạy học theo hình thức thảo luận nhóm giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những

gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên, vì vậy phương pháp này còn được gọi là phương pháp cùng tham gia, nó như một phương pháp trung gian giữa sự làm việc độc lập của từng học sinh với sự việc chung của cả lớp Trong hoạt động nhóm, tư duy tích của học sinh phải được phát huy và có ý nghĩa quan trọng của phương pháp này rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức lao động

Với hình thức thảo luận nhóm tạo môi trường học tập thuận lợi, môi trường giao tiếp, hợp tác giữa trò – trò, thầy – trò, môi trường có nhiều vùng phát triển gần, giúp học sinh tư duy sáng tạo nhiều hơn bằng chính hành động học tập của mình tự tìm ra chân lý và rèn luyện các kĩ năng sau này trong quá trình học tập mang tính cạnh tranh tích cực

Trang 21

Như vậy, dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là một hình thức dạy học trong đó học sinh được chia thành các nhóm nhỏ dưới sự hướng dẫn của giáo viên cùng nhau giải quyết nhiệm vụ học tập do giáo viên nêu ra Hình thức học tập thảo luận nhóm sẽ làm thay đổi không khí học tập trong lớp, sinh động, thân thiện hơn, học sinh sẽ quen dần với tính làm việc tập thể cũng như sự giúp

đỡ lẫn nhau trong học tập nên nó đòi hỏi sự hợp tác giữa trò – trò, thầy – trò Trong đó mỗi học sinh có vai trò gần ngang nhau [10, Tr 2] Sự hợp tác đó có thể minh họa bằng mô hình sau:

Sự khác nhau giữa dạy học theo nhóm (nhóm hợp tác) và nhóm truyền thống [8, Tr 132]:

- Mỗi cá nhân có một nhiệm vụ riêng

Nhóm 1

Giáo Viên

Trang 22

Như vậy, vai trò của từng thành viên trong các nhóm được thể hiện cụ thể như sau:

- Đối với nhóm truyền thống: Mỗi cá nhân chưa thấy được trách nhiệm chung với nhóm khi cùng làm việc còn thụ động, phụ thuộc chủ yếu vào nhóm

- Không dạy kỹ năng hợp tác

- Không phải cá nhân nào

cũng chịu kết quả chung của

nhóm

- Học sinh kém không cơ hội

làm việc như học sinh khá

- Kết quả phụ thuộc chủ yếu

Trang 23

trưởng, các học sinh yếu kém không có cơ hội làm việc, không tự chủ động tiếp thu kiến thức như các học sinh khá giỏi trong nhóm

- Đối với nhóm hợp tác: Mỗi các nhân có một nhiệm vụ riêng trên tinh thần giải quyết công việc của nhóm, có trách nhiệm chung với nhóm, cùng làm việc một cách chủ động, Các học sinh yếu kém cùng làm việc như học sinh khá giỏi Mỗi các nhân đều tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tích cực

4.2 Khái niệm về các loại kiểu nhóm

Tùy vào mục đích học tập và điều kiện giảng dạy mà có các kiểu dạy học khác nhau Sau đây tôi trình bày khái niệm 3 kiểu nhóm cơ bản:

- Nhóm đôi (paiwork): Nhóm này có 2 người, thường dùng trong ngoại ngữ (trong lớp, ngoài lớp) để cùng rèn luyện các kỹ năng nghe nói

- Nhóm tạm thời: Tổ chức ngay trong lớp học để thảo luận, khám phá theo yêu cầu của giáo viên

- Nhóm dài hạn: Nhóm này được thành lập cho mục đích học tập nào đó, không phải trong lớp học, kéo dài thời gian trong ngày hoặc rải ra trong tuần [7, Tr.32]

4.3 Cách chia nhóm

Kết quả thảo luận của luận của học sinh phụ thuộc vào cách tổ chức đặc biệt cách chia nhóm Tùy vào điều kiện dạy học, năng lực học sinh, nội dung thảo luận mà chia nhóm cho phù hợp Thường có hai cách chia nhóm sau đây [10, Tr 9]

- Chỉ định: Là cho những học sinh ngồi gần nhau, trên dưới thành một nhóm Cách chia này phù hợp với điều kiện lớp đông học sinh, khó di chuyển, học sinh không phải di chuyển bàn ghế, di chuyển đến vị trí mới, không mất nhiều thời gian, với cách chia này giáo viên có thể thay đổi chỗ ngồi thường xuyên để học sinh có thể làm việc với các thành viên khác nhau trong lớp, tiếp xúc với nhiều tư duy khác nhau

- Ngẫu nhiên: Là chia học sinh trong một nhóm theo cùng một số thứ tự, tức là giáo viên cho học sinh đếm số thứ tự, sau đó cho các học sinh cùng một

Trang 24

số về một nhóm và các em phải di chuyển đến vị trí của nhóm mình Cách chia nhóm ngẩu nhiên này phù hợp với lớp học ít học sinh, bàn ghế đơn, lớp học rộng dễ di chuyển Học sinh có thể làm việc với các thành viên khác nhau trong lớp Tuy nhiên, cách chia này lại mất thời gian cho việc di chuyển và ổn định chỗ ngồi cho học sinh

Việc chia nhóm cho học sinh rất là quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự tương tác của các thành viên và hiệu quả trong nhóm Để các nhóm hoạt động thảo luận có hiệu quả, khi chia nhóm giáo viên cần lưu ý [10, Tr 10]:

Khi giáo viên lựa chọn kiểu nhóm dạy học nào, số lượng học sinh trong nhóm bao nhiêu thì phải dựa vào điều kiện lớp học, bàn ghế, số lượng học sinh trong lớp, dự đoán thời gian thảo luận Nếu nội dung thảo luận bài tập đơn giản

và số lượng thành viên trong nhóm ít thì thời gian thảo luận ngắn Nếu nội dung bài tập thảo luận phức tạp hơn, số lượng thành viên trong nhóm nhiều thì thời gian thảo luận dài Như vậy, người giáo viên phải xác định rõ thời gian thảo luận để đảm bảo thời gian cho tiết dạy và nội dung học sinh cần thảo luận Ví dụ: Trong bài “Momen của lực Điều kiện cân bằng của một vật rắn có trục quay

cố định” có thể chia nhóm 2 học sinh làm thí nghiệm (hình 29.1 SGK ), thảo luận để tìm mối quan hệ giữa F và d

Khi chia nhóm cần đảm bảo học sinh có đủ mọi trình độ giỏi, khá, trung bình, yếu, kém, có cả nam và nữ, các thành viên trong nhóm phải thay đổi luân chuyển thường xuyên Với sự khác nhau về tính cách, kinh nghiệm, chênh lệch vừa phải về năng lực, trong khi làm việc nhóm các học sinh sẽ cơ hội tiếp xúc, học hỏi, khám phá, bổ sung, hỗ trợ cho nhau của các học sinh trong lớp

Nếu học sinh tích cực, năng động, phát biểu nhiều học sinh khá giỏi nhiều, khả năng làm việc, tiếp thu ý kiến và xử lý thông tin nhanh, mối quan hệ tương tác giũa các thành viên trong nhóm chặt chẽ, mở rộng kiến thức và phát sinh nhiều ý kiến thì nên chia nhóm đông học sinh, nhưng hạn chế chia nhóm với số lượng trên 7 học sinh để tránh hiện tượng các thành viên trong nhóm giảm đi tinh thần trách nhiệm giải quyết công việc chung của nhóm, sự đối mặt

Trang 25

giữa các thành viên trong nhóm ít, sự tương tác giữa các thành viên thiếu sự chặt chẽ Nên khi chia nhóm giáo viên phải biết sử dụng số lượng học sinh trong nhóm cho phù hợp [10, Tr.10]

Nếu học sinh thụ động, ít năng động, ít phát biểu khả năng tiếp thu, làm việc và xử lí thông tin chậm nên chia nhóm ít học sinh để giáo viên dễ quản lí, tìm ra những khó khăn, suy nghĩ chệch hướng của học sinh trong khi làm việc nhóm, nhóm ít học sinh khó dựa dẫm vào nhau, không thể không đóng góp vào công việc chung của nhóm

Các thành viên trong nhóm đều tham gia thảo luận, trao đổi, tranh luận ý kiến với nhau, diễn đạt ý kiến và chất vấn ý kiến của các thành viên khác trong nhóm, có như vậy không khí lớp học mới sôi nổi, giúp học sinh hiểu vấn đề rõ ràng và chính xác hơn, đó mới là một nhóm lí tưởng

Sau khi chia nhóm, mỗi thành viên trong nhóm phải được phân công nhiệm vụ rõ ràng, giáo viên có trách nhiệm giải thích rõ ràng nhiệm vụ, vai trò của mỗi thành viên là đóng góp, lắng nghe, hỗ trợ nhau, cùng nhau giải quyết công việc chung của nhóm trên tinh thần hợp tác Để nhóm thảo luận đạt hiệu quả sâu sát hơn thì nên tổ chức nhóm như sau [12, Tr.102]:

+ Nhóm trưởng: Người quan sát hoạt động của nhóm, phân công nhiệm

vụ cho từng thành viên trong nhóm, xác định thời gian hoàn thành nhiệm vụ, điều động sự tham gia tích cực của các thành viên trong nhóm, lãnh đạo, hỗ trợ cho nhóm hoạt động

+ Thư kí: Người ghi chép lại kết quả hoạt động nhóm, các ý kiến đề xuất cũng như các hướng giải quyết vấn đề chung của nhóm

+ Người giám sát: Người theo dõi tốc độ làm việc của nhóm, kiểm tra thời gian thời gian mà nhóm làm việc

Nhóm được tổ chức như thế nào thì các thành viên trong nhóm đều có nhiệm vụ chung là giải quyết vấn đề của nhóm Các thành viên trong nhóm làm việc tích cực và tạo ra không khí thi đua với các nhóm khác Giáo viên cần có biện pháp để tạo ra không khí thi đua này Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ

Trang 26

đóng góp vào kết quả chung của cả lớp Mỗi nhóm sẽ trình bày kết quả của mình trước toàn lớp và các nhóm có thể trao đổi tranh luận với nhau về kết quả của nhóm khác cũng như kết quả của nhóm mình

4.4 Các kiểu học nhóm và cách tổ chức nhóm

Nhóm học theo hình thức thảo luận có nhiều kiểu khác nhau mà giáo viên

có thể lựa chọn tổ chức cho phù hợp với ý đồ giảng dạy của mình sao cho học sinh tiếp thu bài hiệu quả nhất Sau đây là một vài kiểu nhóm do PGS TS Lê Phước Lộc nghiên cứu [8, Tr.133]:

tổ chức nhóm hơn các kiểu nhóm còn lại Trong đề tài này tôi chỉ chọn các kiểu nhóm: kiểu nhóm cố định, kiểu nhóm ghép hai lần Sau đây tôi chỉ trình bày các

kiểu nhóm mà tôi chọn cho đề tài này

4.4.1 Kiểu nhóm cố định

Nhóm cố định là một nhóm được tổ chức cho học sinh ngồi gần nhau, giải quyết nhiệm vụ nhanh chóng trong vòng một vài phút, không cần xê dịch chổ ngồi

Kiểu nhóm này thuận tiện cho dạy học khám phá, lớp đông học sinh hoặc không có điều kiện xê dịch bàn ghế

Cách tổ chức: 2, 3 thậm chí 4 học sinh ngồi gần nhau, trên dưới…

Trang 27

4.4.2 Kiểu nhóm ghép 2 lần

- Số thành viên trong nhóm bằng số vấn đề cần giải quyết cùng lúc

- Mỗi nhóm giải quyết một vấn đề không trùng nhau

- Sau khi giải quyết xong vấn đề, ghép nhóm lần thứ hai, mỗi học sinh là một “đại sứ” cho nhóm mới, truyền đạt lại những gì mà nhóm cũ đã giải quyết

Bài học sẽ được giải quyết trọn vẹn cho mọi học sinh sau hai lần làm việc:

Lần 1: 11111 22222 33333 44444 55555 66666 Lần 2: 123456 123456 123456 123456 123456 123456 Tác dụng:

+ Học sinh giỏi không chiếm diễn đàn

+ Học sinh kém không ỷ lại

+ Tinh thần trách nhiệm (vai trò mỗi học sinh thật sự trong nhóm)

+ Rèn luyện lòng tự tin cho học sinh (khi làm việc ở nhóm sau)

Nhưng trong đề tài này sử dụng chủ yếu nhất là kiểu nhóm cố định vì kiểu này có ưu thế thuận lợi là không phải di chuyển bàn ghế, học sinh không

Trang 28

cần di chuyển, có thể chia học sinh thành các nhóm 2 học sinh, 3 học sinh, 4 học sinh trên dưới hoặc ngồi gần nhau

4.5 Qui trình tổ chức dạy học theo nhóm (có thể là một phần tiết học, một tiết học… )

Qui trình tổ chức dạy học theo nhóm gồm những bước sau [12, Tr 102]:

* Bước 1: Giáo viên làm việc chung với cả lớp

+ Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức: Giáo viên có thể trình bày trước lớp, có thể viết lên bảng, photo trước ở nhà để phát cho học sinh…

+ Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm

+ Hướng dẫn tiến trình hoạt động của các nhóm, gợi ý các vấn đề trọng tâm liên quan đến nội dung thảo luận, qui định thời gian hoàn thành thảo luận cụ thể

* Bước 2: Học sinh làm việc theo nhóm

+ Nhóm trưởng phân công công việc cho từng thành viên Từng cá nhân thực hiện nhiệm vụ được phân công

+ Trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm

+ Cử đại diện để trình bày kết quả làm việc của nhóm

* Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp

+ Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả

+ Các nhóm trao đổi, thảo luận chung

+ Giáo viên nhận xét, bổ sung, chỉnh lí và đưa ra kết luận cuối cùng Chỉ ra những kiến thức mà học sinh cần lĩnh hội

Bầu không khí học tập tích cực, thoải mái, tin cậy và hỗ trợ lẫn nhau của các thành viên có vai trò quan trọng cho sự thành công của hoạt động thảo luận nhóm Giáo viên và các thành viên trong nhóm có trách nhiệm tạo ra bầu không khí lành mạnh, không mang tính gò bó, nghi ngờ, ganh đua với nhau Giáo viên cần tránh xu hướng hình thức và không nên lạm dụng các hoạt động nhóm, phải biết cách tổ chức nhóm hợp lí thì việc hoạt động mới thật sự có hiệu quả

Trang 29

Giáo viên có thể điều động, khuyến khích các thành viên trong nhóm tích cực hoạt động đặc biệt động viên các học sinh nhút nhát phát biểu và những học sinh năng động đóng góp ý kiến với thái độ vui vẻ, tế nhị tranh luận kiến thức Học sinh sẽ thấy tự nhiên hơn không áp đặt và gượng ép Tuy nhiên, việc dạy học theo hình thức thảo luận nhóm này có giúp cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ bài hơn, thích tìm tòi khám phá kiến thức hơn hay không thì việc chon nội dung, bài tập cho học sinh thảo luận rất quan trọng mà giáo viên cần lưu ý Sau đây là mà một số nội dung mà giáo viên có thể sử dụng cho học sinh thảo luận

4.6 Một số nội dung bài học có thể tổ chức thảo luận nhóm

Theo PGS.TS Lê Phước Lộc [7, Tr.135], có một số kiểu nội dung bài học giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thảo luận như sau:

4.6.1 Thảo luận để dánh giá một qui trình làm việc

Kiến thức qui trình [7, Tr.135], thường được cấu trúc thành các bước hoặc các giai đoạn Ví dụ:

- Các bước thao tác một bài thí nghiệm biểu diễn

- Các bước viết một bài luận

- Qui trình mổ động vật thí nghiệm

- Qui trình kiểm tra, dán nhãn một chai hóa chất

- Các bước dọc (xướng âm) một bài hát mới

Để học sinh theo dõi tốt và tự nhận thức kiến thức qui trình, có thể ra nhiệm vụ cho các nhóm trao đổi Ví dụ, để biểu diễn một bài thí nghiệm, giáo viên sẽ tuần tự thực hiện 6 bước, giáo viên chuẩn bị trước các bản photo để phát cho các nhóm trước khi làm thí nghiệm và dặn học sinh cách làm việc nhóm sau khi kết thúc thí nghiệm Các bản photo có thể là:

+ Bản photo có nhiều hơn hoặc ít hơn 6 bước nhưng có vẽ hợp lí (không nên quá nhiều)

+ Bản photo có đủ 6 bước nhưng xáo trộn thứ tự

Các nhóm sẽ thảo luận để sắp xếp các bước thí nghiệm cho đúng qui trình Tất nhiên có thể có một số yêu cầu khác nếu cần

Trang 30

4.6.2 Trao đổi trước giờ học

Lớp học sẽ có một bầu không khí thuận lợi khi bất đầu giờ học có một cuộc trao đổi sôi nổi Muốn tạo được bầu không khí đó thì giáo viên có nhiều cách để mở đầu cho tiết dạy của mình Giáo viên có thể mở đầu tiết dạy bằng cách kể một câu chuyện liên quan đến bài dạy hay tìm những ví dụ thực tế trong cuộc sống hằng ngày để cho học sinh trao đổi để làm cơ sở vận dụng vào bài học mới

Ví dụ: Trong bài: “ Định luật III Niuton”, giáo viên có thể có thể mở bài

bằng cách lấy ví dụ từ kinh nghiệm bản thân, từ công việc quen thuộc hằng ngày của học sinh như việc chặt củi, vỗ tay… Sau đó, cho học sinh trao đổi về lực tương tác của hai vật trước khi học bài mới Qua đó, học sinh sẽ nhận thấy tác dụng tương giữa hai vật: Khi vật A tác dụng lên vật B một lực thì vật B cũng tác dụng trở lại vật A một lực Điều này sẽ giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc hình thành định luật III Niuton khi tiến hành trao đổi

Cũng có thể cho học sinh biết chủ đề bài học mới, các nhóm sẽ đón nhận nội dung cụ thể sẽ học hôm nay, đề xuất những yêu cầu mà các em muốn biết có liên quan đến bài học, các nhóm có thể liệt kê theo yêu cầu, vẽ hình mà các em tưởng tượng, vẽ sơ đồ, sau đó treo lên tường và lưu lại suốt buổi học để giáo viên sử dụng hoặc các em sẽ trình bày

Việc trao đổi trước giờ học giúp cho những học sinh yếu có cơ hội làm việc nhiều hơn, đôi khi các em có thể đưa ra những kiến thức thực tế bổ sung cho những học sinh khá

Trang 31

- Học văn, học ngoại ngữ: So sánh, sắp xếp từ ngữ cho phù hợp ngữ pháp, sắp xếp nhân vật tương ứng tác giả, tác phẩm

- Học vật lý: Có thể sắp xếp các đại lượng vật lý và đơn vị, hiện tượng

và định luật

Nội dung này thường phù hợp với các nội dung bài học ứng dụng, mở đầu bài học mới hoặc bài ôn tập

Ví dụ: Sau khi học xong bài “Định luật Bôi-lơ - Ma-ri-ốt”, có thể tổ chức

cho học sinh thảo luận tìm sự tương ứng giữa các nội dung rồi sắp xếp lại sao cho thành một câu có nội dung đúng Bài tập này tuy đơn giản nhưng sẽ giúp học sinh cũng cố lại kiến thức Bài tập này có thể được cho dưới dạng sau [2, Tr.65] :

1 Trạng thái của một lượng khí

g Quá trình trong đó có một thông

số trạng thái không đổi

Đáp án: 1.b; 2.c; 3.g; 4.đ; 5.d; 6.a

Trang 32

4.6.4 Phân loại, so sánh

Với nội dung này, khi phân loại thì phân loại như sau:

- Phân loại bài dạy vật lí: Dạy theo phương pháp thực nghiệm hay phương pháp giải quyết vấn đề

Khi so sánh thì so sánh như sau:

- So sánh đặc điểm hiện tượng vật lí

Ví dụ: Trong bài “Định luật III Niuton” để giúp cho học sinh phân biệt

được cặp lực trực đối cân bằng và cặp lực trực đối không cân bằng có thể cho học sinh thảo luận để so sánh đặc điểm của hai cặp lực này

Cặp lực trực đối cân bằng (cân

bằng)

Cặp lực trực đối không cân bằng

Đặt vào cùng một vật Đặt vào hai vật khác nhau

Khi phân loại, so sánh đòi hỏi học sinh phải phân tích hoặc giải thích hoặc trình bày trước lớp bằng lí lẽ của mình nên với cách làm này thì đòi hỏi học sinh suy nghĩ, tư duy cao hơn là tìm sự tương ứng

4.6.5 Dùng sơ đồ tóm tắt nội dung bài học hoặc tìm ra kiến thức mới

Đây là cách học sinh có thể tóm tắt nội dung bài học hoặc kiến thức của mình bằng sơ đồ Sau đây là một số nội dung có thể tham khảo:

- Lập sơ đồ khái niệm

- Lập sơ đồ để tóm tắt một chương, một phần hoặc một bài đã học

- Cho sơ đồ cấu trúc một bài học với một số ô trống, học sinh đọc SGK rồi điền vào ô trống cho hợp lí

Đây là quy ước một số ký hiệu logic mà học sinh có thể sử dụng để tóm tắt nội dung bài học [7, Tr.103]:

Trang 33

Nội dung bài học

Nội dung (hoặc điều kiện) làm trung gian chuyển tiếp

(Có thể hiểu là thông qua)

4.7 Một số kĩ năng giao tiếp trong việc tổ chức thảo luận nhóm

Trong quá trình tổ chức thảo luận nhóm, giáo viên giữ vai trò vô cùng quan trọng, là người trực tiếp tổ chức, hướng dẫn, quản lí hoạt động học tập của học sinh vì khi dạy học theo hình thức tổ chức nhóm là hình thức dạy học theo quan điểm “Học sinh là trung tâm trong quá trình dạy học” nhằm làm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Giáo viên đề ra nhiệm vụ học tập cho các nhóm, quan sát, theo dõi sự hoạt động của các nhóm, nhận xét và đánh giá kết quả của các nhóm

Trang 34

Trước tiên giáo viên phải tìm nội dung thảo luận cho phù hợp và sau đó thiết kế bài tập thảo luận, nên chọn những nội dung thú vị, thách thức, kích thích tính tò mò, sự lý thú trong câu trả lời, tránh nêu những vấn đề có sẵn trong SGK thì buổi thảo luận mới thật sự đạt hiệu quả

Giáo viên phải tổ chức thảo luận khi đã đưa ra bài tập thảo luận, tất cả học sinh cùng nhau hợp tác để đưa ra câu trả lời, mỗi cá nhân trong nhóm cùng làm việc, đóng góp những kinh nghiệm, kiến thức của mình để cùng giải quyết vấn đề

Giáo viên phải hết sức quan tâm đến các biểu hiện của các thành viên trong nhóm trong quá trình thảo luận Giáo viên phải có trách nhiệm dạy, nhắc nhở, rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng khi tham gia thảo luận Mỗi thành viên trong nhóm phải tự ý thức, kiểm soát hành động và thái độ của mình trong quá trình làm việc, nó ảnh hưởng trực tiếp đến tinh thần hợp tác và hiệu quả công việc của cả nhóm và quá trình học tập

Trong quá trình làm việc nhóm nên dùng những từ ngữ [7, tr 132]:

+ Khen ngợi: Có thể sử dụng những từ ngữ như tôi rất tâm đắc với ý của bạn, tôi đồng tình, tôi thích ý của bạn, được đấy, tốt lắm

+ Khuyến khích sự chia sẽ ý kiến, tham khảo các ý kiến khác, có thể sử dụng những câu nói như “Chúng ta thử làm theo cách này xem sao”, “Có lẽ chúng

Trang 35

Ngoài ra, học sinh cũng phải thể hiện sự quan tâm thân thiện với bạn bằng cách làm quen với các cử chỉ lịch sự như mỉm cười với bạn, đưa ngón tay cái lên đồng tình, chú ý nghe bạn nói, nhìn bạn khi nghe, khi nói…cùng hợp tác với bạn

để giải quyết vấn đề

Thảo luận nhóm là cách dạy giúp học sinh rèn luyện kỹ năng nói và làm cho học sinh mạnh dạn nói lên ý kiến của mình dù có thể là ý kiến sai, các em thường sợ bộc lộ sự thiếu hiểu biết của mình trước thầy cô và bạn bè nên giáo viên cần nêu rõ mục tiêu và cách thức tham gia buổi thảo luận, sẵn sàng chấp nhận sự thiếu hiểu biết của các em và tạo điều kiện để các em trau dồi kiến thức, lắp những

“Lỗ hổng” của mình, giúp các em ngày một tiến bộ hơn

Giáo viên phải nêu rõ mục tiêu đạt được, cho học sinh thấy được trách nhiệm của mỗi cá nhân trong nhóm và trách nhiệm của nhóm đối với tập thể lớn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho thể cho từng thành viên trong nhóm, có thể động viên các nhóm bằng cách cho điểm cộng, khen ngợi Giáo viên phải tạo bầu không khí học tập thoải mái để các em tham gia tích cực vào quá trình thảo luận, không được áp đặt câu trả lời làm cho không khí lớp học trở nên nặng nề, kích thích tinh thần học tập của học sinh, khuyến khích sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm với nhau, phát huy tối đa năng lực sự tự tin của học sịnh

Giáo viên có thể phân công cho mỗi nhóm chọn một nhóm trưởng có nhiệm

vụ động viên, kích thích sự tham gia của các thành viên trong nhóm Khi học sinh thảo luận, giáo viên phải chú ý, theo dõi lắng nghe ý kiến của các em đồng thời ghi chép, quan sát các nhóm thảo luận, nhắc nhở những vấn đề cần thiết, nảy sinh

để giúp các em khắc phục cũng như phát huy những mặt tích cực trong quá trình thảo luận

Sau khi các nhóm thảo luận xong, giáo viên phải tranh thủ thời gian, tạo điều kiện cho các nhóm trình bày trước lớp kết quả thảo luận của nhóm mình, các nhóm khác lắng nghe, bổ sung ý kiến để bài học được hoàn chỉnh hơn

Khi trình bày kết quả thảo luận, học sinh thường để cho những em khá, giỏi trình bày nên hạn chế tình trạng chỉ một, hai học sinh độc chiếm diễn đàn, lấn áp

Trang 36

Lực hấp hẫn

Trọng lực lực, ma

phản sát lực

các học sinh khác, yêu cầu bất kì thành viên nào trong nhóm trình bày, như vậy bắt buộc tất cả học sinh phải tham gia giải quyết vấn đề của nhóm, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các thành viên trong nhóm

Trong quá trình thảo luận, không tránh khỏi việc xảy ra mâu thuẫn, sự bất đồng ý kiến, tranh cãi, do đó giáo viên phải có trách nhiệm giải quyết mâu thuẫn, quản lí lớp, giữ trật tự ổn định lớp, hạn chế xảy ra tình trạng tranh cãi, thái độ không tốt với nhau làm mất tinh thần đoàn kết tập thể Có thể cho học sinh đóng vai trò của người khác để các em có thể cảm nhận được cảm xúc, niềm tin, quan điểm của người khác để các em có thể cảm nhận được cảm xúc, niềm tin quan điểm, quan điểm của người khác để nhìn nhận vấn đề một cách tích cực hơn

Ngoài ra giáo viên có thể dùng “Giản đồ Venn” để cho học sinh đàm phán, thương lượng để tìm ra những điểm chung, học sinh sẽ liệt kê những ý kiến chung vào phần giao giữa hai vòng tròn và những điểm khác nhau vào vòng tròn ở phía bên ngoài

Ví dụ: Giãn đồ Venn dưới đây cho thấy lúc đầu ý kiến lực tác dụng lên một vật đứng yên là khác nhau, nhưng cuối cùng đều đồng ý với kết quả là trọng lực và phản lực

Giản đồ Venn sử dụng trong việc đàm phán khi học sinh lựa chon các phương tiện đi khác nhau

Giáo viên có thể giải thích cho học sinh hiểu đây là sự cạnh tranh mang tính tích cực, các nhóm đều có thể đưa ra ý kiến của nhóm mình nhưng phải lắng nghe

ý kiến của người khác để bổ sung và hoàn thiện hơn, không bảo thủ ý kiến của

Trang 37

mình, cho học sinh học cách hòa giải, thỏa hiệp để giải quyết mâu thuẫn, làm dịu bớt sự căng thẳng, bất đồng và đi đến thống nhất

Như vậy, giáo viên phải hết sức linh hoạt nhạy bén, phải lắng nghe ý kiến của học sinh, nhận xét, chỉnh sửa, bổ sung và xử lí kịp thời các tình huống xảy ra khi tổ chức thảo luận, đồng thời để hoạt động thảo luận đạt hiệu quả cao hơn đòi hỏi người giáo viên cần có kiến thức chuyên môn, sáng tạo trong việc thiết kế bài tập thảo luận nhóm Qua đó, có thể giúp học sinh quen dần với cách làm việc nhóm và rèn luyện một số kỹ năng cần thiết khi hợp tác

4.8 Những thuận lợi của phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm

Dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là mục tiêu dạy và học của nền giáo dục nước ta, nhằm đào tạo thế hệ trẻ thích ứng với môi trường làm việc hiện đại trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, là một trong những phương pháp có tác dụng phát huy cao độ tích cực sáng tạo, linh hoạt của người học chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách chủ động

Thảo luận nhóm tạo điều kiện tốt nhất cho những học sinh trung bình, kém

và những học sinh nhút nhát cảm thấy tự tin hơn trong quá trình thảo luận, kích thích tất cả học sinh đều có cơ hội tham gia các hoạt động học tập của lớp, quan hệ bạn bè trở nên thân thiện, bình đẳng, không còn sự phân biệt học sinh giỏi, khá hay yếu kém, mỗi học sinh có nhiệm vụ riêng của mình khi cùng giải quyết vấn

đề Tính ưu việt đó được thể hiện [7, Tr.132]:

Với hình thức thảo luận nhóm, các em có thể giúp đỡ, hỗ trợ cho nhau tạo

ra nhiều vùng phát triển gần và tạo điều kiện để học sinh cũng cố kiến thức cũ, vận dụng những kinh nghiệm của bản thân vào hình thành kiến thức mới Môi trường học hợp tác này chuyển vùng phát triển gần đến vùng phát triển gần mới Như vậy, học sinh có thể mở rộng kiến thức làm giàu vốn hiểu biết của mình

Dạy học theo hình thức thảo luận nhóm, lượng nói của thầy sẽ giảm, bước đầu hình thành ở học sinh khả năng tự học, tự nghiên cứu [7, tr.132] có thể nắm

Trang 38

bài ngay tại lớp và vận dụng kiến thức để làm bài tập Học sinh có thể nhớ kiến thức lâu hơn, làm cho người học trở nên chủ động và sáng tạo hơn

Thông qua quá trình tự học, tự khám phá tri thức, học sinh sẽ thu nhận tri thức cho riêng mình, tuy chưa có tính khoa học đầy đủ và chưa đảm bảo tính khách quan nhưng thông qua việc trao đổi, tranh luận với các bạn cùng, nhóm, cùng lớp, với giáo viên, kiến thức chủ quan của học sinh mới tăng thêm tính khách quan và khoa học

Dạy và học theo nhóm học sinh năng động, hứng thú và thoải mái hơn trong quá trình học tập, có cơ hội thể hiện chính kiến thức của mình tạo ra bầu không khí học tập sinh động, làm giảm áp lực đối với học sinh, giúp các em tự tin hơn trong quá trình học tập, trao đổi với bạn bè, cùng nhau giải quyết vấn đề bằng chính khả năng của mình, như vậy hiệu quả công việc sẽ cao hơn

Khi làm việc nhóm, học sinh có nhiều cơ hội học hỏi thêm từ bạn bè, những kinh nghiệm, kiến thức cũng như phương pháp học, tinh thần thái độ học tập, giúp

đỡ nhau lấp những “Lỗ hổng” kiến thức cho nhau Tất cả học sinh phải nhận thức được trách nhiệm cá nhân của mình đối với sự hình thành công chung của nhóm

để có thái độ học tập tích cực hơn, giúp học sinh rèn luyện tinh thần hợp tác khi tham gia giải quyết nhiệm vụ cũng như mục tiêu của nhóm đề ra

Trong quá trình học nhóm, học sinh có thể rèn luyện được một số kĩ năng giao tiếp như năng lực diễn đạt, kỹ năng nghe, phân tích, tổng hợp, kĩ năng thực hành thí nghiệm, quan sát và rút ra kết luận thông qua việc trao đổi giữa các thành viên trong nhóm, với tập thể lớp Sự tác động qua lại giữa các ý kiến khác nhau là

cơ sở cho sự phát triển trí tuệ, nhận thức của học sinh, là điều kiện thuận lợi để học sinh nhìn nhận, xem xét lại vấn đề một cách chính xác hơn, kịp thời nhận ra sai sót, khiếm khuyết của mình để có thể định hướng và điều chỉnh sao cho quá trình học tập đạt hiệu quả cao hơn

Thông qua thảo luận nhóm, học sinh cũng có thể trao đổi tâm tư, tình cảm cũng những khó khăn, băn khoăn của mình, từ đó có thể hiểu mình và hiểu người khác, làm cho mối quan hệ giữa học sinh với nhau trở nên thân thiện, tốt đẹp hơn,

Trang 39

giữa giáo viên và học sinh trở nên gần gũi hơn, giáo viên hiểu học sinh hơn Trên

cơ sở đó có thể điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp để quá trình dạy và học đạt hiệu quả cao hơn

Dạy học theo nhóm giúp học sinh nhạy cảm hơn trong các mối quan hệ, tăng cường sự tự tin, mạnh dạn trình bày quan điểm của chính mình, nâng cao long tự trọng của bản thân Bên cạnh đó, rèn luện cho học sinh cách làm việc hợp với phong cách làm việc đặc trưng của thời đại Ngoài ra, có tác dụng tích cực đối với người học, tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều có cơ hội tham gia vào ác hoạt động học tập, học bằng chính hoạt động của mình, phát huy tính chủ động, sáng tạo, tăng cường cơ hội học hỏi cho học sinh, có thể từ thầy, từ bạn bè Qua đó , có thể lấp những “Lỗ hổng” kiến thức Do đó, học sinh cần phải rèn luyện những năng lực này khi còn ngồi trên ghế nhà trường Đó là những yếu tố làm nên những phẩm chất không thể thiếu ở mỗi con người trong tập thể nhỏ là lớp học và tập thể lớn là xã hội

Dạy học theo hình thức thảo luận nhóm còn tạo điều kiện để giáo viên có thể đánh giá chính xác mức độ hiểu bài, nhận thức tình cảm, năng lực tư duy của học sinh Như vậy, hình thức dạy học này không những có tác dụng tích cực đối với học sinh, mà còn đối với cả giáo viên Giáo viên có thể học từ học sinh những điều hay, những cách lí giải mà trước đó giáo viên chưa nghĩ đến Từ đó, điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp

4.9 Những khó khăn trong việc tổ chức thảo luận nhóm

Trong việc tổ chức dạy học theo hình thức thảo luận nhóm bên cạnh mặt tích cực là có tác dụng tích cực đối với người học thì dạy học theo nhóm cũng gặp phải một số khó khăn:

Thứ nhất, phương pháp dạy học theo hình thức thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học mới, học sinh sẽ hỗ trợ nhau để tiếp thu kiến thức mới, giáo viên với vai trò là người hướng dẫn cho học sinh Khác với phương pháp truyền thống, thầy giảng trò nghe và ghi chép, truyền thụ một chiều Do đó, học sinh chưa

tự ghi chép, chưa thích ứng được với môi trường hợp tác

Trang 40

Trong lớp học, thường có học sinh khá, giỏi, trung bình, yếu Những học sinh trung bình, yếu cũng lo ngại, không muốn chịu sự điều khiển, chỉ đạo của một học sinh nào đó, những học sinh giỏi hơn mình, cũng có những học sinh giỏi hơn muốn chỉ đạo người khác Để khắc phục tình trạng này, giáo viên có thể phân công công việc đều cho tất cả các thành viên trong nhóm Còn những học sinh khá không muốn hợp tác vì đôi khi lo sợ bị lợi dụng, chia sẽ kết quả với người khác nên tham gia không nhiệt tình Để tránh tình trạng này, giáo viên có thể yêu cầu mỗi học sinh viết báo cáo về những đóng góp của cá nhân cho nhóm, như vậy học sinh sẽ có cơ hội cho giáo viên thấy được những đóng góp của riêng mình, mỗi học sinh đều có nhiệm vụ vai trò riêng của mình, và ý thức được phải hoàn thành công việc được giao

Một số học sinh có biểu hiện lười nhác trong học tập, tránh né công việc, ít tham gia vào công việc chung của nhóm, chỉ có một vài thành viên trong nhóm làm việc Để khắc phục tình trạng này, giáo viên nên yêu cầu mỗi nhóm chọn một nhóm trưởng với vai trò quan sát, theo dõi tiến trình hoạt động của nhóm, sau đó báo cáo kết quả ghi nhận những đóng góp của mỗi thành viên trong nhóm vào công việc chung của nhóm, giúp học sinh ý thức được trách nhiệm của mình, của từng cá nhân nói riêng và của cả nhóm nói chung và cũng để xóa bỏ tình trạng lười nhác của học sinh

Trong buổi học nhóm, học sinh thường sợ bộc lộ sự thiếu hiểu biết của mình trước thầy cô và bạn bè, có thể nghĩ rằng giống như một buổi chất vấn, mang tâm lí không thoải mái, tránh né phát biểu, đưa ra ý kiến của mình Để khắc phục tình trạng này, giáo viên nên cho học sinh thảo luận những nội dung tương đối dễ, gần gũi với thực tế, chấp nhận sự thiếu hiểu biết của học sinh, tạo điều kiện để các

em lấp những “Lỗ hổng” kiến thức Đồng thời, phải nêu rõ mục tiêu và cách thức tham gia vào buổi thảo luận, để các em định hướng công việc của mình, biết mình phải làm gì và làm như thế nào để các em quen dần với cách làm việc nhóm, giúp các em tự tin và ngày càng tiến bộ hơn

Định dạng
Số trang	118
Dung lượng	830,99 KB