ĐỀ CƯƠNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG ISO 14001:2015

- Yêu cầu theo TC ISO 14001:2015 Lãnh đạo cao nhất phải thiết lập, thực hiện và duy trì chính sách môitrường, nó phải nằm trong phạm vi đã xác định của HTQLMT  Phù hợp với mục đích, bối

HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

1 Tiêu chuẩn ISO 14001: Khái niệm hệ thống quản lý môi trường; lợi ích, trở ngại, phạm vi áp dụng, tình hình xây dựng , áp dụng TC ISO

14001 tại Việt Nam.

- Khái niệm: HTQLMT là một phần của hệ thống quản lý được sử dụng

để quản lý các khía cạnh môi trường, đáp ứng các nghĩa vụ tuân thủ vàgiải quyết các vấn để rủi ro và cơ hội

- Lợi ích:

Về kinh tế:

 Đạt lợi nhuận

 Tập trung sản xuất kinh doanh

 Tiết kiệm chi phí và nguyên liêu hoạt động

 Tiết kiệm chi phí sản xuất do quản lý và sử dụng các nguồnlực một cách hiệu quả

 Nâng cao hình ảnh, uy tín của tổ chức/DN đối với người tiêudùng và cộng đồng

Nhận thức của lãnh đạo cấp cao trong các DN về HTQLMT theotiêu chuẩn ISO 14001 còn hạn chế.

Kinh phí bỏ ra để xây dựng ISO là một khoản khá lớn

Sự thiếu thành thạo về chuyên môn và nguồn lực cũng được xem làmột trở ngại lớn đối với DN khi thực hiện

Tại VN, người tiêu dùng phần lớn chưa có quan tâm, nhận thức vềHTQLMT

- Phạm vi áp dụng:

 Các doanh nghiệp

 Các khu vực như dịch vụ, ngân hàng, bảo hiểm , khách sạn, xuấtnhập khẩu, buôn bán, phân phối, lưu kho, vận tải hàng hóa , khaithác

 Các cơ quan như trường học, các cơ quan chính phủ và các tổ hợpquân sự

- Tình hình xây dựng:

 Công tác QLMT vẫn chưa thật sự được các cấp lãnh đạo quan tâm

 Hầu hết các công ty áp dụng thì đều là các công ty liên doanh hoặccông ty nước ngoài và các công ty liên kết nước ngoài thì mới thực

sự áp dụng ISO Chính vì vậy, tại VN, với hơn 300 DN thì chỉ cókhoảng > 20 DN có chứng chỉ ISO -> 1 con số quá chênh lêch ->Giải pháp thúc đẩy

2 Phạm vi HTQLMT: yêu cầu theo TC ISO 14001: 2015, ví dụ xác định phạm vi cho một tổ chức cụ thể.

 Không quy định tiêu chí môi trường cụ thể

 Áp dụng cho toàn bộ/một phần của tổ chức để cải tiến một cách có

hệ thống công tác quản lý môi trường

- Yêu cầu theo ISO 14001:2015

Tổ chức phải xác định ranh giới và khả năng áp dụng của hệ thốngquản lý môi trường để thiết lập phạm vi của nó

Khi xác định phạm vi này, tổ chức phải xem xét:

a Các vấn đề bên ngoài và nội bộ

- Ví dụ: Công ty TNHH gỗ An Việt

 Các vấn đề bên ngoài và bên trong:

 Bên ngoài:

 Chất lượng sản phẩm có đạt yêu cầu

 Lượng chất thải được thải ra môi trường có đạt yêu cầu

 Nguyên, nhiên liệu đầu vào

 Các bên liên quan:

 Các thị trường lớn ngoài VN: Nhật bản, Trung Quốc

 Khách hàng: yêu cầu chất lượng sản phẩm, giá thành, tác độngcủa sản phẩm tới chất lượng môi trường

 Các đơn vị quản lý môi trường: yêu cầu chương trình, kếhoạch BVMT từ công ty, yêu cầu công ty đảm bảo TCVN,QCVN

 Người dân khu vực dự án: Yêu cầu đảm bảo về môi trườngsống, việc làm hoặc đền bù

3 Chính sách môi trường: Khái niệm, yêu cầu theo TC ISO 14001:2015, VD.

- KN: CSMT là ý đồ và định hướng của một tổ chức liên quan tới hiệu

quả môi trường , được tuyên bố chính thức bởi lãnh đạo cấp cao nhất

- Yêu cầu theo TC ISO 14001:2015

Lãnh đạo cao nhất phải thiết lập, thực hiện và duy trì chính sách môitrường, nó phải nằm trong phạm vi đã xác định của HTQLMT

 Phù hợp với mục đích, bối cảnh của tổ chức, bao gồm bản chất, quy

mô và các tác động môi trường CSMT của mỗi công ty sẽ khácnhau

 Cung cấp cơ sở thiết lập mục tiêu môi trường

 Bao gồm việc cam kết BVMT, bao gồm ngăn ngừa ô nhiễm và cáccam kết cụ thể khác

 Bao gồm cam kết đáp ứng các nghĩa vụ tuân thủ

 Cam kết cải tiến liên tục HTQLMT để nâng cao hiệu quả môitrường

 CSMT đc duy trì dưới dạng văn bản, truyền đạt trong tổ chức, cósẵn cho các bên quan tâm

 Các khía cạnh môi trường sẽ được quản lý bởi các nghĩa vụ tuânthủ

- Ví dụ 1: Bản chính sách môi trường của Công ty sản xuất giấy

Double A tại VN

Tại Double A, chúng tôi tin rằng có sự tương thích giữa phát triển kinh tế

và sự bền vững của môi trường, và trách nhiệm chính của công ty lànhằm bảo tồn và bảo vệ môi trường trong phạm vi hoạt động cũng nhưxung quanh hoạt động sản xuất Để đạt được điều này, chúng tôi sẽ:

 Đảm bảo rằng các quy trình, thiết bị và các hoạt động sản xuất củachúng tôi chỉ có tác động nhỏ đến môi trường

 Sử dụng các quy trình sản xuất hiệu quả để bảo tồn năng lượng vànguyên liệu thô

 Vận hành các cơ sở và các nhà thầu, những người thể hiện cácthông lệ và tiêu chuẩn môi trường đúng đắn

 Hưởng ứng các sáng kiến của chính phủ về thúc đẩy BVMT

 Ngăn ngừa ô nhiễm bằng cách thực hiện các chương trình nâng caonhận thức môi trường cho người lao động, giáo dục công nhân viên

về tác động tiềm tàng của hoạt động nhà máy đối với môi trường vàcác biện pháp thích hợp để giảm thiểu các tác động đó

 Liên tục theo dõi các tác động của hoạt động nhà máy đối với môitrường và nâng cao hiệu suất bằng cách thiết lập mục tiêu và chỉtiêu về môi trường và đánh giá hiệu quả chúng

 Là một người láng giềng tốt, và giữ cho các thành viên trong cộngđồng, đại diện của tổ chức địa phương, và các khách hàng thông tin

về các biện pháp cần thiết để bảo vệ môi trường của chúng ta

 Phát hành một báo cáo môi trường hàng năm để công chúng có thểtiếp cận được dễ dàng

- Ví dụ 2: chính sách MT của công ty TNHH thực phẩm đông lạnh Sao

Mai

Nhằm hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, công ty TNHH thựcphẩm động lạnh Sao mai cam kết:

1 Tuân thủ các yêu cầu pháp luật về BVMT

2 Cam kết cải tiến liên tục và ngăn ngừa ô nhiễm

3 Áp dụng chương trình 5S vào hệ thống quản lý môi trường của côngty

4 Được thông báo cho tất cả nhân viên công ty và có sẵn trong cộngđồng

4 Khía cạnh môi trường, tác động môi trường, khía cạnh môi trường

có ý nghĩa: KN, yêu cầu theo TC ISO 14001: 2015, cách xác định, VD.

- Khía cạnh MT: yếu tố của các hoạt động hoặc sản phẩm hoặc dịch vụ

có thể gây ảnh hưởng và tác động qua lại hoặt tương tác với MT mà tổchức có thể kiểm soát, có xem xét đến quan điểm vòng đời

- Tác động MT: là thay đổi đối với môi trường, dù bất lợi hay có lợi,

toàn bộ hay một phần do các KCMT của tổ chức

- KCMT đáng kể: có hoặc có thể có 1 hay nhiều những tác động môi

trường đáng kể

- Yêu cầu về KCMT theo TC ISO 14001:2015

Khi xác định các khía cạnh môi trường, tổ chức phải tính đến:

a) Sự thay đổi, bao gồm cả triển khai mới/ đã hoạch định, các hoạtđộng mới/sửa đổi, các sản phẩm và dịch vụ

b) Các điều kiện bất thường và các tình huống khẩn cấp xác định

Tổ chức phải xác định các khía cạnh mà có hoặc có thể có một tác độngmôi trường đáng kể, nghĩa là các KCMT đáng kể, bằng cách sử dụng cáctiêu chí thiết lập

Tổ chức phải trao đổi thông tin về KCMT đáng kể giữa các cấp và chứcnăng khác nhau của tổ chức, khi thích hợp

Tổ chức phải suy trì thông tin dạng văn bản về: KCMT và các tác động

MT có liên quan; các tiêu chí được sử dụng để xác định KCMT đángkể; các KCMT đáng kể

Ví dụ: Công ty gỗ AN Việt

Gỗ tựnhiên(Thângỗ)

Bụi,mùncưa cókíchthướclớn

Bụi, CTR,tiếng ồn

- Ô nhiễm môitrường không khí

- Ô nhiễm tiếng ồn

Ngâmtẩm hóa

chất

chống

mối mọt

Hóa chấtchốngmối mọt,

gỗ, tre,nứa,rơm, rạ,vật liệutết bện

Nướcthải cóchứahóachấtchốngmốimọt,hơi hóachất

Nước thải,không khí

- Ô nhiễm môitrường nước

- Môi trường khôngkhí

Định

Mạt

gỗ, gỗvụn

Bụi, CTR,tiếng ồn

- Ô nhiễm môitrường không khí

- Ô nhiễm tiếng ồn

Bào gỗ Gỗ thànhphẩm bào,Sợi gỗ

mạt gỗ

Bụi, CTR,tiếng ồn

- Ô nhiễm môitrường không khí

Cắt, tỉasản phẩm

Rơm, rạ,vật liệutết bện

Bụi,đầumẩurơm, rạ

Bụi, CTR - Ô nhiễm môitrường không khí

Phunsơn,

nhuộm

Gỗ, tre,nứa,rơm, rạ,

HợpchấtVOC,

Không khí,nước thải

- Ô nhiễm môitrường không khí

- Ô nhiễm môi

màu vật liệu

tết bện,sơn, màunhuộm

hạtsơn,nướcthải cóchứaphẩmmàu,hơixăng

trường nước

Bảo trìmáy móc

Máymóc, dầunhớt

Giẻlau dầu

mỡ, cátthấmdầu

và in văn

bản

-Điện-Máy tính-Máy in-Mực in-Giấy

-Giấythải-Mực inthải-Bộphậnmáytínhhưhỏng

- Tiêuthụ điện

- Ánhsáng mànhình máytính

- CTRtái chế(giấy)

- CTRnguy hại

- Tiêu hao nguyên

- Phương pháp xác định KCMT đáng kể , gồm các tiêu chí sau:

 Dựa trên tần xuất và mức độ quan trọng

 Liên quan đến luật lệ

 Có khả năng gây ảnh hưởng tới sức khỏe công nhân hoặc môitrường

 Liên quan tới yêu cầu nội bộ của tổ chức

 Được cộng đồng và khác hàng quan tâm

 Có ảnh hưởng có lợi hoặc có hại tới cảnh quan xung quanh, hìnhảnh của tổ chức có thể ảnh hưởng tới khí hậu

 Gây ra việc làm suy giảm TNTN

 Liên quan tới chính sách môi trường của tổ chức

- Ví dụ: Công ty TNHH gỗ An Việt

Hoạt

động KCMT

Tình trạng

Tiêu chí Trọng

số

Tổng điểm

Kết luận

Với : N (Normal): Điều kiện bình thường - trọng số = 1

A (Abnormal): Điều kiện bất bình thường - trọng số = 1,5

E (Emergency): Tình trạng khẩn cấp - trọng số = 2

PL: Yêu cầu pháp luật / khác

RR: Mức độ rủi ro với con người và bên hữu quan

TS: Tần suất tác động môi trường

MĐ: Mức độ tác động đối với môi trường: đất, nước, không khí, TNTNHA: Hình ảnh uy tín của công ty

5 Nghĩa vụ phải tuân thủ: yêu cầu theo TC ISO 14001:2015

- Nghĩa vụ tuân thủ: là các yêu cầu pháp luật mà tổ chức phải tuân thủ

và các yêu cầu khác mà tổ chức phải hoặc lựa chọn để tuân thủ

- Yêu cầu về nghĩa vụ tuân thủ trong TC ISO 14001:2015

Các nghĩa vụ tuân thủ có thể dẫn đến các cơ hội và rủi ro cho tổ chức

- Ví dụ: Xác định nghĩa vụ tuân thủ cho công ty chế biến thủy sản HH

 Luật bảo vệ môi trường 2014

 Luật TNN 2012

 QCVN 08 + 09/2015/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chấtlượng nước mặt

 QCVN 40 /2011: nước thải công nghiệp

 QCVN 11/2015: nước thải chế biến thủy sản

6 Mục tiêu môi trường , hoạch định để đạt được mục tiêu môi trường theo TC ISO 14001:2015, ví dụ.

- Mục tiêu môi trường: Là những kết quả cần đạt được, mục tiêu môi

trường được tổ chức thiết lập và nhất quán với chính sách MT

- Yêu cầu mục tiêu MT:

Tổ chức phải thiết lập các mục tiêu môi trường tại các cấp và các bộphận liên quan; có tính đến KCMT đáng kể và các nghĩa vụ tuân thủliên quan tới tổ chức, xem xét các rủi ro và cơ hội của mình

Mục tiêu môi trường phải được:

 Nhất quán với chính sách MT

 Đo được ( nếu khả thi)

 Được theo dõi

 Được truyền đạt

 Được cập nhật khi thích hợp

Tổ chức phải duy trì thông tin dưới dạng văn bản hóa về mục tiêu môitrường

- Hoạch định để đạt được mục tiêu MT theo TC ISO 14001:2015

Khi hoạch định cách thức để đạt được mục tiêu môi trường, tổ chứcphải xác định:

 Những gì cần làm

 Những nguồn lực gì sẽ cần được yêu cầu

 Ai sẽ có trách nhiệm

 Khi nào nó sẽ được hoàn thành

 Các kết quả sẽ được đánh giá như thế nào; bao gồm những chỉ sốcho giám sát mức độ đạt được của mục tiêu môi trường có thể đolường được

Tổ chức phải xem xét các hoạt động nào để đạt mục tiêu môi trường cóthể được tích hợp trong các quá trình KD của tổ chức

- VÍ DỤ:Công ty thực phẩm đông lạnh Sao Mai

Mục

tiêu Chỉ tiêu

Người thực hiện

Thời gian hoàn thành

Phương pháp thực hiện

Kinh phí

Tổtrưởng

bộ phậnquản lýnước thảicủa côngty

Cuốiquý II-2018

- Quan sát nội

vi

- Giám sát chặt

việc sử dụngnước bừa bãicủa công nhân

10 trđ

Giảmlượng

Như trên Cuối

năm

- Lắp đặt hệthống xử lý

40 trđ

nước sửdụngxuốngcòn 75%

Ban quản

lý Chấtthải củacông ty

Cuốiquý II-2018

- Quản lý nộivi

- Nghiên cứucác giải pháptận dụng chấtthải hữu cơ

30 trđ

Sản xuấtphân cáphục vịnôngnghiệp

Bộ phận

xử lýnguyênliệu thừacủa cá

Cuốinăm2018

- Thu gom toàn

bộ nguyên liệu( đầu, vảy, ruộtcá,…)

- Xây dựng hệthống ủ, sảnxuất

2)Ứng phó với các tình huống khẩn cấp thực tế

3)Có hành động để ngăn chặn sự xuất hiện và giảm thiểu hậu quả đốivới MT của các tình huống khẩn cấp , phù hợp với tầm quan trọngcủa tình huống khẩn cấp và tác động tiềm ẩn đến MT

4)Định kỳ kiểm tra kế hoạch ứng phó, nếu có thể

5)Định kỳ xem xét và chỉnh sửa các quá trình và hoạt động ứng phóđược hoạch định khi có thể, đặc biệt là sau khi xuất hiện các tìnhhuống khẩn cấp hoặc sau khi kiểm tra

6)Cung cấp các thông tin và đào tại liên quan đến sẵn sàng ứng phó vớitình huống khẩn cấp, khi có thể, tới các bên liên quan, bao gồm cảngười làm việc dưới sự kiểm soát của tổ chức

Tổ chức phải duy trì thông tin dạng văn bản cho các phạm vi cần thiếtđảm bảo các quá trình được thực thi đúng theo hoạch định

VÍ DỤ: Công ty TNHH MTV gỗ An Việt

Tình huống : Sự cố cháy nổ

- Xác định các dạng sự cố cháy nổ:

 Chập điện

 Để các hóa chất, vật dễ cháy gần những nơi có nguồn lửa

 Cháy nổ tại khu vực nhà ăn do nổ bình ga

 Pha trộn sơn và sử dụng các hóa chất không đúng tiêu chuẩn

- Địa điểm xảy ra: Văn phòng làm việc, các công xưởng, khu vực nhà

ăn và kí túc xá cho công nhân viên

- Biện pháp khắc phục:

 Công tác phòng cháy:

 Các phòng ban, công xưởng phân công cán bộ theo dõi,giám sát, kiểm tra việc thực hiện công tác PCCC và chỉ huycứu chữa khi có sự cố xảy ra Thành lập tổ PCCC để làmnòng cốt trong công tác PCCC

 Văn phòng làm việc, kho hàng, các công xưởng, khu vựcnhà ăn và kí túc xá cho công, nhân viên đều phải được trang

bị bình cứu hỏa xách tay thích hợp và các biển báo PCCC

 Khi hết giờ làm việc, mọi người có trách nhiệm tắt hết cáccông tắc điện, không được tự ý câu điện mà không báo thợđiện có trách nhiệm; Không được hút thuốc lá trong vănphòng làm việc, kho hàng và các công xưởng

 Khi phát hiện các sự cố có thể gây cháy nổ, mọi người phảithông báo ngay cho người có trách nhiệm ở khu vực đó

 Công tác chữa cháy: Khi sự cố cháy nổ xảy ra ở địa điểm nào thì

người đầu tiên thấy cháy phải hô to báo cháy để mọi người biết, ai

ở gần cầu dao điện phải ngắt cầu giao ngay, mọi người phải cótrách nhiệm dùng bình cứu hỏa, cát, nước để dập đám cháy,đồng thời gọi số 114 yêu cầu cảnh sát PCCC ứng cứu, báoTrưởng Ban An toàn Công ty, gọi các đơn vị bạn xung quanh hỗtrợ Ưu tiên cứu người trước

 Thực hiện báo cáo: Trưởng đơn vị phải thực hiện báo cáo chi tiết

trình đại diện lãnh đạo

8 Sự không phù hợp, hành động khắc phục theo TC ISO 14001:2015, VD

- Sự không phù hợp: Là sự không đáp ứng yêu cầu với yêu cầu là

những nhu cầu hoặc mong đợi đã được công bố, ngầm hiểu chung haybắt buộc

- Hành động khắc phục: Là hành động để loại trừ nguyên nhân của sự

không phù hợp và ngăn chặn sự tái diễn

- Yêu cầu:

Khi 1 sự không phù hợp xảy ra, tổ chức phải:

a Phản ứng tới sự không phù hợp và khi thích ứng:

1) Có hành động để kiểm soát và sửa chữa nó

2) Đối phó với những hiệu quả, bao gồm cả việc giảm thiểu nhữngtác động bất lợi tới MT

b Đánh giá nhu cầu cho hđ để loại bỏ nguyên nhân của sự không phùhợp để nó không tái diễn hoặc xảy ra ở nơi khác bằng cách:

1)Xem xét sự không phù hợp

2)Xác định nguyên nhân của sự không phù hợp

3)Xác định nếu sự không phù hợp tương tự tồn tại, hoặc có khảnăng có thể xảy ra

c Thực hiện bất kỳ hành động nào cần thiết

d Xem xét hiệu lực của bất kỳ hđ khắc phục nào đã được thực hiện

e Thực hiện các thay đổi tới HTQLMT, nếu cần thiết

Các hành động khắc phục phải thích hợp với các tác động của sự khôngphù hợp đang gặp phải, bao gồm cả các tác động MT,

Tổ chức phải lưu trữ bằng chứng bằng thông tin dạng văn bản của:

 Bản chất của sự không thích hợp và bất kỳ hành động tiếp theođược thực hiện

 Kết quả của hành động khắc phục

Ví dụ:về sự không phù hợp và hành động khắc phục theo mô hình xương cá:

9 Theo dõi, đo lường, phân tích và đánh giá theo TC ISO 14001:2015, VD

a Khái niệm:

 Theo dõi là xác định tình trạng của hệ thống, một quá trình hoặc

một hoạt động

 Đo lường là quá trình xác định một giá trị

 Đánh giá là quá trình có hệ thống, độc lập và được lập thành văn

bản để thu thập bằng chứng đánh giá và đánh giá chúng một cách

Mùi xăng, dầu

nồng nặc

Xăng, dầu vương trên

mặt sàn

Làm đổ thùng dầu khi vận chuyển bằng tay

Dùng cát, giẻ lau

để thấm xăng, dầu rồi đem bỏ vào thùng CTNH

Đặt thùng dầu vào

khay và vận chuyển

bằng xe đẩy

Rò rỉ từ máy móc trong quá trình hoạt động , vận chuyển nguyên vật liệu

Dùng cát, giẻ lau để thám xăng dầu rồi đem bỏ vào thùng CTNH

khách quan nhằm xác định mức độ đáp ứng của chuẩn mực đã thỏathuận.

b Yêu cầu: về theo dõi, đo lường, phân tích và đánh giá theo TC ISO

14001:2015

Tổ chức phải theo dõi, đo lường, phân tích và đánh giá hiệu quả MTcủa mình

Tổ chức phải xác định:

1) Những gì cần phải được thực hiện theo dõi và đo lường

2) Các phương pháp theo dõi, đo lường, phân tích và đánh giá3) Các chuẩn mực so sánh và các chỉ số thích hợp

4) Khi nào hoạt động theo dõi đo lường được thực hiện

5) Khi nào các kết quả từ theo dõi và đo lường phải được phân

tích và đánh giá

Tổ chức phải đảm bảo rằng thiết bị theo dõi và đo lường phải đượckiểm định hoặc hiệu chuẩn trước khi sử dụng và được duy trì, khi thíchhợp

Tổ chức phải đánh giá hiệu quả môi trường và hiệu lực của HTQLMT

Tổ chức phải truyền đạt thông tin về hiệu quả MT có liên quan cả trongnội bộ và bên ngoài

Tổ chức phải lưu trữ thông tin dạng văn bản thích hợp về bằng chứngcủa các kết quả theo dõi, đo lường, phân tích và đánh giá

C Ví dụ: Lấy từng VD cho các mục a,b,c,d,e.

10 Xem xét của lãnh đạo, cải tiến liên tục.

a Xem xét của lãnh đạo:

Lãnh đạo cao nhất phải định kỳ xem xét HTQLMT, để đảm bảo nó phùhợp, thỏa đáng và có hiệu lực

Việc xem xét của lãnh đạo phải bao gồm các vấn đề:

a) Tình trạng của các hành động từ các cuộc xem xét của lãnh đạo lầntrước

b) Các thay đổi về:

1)Các vấn đề nội bộ và bên ngoài có liên quan đến HTQLMT

2)Nhu cầu và mong đợi của các bên quan tâm, bao gồm cả cácnghĩa vụ tuân thủ

3)Các khía cạnh môi trường đáng kể

4)Các rủi ro và cơ hội

c) Mức độ đạt được các mục tiêu MT

d) Thông tin về hiệu quả môi trường của tổ chức bao gồm cả các xuhướng về:

1) Sự không phù hợp và các hành động khắc phục

2) Các kết quả theo dõi và đo lường

3) Việc đáp ứng các nghĩa vụ tuân thủ

4) Các kết quả đánh giá

e) Tính đầy đủ của các nguồn lực

f) Các thông tin liên quan từ các bên quan tâm, bao gồm cả các khiếunại

g) Các cơ hội cho cải tiến liên tục

Đầu ra của xem xét lãnh đạo phải bao gồm:

 Các kết luận về tính phù hợp và liên tục, thỏa đáng và có hiệu lựccủa HTQLMT

 Các quyết định liên quan đến cơ hội cải tiến liên tục

b Cải tiến liên tục.

Tổ chức phải thường xuyên cải tiến tính thích hợp, thỏa đáng vàhiệu lực của HTQLMT để nâng cao hiệu quả môi trường

11 Quy trình ( định nghĩa, bố cục), lưu đồ( định nghĩa) trong ISO 14001:2015 Xây dựng quy trình, lưu đồ ( thiết kế các biểu mẫu đi kèm) cho 1 tổ chức cụ thể:

- Quy trình/lưu đồ kiểm soát khía cạnh môi trường

- Quy trình/lưu đồ xác định các nghĩa vụ phải tuân thủ

- Quy trình/lưu đồ đào tạo nâng cao nhận thức;

- Quy trình/lưu đồ trao đổi thông tin

Bài làm

- Quy trình:

a KN: Quy trình là các bước tiến hành, thực hiện một công việc

hay quá trình nào đó

b Bố cục: Gồm 7 mục