LUẬN văn LUẬT tư PHÁP QUẢN lý cây XANH đô THỊ PHÁP LUẬT và THỰC TIỄN tại THÀNH PHỐ cần THƠ

Cây xanh đô thị cần được bảo vệ cũng như là duy trì và phát triển để cho các mảng xanh đô thị được mở rộng, có bảo vệ và đi đôi với sự phát triển thì các đô thị mới có tương lai trở thàn

KHOA LUẬT …   …

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Khóa 33: 2007-2011

Đề tài:

QUẢN LÝ CÂY XANH ĐÔ THỊ: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN

TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Giảng viên hướng dẫn : Sinh viên thực hiện:

ThS KIM OANH NA ĐẶNG THÙY DUNG

Bộ Môn Luật Thương Mại MSSV: 5075172

Lớp: Luật Tư Pháp 2-k33

Cần Thơ, 04/ 2011

KHOA LUẬT …   …

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Khóa 33: 2007-2011

Đề tài:

QUẢN LÝ CÂY XANH ĐÔ THỊ: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN

TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Giảng viên hướng dẫn : Sinh viên thực hiện:

ThS KIM OANH NA ĐẶNG THÙY DUNG

Bộ Môn Luật Thương Mại MSSV: 5075172

Lớp: Luật Tư Pháp 2-k33

Cần Thơ, 04/ 2011



Cần Thơ, ngày tháng năm……



Cần Thơ, ngày……tháng……năm

luyện mình để có những kiến thức mới làm hành trang cho cuộc sống sau này Để có được những kiến thức như hôm nay điều đầu tiên và chân thành nhất tôi xin nói lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô đã tận tình giảng dạy để tôi có được những kiến thức như ngày hôm nay

Đặc biệt tôi xin gởi lời tri ân đến thầy cô Khoa luật- Trường Đại học Cần Thơ, nếu không có sự tận tình giảng dạy của thầy cô thì hôm nay tôi đã không đủ tự tin đón nhận cuộc sống mới Nhân đây tôi cũng xin nói lời cảm ơn đến cha mẹ và em trai, người đã vất vả sinh ra và nuôi tôi khôn lớn, luôn đứng bên động viên tôi

Tôi cũng xin nói lời cảm ơn đến thầy Kim Oanh Na là giảng viên Bộ môn Luật Thương mại, Khoa luật- Trường Đại học Cần Thơ, thầy đã tận tình chỉ dạy trong quá trình tôi làm luận văn tốt nghiệp Bên cạnh đó tôi cũng nói lời cảm ơn đến anh Hiếu là nhân viên văn phòng của Công ty Công trình đô thị- Xí nghiệp công viên cây xanh Cần Thơ đã tạo điều kiện cho tôi xin số liệu để làm tư liệu cho luận văn

Dù đạt được kết quả như thế nào thì tôi cũng xin cảm ơn tất cả các thầy cô đã tận tình giảng dạy Tôi sẽ mang những kiến thức nhận được từ thầy cô để áp dụng cho công việc sau này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tất cả mọi người!

Đặng Thùy Dung

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Kết cấu đề tài 2

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐÔ THỊ VÀ CÂY XANH ĐÔ THỊ 3

1.1 Khái niệm và phân loại 3

1.1.1 Khái niệm đô thị và phân loại đô thị 3

1.1.1.1 Khái niệm đô thị 3

1.1.1.2 Phân loại đô thị 4

1.1.2 Khái niệm cây xanh đô thị và phân loại cây xanh đô thị 5

1.1.2.1 Khái niệm cây xanh đô thị 5

1.1.2.2 Phân loại cây xanh đô thị 7

1.2 Vai trò của cây xanh đô thị 8

1.2.1 Đối với môi trường đô thị 8

1.2.2 Đối với cảnh quan đô thị 12

1.2.3 Đối với đời sống đô thị 14

1.2.4 Đối với sự phát triển của đô thị và đất nước 16

1.3 Khái quát về tình hình cây xanh đô thị Việt Nam 17

1.4 Chính sách của Việt Nam về đô thị và cây xanh đô thị 23

CHƯƠNG 2: QUẢN LÝ CÂY XANH ĐÔ THỊ: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ 26

2.1 Thực trạng quy định của luật 26

2.1.1 Nguyên tắc quản lý cây xanh đô thị 26

2.1.2 Nội dung quản lý 27

2.1.3 Trách nhiệm quản lý 31

2.1.3.1 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước 31

2.1.3.2 Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân 37

2.1.3.3 Trách nhiệm của chủ sở hữu 39

2.1.4 Trách nhiệm xử lý các hành vi xâm hại đến cây xanh đô thị 40

2.2 Thực tiễn 49

2.2.1 Tình hình cây xanh đô thị của thành phố Cần Thơ 49

Lời mở đầu:

1 Lý do chọn đề tài

Với những vai trò của cây xanh đối với môi trường và sự phát triển của đô thị thì việc quản lý cũng như là bảo vệ và phát triển hệ thống cây xanh đô thị là những công việc rất quan trọng Bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị góp phần vào việc cải tạo môi trường đô thị Từ những sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày con người đã thải vào môi trường không ít những chất độc hại làm cho môi trường đô thị bị ô nhiễm

và rất khó để cải thiện môi trường bằng những công cụ do con người chế tạo ra, với những đặc tính của mình cây xanh là một trong những giải pháp để cải thiện môi trường và hệ sinh thái đô thị được tốt hơn nhưng chỉ tốn ít chi phí Hệ thống cây xanh

sẽ là một giải pháp không thể thiếu của con người trong việc cải thiện môi trường

Có thể ai cũng biết lợi ích mà cây xanh đem lại nhưng vì những lợi ích trước mắt và thiếu sự quan tâm mà hệ thống cây xanh đô thị vẫn chưa phát huy tốt vai trò của mình Tình trạng chặt, phá cây xanh vẫn diễn ra hằng ngày trong các đô thị, mặc

dù luật cũng đã có những quy định về cây xanh đô thị nhưng cây xanh đô thị vẫn bị xâm hại Cây xanh đô thị vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của các chủ thể

có liên quan cũng như là các cơ quan có chức năng quản lý Bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị là những bước trước tiên để mọi người nhìn thấy được những lợi ích mà cây xanh đem lại để từ đó mọi người có cách nhìn khác về cây xanh Đây là những việc cần thiết hàng đầu vì đa số người dân đô thị chưa nhận thức đúng vai trò của cây xanh Cây xanh đô thị cần được bảo vệ cũng như là duy trì và phát triển để cho các mảng xanh đô thị được mở rộng, có bảo vệ và đi đôi với sự phát triển thì các đô thị mới có tương lai trở thành những đô thị sinh thái, từ đó sẽ phát triển được nhiều mặt trong đời sống đô thị từ chất lượng cuộc sống đến chất lượng tinh thần, cho nên bảo vệ

và phát triển cây xanh đô thị trong trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị là những việc cần phải trú trọng thực hiện Đó không chỉ là trách nhiệm của riêng một ai, của một cơ quan, của một nghành mà đó là trách nhiệm của toàn dân vì đó là lợi ích của tất cả mọi người

Vì những lí do trên mà người viết đã chọn đề tài: Quản lý cây xanh đô thị:

Pháp luật và thực tiễn tại thành phố Cần Thơ để làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp

của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Với những giá trị mà cây xanh đem lại cho đô thị nhưng cây xanh vẫn chưa nhận được sự quan tâm nhiều của các cơ quan chức năng cũng như người dân đô thị Người viết nhận thấy cần phải chú trọng và quan tâm hơn đến công tác quản lý cây xanh đô thị để từ đó phát huy thêm việc bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị Chính vì

thế mà người viết muốn đi sâu vào tìm hiểu đề tài: Quản lý cây xanh đô thị: Pháp

luật và thực tiễn tại thành phố Cần Thơ Trên cơ sở của sự nghiên cứu đề tài người

viết tìm ra được những ưu, khuyết điểm trong những quy định của luật liên quan đến

đề tài của người viết để từ đó người viết sẽ đưa ra một số đề xuất cho những mặt còn hạn chế cho những tồn tại trên

3 Phạm vi nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài luận văn của mình người viết chỉ tập trung tìm hiểu những văn bản luật mang tính hiện hành về vấn đề quản lý cây xanh đô thị, cho nên trong luận văn của mình người viết chủ yếu tìm hiểu về vấn đề quản lý cây xanh đô thị trong Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, ngày 11 tháng 6 năm 2010, về quản lý cây xanh đô thị

Ở đây người viết đi tìm hiểu về trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị của các chủ thể liên quan đến cây xanh đô thị như: Các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm quản

lý nhà nước về hệ thống cây xanh đô thị và những chủ thể khác được nhà nước trao cho quyền quản lý hệ thống cây xanh đô thị là: Các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh

đô thị và các chủ sở hữu cây xanh ở đô thị Trong trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị thì người viết tập trung nhiều vào công tác bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị của các chủ thể có trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị Vì theo người viết bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị là những việc cần phải được phát huy và quan tâm nhiều hơn đối với các chủ thể có liên quan đến cây xanh đô thị hiện nay Từ đó người viết sẽ đưa ra những kiến nghị cho những mặt còn hạn chế đối với vấn đề quản lý cây xanh đô thị

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình hoàn thành đề tài người viết đã dùng phương pháp thu thập tài liệu và tổng hợp những ý cần sử dụng là chính Bên cạnh đó thì người viết cũng sử dụng phương pháp phân tích luật viết để phân tích những quy định của luật có liên quan đến đề tài, kết hợp với những lý luận thực tiễn Ngoài ra thì trong quá trình hoàn thành đề tài người viết cũng đã sử dụng một số phương pháp khác để hoàn thành đề tài luận văn của mình

5 Kết cấu đề tài

Nội dung luận văn được chia làm hai chương, bao gồm:

─ Chương 1 Một số vấn đề về đô thị và cây xanh đô thị

─ Chương 2 Quản lý cây xanh đô thị: Pháp luật và thực tiễn tại thành phố Cần Thơ

Kết luận

Phụ lục

Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐÔ THỊ VÀ CÂY XANH ĐÔ THỊ

1.1 Khái niệm và phân loại

1.1.1 Khái niệm đô thị và phân loại đô thị

1.1.1.1 Khái niệm đô thị

Trong lịch sử nhân loại của loài người từ thời Công xã nguyên thủy cho đến cuộc sống văn minh hiện đại ngày nay con người đã trải qua ba giai đoạn1

mà ở mỗi giai đoạn con người đã thể hiện hình thức quần cư khác nhau Ở mỗi giai đoạn lại có

sự phát triển khác nhau

Giai đoạn đầu với những hoạt động phổ biến là săn bắt, hái lượm cho nên cuộc sống của con người lúc đó phải liên tục di chuyển để tìm kiếm thức ăn Đến giai đoạn thứ hai cuộc sống của con người đã có những bước tiến bộ hơn, con người đã biết trồng trọt và chăn nuôi, lúc này do nhu cầu của cuộc sống con người đã biết sống tập chung lại với một hình thức quần cư mà ngày nay gọi là hình thức quần cư nông thôn Đến giai đoạn thứ ba, trong quá trình vận động và phát triển của xã hội, do nhu cầu tất yếu của cuộc sống một bộ phận dân cư đã tách khỏi hình thức quần cư nông thôn để hình thành nên một hình thức quần cư mới với hình thức lao động khác với quần cư nông thôn như: Thương nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và nhiều ngành nghề thủ công khác Những gia đình sống trong hình thức quần cư mới này chủ yếu sống bằng nghề kinh doanh buôn bán, dịch vụ, một nét đặc trưng của hình thức quần cư mới là mọi người ở đây lao động chủ yếu là phi nông nghiệp Điểm quần cư mới này người ta gọi đó là “Đô thị” Vậy là, đô thị là tên gọi của một hình thức quần cư xuất phát từ sự phát triển kinh tế xã hội, do sự phân công lao động xã hội mà chủ yếu là do sự thay đổi

cơ cấu kinh tế Với lịch sử bắt đầu từ khoảng năm 4.000 – 5.000 TCN, từ những làng xóm cộng đồng dân cư có vị trí địa lí thuận lợi cho khai thác tài nguyên, thu hút lương thực, thực phẩm từ các vùng xung quanh trên cơ sở quá trình phân hóa chức năng sản xuất và tốc độ phát triển cao

 Định nghĩa Đô thị:

“Đô thị là các điểm dân cư tập chung với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi

nông nghiệp, dân cư sống và làm việc theo phong cách văn minh, hiện đại hơn, có tổ chức chặt chẽ và hiệu quả kinh tế cao hơn, có trình độ văn hóa cao Đó là phong cách, lối sống thành thị, lối sống công nghiệp” 2

Dưới cách nhìn của Xã hội học thì đô thị mang những đặc điểm như:

 Về giai cấp, tầng lớp xã hội thì ở đô thị đặc trưng bởi giai cấp công nhân,

tầng lớp trí thức, thợ thủ công và một số tầng lớp xã hội đặc trưng khác của đô thị

 Về lĩnh vực sản xuất thì đô thị chủ yếu là sản xuất phi nông nghiệp, làm dịch

vụ, thương nghiệp cùng một số nghành nghề khác

 Về lối sống, văn hóa thì đô thị được đặc trưng bởi những đặc điểm: Có nhu

cầu về tin thần cao, tiếp thu nền văn hóa nhân loại nhanh, có đầu tư xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội Một nét cũng có thể gọi là nét nổi bật của đô thị là: Đô thị là nơi bị ô nhiễm môi trường nhiều nhất với cuộc sống chủ yếu là công nghiệp

1.1.1.2 Phân loại đô thị

Theo quy định tại Điều 6 Nghị định số 42/2001/NĐ-CP, ngày 07 tháng 5 năm

2009 của Chính phủ thì đô thị ở nước ta là các điểm dân cư phải thỏa mãn các tiêu chí sau3:

“Chức năng là trung tâm tổng hợp hay chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy phát triển

kinh tế- xã hội của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định; Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 65% trở lên trong tổng số lao động; Có cơ sở hạ tầng phục vụ các hoạt động dân cư tối thiểu phải đạt 70% mức tiêu chuẩn, quy chuẩn quy định đối với từng loại đô thị; Quy mô dân số ít nhất là 4.000 người; Mật độ dân số phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm của từng loại đô thị”

Điều 4 Nghị định số 42/2001/NĐ-CP, ngày 07 tháng 5 năm 2009, về việc phân loại đô thị thì đô thị Việt Nam được chia làm sáu loại như sau: loại đặc biệt, loại I, loại

II, loại III, loại IV và loại V được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định

“Đô thị loại đặc biệt là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành,

huyện ngoại thành và các đô thị trực thuộc Đô thị loại I; loại II là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành, huyện ngoại thành và có thể có các đô thị trực thuộc; đô thị loại I, loại II là thành phố thuộc tỉnh có các phường nội thành và các xã ngoại thành Đô thị loại III là thành phố hoặc thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thành, nội thị và các xã ngoại thành, ngoại thị Đô thị loại IV là thị xã thuộc tỉnh

có các phường nội thị và các xã ngoại thị Đô thị loại IV, đô thị loại V là thị trấn thuộc huyện có các khu phố xây dựng tập chung và có thể có các điểm dân cư nông thôn”

Với những đặc trưng cơ bản của mình cho nên danh từ “đô thị” chỉ là một danh

từ chung để nói lên những đặc điểm của một hình thức quần cư mà theo pháp luật Việt Nam đô thị có thể tồn tại với những tên gọi khác nhau theo những quy định của luật về địa giới hành chính trong nước như: Thành phố, thị xã, thị trấn Trong đô thị có rất

3

Phan Trung Hiền: Giáo Trình Luật Hành Chính Đô Thị, Nông Thôn Bộ Môn Luật Hành chính Khoa Luật

Trường Đại học Cần thơ, 2009, Trang 20

nhiều thành phần để tạo nên môi trường sống trong đó có một thành phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người đó là cây xanh

1.1.2 Khái niệm và phân loại cây xanh đô thị

1.1.2.1 Khái niệm cây xanh đô thị

Trong cuộc sống của mỗi con người từ khi sinh ra cho đến khi mất đi chắc sẽ không ít hơn một lần được đứng dưới tàn cây để che bóng mát lúc trưa hè, hình ảnh những bà lão với gánh hàng chè xanh dưới những gốc cây đa già đầu đình, hay những những hình ảnh thân quen đã đi vào những câu ca dao dân tộc với “cây đa, bến nước, sân đình” Cây xanh đã là một phần không thể thiếu trong đời sống của mỗi con người

Từ thời kỳ sơ khai của nhân loại, cây xanh luôn giữ vai trò quan trọng về mặt trang trí cảnh quan Người Trung Hoa, La Mã, Ai Cập, Hi Lạp…, đã sử dụng cây xanh để trang trí nhà ở, lăng miếu, đền thờ, tượng đài…Trước đây việc trồng cây xanh chủ yếu là để trang trí cho không gian, để tạo thêm nét đẹp cho kiến trúc trong việc xây dựng, vì thế việc trồng cây ở đâu hay trồng như thế nào, trồng loại nào là còn tùy vào ý thích của người trồng Ý thức về việc trồng cây xanh để bảo vệ môi trường có thể nói là chưa được chú ý đến, nếu có thì cũng chỉ mang tính cục bộ ở một ngôi nhà, một vùng hay một khu vực nào đó vì ai cũng có thể nhận ra việc trồng nhiều cây xanh thì không khí cảm thấy mát hơn

Đến giữa thế kỷ XX, do dân số tăng nhanh, sự phát triển của các ngành công nghiệp, cùng với sự bùng nổ của các loại phương tiện giao thông…, đã làm cho môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường ở các đô thị Cho nên việc bảo vệ môi trường đô thị nói riêng cũng như việc bảo vệ môi trường nói chung là việc cấp bách hiện nay Một trong những biện pháp có hiệu quả và tốn ít chi phí là trồng cây xanh Những cây xanh được mang về trồng ở những nơi được gọi là

đô thị thì người ta gọi một cái tên chung là “cây xanh đô thị” Cũng giống như việc, cho dù các loài thực vật khác nhau và có những tên gọi khác nhau nhưng người ta cũng có thể dùng một danh từ chung để gọi đó là danh từ “cây xanh” Theo quy định của luật thì cây xanh đô thị gồm4: Cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạng chế, và cây xanh chuyên dụng trong đô thị Đây là quy định chung cho các loại cây xanh ở đô thị, đúng hơn quy định này nhằm phân loại tên gọi của những loại cây xanh trong khu vực đô thị và tất cả các loại đó sẽ được dùng cho một danh từ chung là

“cây xanh đô thị” Từ những quy định của luật và những đặc điểm của cây xanh đô thị thì có thể hiểu cây xanh đô thị như sau:

“Cây xanh đô thị là tất cả các loại cây, thực vật, dây leo được cá nhân, cơ quan, tổ

chức trồng hoặc mọc tự nhiên trong các trụ sở, nhà ở, các khu vực công cộng trong

4

Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị, ngày 11 tháng 6 năm 2010

thành phố và phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, đặc tính do luật định về cây xanh ở đô thị thì được gọi là cây xanh đô thị”

Được quản lý theo một cơ chế quản lý riêng cho nên có thể có những cây xanh

có cùng chủng loại cùng tên gọi thì khi được đặt ở những nơi khác nhau sẽ có tên gọi khác nhau Ví dụ: Cùng một giống loại và tên gọi là cây bàng nhưng cây bàng được trồng ở một ngôi nhà ở nông thôn và cây bàng được trồng ở một căn nhà ở nội ô thành phố thì cây bàng ở căn nhà ở nội ô thành phố sẽ được gọi là cây xanh đô thị và sẽ được bảo vệ theo quy định của luật về cây xanh đô thị Không phải cây xanh nào được trồng trong đô thị cũng được gọi là cây xanh đô thị Có những đô thị lớn trong đó có những khu rừng nguyên sinh, hay xung quanh đô thị cũng có những khu rừng dùng để chắn sóng, chắn cát thì những cây xanh trong đó cũng không phải là cây xanh đô thị mà chúng cũng sẽ được điều chỉnh theo những quy định riêng của rừng

Mỗi loại cây khi có mặt ở một không gian nào thì cũng có ích cho môi trường nhưng việc bảo vệ và phát triển chúng thì phải theo những quy định riêng ở từng khu vực nên việc phân loại chúng cũng góp phần hoàn thiện hơn trong việc quản lý, cho nên ở đô thị các loại cây xanh cũng được phân loại theo những tiêu chí riêng trong các khu đô thị

1.1.2.2 Phân loại cây xanh đô thị

Cho dù có cùng một chủng loại hay tên gọi như nhau nhưng những cây xanh ở

đô thị cũng sẽ được phân loại Việc phân loại sẽ tạo được những thuận lợi trong việc chăm sóc, bảo vệ và phát triển hơn Phân loại cây xanh ở đô thị không dựa vào đặc tính sinh học hay chủng loại của các loài cây mà việc phân loại cây xanh đô thị chỉ dựa vào một đặc điểm đó là cây xanh đó đang ở đâu trong đô thị Cây xanh đô thị được chia làm ba loại chính5: Cây xanh công cộng, cây xanh sử dụng hạn chế, và cây xanh chuyên dụng trong công cộng Theo quy định tại Điều 2 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP,

về quản lý cây xanh đô thị, ngày 11 tháng 6 năm 2010 có nêu rõ:

“Cây xanh sử dụng công cộng đô thị là: Các cây xanh được trồng trên đường phố (gồm cây bóng mát, cây trang trí, dây leo, dây mọc tự nhiên, thảm cỏ trồng trên hè phố, dải phân cách, đảo giao thông); cây xanh trong công viên, vườn hoa, cây xanh và thảm cỏ tại quảng trường và các khu vực công cộng khác trong đô thị

Cây xanh sử dụng hạn chế trong đô thị là: Cây xanh được trồng trong khuôn viên các trụ sở, trường học, bệnh viện, nghĩa trang, các công trình tín ngưỡng, biệt thự, nhà ở

và các công trình công cộng khác do các tổ chức, cá nhân quản lý và sử dụng Cây

5

- Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị, ngày 11 tháng 6 năm 2010

- Thông tư số 20/2005/TT-BXD, ngày 20 tháng 12 năm 2005 của Bộ Xây dựng hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị

xanh chuyên dụng trong đô thị là: Các loại cây trong vườn ươm hoặc phục vụ nghiên cứu 6 ”

Có thể nói cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạn chế và cây xanh chuyên dụng là ba tên gọi chung cho tất cả các loại cây xanh trong khu đô thị một khi các loại cây xanh được trồng hoặc tự mọc lên trong những khu vực do luật định Ngoài việc phân loại các loại cây xanh trong các khu đô thị thì Nghị định số 64/2010/NĐ-CP cũng đã nêu rõ những đặc điểm để nhận biết các loại cây khác có trong đô thị như:

“Cây cổ thụ là cây thân gỗ lâu năm được trồng hoặc mọc tự nhiên, có độ tuổi tối thiểu

50 năm hoặc cây có đường kính từ 50 cm trở lên tại chiều cao 1,3m của cây” Cây cổ

thụ là một trong những loài cây không chỉ có giá trị về mặt kinh tế mà nó còn có giá trị

về mặt văn hóa, mang giá trị nhân văn Dưới những gốc cây cổ thụ thường có những quán hàng chè xanh nho nhỏ của những cụ bà với mái tóc bạc phơ, người đi đường những lúc mệt mỏi có thể dừng chân dưới những quán nước nhỏ đó để vừa được thưởng thức một bát chè xanh thơm lừng với một không khí trong lành dưới bóng cây

Việc phân loại cây xanh đô thị sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong việc phân công, cũng như thấy rõ được trách nhiệm của các chủ thể liên quan đến hệ thống cây xanh đô thị Có thể nói rằng việc bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị là trách nhiệm chung của tất cả cá nhân, cơ quan, tổ chức không chỉ của một đô thị nào đó mà đó là trách nhiệm chung của tất cả mọi người vì giúp cho cây xanh phát triển là tất cả mọi người cùng có lợi chứ không phải chỉ có lợi ích của một người Nhưng mọi người thường có tâm lý

“cha chung không ai khóc, lắm sải không có người quét chùa”, cho nên việc phân loại cây xanh đô thị vừa có lợi ích là dễ quản lý đồng thời cũng sẽ thấy rõ được trách nhiệm chính của các chủ thể có liên quan đến từng loại cây xanh đó Ví dụ: Các loại cây xanh được trồng trong khuôn viên các cơ quan nhà nước trong nội ô thành phố thì được gọi là cây xanh sử dụng hạn chế trong đô thị, thì các cơ quan nhà nước đó phải

có trách nhiệm trước tiên trong việc bảo vệ và phát triển chúng theo đúng quy định về cây xanh ở đô thị Từ đó sẽ tạo được một mắc xích quan trọng tạo thêm tính vững chắc trong việc bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị

Việc trồng và bảo vệ cây xanh ở đô thị không chỉ có mỗi việc là tăng thêm mảng xanh cho đô thị, cải tạo không khí cho môi trường mà nó còn mang lại rất nhiều giá trị khác cho con người từ giá trị kinh tế cho đến giá trị văn hóa Không chỉ là “lá phổi” của đô thị mà cây xanh còn tạo nên cho đô thị một nét đẹp riêng cho từng nơi, cho nên đâu phải thích trồng loại nào là có thể trồng mà phải tuân theo đúng quy định của luật về chủng loại những cây nào được trồng và những cây nào cấm trồng Nghị

6

Tại Điểm c khoản 1 Thông tư số 20/2005/TT-BXD, ngày 20 tháng 12 năm 2005 của Bộ Xây dựng hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị thì liệt kê: Cây xanh chuyên dụng là các loại cây trong vườn ươm, cách ly, phòng hộ hoặc phục vụ nghiên cứu

định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị cũng đã quy đinh những loại cây cấm trồng và cây hạn chế trồng trong đô thị là những loại cây có đặc điểm:

“Cây xanh thuộc danh mục cấm trồng là những cây có độc tố gây nguy hiểm cho con

người Cây xanh thuộc danh mục cây trồng hạn chế là những cây ăn quả, cây tạo ra

, đồng thời Nghị định cũng có nêu lên

những loại cây phải được bảo tồn như: “Cây được bảo tồn là: Cây cổ thụ, cây thuộc

danh mục loài cây quý hiếm, cây được liệt kê trong sách đỏ thực vật Việt Nam, cây

Từ việc phân loại cây xanh ở đô thị như thế sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong việc quản lý, bảo vệ và phát triển chúng một cách có hiệu quả hơn Cây xanh đô thị cần được quan tâm và phải bảo vệ cũng như phát triển chúng vì chúng có những vai trò nhất định trong đô thị cũng như việc bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị đều có những

ý nghĩa nhất định

1.2 Vai trò của cây xanh đô thị

1.2.1 Đối với môi trường đô thị

Khác với các hệ sinh thái tự nhiên khác chỉ có hai thành phần là hữu sinh và vô sinh, hệ sinh thái ở đô thị còn có thêm một hệ thành phần thứ ba là hệ sinh thái công nghiệp với những nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở sản xuất, các khu công nghiệp và nhiều thành phần khác trong đời sống đô thị Trong nội ô thành phố là nơi tập trung dân cư đông đúc, với cảnh “đất chật, người đông” với những nhu cầu sinh hoạt cho cuộc sống hằng ngày cũng đã góp phần không nhỏ trong việc làm nặng thêm sự ô nhiễm môi trường sống Cuộc sống ở đô thị với sự tiến bộ của công nghệ và chất lượng cuộc sống con người đã vô tình “bê tông” hóa cuộc sống của họ Đại đa số những người dân đô thị hằng ngày phải đối mặt với bốn bức tường bê tông và những chiếc máy điều hòa nhiệt độ, khi đi làm cũng vậy và khi về nhà cũng vậy Bước ra đường thì phải đối mặt với hệ thống giao thông chằng chịt, tiếng còi xe, tiếng động cơ

xe và cả khói được thải ra từ các phương tiện giao thông cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của con người và hệ sinh thái đô thị Người dân đô thị có rất ít những không gian xanh để thư giản Môi trường thiên nhiên luôn là sự lựa chọn của tất

cả mọi người, với cỏ, cây, hoa, lá con người cảm thấy thoải mái và thân thiện hơn Cây xanh đã góp một vai trò khá lớn trong việc làm cho môi trường sống của con người thêm đẹp Với những đặc tính sinh học của mình cây xanh có vai trò quan trọng trong môi trường đô thị

 Vai trò của cây xanh trong việc cải thiện khí hậu ở đô thị

Được coi như là “lá phổi” của đô thị cây xanh đã luôn là một cỗ máy hoạt động không ngừng nghỉ để cải tạo thêm sự trong lành không khí ở các đô thị Cây xanh cải thiện khí hậu vì đặc tính sinh học của mình cây xanh đã hấp thụ một lượng lớn khí Cacbonit để trả lại cho con người đó là khí Oxy mà con người cần, góp phần vào làm giảm thiểu tình trạng hiệu ứng nhà kính Xã hội thì ngày càng phát triển cho nên các

đô thị cũng lần lược phát triển theo nhịp phát triển của thời đại nhưng có một điều đáng chú ý là cuộc sống ngày nay con người đã “bê tông” hóa cuộc sống của họ, nên

dù đi đến đâu cũng chỉ là bê tông, từ nhà cửa đến trường học, đường xá…Cho nên rất

dễ gây ra cảm giác ngột ngạt và nóng bức, không khí trở nên nóng hơn khi có ánh nắng mặt trời, cây xanh như là một chiếc máy “điều hòa nhiệt độ” với một lượng lớn khí ôxy được thải ra sẽ làm cho không khí thoáng hơn

Theo nghiên cứu của Viện cây xanh Canada (FCA), một cây xanh khỏe mạnh

có thể hấp thụ khoảng 2,5kg khí Cacbonit/năm, một cây trưởng thành có thể hấp thụ từ

3000 đến 7000 hạt bụi/m3

không khí Một cây trưởng thành có thể cung cấp lượng khí Oxy cần thiết cho bốn người9 Trong việc cải thiện khí hậu thì cây xanh chủ yếu là điều hòa khí hậu, tăng độ ẩm trong không khí, tạo gió và chắn gió Việc cải thiện khí hậu thì với đặc thù là cây hấp thu khí Cacbonit và thải ra khí Oxy trong việc tuần hoàn của cây đã góp phần làm tăng thêm lượng Oxy cho môi trường sống của con người, bên cạnh đó thì cây xanh cũng làm tăng lên độ ẩm trong không khí để làm giảm bớt tính nóng và khô hăng khi trời nắng nóng Theo nghiên cứu của Đại học (Michigan State University, Urban Forestry), sự hiện diện của một cây ở gần nhà giảm 30% lượng không khí ô nhiễm Một cây trưởng thành hút mất 450 lít nước trong đất rồi lại trả về không khí dưới dạng hơi nước để làm mới không khí Một cây phong có đường kính 30cm, trong một mùa nó có thể hút được lượng chất kim loại nặng trong đất như: 60mg Cadmium, 140mg Chrome, 820mg Nickel và 5200mg Chì10 Cây hút nước trong lòng đất và trả lại cho không khí dưới dạng hơi nước thì sẽ làm cho không khí diệu mát hơn, cho nên ta vẫn cảm thấy thoải mái hơn khi đứng dưới những bóng cây vào buổi trưa hè, nó có cảm giác thoải mái hơn nhiều so với chiếc máy điều hòa nhiệt độ trong nhà Ở đô thị thường là những ngôi nhà cao tầng, những khu chung cư mọc lên

mà có rất ít bóng cây xanh xung quanh, trồng cây xanh chung quanh không chỉ để cải tạo không khí mà nó còn có khả năng chắn gió vì một khi có vật gì cản lại thì gió sẽ giảm đi độ mạnh của nó và những tán lá cây đã làm tốt công việc của mình Khi gió thổi đến những tán lá cây sẽ là những thanh chắn làm cho gió phải luồng qua từng tán

9KTS Nguyễn Thị Thái Thanh: Cây xanh đô thị, http://cayxanhviet.com/?p=47 [Truy cập ngày 17/01/2011]

10KTS Nguyễn Thị Thái Thanh: Cây xanh đô thị, http://cayxanhviet.com/?p=47 [Truy cập ngày 17/01/2011]

lá cây từ đó sẽ làm cho sức gió yếu đi, yếu tố đó là rất có lợi trong những mùa mưa bão, cây xanh có thể làm giảm đi sức gió bão

 Vai trò của cây xanh trong việc làm trong lành môi trường đô thị

Làm trong lành môi trường đô thị là cây xanh góp phần làm giảm các loại khí độc trong môi trường đô thị, giảm bụi, tiệt trùng cùng với việc làm giảm tiếng ồn Khói, bụi, tiếng ồn của những phương tiện giao thông là một trong những khó khăn ở những đô thị, hằng ngày những dòng xe tấp nập vẫn lưu thông trên đường phố và thải

ra không khí vô số những khí độc hại trong nhiên liệu Trong quá trình hoạt động các phương tiện giao thông phát thải vào không khí một lượng lớn các loại khói, khí độc như Cacbon monoxit (CO), Cacbon dioxit (CO2), khói đen, chì và các dạng hạt khác11

Theo những nghiên cứu của các nhà khoa học thì ở các đô thị các phương tiện giao thông thải ra khoảng 50% lượng NOx trong không khí NOx là chỉ hổn hợp khí NO và

NO2 đó là hai chất góp phần trong việc làm cho không khí bị ô nhiễm nặng Các chất thải ra từ các phương tiện giao thông ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của người dân đô thị đặc biệt là những chứng bệnh liên quan đến đường hô hấp Ngoài ra thì các phương tiện giao thông cũng gây ra tiếng ồn rất lớn ở các khu đô thị đặc biệt là các phương tiện ô tô tải Tiếng ồn là dạng ô nhiễm phổ biến ở đô thị trong đó thì 60-80% nguồn sinh ra tiếng ồn ở đô thị là các phương tiện giao thông bởi các nguyên nhân như: Tiếng

ồn do động cơ, do ống xả, do sự rung động các bộ phận xe, do đóng cửa xe, do còi xe,

do phanh xe…Tiếng ồn gây tác hại rất lớn đến cơ thể con người, nếu như phải nghe tiếng ồn thường xuyên thì dễ gây ra các chứng bệnh nhứt đầu, chóng mặt, bực tức vô cớ…, những người đi trên các vỉa hè thường phải nhiều phen giật mình vì những tiếng còi xe, hay tiếng la hét của các lơ xe Tất cả đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của người dân đô thị Các nhà khoa học từ lâu đã tìm mọi biện pháp xử lý tiếng

ồn và ô nhiễm không khí trong thành phố, và đã đi đến kết luận: Trợ thủ đắc lực giúp con người bảo vệ môi trường trong sạch chính là cây xanh, hoa, cỏ12

Qua các tán lá xanh tốt của cây xanh tiếng ồn sẽ bị tản ra bớt và những tán lá của cây xanh cũng là những phương tiện làm giảm lượng bụi trong các đô thị Âm thanh phản xạ qua lại nhiều lần qua các tán lá cây sẽ giảm lượng âm thanh đáng kể Cho nên khi trồng cây xanh ở đô thị cũng nên chú ý thiết kế các loại cây sao cho có tầng lớp với nhau để có thể giảm bớt được tiếng ồn Bụi là những thứ rất khó đối phó

vì chúng chỉ nhỏ li ti, dễ bốc bay và bay đến khắp mọi nơi, con người sẽ rất khó mà

“bắt” được chúng vì chỉ cần có một chút gió hoặc xe chạy, người đi qua là chúng có

11

http://vi.wikibooks.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_b%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_m%C3%B 4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_cho_h%E1%BB%8Dc_sinh_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_c%C6%A1_s% E1%BB%9F [Truy cập ngày 11/01/2011]

12

Chu Công Phùng, Bộ sách 10 Vạn câu hỏi vì sao ? Bảo vệ môi trường, NXB Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội,

1996, trang 133

thể bay lên Nhưng một khi chúng gặp “bức tường” cây xanh, hoa, cỏ với vỏ ngoài thô ráp của lá cây, chất dính của cỏ, hoa sẽ dễ dàng “bắt giữ” chúng lại, để khi có mưa xuống thì “cát bụi lại trở về với cát bụi” Trồng cỏ trên sân đất hoặc các bãi đất trống

sẽ ngăn được bụi sinh ra từ đất bay vào môi trường Các loại vi khuẫn bay lẫn trong không khí khi gặp cây xanh, cỏ, hoa phần lớn đều bị tiêu diệt vì có nhiều loại cây, cỏ, hoa tiết ra nhiều chất sát trùng Có nhiều loại cây có thể hấp thụ một phần những chất

ô nhiễm do các nhà máy trong thành phố thải ra Ví dụ: Trong không khí có chất ô nhiễm Sunfuarơ, Clo thì cây thông, cây hội bách, cây phi lao,…sẽ hấp thụ các khí độc đó Cây ngô đồng còn có thể hấp thụ các chất hóa học độc hại như: Benzen, Ete, Hydro Sunfua, Hydro Florit, v.v…Loài hoa cúc trắng yểu điệu cũng góp phần cải thiện môi trường khi được trồng trong môi trường đậm đặc khí Sunfuaro vẫn nở hoa rực rỡ như bình thường Có nhiều loại hoa cũng rất nhạy cảm với các chất hóa học như: hoa đinh hương, hoa nhài tím rất nhạy cảm với khí Sunfuaro; hoa đổ quyên, hoa mai rất nhạy cảm với khí Hydro Fluorit; hoa hải đường, hoa tường vi rất nhạy cảm với khói quan học; hoa kim ngưu, hoa lan rất nhạy cảm với khí ozon Hễ gặp các loại khí độc kể trên, từng loại hoa sẽ phản ứng và có biểu hiện trên lá, cánh hoa để con người

có thể nhận biết Từ đó ta thấy, muốn duy trì bầu không khí trong sạch hơn trong các thành phố lớn việc đầu tiên là cần phải tăng cường trồng nhiều cây xanh, cỏ và các loài hoa

 Vai trò của cây xanh trong việc chống xói mòn và cải tạo đất cho đô thị

Hệ thống cây xanh trong đô thị như là những bức tường kiên cố chống xói mòn đất, hệ thống rễ cây chằng chịt sẽ là những con đê kiên cố tránh sự rữa trôi của dòng nước khi có mưa xuống Nếu không có gì cản trở thì nước dễ dàng cuốn trôi đi tất cả những hạt phù sa trong đất làm cho đất ngày càng cằng cõi và làm đất xói mòn rất nhanh, nhưng khi có cây xanh thì hệ thống rễ cây sẽ một phần nào đó là những chướng ngại vật làm cho dòng nước chậm lại Những tán lá của những tầng cây từ cao đến thấp cũng là những bước cản ngăn không cho nước mưa trực tiếp rơi xuống mặt đất từ

đó cũng làm giảm được sức nước rơi xuống đất khi trời mưa Một cây xanh phổ biến

có khả năng chắn giữ một lượng nước mưa trung bình từ 200- 290 lít/năm và tán phủ của cây có khả năng chắn giữ từ 10-40% lượng mưa tùy thuộc vào loại cây và kiểu mưa13

Đó là một hữu ích rất có giá trị của hệ thống cây xanh đô thị vì ở đô thị “tấc đất, tấc vàng” cho nên việc chống xói mòn đất là rất có ích Bên cạnh đó thì cây xanh cũng có thể cải tạo đất, một số loại cây thân gỗ có khả năng hấp thụ được các kim loại nặng trong đất ô nhiễm như chất chì (Pd), cadimi (Cd), coban (Co), kẽm (Zn), đồng

13

http://svquanlydat.com/forum/showthread.php?t=859&p=1623 [truy cập ngày 6/01/2011]

(Cu) nên cây cũng có thể làm giảm được các chất độc hại xâm nhập đến các nguồn nước ngầm trong khu vực dân cư

 Cải thiện hệ sinh thái đô thị

Hệ thống cây xanh ở đô thị cũng như những cây xanh ở nơi khác đều là một bộ phận trong chuỗi sinh thái ở đô thị Cây xanh ở đô thị cũng là nguồn thức ăn quan trọng cho những loài vật ăn lá cây, những loài côn trùng và những loài động vật khác Nếu trồng càng nhiều cây xanh thì hệ sinh thái đô thị càng thêm sinh động vì có rất nhiều loài sống dựa vào các loại cây xanh, từ đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong việc nghiên cứu nếu cần Ta đã biết cây xanh chính là nhà của các loài chim, nên một đô thị

có nhiều cây xanh sẽ thu hút được nhiều loài chim về làm tổ thì hệ sinh thái đô thị càng thêm phong phú Một nghiên cứu vừa được các nhà khoa học người Mỹ công bố,

đó là các loài chim di cư thường tận dụng những mảng xanh để nghỉ ngơi và tiếp thêm năng lượng trong hành trình tránh rét và trở về nơi sinh sản của chúng Nhà Sinh thái học Stepphen Mattews và Paul Rodewald (Đại học bang Ohio, Mỹ) nhận định: “Phát hiện này vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến sự sinh tồn của các loài chim di cư, đặc biệt là trong tình hình hiện nay khi thế giới ngày càng chạy theo xu hướng đô thị hóa, nhiều loài chim di cư cũng vì thế mà phải đối mặt với những cảnh quan rời rạc, phân mảnh và bó hẹp trong một ma trận cao ốc…trong khi đó, vấn đề làm thế nào để các loài chim này thích nghi được với môi trường trong các khu đô thị lại chưa được đề cập đến mộ cách đầy đủ”14 Từ đây ta mới thấy rằng hệ thống cây xanh cũng có một vai trò khá quan trọng trong hệ sinh thái đô thị, nó góp phần làm cho hệ sinh thái đô thị trở nên phong phú và đa dạng hơn Cây xanh không chỉ được trồng để cải tạo môi trường mà trồng và chăm sóc cây xanh từ lâu đã là cả một nghệ thuật, bên cạnh vai trò trong đặc tính sinh học của mình thì cây xanh cũng là một vật trang trí không thể thiếu

để làm cho không gian xung quanh nó thêm đẹp hơn, đô thị cũng không ngoại lệ vì cây xanh cũng góp phần làm cho bộ mặt đô thị thêm đẹp hơn

1.2.2 Đối với cảnh quan đô thị

Có đôi khi niềm tự hào của người dân ở đô thị không phải vì sự tiến bộ vượt bật của những công nghệ, hay những khu nhà cao tầng trong thành phố mà họ tự hào về những giống cây quý, những gốc cổ thụ lâu năm đã làm nên danh tiếng của đô thị đó Cây xanh không chỉ đơn thuần là trồng để cho có và để cải thiện khí hậu mà cây xanh còn tạo nên một nét đẹp thẩm mỹ riêng cho từng nơi cây xanh có mặt Ngoài nhiệm vụ cải tạo môi trường đô thị thì cây xanh đô thị còn tô thêm nét đẹp cho bộ mặt của đô thị Từng tán lá, từng ngọn cây, từng bông hoa cũng góp phần tô đẹp cho thành phố, cây xanh góp phần tạo nên diện mạo và đời sống của đô thị Một đô thị rất hiện đại với

14

http://www.thiennhien.net/news.153/ARTICLE/11746/2010-08-10.html [truy cập ngày 26/01/2011]

những ngôi nhà cao tầng được thiết kế sang trọng nhưng vắng bóng cây xanh thì thành phố cũng sẽ không toàn vẹn vì chính những mảng xanh những chùm hoa sẽ là những vật trang trí đẹp nhất cho thành phố Theo người viết nghĩ mỗi loại cây mang một nét đẹp riêng cộng với những đôi bàn tay khéo léo của người trồng cây, họ tạo dáng cho cây và kết hợp nhiều loại cây lại với nhau đó không đơn thuần là sự tùy tiện mà đó là

cả một nét nghệ thuật riêng Cũng như đã từ rất lâu, từ lúc xa xưa con người đã biết dùng cây cỏ, hoa lá để trang trí cho những nơi họ sống, cho nên việc trồng cây xanh ở các đô thị đó cũng là một nghệ thuật

Trồng cây và tạo nên nét thẩm mỹ từ các loại cây ở một ngôi nhà thôi đã là cả một nghệ thuật cho nên người viết nhận thấy để góp phần tạo nên được một bộ mặt đô thị thật đẹp từ hệ thống cây xanh trong đô thị đó là cả một nghệ thuật lớn, đáng được mọi người tự hào Những tính chất của cây xanh như: Hình dạng (tán lá, thân cây), màu sắc (lá, hoa, thân cây, trạng mùa của lá…) là những yếu tố trang trí làm tăng giá trị thẩm mỹ của công trình kiến trúc cũng như cảnh quan chung

Những công viên với sự đa dạng của màu sắc các loại hoa, cỏ, cây, những con phố trải dài sẽ bớt hiêu quạnh khi hai bên đường là những hàng cây tươi tốt uốn lượng theo con đường, những khu phố với sự che chở của những tán lá cây xanh tươi trong mùa hè nắng gắt…tất cả sẽ là thật đẹp dưới sự đa dạng của màu sắc cây cỏ Có thể nói

hệ thống cây xanh đô thị như một chiếc “áo khoát” cho đô thị, từ nét đẹp của chiết áo

đó càng tô thêm nét đẹp cho bộ mặt đô thị thêm rạng ngời Cây xanh không chỉ làm tăng lên nét thẩm mỹ cho không gian xung quanh nó mà nó còn làm tăng lên giá trị kinh tế của những không gian đó Ví dụ: Chủ một ngôi nhà có sự kết hợp với cây xanh mang tính thẩm mỹ cao để hệ thống cây xanh đó làm đẹp thêm cho không gian của căn nhà sẽ có thể đòi giá cao hơn một căn nhà cùng cấp nhưng không có một cây xanh nào

Ngoài việc tạo nên nét đẹp cho bộ mặt đô thị thì hệ thống cây xanh đô thị cũng góp phần hoàn thiện kỹ thuật đô thị như phân luồng giao thông Hệ thống cây xanh ở các con lương, các trục xoay, các đảo giao thông cũng góp phần tạo nên nét đẹp cho đô thị và nó còn góp phần phân luồng giao thông giúp giảm đi các tai nạn không đáng có Những con lương trên các con đường chỉ là một dãy xi măng nhỏ cho nên nếu như trên con đường chỉ có con lương chia đường thì những người lái xe sẽ rất dễ đâm vào các con lương do không nhìn rõ khi đang chạy xe, một khi có trồng các loại cây, hoa, cỏ vào giữa các con lương trên đường thì nhìn đường phố cũng sẽ đẹp hơn, và người điều khiển các phương tiện giao thông dễ dàng nhìn và đi đúng phần đường dành cho họ

Vì vậy mà trồng cây xanh cũng góp phần vào việc kiểm soát giao thông bao gồm cả xe

cơ giới và cả người đi bộ Các bụi thấp, bờ dậu, đường viền cây xanh trong vườn hoa công viên vừa có tác dụng trang trí vừa có tác dụng định hướng cho người đi bộ,

những hàng cây ở hai bên đường cũng có tác dụng định hướng nhất là vào ban đêm sự phản chiếu của các gốc cây được sơn vôi trắng là những tín hiệu chỉ dẫn cho người đi đường Trong việc kiểm soát giao thông thì ở nước Anh họ đã có một ứng dụng rất có hữu ích cho ngành giao thông Anh Họ đã dùng hệ thống cây xanh trên đường phố để chỉ dẫn và giảm bớt tốc độ của những người tài xế xe với tên gọi “Ứng dụng hiệu ứng thị giác theo chuỗi liên hoàn”15

phương pháp trồng cây xanh để giảm tốc độ các phương tiện giao thông được mô tả theo hai tác dụng thị giác

 Hàng cây dọc theo vệ đường sẽ được trồng theo khoảng cách giảm dần giữa hai gốc cây Khi đó nếu như tài xế vẫn duy trì tốc độ xe không đổi, thì họ sẽ thấy các thân cây như lước qua nhanh hơn, khiến họ có cảm giác mình đang tăng tốc và thế họ

sẽ giảm tốc độ

 Hàng cây sẽ được trồng cách ra xa vệ đường ở những khu vực gần đến vùng đồng quê hẻo lánh và khoảng cách các gốc cây cũng ngày càng gần lại hơn, khiến tài

xế có cảm giác con đường ngày càng hẹp hơn, thế là họ cũng sẽ giảm bớt lại tốc độ

Từ đó ta có thể thấy cây xanh rất hữu ích đối với đời sống của con người Hệ thống cây xanh đô thị đã có những vai trò góp phần cải thiện môi trường đô thị thì đối với đời sống xã hội đô thị, cây xanh đô thị cũng đã có vai trò làm cho đời sống xã hội

đô thị có nhiều thay đổi rất có ích

1.2.3 Đối với đời sống xã hội đô thị

Trong cuộc sống ở các đô thị ngày nay con người vẫn phải chịu cảnh dù đi làm hay ở nhà thì họ vẫn phải đối mặt với những bức tương bê tông khô khan, người dân

đô thị có rất ít những không gian xanh để gia đình vui chơi Đời sống đô thị với một đặc trưng rất rõ nét là: Dù những người sống sát vách với nhau nhưng họ ít khi trò chuyện hay thăm hỏi những người hàng xóm của mình Có hay chăng chỉ biết nhau qua công việc vì người dân ở các đô thụ có rất ít những không gian sinh hoạt chung với cộng đồng dân cư trong khu vực họ sinh sống Hệ thống cây xanh đô thị hay nói cụ thể hơn là những khu công viên, vườn hoa…, là những nơi giúp cải thiện đời sống xã hội ở đô thị ngày càng cao hơn Đời sống ở đô thị luôn được đề cao những giá trị về mặt vật chất nhưng về mặt giao lưu và lối sống cộng đồng còn nhiều hạn chế thì những mảng xanh ở đô thị sẽ là những phương tiện để người dân đô thị cải thiện và nâng cao giá trị quan hệ cộng đồng Cuộc sống đô thị với bao bộn bề lo toan công việc những người đi làm và trở về nhà với những căng thẳng trong công việc thì những công viên cây xanh những vườn hoa và những con đường mát rượi dưới bóng cây sẽ là nơi người dân đô thị đi dạo và vui chơi giải trí

15

cay-xanh&catid=97:o-th-hom-nay&Itemid=401 [Truy cập ngày 10/02/2011]

http://nguoidothi.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=397:gim-ti-nn-giao-thong-bng-Những công viên cây xanh luôn làm cho các mối quan hệ cộng đồng gắn bó hơn Với cuộc sống tất bật ở đô thị, mọi người buổi sáng dậy phải tất bật với cuộc sống mưu sinh, chẳng ai quan tâm đến những mối quan hệ xung quanh, nhà ai cũng của đóng then gài, chỉ có buổi chiều những công viên, vườn hoa hay những nơi có cây xanh bóng mát là những nơi ngươi dân đô thị tìm đến, họ dẫn theo những em nhỏ cho chúng chơi đùa Trẻ em vừa có thể chơi đùa và cùng kết bạn với những đứa trẻ khác trong công viên, cùng thưởng thức không khí trong lành, những người ông, bà, cha, mẹ vừa có thể chăm con, cháu vừa có thể cùng trò chuyện với những người cùng khu phố

để tạo thêm sự hiểu biết và gắn bó với nhau hơn trong mối quan hệ giữa người với người, từ đó sẽ tạo thêm tình cảm giữa những người cùng khu phố và nhiều người khác Có trao đổi và trò chuyện với nhau thì mối quan hệ giữa những người trong cộng đồng dân cư sẽ ngày càng gắn bó hơn, mọi người hiểu nhau sẽ giảm bớt được những hiểu lầm nhỏ trong cuộc sống từ đó sẽ góp phần làm đẹp thêm cho xã hội Các nhà nghiên cứu nhận thấy các công viên cây xanh chính là một môi trường mở tạo điều kiện cho dân cư khác nhau về dân tộc, tôn giáo, đẳng cấp gặp gỡ nhau, trò chuyện, chia sẽ và thấu hiểu nhau hơn16

Một khu dân cư không thể được coi là “sống được” nếu không có công viên cây xanh Cùng với tác dụng cải thiện không khí ở đô thị thì cây xanh đô thị có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục lòng yêu mến quê hương đất nước vì tình cảm của người dân đối với thành phố nơi họ sinh sống bao giờ cũng gắn với những gì đó rất cụ thể, họ yêu thành phố họ qua từng gốc cây, con đường cây dài bóng mát…Cây xanh đã đi vào trong lòng người thông qua những bài thơ, bài hát Khi nhắc đến Hà Nội một điều đầu tiên người ta nghĩ đến là những cây hoa sữa, nói đến thành phố cảng Hải Phòng người ta vẫn biết đến cái tên thành phố hoa phượng đỏ, cây xanh đã là một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội đô thị Hiệu quả gián tiếp của các mảng xanh đô thị là tạo ra môi trường thư giản, tái tạo sức lao động Trẻ con thì được vui đùa sau những giờ học tập căng thẳng và tất cả mọi người có thể tìm đến những khoảng xanh đó để thư giản, để hồi tưởng lại kí ức, để đắm mình vào thiên nhiên giải tỏa những ưu phiền cuộc sống Những công viên, hay những nơi có diện tích rộng và có nhiều cây xanh là những nơi mỗi buổi sáng mọi người vẫn thấy hình ảnh những ông cụ, bà cụ đi tập thể dục để được hít thở không khí trong lành vào buổi sáng, mọi người vẫn sẽ thích được chạy bộ và đi tập thể dục buổi sáng trên những con đường có nhiều cây xanh hơn từ đó sẽ góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng

Appleyard (1978), đã tổng kết nhiều ý nghĩa cây xanh đô thị vào 3 nhóm: Cảm xúc (Sensory), công cụ (Instrumental) và biểu trưng (Symbolic)17

 Ý nghĩa cảm xúc của cây xanh: Cây xanh được xem là một thực thể của thiên nhiên, một vật trang trí, vật ngưỡng mộ, màu xanh có thể “nghe” và cảm thụ được

 Chức năng công cụ của cây xanh đô thị là cung cấp bóng mát, chỗ ẩn nấp, sự bảo vệ môi trường, sự nghỉ ngơi, hoa quả và với mức độ giới hạn còn cung cấp gỗ

 Cây xanh phục vụ như một biểu tượng của thiên nhiên trong khung cảnh đô thị hay biểu tượng cho một địa danh, một công trình Ví dụ: quán Cây Tre, đồn Cây Mai…

Cây xanh đô thị còn có giá trị giáo dục, việc trồng nhiều loại cây khác nhau ở trong công viên hay vườn hoa đó sẽ là những dụng cụ để cho học sinh có thể đến tham quan và tìm hiểu được nhiều loại cây hơn vì học sinh ở các đô thị sẽ rất khó để có thể

đi vào những khu rừng Từ đó sẽ góp phần làm tăng lên sự hiểu biết về cây xanh và những giá trị của cây xanh cho thế hệ trẻ của thành phố biết, việc tổ chức các hoạt động trồng cây sẽ góp phần thắt chặt tình thân hữu nghị với mọi người để từ đó họ có thiện cảm tốt hơn trong việc bảo vệ cây xanh cũng như bảo vệ môi trường

Những mảng xanh đô thị cũng sẽ tạo cho con người có cảm giác tự do, độc lập

và không còn bị lệ thuộc vào nơi ở hay nơi làm việc Cây xanh cũng góp phần cải thiện tâm lí con người, mọi người sẽ có cảm giác thoải mái và thư thái hơn khi sống với thiên nhiên Những mảng xanh của cây, hoa, cỏ sẽ tạo cho tâm lí con người bình yên và yêu đời hơn Đứng trước một cảnh đẹp của thiên nhiên con người luôn mở lòng mình hơn Theo thí nghiệm của Ulrich vào năm 1984 cho thấy 23 bệnh nhân nằm trong phòng có cửa sổ nhìn ra vườn cây xanh phục hồi sức khỏe nhanh hơn 23 bệnh nhân nằm trong phòng có của sổ không nhìn ra vườn cây xanh18 Điều này đồng nghĩa với việc nên có quy hoạch trồng nhiều cây xanh ở các bệnh viện để luôn tạo được cảm giác thư thái hơn cho bệnh nhân để góp phần làm tăng niềm tin cũng như động lực để chống lại bệnh tật của họ Cây xanh đô thị không chỉ có những vai trò như đã nêu mà cây xanh còn đem lại những cơ hội kinh tế cho đô thị nói riêng và đất nước nói chung

1.2.4 Đối với sự phát triển của đô thị và đất nước

Cây xanh không chỉ cải tạo môi trường đô thị mà hệ thống cây xanh đô thị còn đem lại những giá trị kinh tế cho đô thị Một đô thị có hệ thống cây xanh hoàn chỉnh với nhiều mảng xanh đô thị và một môi trường trong lành sẽ là một nơi thu hút khách

du lịch ở trong và ngoài nước đến nghỉ ngơi và vui chơi cho dù đô thị đó không có nhiều những danh lam thắng cảnh nổi tiếng, một đô thị sinh thái luôn là lựa chọn của mọi người Dịch vụ du lịch của đô thị phát triển sẽ góp phần không nhỏ vào sự phát triển của đô thị Với một hệ thống cây xanh hoàn chỉnh kết hợp với kiến trúc công

18

http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=86232 [Truy cập ngày 15/01/2011]

trình sẽ tạo ra diện mạo mới cho đô thị từ đó cũng sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư nước ngoài cho thành phố vì ai cũng sẽ thấy lựa chọn của mình là đúng khi mình được làm ăn và sinh sống trên một thành phố có môi trường trong lành và xinh đẹp, đó sẽ là những cơ hội để những tiềm năng của đô thị được phát triển từ con người đến tài nguyên thiên nhiên Có một nền kinh tế phát triển sẽ góp phần nâng cao thêm cuộc sống của người dân đô thị Singapore là một trong những đất nước đứng đầu thế giới

về đất nước sinh thái và có môi trường xanh hàng đầu thế giới, tuy chỉ là một đất nước nhỏ bé nhưng là một đất nước giàu có và phát triển đặc biệt là dịch vụ du lịch vì đây là một đất nước có môi trường trong sạch Cho nên hệ sinh thái và những mảng xanh đô thị góp phần rất lớn cho sự phát triển của đô thị

Trồng nhiều cây xanh sẽ góp phần giảm thiểu việc sử dụng năng lượng cho việc điều hòa nhiệt độ cho thành phố vì cây xanh đã là một chiếc máy điều hòa nhiệt đô lớn cho thành phố, từ đó sẽ giảm được những chi phí cho việc điều nhiệt độ, hệ thống rễ cây sẽ là những con đập góp phần ngăn nước mưa cuốn những loại rác thải vào trong cống từ đó cũng sẽ giảm được một phần chi phí cho việc làm thông cống, rãnh trong mùa mưa Cây xanh có thể giảm chi phí sử dụng năng lượng từ 20-25% hàng năm cho một gia đình và giảm chi phí điều hòa nhiệt độ từ 10-20% đối với cây xanh có độ tuổi

từ 10-15 năm (Heisler)19 Còn có rất nhiều những lợi ích khác từ cây xanh Cây xanh

đô thị cũng đóng góp một phần nhỏ lượng gỗ cho người dân đô thị qua việc chặt, tỉa cành trong công việc chăm sóc và cải tạo hệ thống cây đô thị và cũng cung cấp một lượng nhỏ trái cây cho đô thị Ví dụ: Dọc theo hai con đường chính của nội ô thành phố Cần Thơ là những hàng me xanh tốt, có rất nhiều người dân sử dụng những trái cây đó Góp phần vào sự phát triển của đô thị cũng là góp phần vào sự phát triển chung của đất nước vì một đất nước có giàu mạnh cũng nhờ vào sự phát triển của tất các vùng, các tỉnh, các huyện, xã của đất nước Vì đặc tính của mình, đô thị là trung tâm hành chính, kinh tế của một vùng, một tỉnh cho nên sự phát triển của đô thị là bước đệm quan trọng cho sự phát triển chung của đất nước

1.3 Khái quát tình hình cây xanh đô thị Việt Nam

Xã hội ngày càng phát triển kéo theo đó là nhiều ngôi nhà cao tầng mọc lên trên những con phố trong các khu đô thị nhưng có một tỉ lệ nghịch đáng buồn là: Các khu nhà ngày càng phát triển thêm nhiều thì diện tích cây xanh ngày càng bị thu hẹp trong các khu đô thị Hệ thống cây xanh của các đô thị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay tuy có nhiều cải tiến và tăng về số lượng nhưng vẫn chưa đạt được những chỉ tiêu do luật định Cây xanh đô thị ở Việt Nam chưa được quan tâm phát triển cho xứng với tầm quan trọng của nó Tình trạng chặt, phá và tìm cách triệt hạ cây xanh để tạo đất

19

http://svquanlydat.com/forum/showthread.php?t=859&p=1623[Truy cập ngày 6/01/2011]

trống vẫn còn phổ biến ở các đô thị Diện tích các mảng xanh đô thị còn rất nhỏ bé và hạn chế vì cây xanh đô thị chưa được sự quan tâm của những cơ quan có chức năng cũng như người dân đô thị Những thống kê đáng lưu ý hệ thống cây xanh đô thị Việt Nam mới đây được các nhà khoa học công bố: Chỉ tiêu về diện tích cây xanh trên đất

tự nhiên đô thị Việt Nam trung bình chỉ đạt 0,5m2

/người, thấp hơn hàng chục lần so với các thành phố hiện đại trên thế giới20 Tỷ lệ diện tích cây xanh ở các đô thị Việt Nam vẫn còn rất thấp so với những tiêu chuẩn chung của luật bên cạnh đó thì việc phân bố cũng không được đồng điều Theo thống kê ở một số thành phố lớn như: Thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh có tỷ lệ diện tích đất cây xanh khoảng 2m2/người trong khi cùng là đô thị loại I nhưng tỉ lệ đất dành cho cây xanh ở Đà Nẵng chỉ đạt 0,5m2

/người, thành phố Huế đạt 10,2m2

/người Tại Biên Hòa (Đồng Nai) thành phố công nghiệp lâu đời và lớn nhất Đông Nam Bộ, tỷ lệ cây xanh chưa đạt 1m2/người Chỉ tiêu cây xanh của Việt Nam còn rất thấp so với chỉ tiêu của các thành phố hiện đại của thế giới (khoảng 20m2

đến 25m2) Dọc theo các tuyến đường nội ô và quốc lộ rất ít cây xanh và đặc biệt là gần như không có thảm cỏ21 Việc trồng cây xanh

ở trong các đô thị cũng chỉ mang tính tự phát và chưa trú trọng đến đặc thù văn hóa của từng dân tộc ở đô thị đó Nếu có trồng cây xanh thì cũng tùy tiện chọn hoặc tùy theo ý thích của những người kiến trúc công trình mà không chú ý đến nét văn hóa của từng địa phương riêng Trong việc trồng cây xanh ở những nơi công cộng trên đường phố, vườn hoa, công viên vẫn mang tính tự phát, thiếu sự lựa chọn, bố trí cây trồng phù hợp Một khía cạnh cũng đáng lưu ý trong việc trồng cây xanh ở các đô thị Việt Nam là việc phải giữ gìn bản sắc dân tộc Theo TS.KTS Nguyễn Đăng Khôi nhận xét, vấn đề bản sắc dân tộc hầu như chưa được chú ý đến khi chọn trồng cây xanh ở các đô thị nước ta, kể cả các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng…“Suốt dọc đường Lê Đức Thọ và xung quanh khu Liên hợp thể thao quốc gia

Mỹ Đình (Hà Nội) đều trồng cau bụng, khiến người ta có cảm giác như đây là khu vực nào đó ở một nước Châu Phi khô hạn”22

Tình hình cây xanh ở các đô thị Việt Nam từ khi có Thông tư số 20/2005/TT-BXD ngày 20/12/2005 của Bộ xây dựng, hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị đã có những bước cải tiến đáng kể và gần đây nhất vào ngày 11 tháng 6 năm 2010 Chính phủ đã chính thức đưa ra Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị, Nghị định có hiệu lực vào ngày 30 tháng 7 năm 2010 đã góp phần rất lớn trong việc bảo vệ cũng như phát triển hệ thống cây xanh đô thị Việt Nam Trong những năm gần đây thì diện tích cây xanh ở các đô thị của Việt Nam có nhiều nét tiến bộ cả về diện

tích và chất lượng, các đô thị đã chú trọng hơn trong công tác bảo vệ và phát triển hệ thống cây xanh đô thị, nhưng bên cạnh đó thì tình trạng chặt phá và hủy hoại cây xanh vẫn còn diễn ra khá phổ biến Diện tích cây xanh đô thị có phát triển nhưng vẫn chưa đạt chỉ tiêu như luật định, muốn đạt được những chỉ tiêu diện tích cây xanh ở các đô thị còn phải trải qua một thời gian dài với những thách thức khá lớn từ cuộc sống công nghiệp như hiện nay vì “tất đất là tất vàng” mà đất là một thứ rất quan trọng ở các đô thị Đồng thời cũng cần phải tốn nhiều thời gian để nâng cao nhận thức của người dân

đô thị về những vai trò của cây xanh trong cuộc sống và môi trường đô thị

Cây xanh không chỉ mang lại vẻ đẹp cho không gian cuộc sống mà nó còn có tác dụng lớn đến thiên nhiên, cải tạo môi sinh và làm biến đổi mạnh mẽ đến khí hậu đô thị Cây xanh đã là một cỗ máy vệ sinh cần mẫn góp phần làm cho môi trường đô thị nói riêng và môi trường nói chung trong lành hơn, bớt độc hại hơn thông qua khả năng hấp thụ, lọc, hút bớt các chất độc hại, giảm tiếng ồn tránh được những nguy hại, tác động của cuộc sống xã hội đến sức khỏe của con người đô thị, cây xanh đô thị là “lá phổi” của đô thị nhưng hiện nay cây xanh chưa nhận được sự quan tâm và chăm sóc cũng như là phát triển của người dân đô thị Có đến hàng trăm cách và hàng trăm lí do

để họ tìm cách triệt hạ những cây xanh xung quanh nhà Tình trạng chặt phá cây xanh

ở các đô thị Việt Nam còn rất phổ biến Những người dân thiếu ý thức trong việc bảo

vệ cây xanh Vì những lợi ích trước mắt như: Cần diện tích mặt bằng trước mặt để mở rộng diện tích kinh doanh của cửa hàng, vì cây xanh che khuất bản hiệu và nhiều lí do khác mà người dân có thể triệt hạ đi cây xanh Khi muốn tiêu diệt cây xanh những người dân đô thị có thể chặt hạ những cây xanh đó xuống, nhưng hành vi chặt hạ cây xanh ở các vỉa hè, các tuyến đường hay các cây đã được đánh số, treo biển thì sẽ bị phạt vì đó là hành vi vi phạm pháp luật, thì họ có những biện pháp khác tinh vi hơn làm cho các đơn vị quản lý cây xanh cũng như các cơ quan có chức năng khó phát hiện

ra Những người chặt hạ cây xanh có thể chọn thời gian là vào lúc ban đêm để tiến hành chặt hạ cây để tránh sự kiểm soát của các cơ quan có chức năng, vì dù có phát hiện ra cây đã bị chặt hạ thì các cơ quan có chức năng cũng đâu biết ai là người vi phạm mà phạt Nếu như không trực tiếp chặt hạ cây thì người dân đô thị cũng sẽ tìm cách khác để triệt hạ cây bằng những cách khác mà tác dụng của nó phải chờ một thời gian ngắn sau đó là cây tự chết Những biện pháp “chậm mà chắt” của người dân là hằng ngày đổ nước sôi vào gốc cây, dù cây có khỏe mạnh đến đâu thì hằng ngày bị đổ nước sôi vào cũng sẽ không thể sống nổi Thay vì đổ nước sôi vào thì nhiều người sẽ dùng nhớt hay đốt lửa cho cây chết Một trong những hành vi phổ biến hiện nay của người dân đô thị góp phần làm giảm diện tích cây xanh đô thị là dùng xi măng bịt kín gốc cây Người dân dùng xi măng xây bệ quanh gốc cây làm cho cây không có khả

năng phát triển bộ rễ và hấp thụ các chất dinh dưỡng thì lâu ngày cây cũng sẽ chết đó

là lí do vì sao mà luật phải quy định đến diện tích những bệ cây xanh đúng tiêu chuẩn

ở các vỉa hè và các tuyến phố, để tránh tình trạng người dân “bê tông” hóa các gốc cây Người dân cũng có thể dùng biện pháp là bơm hóa chất vào trong cây, họ khoan một vài lỗ nhỏ vào thân cây rồi đổ hóa chất vào bên trong sau một thời gian cây sẽ héo lá

và chết Các hành vi đó của người dân là đã vi phạm các hành vi bị cấm trong những quy định về cây xanh đô thị, nhưng các hành vi như đục khoét cây để đổ hóa chất vào cây, đốt cây thì rất khó để phát hiện, chỉ đến khi cây đã chết thì mới biết được nguyên

do nhưng theo quy định của luật thì “có vi phạm mới có xử lý” ở đây thấy hậu quả mà không biết ai thực hiện hành vi mà dù có biết thì cũng đâu có chứng cứ cho nên không thể thực thi được pháp luật

Cây xanh hiện nay trên các tuyến phố của đô thị Việt Nam đã có những thay đổi lớn về số lượng, và các loài, đặc biệt là ở các đô thị cổ có những cây cổ thụ, cây gỗ quý lâu năm có giá trị về mặt kinh tế lẫn tinh thần, đơn cử như ở thủ đô Hà Nội với ngàn năm văn hiến, Hà Nội là nơi có nhiều cây cổ thụ và cây quý vẫn còn tồn tại theo thống kê tại Hà Nội hiện nay có hơn 700 cây cổ thụ quý thuộc 62 loài và 30 họ thực vật khác nhau23

Trong đó có cây lim cổ thụ trên 250 tuổi hiện trồng trong vườn nhà anh Vũ Đức Kỳ ở xóm 3, xã Tân Minh, huyện Sóc Sơn Nhóm cây cổ thụ cao tuổi nhất

đã sống từ 400 đến 700 năm chủ yếu được trồng trong các đình, chùa Điển hình như cây bồ đề tại đình Kêu Kỵ, thuộc xã Kiêu Kỵ, huyện Gia lâm có trên 700 năm tuổi, cây thị ở đình Chèm, cây muỗn ở đình Quán Thánh, cây gạo ở bảo tàng Lịch sử, đều có trên 300 năm tuổi Điển hình cho việc xâm hại đến cây xanh đô thị hiện nay là việc Công ty Trách nhiện hữu hạn Thủ đô II đã tự ý chặt phá, dịch chuyển cây bồ đề cổ thụ trên đường 19/12 của Thủ đô Hà Nội24

Theo đó thì Công ty TNHH Thủ đô II bị

- Tóm lược nội dung vụ án:

Việc cây bồ đề cổ thụ trên đường chợ 19-12 bỗng dưng biến mất vào đêm ngày 31/10, khiến người dân Thủ đô bất bình Sau khi xẩy ra sự việc, các cơ quan chức năng của Hà Nội đã nhanh chóng vào cuộc để làm rõ đối tượng đã chặt phá cây Theo kết quả điều tra ban đầu của cơ quan CSĐT công an TP Hà Nội diễn biến vụ mất cây bồ đề đêm 31/10/2010 như sau:

Ngày 22/6/2010, Ban Quản lý dự án hạ tầng đô thị (thuộc Sở Xây dựng Hà Nội) và Công ty TNHH một thành viên vườn thú Hà Nội đã lập biên bản, bàn giao mặt bằng cây xanh tại vườn hoa, hè đường chợ 19-12 cho Công

ty TNHH Thủ đô II quản lý (công ty được UBND TP.Hà Nội giao làm chủ đầu tư thực hiện dự án xây dựng Trung tâm Thương mại dịch vụ và chợ 19-12) Nội dung biên bản bàn giao nêu rõ: Các hạng mục bàn giao có diện tích cây xanh, thảm cây, cây cảnh Trong đó, có cây bồ đề đường kính 1m, cao hơn 12m Đây là cây cổ thụ xanh tốt, phát triển bình thường, không sâu mục, không nguy hiểm, là cây cổ thụ cần được bảo tồn nằm trong hệ thống cây bóng mát trên địa bàn thành phố Việc cắt, sửa, chặt hạ, đánh chuyển phải có giấy phép của sở Xây

Chánh Thanh Tra Sở Xây Dựng Hà Nội ra quyết định xử phạt hành chính với mức phạt là 12,5 triệu đồng về hành vi “tự ý di dời cây xanh đô thị”

Bên cạnh các hành vi chặt hạ cây xanh cũng như là mé cành, chặt nhánh cây thì còn có rất nhiều hành vi khác của người dân làm tổn hại đến cây xanh đô thị Các hành

vi chặt hạ cây thì có thể khó phát hiện nhưng có một số hành vi vi phạm các hành vi bị cấm về cây xanh đô thị mà hiện nay đa số các chủ thể, cá nhân ở đô thị mắc phải như:

Tự ý treo biển quảng cáo, giăng đèn trang trí trên thân cây Dọc theo những con phố ở trung tâm thành phố có thể nói rằng không có một thân cây nào là không bị các chủ tiệm, các chủ kinh doanh dùng làm vật trang trí cho họ Những thân cây phải chịu đựng sự chằn chịt của hệ thống dây đèn trang trí Trên những thân cây thì chằng chịt những mảnh giấy quảng cáo, những băng gôn quảng cáo của các công ty quảng cáo

Có thể nói rằng khi màng đêm buôn xuống thành phố trở nên lộng lẫy hơn với hệ thống đèn trang trí trên những thân cây quanh thành phố, nhưng có đảm bảo rằng những chủ thể kinh doanh đó có được phép của các cơ quan có chức năng khi giăng đèn trang trí trên những cây xanh thuộc sự quản lý của các chủ thể làm dịch vụ chăm sóc cây xanh theo hợp đồng với nhà nước

Không kể đến những hành vi của người dân thì cây xanh đô thị vẫn phải chịu tác hại từ các công trình xây dựng trong thành phố, theo quy định của luật thì mọi công việc xây dựng có liên quan đến việc chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị đều phải xin phép các cơ quan có thẩm quyền Hệ thống hạ tầng kỹ thuật ở nước ta tương đối chưa được hoàn chỉnh cho nên vẫn thường có trường hợp “xây xong rồi lại đào lên”, việc

dựng và tuân thủ theo đúng quyết định của UBND TP.Hà Nội Ngày 18/5/2010, Công ty TNHH Thủ đô II có công văn gửi Sở Xây dựng và UBND TP.Hà Nội xin dỡ, di dời khu trồng hoa và cây bồ đề tại vỉa hè đường 19-

12 để xây dựng Trung tâm Thương mại Ngày 10/6/2010, Sở Xây dựng đã có công văn yêu cầu công ty cung cấp

hồ sơ pháp lý để phục vụ công tác kiểm tra

Trong lúc đang chờ hồ sơ để cấp phép cho di chuyển cây, thì khoảng 21h ngày 31/10/2010, ông Hà Chí Dũng, Phó Ban quản lý dự án Công ty TNHH Thủ đô II, được sự chỉ đạo của giám đốc Nguyễn Anh Cường đã cho công nhân cắt ngọn, cành và rào xung quanh khu vực cây bồ đề Sau đó ông Dũng đã thuê ông Lê Ngọc Thắng lái xe tải cẩu đến, chuyển cây bồ đề ra khỏi công trường, chở cây bồ đề xuống một bãi cát thuộc quận Hoàng Mai

để tại đó Sáng hôm sau, đội Thanh tra hạ tầng đã tiến hành kiểm tra, lập biên bản vi phạm hành chính về hành vi

tự ý di dời cây xanh của Công ty TNHH Thủ đô II, ông Nguyễn Anh Cường đã ký xác nhận lỗi vi phạm

Đêm ngày 3/11/2010, lực lượng Chống tội phạm xâm phạm sở hữu (Phòng CSĐT tội phạm về trật tự xã hội CATP.Hà Nội) phát hiện cây bồ đề đang để tại bãi cát do anh Trần Đình Phương quản lý Khi làm thủ tục tạm giữ, cơ quan công an xác định cây bồ đề đã bị cưa chặt trong tình trạng khô héo

Sáng ngày 4/11/2010, cây bồ đề được đưa về trồng lại vị trí cũ Ông Nguyễn Anh Cường Giám đốc công ty TNHH Thủ đô II đã cam kết chịu trách nhiệm mọi chi phí chăm sóc đảm bảo cây bồ đề sống

Cơ quan CSĐT Công an.TP Hà Nội xác định hành vi chỉ đạo của Ban giám đốc Công ty TNHH Thủ đô II và những đối tượng tham gia chặt hạ cây bồ đề trên đường 19-12 có dấu hiệu của tội Huỷ hoại tài sản theo (Điều

143 BLHS) Kết quả thì Công ty TNHH thủ đô II bị Sở Xây dựng Hà Nội phạt hành chính với mức phạt là 12,5 triệu đồng

lắp đặt các ống cống hay việc chỉnh trang hay nâng cấp các công trình khác trong đô thị không ít thì nhiều ảnh hưởng đến cây xanh đô thị, khi đào lắp các công trình trên các vỉa hè, đường phố làm tổn hại đến bộ rễ cây là chủ yếu, không kể đến là họ sẽ chặt

bỏ rễ cây để dễ thực hiện công việc của họ, mất rễ để bám trụ và hút chất dinh dưỡng cây sẽ dễ gãy đổ gây nguy hiểm cho những người đi đường và những người sống gần

đó, cho nên việc chặt đứt rễ cây không chỉ gây hại trực tiếp đến cây xanh mà còn làm nguy hiểm đến những người khác nếu cây ngã

Các quy định về cây xanh đô thị hiện nay chủ yếu là để điều chỉnh các cây xanh trên các vỉa hè, các tuyến đường và cây xanh trong các khu vực cộng cộng khác trong

đô thị Luật chưa chú ý đến đến diện tích cây xanh thuộc sở hữu của các tổ chức và hộ gia đình trong đô thị, luật chỉ quy định một cách chung chung là tất cả các chủ thể trong xã hội phải có trách nhiệm bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị, cho nên một lượng lớn cây xanh đô thị bị hủy hoại là nằm trong những cây xanh hạn chế trong khuôn viên của các hộ gia đình Cây xanh thuộc tài sản của các hộ gia đình nên họ có quyền tự định đoạt số phận của chúng, các cơ quan có chức năng quản lý đâu có khả năng nào để quản lý cây của họ, họ thích thì trồng còn không thích thì đốn bỏ, trừ khi cây xanh đó là cây cổ thụ, cây quý hiếm thì sẽ được đánh số, treo biển việc chặt hạ, dịch chuyển phải có sự đồng ý của cơ quan có chức năng

Có thể nói hệ thống cây xanh đô thị hiện nay chưa nhận được sự quan tâm và người dân chưa thấy được hết tầm quan trọng cũng như là vai trò của chúng Có thể mọi người hiểu và nhận thấy vai trò của cây xanh đối với môi trường sống của họ nhưng vì một số lợi ích trước mắt, cho nên họ sẵn sàng chặt hạ cây xanh xuống Theo

người viết thiết nghĩ: “Trong tâm lý của tất cả mọi người sẽ nghĩ: Có xá gì một cái

cây, trong trái đất này mất thêm một cái cây không ảnh hưởng gì cả” Mọi người đâu

biết rằng ai cũng nghĩ như thế cho nên “nhiều con số một sẽ là một đơn vị rất lớn”

Các hành vi như chặt cành, mé nhánh, ngắt hoa vẫn thường xảy đặc biệt là vào mùa xuân, mùa xuân là mùa cỏ cây tươi tốt, trăm hoa đua nở đón xuân về, trong dịp tết cũng là thời gian có nhiều lễ hội cũng như là phong tục tập quán của người dân được diễn ra trong đó có một phong tục có ảnh hưởng rất lớn đến cây xanh đặc biệt là cây xanh đô thị đó là tục “hái lộc xuân” Người dân vẫn có tục sau giao thừa sang năm mới thì phải đi chùa và ít nhiều gì cũng phải hái được lộc xuân để cả năm làm ăn phát đạt, thế là những cây xanh ven các con đường đặc biệt là những cây ở trong các đình, chùa

là những nạn nhân bị xâm hại nhiều nhất Dù cây xanh tươi tốt đến mấy cũng đâu chịu nổi cảnh cành, lá bị ngắt “sát xơ” Có những người thiếu ý thức thấy những cây non còn bẻ ngang cả ngọn đêm về cho “lộc dồi dào” Những cây xanh đã lớn ngoài tầm với của người dân thì sẽ ít bị ảnh hưởng còn lại những cây nhỏ thường là những nạn nhân

“thảm” nhất Những phong tục tập quán đẹp thì nên phát triển nhưng nếu có gây ảnh hưởng đến những yếu tố khác trong xã hội thì có nên hay chăng phải có hướng điều chỉnh Chính quyền địa phương nên có những biện pháp tuyên truyền giáo dục người dân phải có ý thức hơn hoặc có thể có những cách khác như: Thay vì hái lộc xuân thì mọi người nên chuyển thành mua lộc vì có rất nhiều chậu hoa được bán trong dịp tết

Tình hình xậm hại đến cây xanh đô thị hiện nay còn rất phổ biến vì người dân

đô thị chưa nhận thấy được vai trò của cây xanh, nếu có biết thì nó vẫn phải đứng ở vị trí sau so với những lợi ích kinh tế trước mắt Các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị cũng chưa phát huy tốt trách nhiệm của mình vì chỉ là tổ chức làm thuê cho nên họ chỉ cần làm đúng những việc theo đúng hợp đồng mà không cần phải chú ý gì thêm

1.4 Chính sách của Việt Nam về đô thị và cây xanh đô thị

Môi trường và bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề mang tính toàn cầu

và đang được tất cả mọi người quan tâm Việt Nam cũng như tất cả các nước trên thế giới cũng đang gặp những khó khăn trong vấn đề cải thiện môi trường thêm trong sạch, đã có rất nhiều chủ trương và chính cách của Đảng, nhà nước trong công cuộc cải thiện môi trường Một đất nước muốn phát triển mạnh và thu hút được đầu tư thì vần đề môi trường góp phần khá quan trọng, cho nên phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường Vì những tính chất quan trọng của việc bảo vệ môi trường cho nên vấn đề bảo vệ môi trường luôn là một trong những vần đề được đề cập đến trong các đại hội Đảng toàn quốc Thông qua các Văn kiện đại hội Đảng cộng sản Việt Nam ta thấy vấn đề môi trường cũng như vấn đề bảo vệ môi trường luôn được đề cập đến Văn kiện đã đưa ra những quan điểm, những giải pháp cũng như những hướng đi đúng đắng, kịp thời cho vấn đề bảo vệ môi trường Đặc biệt là trong Văn kiện đại hội IX,

Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu rõ chủ trương phát triển trong thời gian tới là: “Phát

triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ, công bằng

triển kinh tế Đảng cũng đã nêu rõ “Phát triển kinh tế- xã hội và cải thiện môi trường,

bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên…Bảo vệ và cải tạo môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, tăng cường quản lý nhà nước đi đôi với nâng cao trách nhiệm của mọi người dân Chủ động gắn kết yêu cầu cải thiện môi trường, trong mỗi quy họach, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế-xã hội, coi yêu cầu về môi trường là một tiêu chí quan trọng đánh giá các giải pháp phát triển”

Đảng và nhà nước ta luôn đặt mục tiêu bảo vệ môi trường đi đôi với phát triển

25

Văn kiện Đại Hộ Đảng thời kỳ đổi mới và hội nhập (Đại hội VI, VII, VIII, IX, X), Nhà Xuất Bản Chính Trị Quốc Gia Trang 507

kinh tế Với những tư tưởng chủ đạo của Đảng, Bộ Chính trị cũng đã ban hành Nghị quyết 41/NQ-TW về bảo vệ môi trường trong thời kì Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa đất nước và Chỉ thị 36 CT/TW của Bộ chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước

Bên cạnh các vấn đề về môi trường thì Đảng và nhà nước cũng rất chú trọng đến việc phát triển và bảo vệ môi trường ở các khu đô thị trong Văn kiện đại hội IX của Đảng cũng có nói đến những định hướng phát triển các nghành kinh tế và các vùng trong đó đối với khu vực đô thị là: Phát huy vai trò của các trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa trên từng vùng và địa phương đi nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển công nghiệp và dịch vụ, đi đầu trong việc phát triển tri thức Tạo vành đai nông nghiệp hiện đại cho các thành phố lớn Quy hoạch mạng lưới đô thị với một số thành phố lớn, nhiều thành phố vừa và hệ thống đô thị nhỏ phân phối hợp lí trên các vùng, chú trọng phát triển đô thị ở miền núi Xây dựng và phân cấp kết cấu hạ tầng đồng bộ theo quy hoạch Đưa việc quản lý và quy hoạch đô thị vào nề nếp, ngày càng xanh, sạch đẹp, văn minh Hoàn thiện quy hoạch giao thông lâu dài, hợp lí ở tất

cả các đô thị, khắc phục tình trạng ách tắc giao thông ở các đô thị lớn Cung cấp nước sạch, thoát nước và xử lý chất thải, xóa nhà tạm bợ Đẩy lùi các tệ nạn xã hội, xây dựng đời sống văn hóa, tin thần lành mạnh

Để kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế tại các khu đô thị và vấn đề bảo vệ môi trường theo hướng phát triển bền vững, tiến bộ để mọi người dân đều được sống trong môi trường có chất lượng tốt Trước tiên phải tập trung giải quyết tình trạng suy thoái môi trường ở các khu công nghiệp, các khu đông dân cư, chật chội ở các thành phố lớn

Tuy không trực tiếp nói đến vần đề bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị nhưng cây xanh đô thị cũng là một bộ phận gắn chặt với hệ thống hạ tầng kỹ thuật của đô thị, cho nên có thể nói, những chính sách của Đảng cũng đã đặt vấn đề bảo vệ môi trường của các đô là vần đề cần được sự quan tâm và phát triển của nhà nước và tất cả mọi người vì mục tiêu chung của Đảng và nhà nước là tất cả mọi người đều phải được sống trong những môi trường trong sạch

khái niệm cơ bản về cây xanh đô thị và đô thị cũng như những phân tích để thấy được những vai trò của hệ thống cây xanh đô thị đối với hệ sinh thái đô thị và sự phát triển của đời sống đô thị dưới những công dụng của cây xanh, sơ lược tình hình cây xanh tại các đô thị Việt Nam hiện nay Chính sách của nhà nước về đô thị và cây xanh đô

thị Đây là chương giới thiệu sơ lược cho đề tài: Quản lý cây xanh đô thị: Pháp luật

và thực tiễn tại thành phố Cần Thơ để là nền tản cho Chương 2 đi sâu vào những quy

định của luật trực tiếp điều chỉnh vần đề

CHƯƠNG 2 QUẢN LÝ CÂY XANH ĐÔ THỊ: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN

TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Cây xanh trong các đô thị luôn được đặt dưới sự quản lý của một chủ thể có thẩm quyền quản lý theo quy định của luật Trong Chương này người viết tập trung đi vào tìm hiểu quy định của luật về trách nhiệm quản lý hệ thống cây xanh đô thị của các chủ thể có liên quan đến cây xanh đô thị do luật định Để từ đó tìm hiểu những quy định của luật về các biện pháp cũng như những chế tài của luật nhằm bảo vệ hệ thống cây xanh đô thị Từ những quy định của luật về quản lý cây xanh đô thị, người viết sẽ nêu lên một số bất cập đối với những quy định về quản lý cây xanh đô thị đối với hệ thống cây xanh đô thị, để từ đó nêu lên một vài kiến nghị cho những tồn tại của luật Ngoài ra thì người viết còn nêu lên thực tiễn tình hình quản lý cây xanh đô thị của

thành phố Cần Thơ

2.1 Thực trạng quy định của luật

2.1.1 Nguyên tắc quản lý

Được quy định tại Điều 3 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, ngày 11 tháng 6 năm

2011, về quản lý cây xanh đô thị đã nêu rõ nguyên tắc quản lý cây xanh đô thị:

“Chính phủ thống nhất quản lý cây xanh đô thị, có phân công, phân cấp trách nhiệm

theo quy định của pháp luật Nhà nước có trách nhiệm đầu tư, phát triển cây xanh sử dụng công cộng đô thị nhằm mục đích phục vụ lợi ích cộng đồng Nhà nước khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân tham gia quy hoạch; trồng, chăm sóc, cây ươm, bảo vệ cây xanh đô thị Việc quản lý, phát triển cây xanh đô thị phải tuân thủ theo quy hoạch đô thị, quy chuẩn kỹ thuật đồng thời góp phần cải tạo cảnh quan, bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học Khi triển khai xây dựng khu đô thị mới, chủ đầu tư phải đảm bảo quỹ đất cây xanh; cây xanh được trồng phải đúng chủng loại, tiêu chuẩn cây trồng theo quy hoạch chi tiết khu đô thị mới đã được phê duyệt đồng thời phải có trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ cây xanh đến khi bàn giao cho cơ quan quản lý theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Khi xây dựng mới đường

đô thị phải trồng cây xanh đồng bộ với việc xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật Khi cải tạo, nâng cấp đường đô thị, các công trình đường ống kỹ thuật hoặc khi tiến hành hạ ngầm các công trình đường dây, cáp nổi tại các đô thị có liên quan đến việc bảo vệ, chặt hạ, dịch chuyển, trồng mới cây xanh, chủ đầu tư phải thông báo cho cơ quan quản lý cây xanh trên địa bàn biết để giám sát thực hiện Việc chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị phải tuân thủ theo Điều 14 của Nghị định này”

Như vậy hệ thống cây xanh tại các đô thị nằm dưới sự quản lý của Chính phủ, Chính phủ sẽ thống nhất quản lý để từ đó sẽ phân công trực tiếp từng công việc cụ thể cho những cơ quan có thẩm quyền cấp dưới từ các Bộ, nghành có liên quan đến trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp, vì chính các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp mới là những người trực tiếp tiếp xúc và hiểu tình hình tại địa phương họ làm việc,

từ đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc bảo vệ và phát triển hệ thống cây xanh tại các đô thị

Với những quy định của luật thì chính nhà nước là chủ thể có trách nhiệm phát triển cũng như bảo vệ hệ thống cây xanh công cộng tại các đô thị nhằm mục đích phục

vụ cho lợi ích của công cộng Với những nguyên tắc quản lý cây xanh đô thị thì nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân tham gia vào việc bảo vệ

và phát triển cây xanh đô thị để ngày càng phát triển thêm hệ thống cây xanh đô thị Như vậy nhà nước cũng đã xác định việc phát triển hệ thống cây xanh đô thị sẽ ngày càng phát triển thêm nếu nó được sự quan tâm nhiều hơn của xã hội và nhà nước sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi có thể để giúp các chủ thể phát triển các mảng xanh đô thị

Đã nói là nguyên tắc thì chắc rằng những điều đó tuyệt đối phải thực hiện đúng theo những nguyên tắc đó Để đảm bảo được tỷ lệ cũng như bảo vệ được những diện tích cây xanh đô thị hiện có mà luật đã quy định: Khi triển khai xây dựng khu đô thị mới, chủ đầu tư phải đảm bảo quỹ đất cây xanh với những chủng loại đúng theo quy định của luật Để tránh tình trạng các công trình khác trong đô thị làm ảnh hưởng đến

hệ thống cây canh đô thị thì khi các chủ đầu tư các công trình trong đô thị phải có thông báo cho Ủy ban nhân dân có thẩm quyền cũng như các cơ quan có chức năng một khi có sự ảnh hưởng đến hệ thống cây xanh đô thị Một khi có việc cần phải chặt

hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị thì phải thực hiện theo đúng những quy định của luật

về chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị Với những nguyên tắc đã đề ra luật cũng đã định hướng rõ việc quản lý và phát triển cây xanh đô thị sẽ được khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi nhưng việc phát triển đó phải đảm bảo là phát triển theo đúng với quy hoạch của nhà nước về quy hoạch đô thị, đồng thời phải chú trọng đến nét đẹp cảnh quan đô thị cũng như bảo vệ được môi trường góp phần tạo thêm sự đa dạng sinh học của đô thị Để đảm bảo chất lượng của cây xanh đô thị thì trong phần nguyên tắc quản lý cây xanh đô thị cũng đã có quy định: Cây xanh đem ra trồng phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn, chủng loại theo luật định Cây xanh trước khi mang ra trồng cũng như lúc bàn giao cho các chủ thể có quyền quản lý tất cả phải đảm bảo đúng luật

2.1.2 Nội dung quản lý

Theo quy định tại Khoản 1 điều 2 của Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị thì quản lý cây xanh đô thị là bao gồm cả: Quy hoạch, trồng, chăm sóc,

ươm cây, bảo vệ và chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị Các chủ thể có trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị phải làm tốt trách nhiệm của mình Trong trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị thì ở những chủ thể khác nhau sẽ thiên về một nội dung trong trách nhiệm quản lí đó Ví dụ: Theo phân cấp quản lý thì Ủy ban nhân dân cấp huyện sẽ là

cơ quan quản lý nhà nước về cây xanh đô thị trong địa bàn huyện, nhưng Ủy ban nhân dân cấp huyện sẽ không trực tiếp làm những công việc chăm sóc, trồng cây xanh đô thị

mà những công việc đó sẽ được Ủy ban nhân dân cấp huyện trao cho một chủ thể khác làm đó là các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị thông qua các hợp đồng Tùy theo từng nội dung trong trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị mà ta thấy được trách nhiệm của từng chủ thể có liên quan

Trong phần nội dung của quản lý cây xanh đô thị ở đây người viết chỉ đề cập chủ yếu đến phần quy hoạch, trồng và chăm sóc cây xanh đô thị vì những nội dung còn lại như: bảo vệ, chặt hạ, dịch chuyển cây xanh đô thị sẽ được người viết lồng ghép và

đề cập đến ở những nội dung sau

 Quy hoạch cây xanh đô thị

Với những vai trò của mình cây xanh cũng là một thành phần trong hệ thống hạ tầng kỹ thuật của đô thị cho nên khi tiến hành trồng cây xanh trong đô thị phải đảm bảo đúng với quy hoạch cây xanh đô thị của thành phố Khi trồng cây xanh đô thị các đơn vị được giao nhiệm vụ phải đảm bảo được những cây xanh và số lượng đó phải phù hợp với yêu cầu và mục tiêu của quy hoạch đô thị Do cây xanh cũng được xem là một thành phần trong hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị nên quy hoạch cây xanh đô thị

là một phần trong quy hoạch đô thị Theo Điều 9 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, ngày

11 tháng 6 năm 2010 về quản lý cây xanh đô thị thì quy hoạch cây xanh đô thị là một phần của quy hoạch đô thị trong đó:

“Trong quy hoạch chung đô thị phải xác định: Chỉ tiêu đất cây xanh, tổng diện tích đất

cây xanh cho toàn đô thị, từng khu vực đô thị (khu vực mới; khu vực cũ, cải tạo và khu vực dự kiến phát triển), diện tích đất để phát triển vườn ươm và phạm vi sử dụng đất cây xanh đô thị Trong quy hoạch phân khu đô thị phải xác định cụ thể: Vị trí, quy mô, tính chất, chức năng, phạm vi sử dụng đất cây xanh đô thị; các nguyên tắc lựa chọn loại cây trồng Trong quy hoạch chi tiết đô thị phải xác định cụ thể: Chủng loại cây, tiêu chuẩn cây trồng, các hình thức bố cục cây xanh trong các khu chức năng; xác định vị trí cây xanh trên đường phố”

Có thể nói rằng quy hoạch cây xanh đô thị là một trong những khâu đầu tiên để xác định cụ thể phần diện tích cũng như là những vấn đề khác liên quan đến cây xanh

đô thị của từng địa phương Quy hoạch cây xanh đô thị là tiêu chí chung do các cơ quan có chức năng lập ra cho phù hợp với tổng thể kiến trúc của đô thị Vì quy hoạch

cây xanh đô thị phải đảm bảo yêu cầu là phù hợp với quy hoạch chung của đô thị và phải đảm bảo phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng, tính chất cũng như

là văn hóa truyền thống và bản sắc của từng đô thị26 Phải biết kết hợp hài hòa giữa cây xanh với các kiến trúc cũng như là công trình khác của đô thị để tạo nên một tổng thể hài hòa cho đô thị

Quy hoạch cây xanh đô thị là một phần trong quy hoạch đô thị nên các thiết kế quy hoạch cây xanh đô thị cũng phải đảm bảo sự hài hòa với các thiết kế xây dựng khác trong đô thị cho nên mọi thiết kế quy hoạch cây xanh đô thị cũng phải tuân thủ theo Nghị định số 08/2005/NĐ-CP, về quy hoạch xây dựng, ngày 24 tháng 01 năm

2005 của Chính phủ27

Bên cạnh đó thì quy hoạch cây xanh đô thị cũng phải đảm bảo

đô thị phải dành một diện tích đất của đô thị để phát triển vườn ươm vì vườn ươm là nơi cung cấp giống cây cho đô thị nói riêng và xã hội nói chung, tất cả các đô thị đều phải đảm bảo có đất dành cho vườn ươm, diện tích vườn ươm trong bản quy hoạch cây xanh đô thị sẽ được xác định tính theo quy mô dân số của đô thị28 Với trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ là cơ quan có thẩm quyền quyết định phê duyệt quy hoạch cây xanh đô thị của tỉnh Từ bản quy hoạch cây xanh

đô thị của từng đô thị thì các cơ quan có chức năng quản lý cũng như những chủ thể có liên quan đến cây xanh đô thị phải đảm bảo thực hiện theo đúng quy hoạch đã đề ra Khi quy hoạch cây xanh đô thị cũng như là quy hoạch chi tiết những loại cây xanh công viên, vườn hoa ở đô thị phải đảm bảo quy hoạch đó đáp ứng đầy đủ những tiêu chí theo quy định tại Điều 8 (Yêu cầu đối với quy hoạch cây xanh đô thị) và Điều 10 (Quy hoạch chi tiết cây xanh, công viên, vườn hoa đô thị) của Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị, ngày 11 tháng 6 năm 2010

 Trồng và chăm sóc cây xanh đô thị

Trồng và chăm sóc cây xanh đô thị là một trong những việc trong trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị Cây xanh đô thị phải được đảm bảo đúng tiêu chuẩn trước khi mang đi sử dụng Điều 11 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị, ngày 11 tháng 6 năm 2010 quy định những tiêu chuẩn chung về trồng cây xanh đô thị Cây xanh trước khi được mang ra trồng thì chúng phải đảm bảo:

Đối với đô thị loại đặc biệt, loại I diện tích đất tối thiểu cho vườn ươm cây khoảng 1m 2 /người

Đối với các đô thị còn lại, diện tích đất tối thiểu cho vườm ươm cây khoảng 0,5m 2 /người

Diện tích vườn ươm cây được tính chung theo dân số đô thị của toàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Quy

mô, vị trí các vườn ươm cây được xác định trong quy hoạch xây dựng vùng tỉnh, có thể bố trí tập trung hoặc phân tán tại các đô thị hoặc ngoài đô thị tùy theo điều kiện tự nhiên, khả năng khai thác quỹ đất của từng địa phương

“Việc trồng cây xanh đô thị phải tuân thủ quy hoạch đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt Việc trồng cây xanh đô thị đảm bảo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, đúng chủng loại, tiêu chuẩn cây và đảm bảo an toàn; cây mới trồng phải được bảo vệ, chống giữ thân cây chắc chắn, ngay thẳng đảm bảo cây sinh trưởng và phát triển tốt Cây trồng phải được định kỳ chăm sóc, kiểm tra và xác định tình trạng phát triển của cây để có các biện pháp theo dõi, bảo vệ và xử lý kịp thời các tác động ảnh hưởng tới

sự phát triển của cây”

Cây xanh đô thị khi được mang đi trồng vào các vị trí của đô thị thì các chủ thể

có trách nhiệm phải đảm bảo trồng đúng quy định của luật29 Ví dụ: Khi các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị trồng cây xanh trên các tuyến phố trong đô thị thì các

tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị phải đảm bảo đúng với quy định tại Khoản 3 mục II phần II của Thông tư số 20/2005/TT-BXD, ngày 20 tháng 12 năm 2005 được sửa đổi, bổ sung ngày 30 tháng 6 năm 2009, về hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị quy định về trồng cây trên đường phố Khi trồng cây xanh trên đường phố phải chú ý đến diện tích của các tuyến đường mà chọn cho đúng loại cây30

đô thị chủ yếu là được các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị quản lý theo hợp đồng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cho nên các tổ chức làm dịch vụ chăm sóc cây xanh đô thị được trao quyền quản lý phải làm tốt công tác bảo vệ cũng như là

29

Điểm b khoản 1 mục II phần II Thông tư số 20/2005/TT-BXD, ngày 20 tháng 12 năm 2005, về hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị, được sửa đổi, bổ sung ngày 30 tháng 6 năm 2009 quy định:

Cây xanh đưa ra trồng phải đảm bảo tiêu chuẩn:

- Đối với cây tiểu mộc có chiều cao tối thiểu từ 2,0m trở lên và đường kính thân cây tại chiều cao tiêu chuẩn từ 4,0cm trở lên;

- Đối với cây trung mộc và đại mộc có chiều cao tối thiểu từ 3,0m trở lên và đường kính thân cây tại chiều cao tiêu chuẩn từ 5,0cm trở lên;

- Tán cây cân đối, không sâu bệnh, thân cây thẳng

30

Khoản 2 mục II phần II Thông tư số 20/2005/TT-BXD, ngày 20 tháng 12 năm 2005, về hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị, được sửa đổi, bổ sung ngày 30 tháng 6 năm 2009 quy định các loại cây bóng mát trong đô thị: Loại 1 (cây tiểu mộc): Là những cây có chiều cao trưởng thành nhỏ

Loại 2 (cây trung mộc): Là những cây có chiều cao trưởng thành trung bình

Loại 3 (cây đại mộc): Là những cây có chiều cao trưởng thành lớn

31

Điều 13 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP, về quản lý cây xanh đô thị ngày 11 tháng 6 năm 2010

chăm sóc cây xanh đô thị theo đúng quy định của luật Tất cả các loại cây xanh trong

đô thị đều được xác định chủ sở hữu cho nên các chủ sở hữu phải có trách nhiệm bảo

vệ cũng như là chăm sóc những cây xanh thuộc sở hữu của mình

2.1.3 Trách nhiệm quản lý

2.1.3.1 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước

Theo nguyên tắc quản lý cây xanh đô thị thì Chính phủ là cơ quan quản lý cao nhất thống nhất quản lý hệ thống cây xanh đô thị của cả nước để từ đó có sự chỉ đạo cũng như phân công, phân cấp cho các Bộ, ngành cấp dưới

 Bộ Xây dựng

Theo quy định tại Điều 20 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP ngày 11 tháng 6 năm

2010, về quản lý cây xanh đô thị thì Bộ Xây dựng có trách nhiệm:

“Thống nhất quản lý nhà nước về cây xanh đô thị; Trình Chính phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền và hướng dẫn thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý cây xanh đô thị; Hướng dẫn lập, quản lý chi phí duy trì cây xanh sử dụng công cộng sử dụng vốn ngân sách nhà nước; Kiểm tra việc tuân thủ các quy định của pháp luật về quản lý cây xanh đô thị trên phạm vi toàn quốc”

Với những quy định của luật thì Bộ Xây dựng sẽ có trách nhiệm quản lý về lĩnh vực cây xanh đô thị Trong trách nhiệm của mình đối với hệ thống cây xanh đô thị thì

Bộ Xây dựng có thể áp dụng quyền của mình để có những biện pháp bảo vệ và phát triển hệ thống cây xanh đô thị trong cả nước Bằng những quyền mà luật cho phép cùng với trách nhiệm của mình Bộ Xây dựng có thể trình Chính phủ ban hành các quy định về cây xanh đô thị hoặc tự mình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về cây xanh đô thị theo thẩm quyền chung của Bộ

Bộ Xây dựng là cơ quan sẽ trực tiếp quản lý các chi phí từ ngân sách nhà nước

để duy trì cây xanh đô thị của cả nước, cũng như khâu hướng dẫn các cơ quan cấp dưới và làm tham mưu cho Ủy ban nhân dân các cấp về việc lập và quản lý chi phí cho cây xanh đô thị Bộ Xây dựng cũng đã ban hành Quyết định số 14/2007/QĐ-BXD, ngày 23 tháng 4 năm 2007, về việc ban hành “Định mức dự toán duy trì cây xanh đô thị” của Bộ trưởng Bộ Xây dựng với nội dung chủ yếu là: Quy định mức hao phí cần thiết về vật tư, vật liệu, công nhân và xe máy thiết bị để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác duy trì cây xanh đô thị32

Định mức duy trì cây xanh đô thị sẽ được áp

32

Mục 1 phần I Định mức dự toán duy trì cây xanh đô thị (Ban hành kèm theo quyết định số 14/2007/QĐ-BXD ngày 23/4/2007 của Bộ Xây dựng)

Nội dung của định mức trong đó:

Mức hao phí vật tư, vật liệu: Là số lượng vật tư, vật liệu cần thiết để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác duy trì cây xanh đô thị

Mức hao phí nhân công: Là số lượng ngày công lao động cần thiết của công nhân trực tiếp thực hiện để hoàn thành một đơn vị khối lượng công tác duy trì cây xanh đô thị

dụng thống nhất trong cả nước và đó cũng là căn cứ định giá khi thuê các tổ chức làm dịch vụ về cây xanh đô thị33 Mọi sự thay đổi về định mức duy trì cây xanh đô thị ở địa phương đều phải được sự đồng ý của Bộ Xây dựng

Thanh tra của Bộ cũng sẽ có trách nhiệm kiểm tra việc tuân thủ các quy định của luật về quản lý cây xanh đô thị trên phạm vi toàn quốc Bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị là một trong những công việc trong trách nhiệm quản lý hệ thống cây xanh

đô thị của Bộ Xây dựng, cho nên nếu làm tốt công tác kiểm tra và giám sát cũng như chỉ đạo của mình thì sẽ góp phần rất lớn trong công cuộc bảo vệ môi trường của cả nước từ cây xanh đô thị Cũng trong quy định tại Khoản 2 điều 20 Nghị định số 64/2010/NĐ-CP cũng nêu lên không chỉ có trách nhiệm của Bộ Xây dựng có trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị mà các Bộ, ngành khác có liên quan như: Bộ Kế hoạch

và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, có liên quan trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Xây dựng thực hiện công tác quản lý nhà nước đối với cây xanh đô thị Ví dụ: Hàng năm Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ có những chiến dịch và kêu gọi mọi người cùng tham gia trồng cây xanh để tăng thêm các mảng xanh đô thị Cho nên việc quản lý cũng như là công tác bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị không phải là trách nhiệm của riêng một Bộ, ngành hay một cá nhân nào

mà đó là trách nhiệm của tất cả các Bộ, ngành trong bộ máy nhà nước vì lợi ích chung của tất cả mọi người

Với chức năng quản lý hệ thống cây xanh đô thị Bộ Xây dựng có trách nhiệm tổ chức xây dựng tiêu chuẩn quốc gia và ban hành quy chuẩn kỹ thuật về quy hoạch, thiết

kế cây xanh đô thị34 Ngày 5 tháng 01 năm 2006 thay mặt cho Bộ Xây dựng Bộ trưởng

Bộ Xây dựng đã ban hành Quyết định số 01/2006/QĐ-BXD ban hành tiêu chuẩn xây

a) Mức hao phí xe máy: Là số lượng ca xe máy thiết bị cần thiết trực tiếp sử dụng để hoàn thành một đơn

vị khối lượng công tác duy trì cây xanh đô thị

Việc chuyển tiếp áp dụng định mức duy trì cây xanh đô thị cho những hợp đồng thuê thực hiện dịch vụ đã

ký do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực tiếp thuộc Trung ương xem xét quyết định sau khi có sự thỏa thuận của đơn vị thực hiện dịch vụ nhưng phải phù hợp với khả năng ngân sách của địa phương và phương thức của hợp đồng thực hiện dịch vụ duy trì cây xanh đô thị

34

Khoản 2 điều 5 Nghị định 64/2010/NĐ-CP, ngày 11/6/2010, về quản lý cây xanh đô thị

dựng Việt Nam 362:2005 “Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị- tiêu chuẩn thiết kế” để hướng dẫn cho các cơ quan cấp dưới về tiêu chuẩn thiết kế cây xanh đô thị, trong đó có quy định về tiêu chuẩn diện tích đất cây xanh sử dụng công cộng được xác định theo tiêu chuẩn của từng loại đô thị Theo quy định tại Điểm 5 mục 1 của phần quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị- tiêu chuẩn thiết kế, ban hành kèm theo Quyết định số 01/2006/QĐ-BXD, ngày 5 tháng 01 năm

2006, ban hành “quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị- tiêu chuẩn thiết kế” thì diện tích cây xanh công cộng trong các đô thị phải đảm bảo diện tích như sau:

Tiêu chuẩn đất cây xanh sử dụng công cộng

(m 2 /người)

I và II Trên hoặc bằng 250.000 đến dưới 1.500.000 10-12

III và IV Trên hoặc bằng 50.000 đến dưới 250.000 9- 11

Chú thích 1: Đối với các đô thị có tính chất đặc thù về sản xuất công nghiệp, hoạt động khoa học, công nghệ, du lịch, nghỉ dưỡng khi áp dụng tiêu chuẩn này có thể lựa chọn trong giới hạn hoặc điều chỉnh (nhưng phải được cơ quan chủ quản đồng ý)

Chú ý 2: Đối với đô thị miền núi, hải đảo khi áp dụng tiêu chuẩn này cho phép lựa chọn thấp hơn nhưng không được thấp hơn 70% quy định ở giới hạn tối thiểu

Với những tiêu chí đã đề ra thì việc trồng cây xanh sử dụng công cộng phải được gắn kết chung với các loại cây xanh sử dụng hạn chế, cây xanh chuyên môn, và vành đai xanh ngoài đô thị (kể cả mặt nước) thành một hệ thống nhất và hoàn chỉnh Quy hoạch và trồng cây xanh sử dụng công cộng đô thị không được làm ảnh hưởng tới

an toàn giao thông, làm hại công trình kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật đô thị, không gây nguy hiểm tới người sử dụng và môi trường sống của cộng đồng Với trách nhiệm quản lý hệ thống cây xanh đô thị của cả nước Bộ Xây dựng có trách nhiệm đưa ra những tiêu chuẩn chung và thống nhất cho cả nước nhằm đảm bảo cho việc phát triển

và cải thiện hệ thống cây xanh đô thị của cả nước

 Ủy Ban Nhân Dân các cấp

 Ủy Ban Nhân Dân cấp tỉnh

Với phần quy định về trách nhiệm quản lý cây xanh đô thị thì Ủy Ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chung với hệ thống cây xanh đô thị thuộc địa phận quản lý của