- Tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ phải tuân thủ các nguyên tắckiểm soát chiếu xạ sau đây: + Bảo đảm cho liều chiếu xạ đối với công chúng và đối với nhân viên bức xạ không vượ
Trang 1BỘ MÔN SƯ PHẠM VẬT LÝ
TÌM HIỂU MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ
Luận văn tốt nghiệpNgành : SƯ PHẠM VẬT LÝ- TIN HỌC
Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:
Ths GVC Hoàng Xuân Dinh Phạm Ngọc Bích
Mã số SV: 1090234 Lớp: SP Vật Lý- Tin Học Khóa : 35
Cần Thơ, Năm 2013
Trang 2Trong suốt thời gian thực hiện đề tài, tôi đã gặp không ít khó khăn và trở ngại
Tuy nhiên tôi đã được sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy cô, bạn bè và người
thân Với sự giúp đỡ đó cùng với sự nỗ lực tích cực của bản thân đã giúp tôi đãhoàn thành tốt bài luận văn này Sự quan tâm, giúp đỡ, hướng dẫn của thầy cô,bạn bè và người thân chính là nguyên nhân, là động lực vô cùng qu an trọng giúptôi tự tin vượt qua mọi khó khăn, trở ngại để thực hiện đề tài
Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Hoàng Xuân Dinh đã tận tình hướng dẫn,
động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện đề tài Thầy đã tạo mọiđiều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt đề tài này
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể quý thầy cô trong bộ môn Vật Lý cũng
như trong khoa Sư phạm đã chỉ dạy và cung cấp tài liệu cho t ôi thực hiện đề tài
trong suốt thời gian vừa qua
Tôi cũng xin cảm ơn bạn bè, gia đình đặc biệt là tập thể lớp SP Vật Lý - TinHọc khóa 35 đã tận tình giúp đỡ, động viên tôi trong thời gian tôi thực hiện đềtài
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhận đượ c nhiều sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè,
người thân nhưng do hạn chế về tài liệu tham khảo, kinh nghiệm và kiến thức nên
chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong quý thầy cô, bạn bè
đóng góp ý kiến để đề tài được hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Sinh viên thực hiện Phạm Ngọc Bích
Trang 31 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
2 MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI 1
3 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI 1
4 PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN 1
5 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN 1
Phần NỘI DUNG 3
Chương 1: SƠ LƯỢC VỀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 3
1.1 ĐỊNH NGHĨA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 3
1.2 ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐỐI VỚI CON NGƯỜI 3
1.2.1 Khái quát 3
1.2.2 Tác động của ô nhiễm chất thải phóng xạ đối với cơ thể 5
1.2.3 Các biểu hiện do nhiễm phóng xạ và chất thải phóng xạ 6
1.2.3.1 Buồn nôn và nôn mửa 6
1.2.3.2 Đi ngoài ra máu 6
1.2.3.3 Bong tróc da 6
1.2.3.4 Rụng tóc 6
1.2.3.5 Mệt mỏi cực độ 6
1.2.3.6 Ngứa rát cổ họng 6
1.2.3.7 Dễ viêm nhiễm 6
1.2.3.8 Tự chảy máu 6
1.2.4 Các bệnh do nhiễm chất thải phóng xạ gây ra 7
1.2.4.1 Bệnh máu trắng 7
1.2.4.2 Ung thư tuyến giáp trạng 7
1.2.4.3 Ung thư tủy xương 7
1.2.4.4 U không rõ nguyên nhân và u lành tính 7
1.2.5 Phòng trị nhiễm xạ phải theo hướng dẫn 7
1.3 MỨC ĐỘ NGUY HIỂM CỦA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 8
1.4 GIỚI HẠN LIỀU LƯỢNG ĐỐI VỚI CON NGƯỜI 9
Chương 2: CÔNG CỤ PHÁP LUẬT VỀ VẤN ĐỀ NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN VÀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 11
2.1 MỘT SỐ LUẬT VỀ VẤN ĐỀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 11
2.1.1 Những hành vi bị nghiêm cấm (Điều 12 ) 11
2.1.2 Trách nhiệm lập, phê duyệt quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử (Điều 14 )……… 12
2.1.3 Công việc bức xạ (Điều 18 ) .12
2.1.4 Báo cáo đánh giá an toàn đối với công việc bức xạ (Điều 19 ) 12
2.1.5 Kiểm soát chiếu xạ do công việc bức xạ gây ra (Điều 21 ) 13
2.1.6 An ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân ( Điều 22 ) 13
2.1.7 Xử lý, lưu giữ chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng ( Điều 25 ) .14
2.1.8 Cơ sở bức xạ và thiết kế cơ sở bức xạ ( Điều 34) .15
2.1.9 Báo cáo phân tích an toàn và báo cáo đánh giá an toàn đối với cơ sở bức xạ ( Điều 35 ) ……… ……… 15
2.1.10 Tháo dỡ, tẩy xạ cơ sở bức xạ ( Điều 36 ) 15
Trang 42.1.12 Trách nhiệm bảo đảm nguồn nhân lực của tổ chức có nhà máy điện hạt nhân (Điều
56 )……….16
2.1.13 Báo cáo đánh giá an toàn đối với cơ sở thăm dò, khai thác, chế biến quặng phóng xạ ( Điều 58 )……….16
2.1.14 Yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân vận chuyển vật liệu phóng xạ (Điều 60)…… 17
2.1.15 Đóng gói các kiện hàng phóng xạ để vận chuyển ( Điều 61)……… …….17
2.1.16 Kế hoạch bảo đảm an toàn, an ninh và kế hoạch ứng phó sự cố khi vận chuyển ( Điều 62 )……… 17
2.1.17 Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong vận chuyển ( Điều 63 )……….18
2.1.18 Khai báo chất phóng xạ, thiết bị bức xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân (Điều72)……….18
2.2 CÔNG ƯỚC CHUNG VÊ AN TOÀN TRONG QUẢN LÝ NHIÊN LIỆU ĐÃ QUA SỬ DỤNG VÀ AN TOÀN TRONG QUẢN LÝ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 19
2.2.1 An toàn trong quản lý chất thải phóng xạ 19
2.2.1.1 Các yêu cầu chung về an toàn ( Điều 11 ) 19
2.2.1.2 Các cơ sở đang tồn tại và các thực tiễn trong quá khứ ( Điều 12 ) 19
2.2.1.3 Lựa chọn địa điểm xây dựng cơ sở được đề xuất xây dựng ( Điều 13 ) 19
2.2.1.4 Thiết kế và xây dựng cơ sở ( Điều 14 ) 20
2.2.1.5 Thẩm định sự an toàn của cơ sở ( Điều 15 ) 20
2.2.1.6 Hoạt động của cơ sở ( Điều 16 ) 20
2.2.1.7 Các biện pháp thể chế sau khi đóng cửa ( Điều 17 ) 21
2.2.2 Các quy định chung về an toàn 21
2.2.2.1 Các biện pháp thực hiện ( Điều 18 ) 21
2.2.2.2 Khung pháp luật và pháp quy ( Điều 19 ) 21
2.2.2.3 Cơ quan quản lý ( Điều 20 ) 22
2.2.2.4 Trách nhiệm của người giữ giấy phép (Điều 21 ) 22
2.2.2.5 Nguồn tài chính và nhân lực ( Điều 22 ) 22
2.2.2.6 Bảo vệ bức xạ trong thời gian vận hành ( Điều 24 ) 22
2.2.2.7 Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp ( Điều 25 ) 23
2.2.2.8 Tháo dỡ cơ sở hạt nhân ( Điều 26 ) 23
2.2.3 Các quy định hỗn hợp 23
2.2.3.1 Việc vận chuyển qua biên giới ( Điều 27 ) 23
2.2.3.2 Các nguồn kín không dùng ( Điều 28 ) 24
2.2.3.3 Báo cáo ( Điều 32 ) 24
2.3 PHÁP LỆNH VỀ AN TOÀN VÀ KIỂM SOÁT BỨC XẠ 25
2.3.1 Điều kiện bảo đảm an toàn bức xạ ( Điều 9 ) 25
2.3.2 Trách nhiệm bảo đảm an toàn bức xạ của người quản lý cơ sở bức xạ ( Điều 10 ) 25
2.3.3 Khai báo ( Điều 22 ) 26
2.3.4 Đăng ký ( Điều 23 ) 26
2.3.5 Thời hạn của giấy đăng ký, giấy phép ( Điều 25 ) 27
Chương 3: CÁC NGUYÊN NHÂN SINH RA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 28
3.1 CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐẾN TỪ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN 28
3.1.1 Chu trình nhiên liệu hạt nhân 28
3.1.2 Tái chế vũ khí hạt nhân 28
3.1.3 Vũ khí hạt nhân ngừng hoạt động 29
3.1.4 Thành phần chất thải phóng xạ đến từ nhà máy điện hạt nhân .29
Trang 53.4 CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐẾN TỪ KHU CÔNG NGHIỆP 31
3.5 CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐẾN TỪ THAN 32
3.6 CHẤT THẢI PHÓNG XẠ TỪ DẤU KHÍ 32
Chương 4 : PHÂN LOẠI CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 34
4.1 PHÂN LOẠI THEO NGUỒN GỐC PHÁT SINH 34
4.1.1 Chất thải Uranium 34
4.1.2 Cấp thấp- chất thải 34
4.1.3 Cấp Trung cấp-chất thải 35
4.1.4 Cao cấp chất thải 35
4.2 PHÂN LOẠI THEO HOẠT ĐỘ PHÓNG XẠ 35
4.2.1 Chất thải phóng xạ cao 35
4.2.2 Chất thải phóng xạ thấp 36
4.3 PHÂN LOẠI THEO HOẠT ĐỘ PHÓNG XẠ VÀ CHU KỲ BÁN RÃ 36
4.4 PHÂN LOẠI THEO TRẠNG THÁI VẬT LÝ 37
Chương 5 : NHỮNG CHỦ TRƯƠNG, KẾ HOẠCH QUẢN LÍ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ Ở VIỆT NAM 38
5.1 THẾ GIỚI CHƯA THỐNG NHẤT CÁCH CHỨA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ VÀ VẤN ĐỀ NÀY Ở VIỆT NAM 38
5.1.1 Thế giới chưa thống nhất cách chứa chất thải phóng xạ 38
5.1.2 Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý chất thải phóng xạ 39
5.2 VIỆT NAM VỚI ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH ĐỊA ĐIỂM LƯU GIỮ, CHÔN CẤT CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐẾN NĂM 2030 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2050 40
Chương 6 : NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ VIỆC QUẢN LÝ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 44
6.1 QUẢN LÝ CHẤT THẢI 44
6.1.1 Điều trị ban đầu chất thải 45
6.1.1.1 Thủy tinh hóa 45
6.1.1.2 Trao đổi ion 45
6.1.1.3 Synroc 45
6.1.2 Dài hạn quản lý chất thải 46
6.1.2.1 Trên mặt đất xử lý 46
6.1.2.2 Địa chất xử lý 46
6.1.2.3 Transmutation ( Sự biến chất- chuyển hóa ) 47
6.1.3 Tái sử dụng chất thải 48
6.2 KHÔNG GIAN XỬ LÝ 48
6.3 TAI NẠN LIÊN QUAN ĐẾN CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 48
Chương 7 : VIỆC XỬ LÝ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ 50
7.1 KHÁI QUÁT 50
7.1.1 Công nghệ xử lý chất thải dạng khí .50
7.1.2 Công nghệ xử lý chất thải phóng xạ dạng lỏng .50
7.1.3 Công nghệ xử lý chất thải phóng xạ dạng rắn .50
7.2 CÁC GIẢI PHÁP XỬ LÝ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ VÀ NHỮNG RỦI RO TỪ CHÚNG 51
7.2.1 Đưa vào không gian 52
7.2.2 Chôn sâu trong lòng đất 53
7.2.3 Chôn lấp dưới đáy biển 54
7.2.4 Chôn lấp ở vùng hút chìm 55
Trang 67.2.7 Rút ngắn chu kỳ bán rã 57 7.2.8 Tái chế chất thải hạt nhân 57 Phần KẾT LUẬN 58
Trang 7Phần MỞ ĐẦU
Vấn đề quản lý chất thải phóng xạ nói chung và xử lý chất thải phóng xạ nói riêng hiện
đang là vấn đề hết sức bức xúc đối với công tác bảo vệ môi trường của các nước trên Thế
giới cũng như của Việt Nam
Ngày nay, công nghệ hạt nhân trên thế giới ngày càng phát triển và được ứng dụng mộtcách rộng rãi Công nghệ hạt nhân còn giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong sự pháttriển kinh tế của một quốc gia, thành tựu của công nghệ hạt nhân đem lại nhiều lợi íchcho con người như : tạo ra năng lượng lớn, các đồng vị phóng xạ ứng dụng trong y học,nông nghiệp,…Bên cạnh những lợi ích mà công nghệ hạt nhân đem lại thì còn có nhiềumặt hạn chế gây nguy hại cho nhân loại, trong đó có một lượng đáng kể chất thải phóng
xạ đã và đang là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, từ quy mô nhỏ, đến ảnh hưởngtrên quy mô rộng lớn và tác động xấu tới sức khoẻ, đời sống con người và chất lượng môi
trường chung Vấn đề chứa và xử lý chất thải phóng xạ trong điều kiện an toàn là một
trong những vấn đề nan giải và lớn nhất mà ngành hạt nhân của các nước đang phải đốimặt Cần có một giải pháp dài hạn đối với vấn đề chất thải phóng xạ cũng như các tha nhnhiên liệu đã được sử dụng Ngành hạt nhân đang hướng tới mục tiêu quản lý chất thảiphóng xạ bằng cách tìm kiếm những công nghệ chứa mới để nhốt kỹ chất thải ( hạt nhân)
có tính phóng xạ cao trong hàng nghìn năm tới khi chúng phân rã hoàn toàn
Vì vậy, một trong những vấn đề cấp bách của công tác bảo vệ môi trường ở các nướchiện nay là quản lý chất thải phóng xạ
Là một công dân Việt Nam, bản thân tôi muốn thông qua đề tài này để tì m hiểu thêmmột số vấn đề về chất thải phóng xạ như: mức độ nguy hại, các phươ ng pháp quản lýcũng như xử lý chất thải phóng xạ, tìm hiểu tình trạng môi trường của các nước dưới sự
ảnh hưởng của chất thải phóng xạ đặc biệt là ở Việt Nam Những vấn đề nêu trên cũngchính là lí do tôi đã chọn đề tài này
Với những lý do đã được trình bày ở trên, đề tài này được thực hiện nhằm tìm hiểumột số vấn đề về chất thải phóng xạ như: định nghĩa chất thải phóng xạ, những ảnh
hưởng của chất thải phóng xạ đối với cơ thể con người, các bệnh do chất thải phóng xạ có
thể gây ra cũng như mức độ nguy hiểm của nó, những nguyên nhân sinh ra chất thảiphóng xạ, phân loại chất thải phóng xạ, cách quản lý và xử lý chất thải phóng xạ Thông
qua đó, tôi tìm hiểu những chủ trương, kế hoạch quản lý chất thải phóng xạ ở nước ta
3 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
Tôi thực hiện đề tài này nhằm tìm hiểu một số vấn đề về chất thải phóng xạ trên cơ sở
lý thuyết thông qua các tài liệu và báo chí Thông qua đề tài này, tôi muốn tìm hiểunhững chủ trương, kế hoạch quản lý chất thải phóng xạ ở nước ta
4 PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
Tôi nghiên cứu đề tài này dựa trên cơ sở phân tích tài liệu, những thông tin có liên
quan trên sách, báo, đài, internet…từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá chung nhất,
thích hợp nhất và trao đổi với giáo viên hướng dẫn
5 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
Đề tài này đã được thực hiện theo các bước sau đây :
Bước 1 : Nhận đề tài và xác định nội dung cần đạt được của đề tài
Trang 8Bước 2 : Sưu tầm, tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu dự a trên cơ sở của những nội dung đãxác định và lập đề cương cho đề tài.
Bước 3 : Tiến hành viết bài nghiên cứu theo sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn.Bước 4 : Nộp bài viết và báo cáo đề tài ( bảo vệ đề tài)
Trang 9Phần NỘI DUNG
1.1 ĐỊNH NGHĨA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ
Chất thải phóng xạ là chất thải có chứa chất phóng xạ Chất thải phóng xạ
thường là sản phẩm phụ của nhà máy điện hạt nhân và các ứng dụng khác của phân hạch
hạt nhân hoặc công nghệ hạt nhân, chẳng hạn như nghiên cứu và y học Chất thải phóng
xạ nguy hiểm cho hầu hết các hình thức của sự sống, môi trường, và được quy định bởi
các cơ quan chính phủ để bảo vệ sức khỏe con người và môi trường
Phóng xạ giảm theo thời gian, do đó, chất thải thường bị cô lập và được lưu trữtrong một khoảng thời gian cho đến khi nó không còn là mối nguy hiểm Thời gian lưutrữ phụ thuộc vào loại chất thải Chất thải ở mức độ thấp với các mức phóng xạ thấp trê nmỗi khối lượng hoặc mỗi loại (chẳng hạn như một số chất thải y tế hoặc chất thải phóng
xạ công nghiệp) có thể cần phải được lưu trữ trong vài giờ, vài ngày trong khi chất chấtthải cao cấp (như nhiên liệu hạt nhân đã qua hoặc sản phẩm phụ của hạt nhân tái chế)phải được lưu trữ cho một năm hoặc hơn thế nữa Các phương pháp chính để quản lý chấtthải phóng xạ là phân biệt và lưu trữ cho chất thải cấp thấp, xử lý gần bề mặt cho chấtthải cấp thấp và chất thải cấp trung gian, chôn sâu hoặc chuyển hóa cho các chất thải cómức phóng xạ cao
1.2 ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT THẢI PHÓNG XẠ ĐỐI VỚI CON
Đó là những phóng xạ trong thiên nhiên Tuy nhiên, trên thế giới gần một thế kỷ phát
triển công nghệ hạt nhân, chất thải phóng xạ được hình thành trong nghiên cứu, y học vàcác công nghiệp sản xuất Đó là những đồng vị phóng xạ của các kim loại như: Ceasium,Strontium và khí Hydro nặng(H-3)
Chất thải phóng xạ có thể xâm nhập vào cơ thể con người qua da, đường tiêu
hóa, hơi thở và các phương pháp trị liệu Sự tác động của chất thải phóng xạ vào cơ thể
qua nhiều loại tia bức xạ khác nhau như tia alpha, beta, gamma Mức tác động của tia bức
xạ lên cơ thể con người được tính bằng đơn vị mSilvert ( hay kí hiệu mSv), haypicoCurie( kí hiệu pCi) Theo Ủy ban An toàn Bức xạ Quốc tế, liều lượng giới hạn cho
phép được tiếp nhiễm các loại bức xạ trong một năm là 1mSv, nếu có một triệu người bị
chiếu xạ bởi một liều phóng xạ có cường độ 1mSv thì có 40 người có nguy cơ bị ung thư
Trong không khí, khí Radon là một đồng vị phóng xạ tự nhiên của chuỗi hóachất Uranium – 238 như: Radon -222 và Radon -119 đến từ chuỗi Uranium -235 Radon-
222 có nguy cơ tiếp nhiễm rất cao vì thời gian bán rã của chúng là 3,8 ngày, trong khi đó
các đồng vị thông thường trong thiên nhiên có thời gian bán rã chỉ vài giây mà thôi Do
đó, Radon-222 là chất phóng xạ có nguy cơ tạo ra ung thư phổi rất cao
Như tất cả chúng ta đều biết, nguy cơ và ảnh hưởng của chất thải phóng xạ lên
cơ thể con người xảy ra tùy theo mức độ tiếp nhiễm Gọi là cấp tinh nếu con người bị tiếp
nhiễm trực tiếp một liều lượng bức xạ cao, có thể gây ra tử vong Nếu là mãn tính , tùytheo thời gian bị tiếp nhiễm lâu dài, có khi kéo dài hàng chục năm dưới một liều lượng
Trang 10nhỏ nhưng thường xuyên Chất thải phóng xạ ảnh hưởng tới nhiều cấu trúc quan trọngtrong tế bào Ảnh hưởng này dẫn đến nhiều thay đổi bên trong tế bào và gây ra hiện
tượng ngừng hoạt động của tế bào hoặc của cả một cơ quan Hơn thế nữa, nó có thể gây
nên những thay đổi trên cấu trúc gen, tạo nhiều biến chứng nhưng chỉ xuất hiện rất lâu
sau đó Chất thải phóng xạ cũng như phóng xạ gây ảnh hưởng sinh học qua hai cơ chế
chính: trực tiếp và gián tiếp
+ Trực tiếp: gây ra bởi sự tác động trực tiếp của phóng xạ ion hóa lên các phân
tử dẫn đến sự phân hủy phân tử đó Chất thải phóng xạ gây tổn hại đến tế bào thông quaviệc thay đổi cấu trúc của nhiều phân tử hữu cơ như: enzyme,DNA và RNA
+ Gián tiếp: xảy ra khi các phân tử nước trong cơ thể bị tác động bởi chất thảiphóng xạ, phân hủy và sinh ra các gốc tự do gây ảnh hưởng xấu đến tế bào
Dù cho tác động trực tiếp hay gián tiếp thì chất thải phóng xạ đều gây ảnhhưởng lớn đến môi trường, đời sống cũng như sức khỏe của nhân loại tùy theo mức độ
tiếp nhiễm của nó
Trang 111.2.2 Tác động của ô nhiễm chất thải phóng xạ đối với cơ thể
Hình 1.1: Tác động của ô nhiễm chất thải phóng xạ đối với cơ thể.
- Hô hấp: Nhiễm chất thải phóng xạ có thể gây ra ung thư vòm họng, phổi
- Máu và cơ quan tạo máu: Mô limpho và tủy xương ngừng hoạt động, làm cho
số lượng tế bào trong máu ngoại vi giảm xuống nhanh chóng
- Hệ tiêu hóa: Niêm mạc ruột bị tổn thương, dẫn đến tiêu chảy, sút cân, nhiễm
độc máu, giảm sức đề kháng của cơ thể, ung thư
- Da: Xuất hiện ban đỏ, viêm da, sạm da Các tổn thương này có thể dẫn đếnviêm loét, thoái hóa, hoại tử hoặc phát triển thành khối u ác tính trên da
- Cơ quan sinh dục: Vô sinh
- Sự phát triển phôi thai: Phụ nữ bị chiếu xạ trong thời gian mang thai (đặc biệt
là trong giai đoạn đầu) có thể bị sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh ra trẻ bị dị tật bẩm sinh
Trang 121.2.3 Các biểu hiện do nhiễm phóng xạ và chất thải phóng xạ
1.2.3.1Buồn nôn và nôn mửa
Lượng bức xạ càng nhiều, những triệu chứng này xuất hiện càng sớm Nhữngngười bắt đầu bị nôn mửa sau khi tiếp xúc với tia xạ rất có khả năng bị tử vong
Hình 1.2 Trẻ em bị nhiễm phóng xạ ở Nhật
1.2.3.2 Đi ngoài ra máu
Các tế bào nhiễm xạ trong cơ thể tăng trưởng với tốc độ nhanh, khi vào đườngruột, gây kích thích thành ruột, khi nghiêm trọng sẽ dẫn đến tình trạng đi ngoài ra máu
1.2.3.3 Bong tróc da
Vùng da bị phơi nhiễm xạ có khả năng bị mọc mụn nước, biến thành màu đỏ,trông giống như tổn thương do bị phơi nắng quá lâu Sau đó có hiện tượng ngứa ngáy khóchịu, thậm chí bong da
1.2.3.4 Rụng tóc
Tia bức xạ làm tổn thương chân lông, chân tóc Những người bị nhiễm xạ với
lượng lớn, trong vòng 2 đến 3 tuần sẽ liên tục bị rụng tóc
1.2.3.5 Mệt mỏi cực độ
Các bệnh do tia xạ khiến cơ thể suy nhược, khó chịu, cảm giác như bị một loạicảm cúm virus rất nặng Lượng hồng cầu trong máu giảm cũng dẫn đến nguy cơ thiếumáu và làm tăng nguy cơ bị hôn mê
1.2.3.8 Tự chảy máu
Các bệnh do nhiễm xạ, dễ dẫn đến chứng chảy máu mũi, khoang miệng, răng lợi,các chỗ vốn bị tổn thương hoặc nội tạng, thậm chí nôn ra máu Sở dĩ có những hiện tượngnày là do tia xạ đã làm kiệt khả năng khống chế sự mất máu của cơ thể
Trang 131.2.4 Các bệnh do nhiễm chất thải phóng xạ gây ra
Hình 1.3 Kiểm tra định kỳ để phát hiện bệnh do nhiễm phóng xạ
1.2.4.1 Bệnh máu trắng
Khi bị nhiễm xạ, biểu hiện thay đổi đầu tiên là hiện tượng về máu, tế bào bạchcầu sẽ giảm thấp rõ rệt, người bị nhiễm xạ nghiêm trọng sẽ mắc bệnh máu trắng
1.2.4.2 Ung thư tuyến giáp trạng
Sau khi sự kiện nổ lò phản ứng hạt nhân Chernobyl xảy ra, hàng trăm hàngnghìn thanh niên mắc bệnh ung thư tuyến giáp trạng do nhiễm phóng xạ gây ra.
1.2.4.3 Ung thư tủy xương
Theo điều tra, tia phóng xạ làm cho tỉ lệ người mắc bệnh máu trắng tăng lên
nhiều nhất, sau đó đến bệnh ung thư tủy xương
1.2.4.4 U không rõ nguyên nhân và u lành tính
Số người bị các khối u không rõ nguyên nhân và u lành tính cũng tăng lên, chỉ
có những người mắc bệnh ung thư trực tràng, ung thư tuyến tụy và ung thư tử cung là
không tăng
1.2.5 Phòng trị nhiễm xạ phải theo hướng dẫn
Nhận định quan trọng đầu tiên người bị nhiễm xạ không lây qua người khác
điều này giúp chúng ta hoàn toàn yên tâm khi tiếp xúc với người nhiễm phóng xạ
+ Phải phân biệt người bị nhiễm phóng xạ cao trong mộ t thời gian ngắn đượcgọi là nhiễm xạ cấp tính, họ có những biểu hiện như bị bỏng, buồn nôn, rụng tóc… Bệnhnhiễm xạ còn gọi là trúng độc phóng xạ, nếu liều lượng quá nặng thì tử vong trong vònghai tháng
Nếu người Việt Nam về nước mà có những biể u hiện nghi nhiễm phóng xạ nêncởi bỏ hết quần áo đang mặc (để đúng nơi quy định), tắm rửa sạch sẽ thì sẽ không gâynguy hiểm cho người lân cận
+ Nếu thực sự vùng đó bị nhiễm xạ thì phải có kết luận số đo chính xác của máy
đo phóng xạ Người dân ở khu vực đó không nên tự ý di chuyển mà nên theo sự hướng
dẫn của cơ quan chức năng và nếu có những biểu hiện bị nhiễm phóng xạ phải đưa vào
các cơ sở y tế để được chăm sóc kịp thời
Theo Ủy ban An toàn bức xạ Quốc tế, liều lượng giới hạn cho phép đ ược tiếpnhiễm các loại bức xạ trong một năm là 1 mSv Điều đó có nghĩa là trong vòng một năm,
Trang 14mỗi người dân bình thường không nên nhận một liều lượng bức xạ nhân tạo quá 1 mSv(mSv là viết tắt của microsievert, đơn vị tính mức tác động của tia bức xạ lên con người).
Hình 1.4 Đo phóng xạ cho người vừa rời khu vực nhà máy điện hạt nhân
Mức giới hạn trung bình trước đây đối với nhân viên ngành hạt nhân Đây cũng
là mức có trong tự nhiên tại nhiều địa điểm ở Iran, Ấn Độ và châu Âu
- 100 mSv/năm:
Mức thấp nhất được xác định có thể làm gia tăng nguy cơ ung thư
- 350 mSv/suốt đời:
Tiêu chuẩn để dời chỗ ở đối với người dân sau thảm họa Chernobyl
- 1.000 mSv trong 1 liều duy nhất: Có thể gây hại tạm thời, chẳng hạn như buồnnôn, giảm số lượng bạch cầu nhưng không gây tử vong
- 5.000 mSv cho 1 liều:
Có thể giết 1/2 những người tiếp xúc tro ng vòng 1 tháng
(Theo Hiệp hội hạt nhân thế giới)
Trang 151.4 GIỚI HẠN LIỀU LƯỢNG ĐỐI VỚI CON NGƯỜI
Đơn vị đo liều bức xạ được thể hiện bằng Sievert (Sv) theo tên của tiến sĩ RolfSievert, người Thụy Điển đi đầu trong lĩnh vực an toàn bức xạ Nó thể hiện tổng nănglượng bức xạ hấp thụ bởi tế bào sống và mức độ ảnh hưởng sinh học mà nó gây ra Vì Sv
là một đơn vị đo lường tương đối lớn nên người ta thường dùng miliSievert (mSv) Liềubức xạ tự nhiên trung bình đối với một người là từ 0,001 đến 0,002 Sv hoặc là từ 1 - 2
mSv/năm Một lần chụp X-quang thường phải chịu liều từ 0,2 đến 5 mSv
Trong nhiều trường hợp, kể cả bức xạ phông, cũng như trong điều kiện làm việc
ở nhà máy điện hạt nhân, liều bức xạ thường được phân bố đ ều trên toàn cơ thể Chiếu xạ
cũng có thể hướng vào một bộ phận của cơ thể (như phương pháp xạ trị trong điều trị ung
thư), hoặc ở một bộ phận nào đó của cơ thể (bức xạ Beta đối với da, hoặc Iôt đối với
tuyến giáp) Bởi một số cơ quan trong cơ thể nhạy cảm hơn đối với bức xạ, trong số mô
được sử dụng để chỉ các nguy cơ tương đương của chiếu xạ cục bộ và chiếu xạ toàn thân
Theo khuyến cáo của ICRP (Ủy ban quốc tế về An toàn bức xạ), giới hạn liều
đối với công nhân không nên vượt quá 50 mSv/năm Vớ i một phụ nữ mang thai làm việctrong điều kiện bức xạ, thì giới hạn liều nghiêm ngặt hơn cần được áp dụng là 2 mSv
Giới hạn liều đối với công chúng thấp hơn đối với công nhân nhưng không nên vượt quá
1 mSv/1 năm ICRP không có khuyến cáo giới hạn liều đối với bệnh nhân Ở nhiều cuộc
chụp X-quang, bệnh nhân phải chiếu liều cao hơn nhiều lần so với giới hạn liều cho côngchúng bởi vì liều xạ được dùng là để xác định bệnh và chữa bệnh
Liều chiếu liên tục suốt đời cũng như các liều một lần dưới 1.0 00 mSv sẽ khônggây ra bất kỳ triệu chứng nghiêm trọng nào cho sức khỏe Chỉ những liều toàn thân trongmột thời gian ngắn (giây, phút, giờ) mới có ảnh hưởng sinh học trực tiếp đến con người
Hình 1.5 Nhà máy Fukushima sau thảm họa.
+ Trong khoảng 2.000 mSv:
Liều một lần có thể gây ra các triệu chứng nhẹ, cụ thể như buồn nôn, đau đầusau khi bị nhiễm xạ khoảng 2 giờ Một liều 2.000 mSv làm giảm khoảng 50% cả bạchcầu và hồng cầu, đó là kết quả đo một tuần trước và sau khi xảy ra sự cố Mức bình
thường trở lại tương đối nhanh
+ Trong khoảng 3.000 mSv:
Nhiều người có chung những triệu chứng bệnh nhiễm xạ, nếu liều là 3.000mSv trở lên Các triệu chứng cụ thể và giống nhiều bệnh thường thấy như mệt mỏi, ăn
Trang 16Các triệu chứng cũng có thể do tâm lý Sau ít ngày, bệnh nhân có thể cảm thấy khỏe hơn.
Thường có ít nguy cơ tử vong, đa số bệnh nhân phục hồi sau vài tuần hoặc vài tháng
+ Từ 4.000 đến 6.000 mSv:
Các triệu chứng xuất hiện vài tuần sau khi nhiễm xạ là do tổn thương niêmmạc ruột hoặc tủy xương Ở liều xạ này, tổn thương rất khó chữa 4.000 m Sv có khả năng
đe dọa sự sống, 5.000 mSv có thể gây ra tử vong và 6.000 mSv hầu như chắc chắn gây tử
vong nếu không cấp cứu kịp thời
Tổn thương đường tiêu hóa làm cho việc hấp thụ chất dinh dưỡng và dung dịch
khó khăn, mà việc điều trị lại cần các dung dịch Sự tổn thương tủy xương gây thay đổitrong máu đủ gây ra các hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe Tỉ lệ hồng cầu và bạch cầu
giảm nghiêm trọng và xuất hiện xuất huyết niêm mạc ruột, dạ dày Có t rường hợp lượngbạch cầu giảm mạnh làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn
+ Liều từ 6.000 mSv trở lên:
Sau liều vượt quá 6.000 mSv, hy vọng sống được sau vài tuần là điều khó.Nếu liều vượt quá 10.000 mSv, niêm mạc ruột bị hủy hoại khô ng chữa được, gây mất
nước trong vài tuần Nếu liều khoảng 50.000 mSv, hệ thần kinh trung ương bị hủy hoại,
gây nôn mửa và choáng ngay lập tức, dẫn đến bất tỉnh và gây tử vong trong vài giờ hoặcvài ngày
Trang 17Chương 2: CÔNG CỤ PHÁP LUẬT VỀ VẤN ĐỀ NĂNG LƯỢNG
HẠT NHÂN VÀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ
Vấn đề quản lý cũng như xử lý chất thải phóng xạ là vô cùng cần thiết và cấp báchcho tất cả các nước trên thế giới Việt Nam ta cũng không ng oại lệ Thái độ vô tráchnhiệm, sơ sót dù là nhỏ của một số cá nhân, cơ sở cũng có thể để lại hậu quả nghiêmtrọng nếu tai nạn trong vấn đề phóng xạ xảy ra Đứng trước tình hình đó, nhà nước ta đã
đưa ra một số luật để quản lý và xử lý mọi hành vi trái phép xảy ra trong việc quản lýnăng lượng hạt nhân và xử lý chất thải phóng xạ Căn cứ theo Hiến pháp nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghịquyết số51/2001/QH10 như sau:
2.1 MỘT SỐ LUẬT VỀ VẤN ĐỀ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ
2.1.1 Những hành vi bị nghiêm cấm (Điều 12 )
- Lợi dụng, lạm dụng hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử để xâmphạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, can thiệp vào công việc nội bộ, đe dọa anninh và lợi ích quốc gia, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, gâytổn hại cho sức khoẻ, tính mạng con người, môi trường
- Nghiên cứu, phát triển, chế tạo, mua bán, vận chuyển, chuyển giao, tàng trữ,
sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân, vũ khí bức xạ
- Tiến hành công việc bức xạ mà chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩmquyền cấp giấy phép theo quy định của pháp luật
- Nhập khẩu chất thải phóng xạ
- Vận chuyển chất thải phóng xạ, vật liệu hạt nhân bằng đường bưu điện
- Vận chuyển chất phóng xạ, chất thải phóng xạ, vật liệu hạt nhân nguồn, vậtliệu hạt nhân (sau đây gọi chung là vật liệu phóng xạ) bằng các phương tiện không đượcthiết kế bảo đảm an toàn, an ninh hoặc không có thiết bị bảo đảm an toàn, an ninh
- Sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, đồ
chơi, đồ trang sức, sản phẩm, hàng hoá tiêu dùng khác có hoạt độ phóng xạ cao hơn mứcquy định trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng
- Vi phạm quy định về bảo đảm an toàn, an ninh và các điều kiện ghi trong giấyphép
- Cản trở trái pháp luật hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử
- Trợ giúp dưới mọi hình thức hoạt động trái pháp luật trong lĩnh vực năng
- Che dấu thông tin về sự cố bức xạ, sự cố hạt nhân, đưa thông tin không có căn
cứ, không đúng sự thật về sự cố làm tổn hại lợi íc h của Nhà nước, quyền và lợi ích hợppháp của công dân
- Sử dụng sai mục đích, tiết lộ thông tin bí mật trong lĩnh vực năng lượng
nguyên tử
Trang 182.1.2 Trách nhiệm lập, phê duyệt quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử (Điều 14 )
- Trách nhiệm lập quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử được
quy định như sau:
+ Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì lập quy hoạch tổng thể phát triển, ứngdụng năng lượng nguyên tử
+ Bộ Y tế chủ trì lập quy hoạch chi tiết phát triển, ứng dụng bức xạ trong y tế.+ Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì lập quy hoạch chi tiết phát triển, ứngdụng bức xạ trong khí tượng, thủy văn, địa chất, khoáng sản, bảo vệ môi trường
+ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì lập quy hoạch chi tiết pháttriển, ứng dụng bức xạ trong nông nghiệp
+ Bộ Công thương chủ trì lập quy hoạch chi tiết phát triển, ứng dụng bức xạtrong công nghiệp và các ngành kinh tế - kỹ thuật khác, quy hoạch phát triển điện hạtnhân, quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng phóng xạ
+ Bộ Xây dựng chủ trì lập quy hoạch địa điểm chôn c ất, lưu giữ chất thải phóngxạ
- Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết pháttriển, ứng dụng năng lượng nguyên tử
- Cơ quan lập quy hoạch quy định tại khoản 1 Điều này có trách nhiệm tổ chức,
hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt
2.1.3 Công việc bức xạ (Điều 18 )
Công việc bức xạ bao gồm các hoạt động sau đây:
- Vận hành lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu và nhà máy điện hạt nhân
- Vận hành th iết bị chiếu xạ gồm máy gia tốc, thiết bị xạ trị, thiết bị chiếu xạkhử trùng, xử lý vật liệu và s ử dụng các thiết bị bức xạ khác
- Sản xuất, chế biến chất phóng xạ
- Lưu giữ, sử dụng chất phóng xạ
- Thăm dò, khai thác, chế biến quặng phóng xạ
- Làm giàu urani, chế tạo nhiên liệu hạ t nhân
- Xử lý, lưu giữ, chôn cất chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng
và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng
- Xây dựng, thay đổi quy mô và phạm vi hoạt động, chấm dứt hoạt động của cơ
sở bức xạ, cơ sở hạt nhân
- Sử dụng vật liệu hạt nhân ngoài chu trình nhiên liệu hạt nhân
- Nhập khẩu, xuất khẩu chất phóng xạ, vật liệu hạt nhân nguồn, vật liệu hạtnhân và thiết bị hạt nhân
- Đóng gói, vận chuyển vật liệu phóng xạ
- Vận chuyển vật liệu phóng xạ quá cảnh lãnh thổ Việt Nam
- Vận hành tàu biển, phương tiện khác có động cơ chạy bằng năng lượng hạtnhân
- Hoạt động khác tạo ra chất thải phóng xạ
2.1.4 Báo cáo đánh giá an toàn đối với công việc bức xạ (Điều 19 )
- Tổ chức, cá nhân phải lập báo cáo đánh giá an toàn đối với công việc bức xạkhi xin cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ, trừ hoạt động quy định tại khoản 1 vàkhoản 8 Điều 18 của Luật này
- Báo cáo đánh giá an toàn đối với công việc bức xạ phải phù hợp với từng côngviệc bức xạ và có các nội dung chính sau đây:
Trang 19+ Quy trình tiến hành công việc bức xạ gồm các bước chuẩn bị, triển khai và kếtthúc công việc.
+ Quy định về việc đo liều chiếu xạ cá nhân và kiểm xạ khu vực làm việc
+ Quy định về việc ghi nhật ký tiến hành công việc bức xạ
+ Nội quy tiến hành công việc bức xạ
+ Dự kiến sự cố có thể xảy ra và biện pháp khắc phục
+ Phân công trách nhiệm cá nhân tiến hành công việc bức xạ
+ Phân công trách nhiệm giám sát, phụ trách an toàn và điều hành chung
2.1.5 Kiểm soát chiếu xạ do công việc bức xạ gây ra (Điều 21 )
- Kiểm soát chiếu xạ gồm có:
+ Kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp là kiểm soát liều chiếu xạ đối với nhân viênbức xạ khi tiến hành công việc bức xạ
+ Kiểm soát chiếu xạ y tế là kiểm soát liều chiếu xạ đối với bệnh nhân trongchẩn đoán và điều trị
+ Kiểm soát chiếu xạ công chúng là kiểm soát liều chiếu xạ do công việc bức xạ
gây ra đối với những người không thuộc các đối tượng quy định tại điểm a và điểm b
khoản này
- Tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ phải tuân thủ các nguyên tắckiểm soát chiếu xạ sau đây:
+ Bảo đảm cho liều chiếu xạ đối với công chúng và đối với nhân viên bức xạ
không vượt quá liều giới hạn, bảo đảm cho liều chiếu xạ đối với bệnh nhân theo mức chỉ
2.1.6 An ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân ( Điều 22 )
- Tổ chức, cá nhân có nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân phải
có các biện pháp bảo đảm an ninh sau đây:
+ Kiểm soát việc tiếp cận nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân.+ Không cho phép cá nhân không có nhiệm vụ tiếp cận nguồn phóng xạ, vật liệu
hạt nhân, thiết bị hạt nhân
+ Thực hiện quy định về kiểm soát nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị
hạt nhân ghi trong giấy phép
+ Việc chuyển giao nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân trong nội bộ cơ sở tiếnhành công việc bức xạ phải có văn bản cho phép của người đứng đầu cơ sở hoặc người
được uỷ quyền và có biên bản bàn giao
+ Tiến hành kiểm đếm định kỳ ít nhất một năm một lần để bảo đảm nguồn
phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân được để đúng nơi quy định trong điều kiện
an ninh
+ Bảo vệ bí mật các biện pháp an ninh, trừ trường hợp pháp luật có quy địnhkhác
- Tổ chức, cá nhân quản lý nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm từ trung bình
trở lên và quản lý vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân ngoài việc thực hiện các quy định tại
khoản 1 Điều này còn phải thực hiện các quy định sau đây:
+ Có kế hoạch bảo đảm an ninh
+ Phát hiện kịp thời và ngăn chặn việc tiếp cận trái phép nguồn phóng xạ, vật
Trang 20liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân.
+ Áp dụng ngay biện pháp cần thiết để thu hồi nguồn phóng xạ, vật liệu hạtnhân, thiết bị hạt nhân bị chiếm đoạt, chuyển giao hoặc sử dụng bất hợp pháp
+ Ngăn chặn kịp thời việc phá hoại nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị
hạt nhân; có kế hoạch kiểm đếm thường xuyên hằng tháng, hằng tuần hoặc hằng ngàytheo hướng dẫn của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân
+ Có phương án giảm thiểu tác hại khi nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết
bị hạt nhân bị phá hoại
+ Bảo vệ bí mật thông tin về hệ thống an ninh, trừ trường hợp pháp luật có quy
định khác
- Cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân có trách nhiệm xây dựng và thường
xuyên cập nhật hệ thống kiểm soát nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân
trong phạm vi cả nước, bao gồm các thông tin sau đây:
+ Loại nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân
+ Số nhận dạng nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân và côngtenơbảo vệ
+ Tên đồng vị phóng xạ đối với nguồn phóng xạ, thành phần hoá học đối với vậtliệu hạt nhân
+ Hoạt độ, ngày xác định hoạt độ đối với nguồn phóng xạ, khối lượng plutoni,
urani đối với vật liệu hạt nhân
+ Nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp
+ Chứng chỉ xuất xứ
+ Chủ sở hữu
+ Tổ chức, cá nhân đang lưu giữ, sử dụng
+ Tổ chức, cá nhân lưu giữ, sử dụng trước đó
+ Địa chỉ nơi đang lưu giữ, sử dụng
- Việc phân loại nguồn phóng xạ theo mức độ nguy hiểm dưới trung bình, trungbình và trên trung bình được thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
2.1.7 Xử lý, lưu giữ chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng ( Điều 25 )
- Tổ chức, cá nhân có chất thải phóng xạ phải thực hiện các quy định sau đây:+ Thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu chất thải phóng xạ ngay tại nguồnphát sinh
+ Tách chất thải phóng xạ ra khỏi chất thải thường khi thu gom, xử lý
+ Có phương án phân loại và xử lý chất thải phón g xạ
- Chất thải phóng xạ được xử lý bằng các giải pháp sau đây:
+ Lưu giữ để phân rã đối với chất thải phóng xạ có chu kỳ bán rã ngắn
+ Chôn cất chất thải phóng xạ, nếu việc chôn cất không ảnh hưởng đến sứckhoẻ con người, môi trường
+ Chuyển chất thải phóng xạ về dạng ít gây nguy hiểm cho con người, môi
Trang 21- Tổ chức, cá nhân phải xin cấp giấy phép thực hiện dịch vụ lưu giữ chất thảiphóng xạ.
- Tổ chức, cá nhân chỉ được chôn cất chất thải phóng xạ khi được cơ quan nhà
nước có thẩm quyền cấp giấy phép, báo cáo tình trạng chôn cất và lập bản đồ địa điểm
chôn cất gửi cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân
- Nhà nước đầu tư xây dựng kho lưu g iữ chất thải phóng xạ quốc gia
- Việc phân loại, xử lý chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng,nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng và việc lựa chọn địa điểm xây dựng kho lưu giữ chấtthải phóng xạ quốc gia, lựa chọn địa điểm chôn cất chất thải phóng xạ được thực hiệntheo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
- Bộ Xây dựng phê duyệt địa điểm kho lưu giữ chất thải phóng xạ quốc gia, địa
điểm chôn cất chất thải phóng xạ theo quy hoạch đã được phê duyệt và theo quy định của
pháp luật về bảo vệ môi trường
2.1.8 Cơ sở bức xạ và thiết kế cơ sở bức xạ ( Điều 34 )
- Các loại cơ sở bức xạ bao gồm:
+ Cơ sở vận hành máy gia tốc
+ Cơ sở xạ trị
+ Cơ sở chiếu xạ khử trùng, chiếu xạ xử lý vật liệu
+ Cơ sở sản xuất, chế biến chất phóng xạ
+ Kho lưu giữ chất thải phóng xạ quốc gia, cơ sở lưu giữ, xử lý, chôn cất chấtthải có hoạt độ phóng xạ lớn hơn mười n ghìn lần mức miễn trừ khai báo
- Việc xây dựng, thay đổi quy mô và phạm vi hoạt động của cơ sở bức xạ phải
có thiết kế phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
2.1.9 Báo cáo phân tích an toàn và báo cáo đánh giá an toàn đối với cơ sở bức
+ Dự kiến kế hoạch lắp đặt, vận hành thử, nghiệm thu
+ Phân tích an toàn khi đưa cơ sở vào vận hành
+ Dự kiến kế hoạch chấm dứt hoạt động, tháo dỡ, tẩy xạ
- Nội dung báo cáo phân tích an toàn khi xin cấp giấy phép thay đổi quy mô và
phạm vi hoạt động bao gồm:
+ Lý do thay đổi quy mô và phạm vi hoạt động
+ Thiết kế, chế tạo
+ Dự kiến kế hoạch lắp đặt, vận hành thử, nghiệm thu
+ Phân tích an toàn khi đưa cơ sở vào vận hành
+ Dự kiến kế hoạch chấm dứt hoạt động, tháo dỡ, tẩy xạ
- Nội dung báo cáo phân tích an toàn khi xin cấp giấy ph ép chấm dứt hoạt động
bao gồm:
+ Lý do chấm dứt hoạt động
+ Kế hoạch tháo dỡ, tẩy xạ
+ Kế hoạch xử lý nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ
- Báo cáo đánh giá an toàn được lập cho từng công việc bức xạ theo quy định tại
Trang 22Điều 19 của Luật này.
2.1.10 Tháo dỡ, tẩy xạ cơ sở bức xạ ( Điều 36 )
- Khi chấm dứt hoạt động, cơ sở bức xạ phải trình cơ quan an toàn bức xạ và hạtnhân phê duyệt kế hoạch tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ và tổchức thực hiện kế hoạch đã được phê duyệt
- Cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân tổ chức kiểm tra việc tháo dỡ, tẩy xạ, xử
lý nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ và ra quyết định công nhận cơ sở bức xạ đã hết tráchnhiệm bảo đảm an toàn
- Cơ sở bức xạ phải chịu mọi chi phí tháo dỡ và chi phí lưu giữ, xử lý chất thảiphóng xạ sinh ra do quá trình tháo dỡ
- Việc tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ được thực hiệntheo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
- Bộ Khoa học và Công nghệ quy định trình tự, thủ tục thẩm định và phê duyệt
kế hoạch tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ đối với cơ sở bức xạ
2.1.11 Tháo dỡ, tẩy xạ cơ sở hạt nhân, xử lý nhiên liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân, chất thải phóng xạ ( Điều 40 )
- Khi chấm dứt hoạt động, cơ sở hạt nhân phải trình cơ quan an toàn bức xạ vàhạt nhân phê duyệt kế hoạch tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nhiên liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân,chất thải phóng xạ và tổ chức thực hiện kế hoạch đã được phê duyệt
- Cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân tổ chức kiểm tra việc tháo dỡ, tẩy xạ, xử
lý nhiên liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân, chất thải phóng xạ và ra quyết định công nhận cơ
sở hạt nhân đã hết trách nhiệm bảo đảm an toàn
- Cơ sở hạt nhân phải chịu mọi chi phí tháo dỡ và chi phí lưu giữ, xử lý chấtthải phóng xạ sinh ra từ quá trình tháo dỡ
- Việc tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nhiên liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân, chất thảiphóng xạ được thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
- Bộ Khoa học và Công nghệ quy định trình tự, thủ tục thẩm định và phê duyệt
kế hoạch tháo dỡ, tẩy xạ, xử lý nhiên liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân, chất thải phóng xạ
đối với cơ sở hạt nhân
2.1.12 Trách nhiệm bảo đảm nguồn nhân lực của tổ chức có nhà máy điện hạt nhân (Điều 56 )
- Bảo đảm nguồn nhân lực đủ trình độ và kỹ năng cần thiết nhằm thực hiện antoàn việc vận hành nhà máy điện hạt nhân, quản lý nhiên liệu hạt nhân, lưu giữ và xử lýchất thải phóng xạ, tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân
- Tổ chức đào tạo và đào tạo lại nhân viên vận hành nhà máy điện hạt nhân
- Bổ nhiệm người có đủ điều kiện vào các chức danh kỹ sư trưởng, trưởng cavận hành, người quản lý nhiên liệu hạt nhân, người phụ trách an toàn
2.1.13 Báo cáo đánh giá an toàn đối với cơ sở thăm dò, khai thác, chế biến quặng phóng xạ ( Điều 58 )
- Cơ sở thăm dò, khai thác, chế biến quặng phóng xạ là cơ sở tiến hành mộthoặc một số công việc sau đây:
+ Thăm dò, khai thác và chế biến quặng urani, thori
+ Khai thác, chế biến khoáng sản khác mà sản phẩm phụ hoặc chất thải sau chếbiến có chứa chất phóng xạ có hoạt độ phóng xạ lớn hơn mười nghìn lần mức hoạt độphóng xạ miễn trừ khai báo
- Cơ sở thăm dò, khai thác, chế biến quặng phóng xạ phải lập báo cáo đánh giá
an toàn quy định tại Điều 19 của Luật này trình cơ quan an toà n bức xạ và hạt nhân thẩm
Trang 23- Báo cáo đánh giá an toàn đối với cơ sở thăm dò, khai thác, chế biến quặngphóng xạ ngoài các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 19 của Luật này còn phải có cácnội dung sau đây: quy trình thăm dò, khai thác, chế biến, kho lưu giữ, các biện pháp giảmbụi phóng xạ, biện pháp thông gió, giảm nồng độ khí radon và các khí độc khác, đóng
gói, lưu giữ, vận chuyển sản phẩm có chứa phóng xạ, thu gom, xử lý và lưu giữ chất thải
phóng xạ
2.1.14 Yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân vận chuyển vật liệu phóng xạ (Điều 60)
- Tổ chức, cá nhân chỉ được vận chuyển vật liệu phóng xạ sau khi được cơquan quản lý nhà nư ớc có thẩm quyền cấp giấy phép
- Tổ chức, cá nhân vận tải không được từ chối vận chuyển vật liệu phóng xạ đã
được đóng gói theo quy định tại Điều 61 của Luật này và đã đủ điều kiện được vận
chuyển theo quy định của pháp luật
2.1.15 Đóng gói các kiện hàng phóng xạ để vận chuyển ( Điều 61 )
- Vật liệu phóng xạ phải được đóng gói trong các kiện hàng phóng xạ trước khivận chuyển, bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển
- Kiện hàng phóng xạ được thiết kế, chế tạo, thử nghiệm bảo đảm an toàn
tương xứng với mức độ nguy hiểm của vật liệu phóng xạ và phải được cơ quan quản lýnhà nước có thẩm quyền cho phép sử dụng
- Kiện hàng phóng xạ chỉ được dùng để chứa vật liệu phóng xạ và các tài liệu,vật phụ trợ cần thiết liên quan đến vật liệu phóng xạ được vận chuyển
- Việc đóng gói vật liệu phóng xạ để vận chuyển được thực hiện theo quy
chuẩn kỹ thuật quốc gia
2.1.16 Kế hoạch bảo đảm an toàn, an ninh và kế hoạch ứng phó sự cố khi vận chuyển ( Điều 62 )
- Tổ chức, cá nhân khi vận chuyển vật liệu phóng xạ phải lập và thực hiện kếhoạch bảo đảm an toàn, an ni nh đáp ứng các yêu cầu sau đây:
+ Có phương án bảo vệ an toàn cho người trực tiếp tham gia vận chuyển v ànhững người có liên quan khác; kiểm tra sự nhiễm bẩn phóng xạ của kiện hàng, khu vựcchuẩn bị kiện hàng phóng xạ, khu vực kho và các phương tiện vận chuyển; lập và lưu giữ
hồ sơ kiểm tra
+ Nhân viên tham gia vào quá trình vận chuyển phải được đào tạo, cập nhậtkiến thức về an toàn bức xạ, có hiểu biết về quy tắc phòng cháy, chữa cháy và quy định
về vận chuyển an toàn vật liệu phóng xạ
+ Xây dựng, kiểm soát lộ trình vận chuyển; phòng ngừa việc thất lạc vật liệuphóng xạ, việc chiếm đoạt, phá hoại vật liệu phóng xạ
- Tổ chức, cá nhân khi vận chuyển vật liệu phóng xạ phải lập kế hoạch ứng phó
sự cố cấp cơ sở đáp ứng những yêu cầu sau đây:
+ Quy định cụ thể nhiệm vụ của các bộ phận, cá nhân khi có sự cố xảy ra
+ Thông báo khẩn cấp cho các cơ quan có thẩm quyền về sự cố
+ Có biện pháp và phương tiện kỹ thuật cần thiết ứng phó sự cố
+ Cảnh báo cho dân chúng xung quanh nơi xảy ra sự cố
+ Khoanh vùng cách ly, ngăn chặn tiếp cận, khắc phục việc nhiễm bẩn phóngxạ
+ Cấp cứu nạn nhân
- Kế hoạch ứng phó sự cố trong vận chuyển chất phóng xạ, chất thải phóng xạ
có mức độ nguy hiểm trên trung bình và vận chuyển vật liệu hạt nhân phải được diễn tập
Trang 24và được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép thẩm định.
- Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn chi tiết việc lập kế hoạch bảo đảm antoàn, an ninh và kế hoạch ứng phó sự cố trong vận chuyển vật liệu phóng xạ
2.1.17 Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong vận chuyển ( Điều 63 )
- Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân gửi hàng:
+ Xin cấp giấy phép vận chuyển vật liệu phóng xạ
+ Đóng gói vận chuyển vật liệu phóng xạ theo quy định tại Điều 61 của Luậtnày
+ Thông báo cho tổ chức, cá nhân vận chuyển những yêu cầu về an toàn, anninh và cung cấp những tài liệu liên quan đến hàng vận chuyển
+ Phối hợp với tổ chức, cá nhân vận chuyển hướng dẫn nhân viên vận chuyểnthực hiện quy định của giấy phép vận chuyển và hợp đồng vận chuyển
+ Lưu giữ hồ sơ về việc gửi hàng
- Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vận chuyển:
+ Kiểm tra điều kiện an toàn của hàng gửi theo quy định
+ Tuân thủ các quy định của giấy phép vận chuyển và hợp đồng vận chuyển; chỉchấp nhận vận chuyển khi hàng gửi có đầy đủ thủ tục, hồ sơ hợp lệ, đóng gói bảo đảm antoàn trong vận chuyển
+ Phối hợp với tổ chức, cá nhân gửi hàng hướng dẫn nhân viên vận chuyển thựchiện quy định của giấy phép vận chuyển và hợp đồng vận chuyển
+ Báo cáo ngay với cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân khi kiện hàng phóng xạ
không có người nhận
- Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nhận hàng:
+ Phối hợp với tổ chức, cá nhân gửi hàng, tổ chức, cá nhân vận chuyển tiếpnhận an toàn, đúng hạn, nhanh chóng giải phóng kiện hàng phóng xạ ra khỏi nơi nhậnhàng
+ Tham gia khắc phục hậu quả cùng với tổ chức, cá nhân liên quan khi sự cốxảy ra
+ Báo cáo ngay cho tổ chức, cá nhân gửi hàng và cơ quan an toàn bức xạ và hạtnhân khi phát hiện hàng hoá nhận được không đúng với hợp đồng vận chuyển về chủngloại, số lượng, kiện hàng phóng xạ có dấu hiệu bị hư hỏng, bị tháo dỡ, bị rò rỉ phóng xạ
- Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân lưu giữ kiện hàng phóng xạ tại kho trungchuyển:
+ Phối hợp với tổ chức, cá nhân vận chuyển, tổ chức, cá nhân nhận hàng tiếpnhận an toàn, nhanh chóng giải phóng các kiện hàng p hóng xạ ra khỏi nơi nhận hàng
+ Tham gia khắc phục hậu quả cùng với các bên liên quan khi sự cố xảy ra.+ Báo cáo ngay với cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân khi phát hiện các kiệnhàng phóng xạ có dấu hiệu bị hư hỏng, bị tháo dỡ, bị rò rỉ phóng xạ; kiện hàn g phóng xạ
không có người nhận
- Tổ chức, cá nhân liên quan đến việc vận chuyển phải thực hiện kế hoạch bảo
đảm an toàn, an nin h và ứng phó sự cố quy định tại Điều 62 của Luật này
2.1.18 Khai báo chất phóng xạ, thiết bị bức xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân ( Điều 72 )
- Tổ chức, cá nhân có chất phóng xạ hoặc chất thải phóng xạ với hoạt độ trênmức miễn trừ khai báo, thiết bị bức xạ có công suất trên mức miễn trừ khai báo, vật liệuhạt nhân nguồn, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân phải khai báo với cơ quan an toàn bức
xạ và hạt nhân về số lượng, loại, đặc tính, xuất xứ và các thông tin khác quy đị nh tại
Trang 25khoản 3 Điều 22 của Luật này.
- Việc khai báo phải được thực hiện trong thời hạn bảy ngày làm việc, kể từngày có vật liệu phóng xạ, thiết bị bức xạ, thiết bị hạt nhân
2.2 CÔNG ƯỚC CHUNG VÊ AN TOÀN TRONG QUẢN LÝ NHIÊN LIỆU ĐÃ QUA SỬ DỤNG VÀ AN TOÀN TRONG QUẢN LÝ CHẤT THẢI PHÓNG XẠ
2.2.1 An toàn trong quản lý chất thải phóng xạ
2.2.1.1 Các yêu cầu chung về an toàn ( Điều 11 )
Mỗi Thành viên thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng trong tất cả các
giai đoạn quản lý chất thải phóng xạ, con người, xã hội và môi trường được bảo vệ thíchđáng khỏi các mối nguy hiểm bức xạ và các mối nguy hiểm khác
Khi thực hiện điều này, mỗi Thành viên Công ước phải thi hành các bước thíchhợp để:
+ Đảm bảo rằng sự tới hạn và việc tản nhiệt dư thừa sinh ra trong suốt quá trìnhquản lý chất thải phóng xạ phải được quan tâm thích đáng
+ Đảm bảo rằng việc tạo ra chất thải phóng xạ được giữ ở mức thấp nhất như cóthể được
+ Quan tâm đến mối liên hệ giữa các bước khác nhau trong quản lý chất thảiphóng xạ
+ Cung cấp sự bảo vệ hiệu quả cho con người, xã hội và môi trường bằng việc
sử dụng các biện pháp bảo vệ thích hợp ở mức Quốc gia được thông qua bởi cơ quanquản lý trong hệ thống luật pháp của Quốc gia với việc quan tâm thích đáng tới các tiêuchuẩn và định mức quốc tế
+ Lưu tâm thích đáng đến các hiểm họa về sinh học, hoá học và các hiểm hoạkhác có thể liên quan đến quản lý chất thải phóng x ạ
+ Cố gắng tránh các hành động mà gây ra những tác động có thể dự đoán trước
được lên các thế hệ tương lai ở mức nhiều hơn các tác động đang bị hạn chế ở các mức
độ cho phép đối với thế hệ hiện tại
+ Tránh gây những ảnh hưởng quá mức lên thế hệ tương lai
2.2.1.2 Các cơ sở đang tồn tại và các thực tiễn trong quá khứ ( Điều 12 )
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ thi hành các bước thích hợp theo trình tự để xemxét:
+ Vấn đề an toàn trong bất kỳ một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ nào đangtồn tại vào thời điểm Công ước này có hiệu lực đối với Thành viên đó và đảm bảo rằng,nếu cần thiết, tất cả biện pháp tăng cường có tính khả thi sẽ được thực hiện để n âng cao
sự an toàn của cơ sở đó
+ Kết quả của các hoạt động trong quá khứ để xác định một sự can thiệp có cầnthiết hay không cho việc bảo vệ bức xạ, với lưu ý rằng việc giảm tác hại thông qua việcgiảm liều phải phù hợp để cân bằng giữa tác hại và chi phí , bao gồm cả các chi phí xã hộicủa việc can thiệp
2.2.1.3 Lựa chọn địa điểm xây dựng cơ sở được đề xuất xây dựng ( Điều 13 )
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo thiết lập
và thực hiện các thủ tục đối với một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ được đề xuất xâydựng:
+ Đánh giá tất cả các nhân tố liên quan đến địa điểm có khả năng ảnh hưởng
đến an toàn của cơ sở đó trong suốt thời gian vận hành cũng như một cơ sở chôn cất saukhi đóng cửa cơ sở
Trang 26+ Đánh giá tác động an toàn của cơ sở đó đối với con người, xã hội và môi
trường, có quan tâm đến khả năng cải tiến các điều kiện về địa điểm của cơ sở chôn cấtsau khi đóng cửa
+ Sẵn sàng cung cấp thông tin về an t oàn của cơ sở đó cho công chúng
+ Tham vấn các Thành viên Công ước ở kế cạnh cơ sở đó, nếu các Thành viên
đó có thể bị ảnh hưởng bởi cơ sở, và theo đề nghị của các Thành viên này, cung cấp cho
họ các thông tin chung liên quan tới cơ sở để họ có thể đánh giá được các tác động của cơ
sở có thể có đối với lãnh thổ của họ
- Khi thực hiện điều đó, mỗi Thành viên Công ước sẽ phải thi hành các bướcthích hợp để đảm bảo rằng cơ sở đó sẽ không gây ra những ảnh hưởng quá mức tới các
Thành viên Công ước khác bằng việc lựa chọn địa điểm theo các yêu cầu an toàn chungtrong Điều 11
2.2.1.4 Thiết kế và xây dựng cơ sở ( Điều 14 )
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng:+ Công việc thiết kế và xây dựng một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ phải cócác biện pháp thích hợp để giới hạn những tác động phóng xạ có thể ảnh hưởng lên con
người, xã hội và môi trường, kể cả các tác động từ việc thải ra môi trường và việc chất
thải phóng xạ bị thoát ra ngoài một cách không được kiểm soát
+ Trong giai đoạn thiết kế, phải quan tâm đến các kế hoạch và, nếu cần thiết,các quy định về kỹ thuật đối với việc dỡ bỏ một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ
+ Trong giai đoạn thiết kế, cần chuẩn bị các hỗ trợ kỹ thuật cho việc đón cửamột cơ sở chôn cất
+ Các công nghệ được đưa vào trong thiết kế và xây dựng c ơ sở quản lý chấtthải phóng xạ phải được thử nghiệm, kiểm tra hoặc phân tích
2.2.1.5 Thẩm định sự an toàn của cơ sở ( Điều 15 )
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng:+ Trước khi xây dựng một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ, phải tiến hành một
cách định kỳ việc thẩm định tính an toàn và việc thẩm định về môi trường tương thích
với mối nguy hại có thể gây ra bởi cơ sở và liên quan tới toàn bộ thời gian vận hành của
cơ sở đó
+ Ngoài ra, trước khi xây dựng một cơ sở chôn cất, phải thực hiện một cách
định kỳ việc thẩm định sự an toàn và đánh giá về môi trường cho giai đoạn sau khi đóng
cửa và các kết quả được thẩm định phải dựa trên các tiêu chuẩn được ban hành bởi cơquan quản lý
+ Trước khi bắt đầu vận hành một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ, các bảnthẩm định chi tiết và mới nhất về an toàn và về môi trường phải được lập ra nếu điều đócần thiết để bổ sung cho các thẩm định
2.2.1.6 Hoạt động của cơ sở ( Điều 16 )
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ phải thực hiện các bước thích hợp để đảm bảorằng:
+ Cấp phép hoạt động cho một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ phải dựa trêncác thẩm định thích hợp như đã được quy định trong Điều 8 và là điều kiện cần thiết đểthực hiện chương trình đưa cơ sở vào hoạt động, đáp ứng các yêu cầu về thiết kế và xâydựng
+ Các điều kiện và phạm vi hoạt động của cơ sở bắt nguồn từ kinh nghiệm vậnhành, các phép kiểm tra và việc đánh giá, như đã nói cụ thể trong Điều 15, phải được làm
rõ và rà soát nếu cần thiết
Trang 27+ Việc vận hành, bảo dưỡng, quan trắc, thanh tra và kiểm tra cơ sở quản lý chấtthải phóng xạ phải được tiến hành phù hợp với các quy trình đã được thiết lập từ trước.
Đối với một cơ sở chôn cất, các kết quả thu được sẽ được sử dụng để xác minh và đánhgiá tính đúng đắn của các mức chất lượng đã được công bố và để cập nhật bản đánh giánhư được nêu trong Điều 15 rà soát đối với giai đoạn sau khi đóng cửa
+ Sẵn sàng cung cấp hỗ trợ về kỹ thuật và công nghệ trong tất cả các lĩnh vực
liên quan đến an toàn trong suốt khoảng thời gian vận hành của c ơ sở quản lý chất thải
phóng xạ
+ Áp dụng các thủ tục nhằm phân loại các chất thải phóng xạ
+ Người được cấp phép sẽ thông báo kịp thời cho cơ quan quản lý về các sự cố
ảnh hưởng đáng kể tới sự an toàn
+ Thiết lập các chương trình thu thập và phân tích kinh nghiệm vận hành liênquan và nhanh chóng thực hiện các hành động nếu cần thiết
+ Các kế hoạch dỡ bỏ một cơ sở quản lý chất thải phóng xạ, ngoại trừ cơ sởchôn cất, phải được chuẩn bị và được cập nhật nếu cần thiết, các thông tin thu được trongsuốt thời gian vận hành cơ sở đó phải được rà soát bởi cơ quan quản lý
+ Các kế hoạch đóng cửa một cơ sở chôn cất phải được chuẩn bị và được cậpnhật, và nếu cần thiết, các thông tin thu được trong suốt thời gian vận hành của cơ sở đó,
và được rà soát bởi cơ quan quản lý nhà nước
2.2.1.7 Các biện pháp thể chế sau khi đóng cửa ( Điều 17 )
- Mỗi Thành vi ên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng sau
khi đóng cửa một cơ sở chôn cất:
+ Hồ sơ về địa điểm, thiết kế và kiểm kê của cơ sở theo yêu cầu của cơ quanquản lý phải được cất giữ
+ Các biện pháp kiểm soát thể chế chủ động và bị động như quan trắc hay hạnchế tiếp cận phải được thực hiện nếu có yêu cầu
+ Trong bất kỳ giai đoạn nào của việc kiểm soát thể chế, nếu phát hiện ra chấtthải phóng xạ bị thoát ra ngoài môi trường không dự kiến được, các biện pháp can thiệ pphải được thực hiện nếu cần thiết
2.2.2 Các quy định chung về an toàn
2.2.2.1 Các biện pháp thực hiện ( Điều 18 )
Trong khuôn khổ pháp luật Quốc gia của mình, mỗi Thành viên Công ước sẽthực hiện các biện pháp pháp luật, pháp quy, hành chính và các bước khác cần thiết choviệc thực hiện nghĩa vụ của mình theo Công ước này
2.2.2.2 Khung pháp luật và pháp quy ( Điều 19 )
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ thiết lập và duy trì một khung pháp luật và pháp
quy để điều chỉnh sự an toàn trong quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng và chất thải phóng
xạ
- Khung pháp luật và pháp quy đó quy định:
+Việc thiết lập các yêu cầu và các quy định thích hợp của Quốc gia đối với antoàn bức xạ
+ Một hệ thống cấp phép cho các hoạt động quản lý nhiên liệu đã qu a sử dụng
và chất thải phóng xạ
+ Một hệ thống cấm việc vận hành một cơ sở quản lý chất thải đã qua sử dụng
và chất thải phóng xạ mà không được cấp phép
+ Một hệ thống kiểm soát thể chế phù hợp, thanh tra chuyên ngành, lập hồ sơ vàbáo cáo
Trang 28+ Việc đảm bảo thực hiện các quy định hiện hành và các quy định trong giấyphép.
+ Một sự phân định rõ ràng các trách nhiệm của các cơ quan liên quan tới các
bước khác nhau trong việc quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng và chất thải phóng xạ
- Nếu coi việc quản lý các vật liệu phóng xạ giống như đối với chất thải phóng
xạ, các Thành viên Công ước sẽ dành sự lưu tâm thích đáng tới các mục đích của Công
ước này
2.2.2.3 Cơ quan quản lý ( Điều 20 )
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ thiết lập hoặc chỉ định một cơ quan quản lý chịutrách nhiệm thực hiện khung pháp luật và pháp quy được nêu trong Điều 19, và traoquyền năng, thẩm quyền, các nguồn tài chính và nhân sự thích đáng cho cơ quan để cơquan hoàn thành các trách nhiệm được giao
- Phù hợp với khung pháp luật và pháp quy của mình, mỗi Thành viên Công
ước, sẽ thi hành các bước thích hợp để đảm bảo tính độc lập thực sự của các chức năng
quản lý nhà nước với các chức năng khác nếu cơ cấu tổ chức thực hiện các công việc liênquan tới cả quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng hoặc chất thải phóng xạ và cả công tácquản lý nhà nước
2.2.2.4 Trách nhiệm của người giữ giấy phép (Điều 21 )
- Mỗi Thành viên Công ước đ ảm bảo rằng trách nhiệm đối với an toàn trongquản lý nhiên liệu đã qua sử dụng hoặc chất thải phóng xạ trước hết thuộc về người giữgiấy phép quản lý chính nhiên liệu hoặc chất thải phóng xạ đó và mỗi Thành viên Công
ước sẽ thi hành các bước thích hợp nhằ m đảm bảo rằng người có giấy phép đó thực hiện
trách nhiệm của mình
- Nếu không có người nào giữ giấy phép hoặc không có bên nào khác chịu tráchnhiệm thì trách nhiệm sẽ thuộc về Thành viên Công ước có thẩm quyền tài phán đối vớinhiên liệu đã qua sử dụng hoặc đối với chất thải phóng xạ
2.2.2.5 Nguồn tài chính và nhân lực ( Điều 22 )
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng:+ Luôn có sẵn các nhân viên có đủ trình độ cần thiết cho các hoạt độn g liênquan tới an toàn trong suốt thời gian vận hành của một cơ sở quản lý nhiên liệu đã qua sửdụng hoặc chất thải phóng xạ
+ Luôn có đủ các nguồn tài chính cho an toàn của các cơ sở để dùng vào việcquản lý nhiên liệu đã qua sử dụng và chất t hải phóng xạ và dùng vào việc dỡ bỏ
+ Cung cấp tài chính nhằm tiếp tục thực hiện việc kiểm soát thích hợp theo thểchế và các công tác quan trắc trong một khoảng thời gian cần thiết sau khi đóng cửa một
cơ sở chôn cất
2.2.2.6 Bảo vệ bức xạ trong thời gian vận hành ( Điều 24 )
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằngtrong suốt vòng đời vận hành của một cơ sở quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng hoặc chấtthải phóng xạ:
+ Sự chiếu xạ lên các công nhân và dân chúng do cơ sở gây ra được giữ ở mứcthấp nhất như có thể, trong đó có tính tới các yếu tố kinh tế và xã hội
+ Trong các điều kiện bình thường, không có một cá nhân nào bị chiếu xạ ởliều xạ vượt quá các quy định của Quốc gia về giới hạn liệu và có lưu ý thích đáng tới cáctiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ bức xạ
+ Các biện pháp phải được thực hiện nhằm ngăn chặn việc chất phóng xạ bị
thoát ra ngoài môi trường mà không dự kiến được và không kiểm soát được
Trang 29- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng việcthải loại ra ngoài môi trường phải bị giới hạn:
+ Nhằm giữ cho sự chiếu xạ ở mức thấp nhất như có thể một cách hợp lý, cótính tới các yếu tố kinh tế và xã hội
+ Sao cho trong các điều kiện bình thường, không một cá nhân nào bị chiếu xạ
ở liều bức xạ vượt quá các quy định của Quốc gia, có lưu ý thích đáng tới các tiêu chuẩn
quốc tế về bảo vệ bức xạ
- Mỗi Thành viên Công ước sẽ thi hành các bước thích hợp để đ ảm bảo rằngtrong suốt thời gian vận hành của một cơ sở hạt nhân được quản lý, nếu chất phóng xạ
thoát ra môi trường mà không dự báo được và không kiểm soát được, các biện pháp khắc
phục thích hợp sẽ được thực hiện nhằm kiểm soát việc thoát ra ngoài và giả m thiểu cáchậu quả của điều đó
2.2.2.7 Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp ( Điều 25 )
- Mỗi Thành viên Công ước đảm bảo rằng trước khi và trong suốt quá trình vậnhành của một cơ sở quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng hoặc chất thải phóng xạ, phải cócác kế hoạch ứng phó khẩn cấp tại chỗ hoặc nếu cần thiết, từ một chỗ khác Các kế hoạch
ứng phó đó phải được thử nghiệm theo một tần suất thích hợp
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp cho việc chuẩn bị vàthử nghiệm các kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho lãnh thổ của mình phục vụ cho trườnghợp Thành viên đó bị ảnh hưởng bởi một sự cố phóng xạ nguy cấp tại một cơ sở quản lýnhiên liệu đã qua sử dụng hoặc chất thải phóng xạ ở vùng kế cận lãnh thổ của mình
2.2.2.8 Tháo dỡ cơ sở hạt nhân ( Điều 26 )
- Mỗi Thành viên Công ước thi hành các bước thích hợp nhằm đảm bảo an toàntrong dỡ bỏ một cơ sở hạt nhân Các bước đó phải đảm bảo rằng:
+ Phải luôn có sẵn các nhân viên có trình độ và có các nguồn tài chín h đầy đủ.+ Các quy định ở Điều 24 về bảo vệ bức xạ trong khi vận hành, việc thải loại
vào môi trường và việc thoát chất thải không thoát chất phóng xạ không dự kiến được và
không kiểm soát được, phải được áp dụng
+ Các quy định trong Điều 25 về chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp phải được
áp dụng
+ Các hồ sơ về các thông tin quan trọng đối với việc đóng cửa phải được lưugiữ
2.2.3 Các quy định hỗn hợp
2.2.3.1 Việc vận chuyển qua biên giới ( Điều 27 )
- Mỗi Thành viên Công ước liên quan tới việc vận chuyển xuyên biên giới sẽthi hành các biện pháp thích hợp để đảm bảo rằng việc vận chuyển đó tuân theo các quy
định của Công ước này và phù hợp với các văn bản quốc tế có tính bắt buộc
Khi làm điều đó:
+ Nếu một Thành viên Công ước là một Quốc gia nơi việc vận chuyển bắt đầu,
Thành viên đó sẽ thi hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng việc vận chuyển xuyên
biên giới là được cho phép và chỉ được thực hiện khi có sự thông báo từ trước cho Quốc
gia nơi đến và Quốc gia nơi đến đồng ý
+ Việc vận chuyển xuyên biên giới thông qua các Quốc gia quá cảnh phải chịucác nghĩa vụ quốc tế tương ứng với mỗi thể t hức vận tải cụ thể được sử dụng
+ Nếu một Thành viên Công ước là Quốc gia nơi đến, Thàn h viên đó chỉ đồng
ý cho phép việc vận chuyển xuyên biên giới nếu Thành viên đó có khả năng về hành
Trang 30chính và kỹ thuật, cũng như có cơ cấu quản lý, cần thiết cho việc lý nhiên liệu đã qua sửdụng và chất thải phóng xạ theo cách thức phù hợp với Công ước nà y.
+ Nếu một Thành viên Công ước là Quốc gia nơi việc vận chuyển bắt đầu,
Thành viên đó chỉ cho phép việc vận chuyển xuyên biên giới nếu, phù hợp với sự đồng ý
của Quốc gia nơi đến
+ Nếu một Thành viên Công ước là Quốc gia nơi việc vận chuyển bắt đầu,
Thành viên đó sẽ thi hành các bước thích hợp để cho phép việc đưa lại vào lãnh thổ của
mình, nếu vận chuyển xuyên biên giới đó không hoặc không thể hoàn thành theo Điềunày, trừ khi có một biện pháp khác được thực hiện
- Một Thành viên Công ước sẽ không cấp phép cho việc vận chuyển nhiên liệu
đã qua sử dụng hoặc chất thải phóng xạ của mình tới một điểm ở phía nam của vĩ độ 60
độ Nam để được lưu giữ hoặc chôn cất
- Không có gì trong Công ước này làm tổn hại hoặc ảnh hưởn g tới:
+ Việc thực hiện các quyền và sự tự do về hàng hải, sông và hàng không, bằngthuyền và máy bay của tất cả các Quốc gia, như đ ược quy định trong luật quốc tế
+ Đối với một Thành viên Công ước nơi mà chất thải phóng xạ được xuất k hẩutới và chế biến, quyền của Thành viên đó được chuyển ngược trở lại hoặc quy định việcchuyển ngược trở lại Quốc gia bắt đầu chất thải phóng xạ và các sản phẩm khác sau khi
2.2.3.2 Các nguồn kín không dùng ( Điều 28 )
- Trong khuôn khổ pháp luật Quốc gia của mình, mỗi Thành viên Công ước thi
hành các bước thích hợp để đảm bảo rằng việc nắm giữ, tái sản xuất hoặc chôn cất các
nguồn kín hết hiệu dụng được thực hiện một cách an toàn
- Trong khuôn khổ pháp luật Quốc gia của mình, một Thành viên Công ước sẽcho phép việc nhập trở lại lãnh thổ của mình các nguồn kín hết hiệu dụng nếu Thành vi ên
Công ước đó chấp nhận rằng các nguồn đó được đưa trở lại một nhà sản xuất có đủ tưcách để nhận và nắm giữ các nguồn kín hết hiệu dụng
2.2.3.3 Báo cáo ( Điều 32 )
- Phù hợp với các quy định của Điều 30, mỗi Thành viên Công ước sẽ gửi mộtbáo cáo Quốc gia tới mỗi hội nghị đánh giá giữa các Thành viên Công ước Báo cáo nàynêu các biện pháp được thi hành để thực hiện mỗi một nghĩa vụ trong Công ước Đối vớimỗi Thành viên Công ước, bản báo cáo đó sẽ nêu:
+ Chính sách của Thành viên Công ước đó đối với quản lý nhiên liệu đã qua sửdụng
+ Các thực tiễn của Thành viên Công ước đó trong việc quả n lý nhiên liệu đãqua sử dụng
+ Chính sách của Thành viên Công ước đó đối với quản lý chất thải phóng xạ.+ Tiêu chuẩn của Thành viên Công ước đó được sử dụng để xác định và phânloại chất thải phóng xạ
- Bản báo cáo cũng chứa:
Trang 31+ Một danh sách các cơ sở quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng chịu sự điều chỉnhbởi Công ước này, vị trí, mục đích ch ính và các đặc điểm quan trọng của các cơ sở đó.
+ Một bản kiểm kê về nhiên liệu đã qua sử dụng chịu sự điều chỉnh bởi Công
ước này và đang được lưu kho và kiểm kê về nhiên liệu đã được chôn cất Bản kiểm kê
này chứa một bản mô tả về vật liệu và nếu có thể, cung cấp thông tin về khối lượng vàtổng hoạt độ phóng xạ của vật liệu đó
+ Một danh sách các cơ sở quản lý chất thải phóng xạ chịu sự điều chỉnh bởi
Công ước này, vị trí, mục đích chính và các đặc đ iểm quan trọng của các cơ sở đó
+ Một bản kiểm kê chất thải phóng xạ chịu điều chỉnh bởi Công ư ớc này vàchất thải phóng xạ đó đang được lưu kho tại các cơ sở quản lý chất thải phóng xạ và các
cơ sở chu trình nhiên liệu hạt nhân,đã được chôn cất, mới phát sinh từ các thực tiễn t rong
quá khứ Bản kiểm kê này bao gồm một bản miêu tả vật liệu và các thông tin phù hợpkhác sẵn có, như thể tích hoặc khối lượng, hoạt độ v à các nuclide phóng xạ đặc biệt
+ Một danh sách các cơ sở hạt nhân đang hoạt động hoặc đang trong quá trì nh
dỡ bỏ và hiện trạng của các hoạt động dỡ bỏ tại các cơ sở đó
2.3 PHÁP LỆNH VỀ AN TOÀN VÀ KIỂM SOÁT BỨC XẠ
2.3.1 Điều kiện bảo đảm an toàn bức xạ ( Điều 9 )
- Tổ chức, cá nhân được phép tiến hành công việc bức xạ khi có đủ các điềukiện theo quy định của pháp luật và các điều kiện bảo đảm an toàn bức xạ sau đây:
+ Luận chứng về bảo đảm an toàn bức xạ được cơ quan quản lý nhà nước về antoàn và kiểm soát bức xạ thẩm định Luận chứng bảo đảm an toàn bức xạ phải nêu rõ tínhhợp lý và sự cần thiết của việc tiến hành công việc bức xạ; đưa ra giải pháp tối ưu về việcbảo đảm an toàn bức xạ; xác định các điều kiện bảo đảm an toàn cho nhân viên bức xạ,
dân cư khu vực có cơ sở bức xạ và môi trường trong mức giới hạn cho phép về an toà n
bức xạ Thủ tục xây dựng, thẩm định luận chứng bảo đảm an toàn bức xạ và các mức giớihạn cho phép về an toàn bức xạ do Chính phủ quy định
+ Điều kiện về kỹ thuật và công nghệ bao gồm việc bảo đảm chất lượng, chỉtiêu thiết kế, kỹ thuật khi xây dựng, lắp ráp, vận hành nguồn bức xạ, cơ sở bức xạ, địa
điểm cất giữ chất thải phóng xạ; có đủ thiết bị kiểm soát môi trường, chất thải phóng xạ
và phòng hộ cho nhân viên bức xạ; có đủ phương tiện khắc phục sự cố theo quy định của
cơ quan quản lý nhà nướ c về an toàn và kiểm soát bức xạ
+ Điều kiện về nhân lực bao gồm việc có người quản lý cơ sở bức xạ, ngườiphụ trách an toàn bức xạ và nhân viên bức xạ có chuyên môn, nghiệp vụ và kiến thức về
- Người quản lý cơ sở bức xạ có trách nhiệm:
+ Thực hiện việc khai báo, xin cấp các loại giấy đăng ký, xin cấp các loại giấy
phép theo quy định tại Chương IV của Pháp lệnh này
+ Thực hiện đầy đủ các quy định trong giấy phép
+ Cử người phụ trách an toàn bức xạ và tổ chứ c quản lý an toàn bức xạ phù hợpvới quy mô hoạt động của cơ sở bức xạ
+ Ban hành và tổ chức thực hiện nội quy, các chỉ dẫn về an toàn bức xạ cho cơ
sở bức xạ theo các quy định của pháp luật về an toàn và kiểm soát bức xạ
Trang 32+ Định kỳ kiểm kê các nguồn bức xạ và báo cáo với cơ quan quản lý nhà nước
về an toàn và kiểm soát bức xạ theo quy định của Bộ Kh oa học, Công nghệ và Môi
trường
+ Bảo đảm điều kiện làm việc an toàn cho nhân viên bức xạ
+ Tổ chức huấn luyện nghiệp vụ về an toàn bức xạ cho nhân viên bức xạ trong
+ Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng, chống sự cố bức xạ
+ Tổ chức khắc phục sự cố bức xạ theo quy định tại Điều 16 của Pháp lệnh này.+ Chủ động thông báo cho địa phương về kế hoạch bảo đảm an toàn bức xạ,phòng chống sự cố bức xạ, xây dựng kế hoạch phối hợp khắc phục sự cố bức xạ
+ Báo cáo định kỳ và bất thường về tình hình an toàn bức xạ của cơ sở bức xạvới cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ theo quy định của Bộ Kh oahọc, Công nghệ và Môi trường
+ Báo cáo với cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ khithay đổi người quản lý cơ sở bức xạ
+ Báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ khimuốn chấm dứt hoạt động của cơ sở bức xạ Khi được phép chấm dứt hoạt động thì phảithực hiện các thủ tục thanh lý theo quy định của Chính phủ và chịu trách nhiệm cho đến
khi được cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ công nhận hết trách
nhiệm
2.3.3 Khai báo ( Điều 22 )
- Tổ chức, cá nhân có cơ sở bức xạ, nguồn bức xạ, chất thải phóng xạ hoặc tiếnhành công việc bức xạ phải khai báo với cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểmsoát bức xạ
- Chính phủ quy định nội dung, thủ tục và hồ sơ khai báo
2.3.4 Đăng ký ( Điều 23 )
- Tổ chức, cá nhân có nguồn bức xạ, địa điểm cất giữ chất thải phóng xạ phảixin giấy đăng ký nguồn bức xạ, giấy đăng ký địa điểm cất giữ chất thải phóng xạ củamình với cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ, trừ trường hợp đượcmiễn đăng ký
- Thủ tục xin cấp các loại giấy đăng ký được quy định như sau:
+ Tổ chức, cá nhân muốn xin đăng ký nguồn bức xạ, địa điểm cất giữ chất thảiphóng xạ của mình phải gửi đơn và hồ sơ xin cấp giấy đăng ký đến cơ quan quản lý nhà
nước về an toàn và kiểm soát bức xạ được Chín h phủ phân cấp cấp giấy đăng ký
+ Trong thời hạn sáu mươi ngày kể từ ngày nhận được đơn và hồ sơ xin cấpgiấy đăng ký, cơ quan quản lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ có thẩm quyềncấp giấy đăng ký phải tổ chức thẩm định đơn và hồ sơ xin cấp giấy đăng ký
+ Trong thời hạn mười lăm ngày kể từ ngày có kết quả thẩm định, cơ quan quản
lý nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ có thẩm quyền cấp giấy đăng ký phải tiếnhành việc cấp hoặc từ chối cấp giấy đăng ký Trong trường hợp từ chối cấp giấy đăng ký,
cơ quan quản lý nhà nước về an to àn và kiểm soát bức xạ có thẩm quyền cấp giấy đăng