CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHỦ ĐỀ - Các văn bản thơ ca kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ trong chương trình Ngữ văn9: Đồng chí Chính Hữu và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” Phạm Tiến Duật - Cả
Trang 1Tuần:
Tiết: 45,46,47
Ngày soạn Ngày dạy : CHỦ ĐỀ: HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH
TRONG HAI BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ”
VÀ “BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH”
MÔN NGỮ VĂN –LỚP 9 Thời gian dạy học: 03 tiết (Từ tiết 45 đến tiết 47 theo PPCT)
Số bài: 02
I CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHỦ ĐỀ
- Các văn bản thơ ca kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ trong chương trình Ngữ văn9: Đồng chí (Chính Hữu) và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” (Phạm Tiến Duật)
- Cả 2 bài thơ cùng viết về hình tượng người lính bằng thể thơ tự do, bút pháp hiện thực
qua điểm nhìn của nhà thơ là người lính cầm súng chiến đấu nhưng mỗi bài lại có cách khaithác khác nhau, mang cá tính sáng tạo riêng của tác giả, khám phá những phẩm chất vừa cótính truyền thống lại vừa tiếp nối về người lính trong 2 thời điểm khác nhau của lịch sử dântộc
II THỜI GIAN DỰ KIẾN
- Ch ủ đề gồm 0 3tiết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: đề gồm 0 3tiết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: ồm 0 3tiết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: g m 0 3ti t N i dung t ng ti t ết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: ội dung từng tiết được phân chia như sau: ừng tiết được phân chia như sau: ết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: được phân chia như sau: c phân chia nh sau: ư
giới thiệu chung về 2 bài thơ
3
Vẻ đẹp phẩm chất của người lính (còn lại)
So sánh sự khác biệt và lý giải nguyên nhân
Tổng kết, luyện tập, kiểm tra kết quả học tập chủ đề của học sinh
III MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ
- Thông qua dạy học chủ đề giúp học sinh:
1 Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp của người lính Cách mạng thể hiện trong hai bài thơ
nói riêng và trong văn học chống Pháp, chống Mỹ nói chung, bước đầu so sánh để thấy được
sự phát triển của đề tài người lính ở mỗi thời điểm khác nhau của lịch sử
- Nắm được đặc sắc nghệ thuật của 2 bài thơ, phong cách sáng tác của từng tác giả
2 Kĩ năng: Biết đọc –hiểu văn bản thơ hiện đại theo hình thức bổ dọc kết hợp với kiểu bài so sánh văn học p hân tích song song (Cách này hay nhưng khó, đòi hỏi khả năng tư duy chặt
chẽ, lôgic, sự tinh nhạy trong phát hiện vấn đề học sinh mới tìm được luận diểm của bài viết vàlựa chọn những dẫn chứng tiêu biểu phù hợp của cả hai văn bản để chứng minh cho luận điểmđó); biết hệ thống, khái quát kiến thức văn học theo chủ đề; biết vận dụng những hiểu biết vềcác tác phẩm viết về người lính vào giải quyết những tình huống thực tiễn và tạo lập văn bảntheo yêu cầu
3 Thái độ:
- Có thái độ cảm phục về đẹp giản dị của tình đồng chí, đồng đội và người lính trong hai bàithơ
-Ý thức cho học sinh hiểu và tự hào về tinh thần anh dũng, hiên ngang của những người lính;
giáo dục lòng yêu nước
Trang 24 Phát triển năng lực: Ngoài những năng lực chung, cần chú trọng phát triển cho học
sinh những năng lực chủ yếu sau:
- Năng lực đọc-hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại thơ trữ tình thời kháng chiến chống Pháp
và chống Mỹ
- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ : cảm thụ vẻ đẹp ngôn từ và vẻ đẹp hình tượng nhân vật trữ tìnhtrong tác phẩm (qua cảm nhận vẻ đẹp hình tượng người lính)
- Năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt: trình bày những suy nghĩ, quan điểm cá nhân về giá trị nộidung, nghệ thuật của các chi tiết, hình ảnh trong bài thơ
- Năng lực hợp tác thông qua các hoạt động nhóm giải quyết câu hỏi thảo luận về nhiều ý kiếnxoay quanh 1 vấn đề
- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin: Thiết kế và thuyết trình về các slide về tác giả, tácphẩm Đồng Chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính
Mỗi tiết học và từng phần nội dung sẽ hướng vào phát triển cụ thể 1 hoặc nhóm năng lực nàođó
IV BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ HỆ THỐNG CÂU HỎI, BÀI TẬP
* B ng mô t các m c ảng mô tả các mức độ đánh giá theo định hướng năng lực: ảng mô tả các mức độ đánh giá theo định hướng năng lực: ức độ đánh giá theo định hướng năng lực: đội dung từng tiết được phân chia như sau: đ ánh giá theo định hướng năng lực: nh h ướng năng lực: ng n ng l c: ăng lực: ực:
về tác giả, tácphẩm ( cuộcđời, sự nghiệp,hoàn cảnh sángtác, thể loại…)
- Nhận diệnđược cảm xúcchủ đạo trongbài thơ
- Nhận biếtđược nhữnghình ảnh/ chitiết tiêu biểu,thuộc được nộidung các bàithơ
- Nhận diệnđược các phép
tu từ được sửdụng trong bàithơ
- Chỉ ra sự ảnhhưởng, chi phốicủa hoàn cảnhsáng tác đến tácphẩm
- Chỉ ra đượcgiá trị nội dung/
nghệ thuật, tưtưởng của bàithơ
- Chỉ ra đượctác dụng củaviệc dùng hìnhảnh, các biệnpháp tu từ trongbài thơ
- Chỉ ra đượcmột số đặcđiểm nội dung,nghệ thuật đặcsắc của từng tácphẩm
- Vận dụnghiểu biết về tácgiả, tác phẩm,hoàn cảnh rađời… để phântích, lí giải,khái quát vẻđẹp của hìnhtượng ngườilính trong cả 2bài thơ
- Khái quátđược đặc điểmphong cách của
2 tác giả
- Cảm nhậnđược ý nghĩacủa một số từngữ, hình ảnh/
chi tiết đặc sắctrong bài thơ
- Trình bàyđược cảm nhận,
ấn tượng của cánhân về giá trịnội dung vànghệ thuật củavăn bản trong
- Vận dụng hiểubiết về tác giả,tác phẩm, hoàncảnh ra đời… đểphân tích, lí giảigiá trị nội dung,
củanhững tácphẩm văn họccùng viết về đềtài người lính
- Trình bàynhững kiến giảiriêng, nhữngphát hiện sángtạo về bài thơ
- Biết tự đọc vàkhám phá cácgiá trị của mộtvăn bản mớicùng đề tài, chủđề
- Vận dụng trithức đọc hiểuvăn bản để kiếntạo những giá trịsống của cánhân (những bài
Trang 3quan hệ phântích song song
- Nhận xét,khái quát đượcmột số đặcđiểm và đónggóp về đề tàicủa 2 tác giảvới đề tài ngườilính trong thơ
ca hiện đại ViệtNam
- Đọc diễn cảmtác phẩm
học rút ra vàđược vận dụngvào cuộc sống
về lý tưởngthanh niên thờiđại ngày nay)
- Sáng tạo nghệthuật từ các vănbản: làm thơ, vẽ
tranh, …
- Nghiên cứu
KH, dự án…
* H th ng câu h i v b i t p xoay xung quanh các v n ệ thống câu hỏi và bài tập xoay xung quanh các vấn đề: ống câu hỏi và bài tập xoay xung quanh các vấn đề: ỏi và bài tập xoay xung quanh các vấn đề: à bài tập xoay xung quanh các vấn đề: à bài tập xoay xung quanh các vấn đề: ập xoay xung quanh các vấn đề: ấn đề: đề gồm 0 3tiết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: :
của bài thơ
- Điểm khác biệt cơ bản giữa thơ
ca viết về người lính trong văn họcchống Pháp và chống Mỹ
- Đề tài người lính trong một số tácphẩm văn học trong và ngoài nhàtrường
- Giong điệu riêng từng bài
- Ý nghĩa nhan đề, tư tưởng chủ đềtừng tác phẩm
- Từ những nội dung chủ yếu của 2văn bản thơ khái quát thành nhữngluận điểm lớn về vẻ đẹp của ngườilính
- Phát hiện những chi tiết hình ảnhthơ giống nhau song sắc thái biểucảm vẫn có sự khác biệt rõ nét
- Nhận xét về ngôn
từ, hình ảnh, bútpháp trong thơ cahiện đại viết vềngười lính
(Phân tích giá trịbiểu cảm của từ ngữ,tính biểu tượng củamột số hình ảnh thơ)
- Sự khác biệt trongnội dung cảm xúc vàcách thể hiện củacác bài thơ viết vềngười lính thờichống Pháp vàchống Mỹ Lí giải rõnguyên nhân của sựkhác biệt
- Từ những hiểubiết về thơ về đề tàingười lính, cảmnhận được vẻ đẹptâm hồn của ngườiViệt Nam trong hơn
30 năm kháng chiếntrường kì của đấtnước
- Tìm và đọc hiểunội dung ý nghĩacủa các tác phẩmthơ/truyện ngoàichương trình cùngviết về người lính
- Hệ thống kiến thức
đã học bằng sơ đồ tưduy
- Suy nghĩ về vấn đềchủ quyền và lòngyêu nước của thanhniên hiện nay
- Tưởng tượng cuộcgặp gỡ với nhữngngười lính lái xeTrường Sơn
- Vẽ tranh minh họa
đề tài người lính
V CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: Sưu tầm tư liệu về chủ đề, lập bảng mô tả các mức độ nhận thức, biên
soạn câu hỏi và bài tập, thiết kế tiến trình dạy học, nội dung trình chiếu, phiếu học tập, sắp xếphọc sinh theo nhóm
Trang 42 Học sinh: Đọc trước và tìm hiểu nội dung, nghệ thuật của các văn bản và tìm đọc các
tư liệu liên quan đến chủ đề; lập bảng hệ thống kiến thức về các văn bản thơ viết về người línhtrong chương trình; đọc thêm các bài thơ ngoài chương trình; tập hệ thống kiến thức về các vănbản bằng bản đồ tư duy
VI TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ (KẾ HOẠCH DẠY HỌC)
A Hoạt động 1: Thời gian 01 tiết (Tiết 1) KHÁI QUÁT VỀ CHỦ ĐỀ VÀ GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HAI BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ”
VÀ “BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH”
I Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức:
- Hiểu được một số đặc điểm chính của thơ ca thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ
- Cảm nhận được vẻ đẹp chân thực gợi cảm, giản dị của tình đồng chí, đồng đội và hình ảnhngười lính cách mạng thể hiện trong bài thơ
- Nắm được đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: chi tiết chân thực, hình ảnh gợi cảm và cô đúc, giàu
ý nghĩa biểu tượng
- Biết hệ thống, khái quát kiến thức; biết so sánh nội dung, nghệ thuật giữa các văn bản cùngviết về đề tài người lính
2.Kỹ năng:
- Rèn luyện năng lực cảm thụ và phân tích các chi tiết nghệ thuật, các hình ảnh trong một tácphẩm giàu cảm hứng hiện thực mà không thiếu sức bay bổng
3.Thái độ:
- Có thái độ cảm phục về đẹp giản dị của tình đồng chí, đồng đội và người lính trong bài thơ
4 Định hướng phát triển năng lực cho HS:
- Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin: Thiết kế và thuyết trình về các slide về tác giả, tácphẩm, hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa nhan đề … của bài thơ “Đồng Chí”, “Bài thơ về tiểu đội xekhông kính”
- Năng lực giao tiếp: Trình bày suy nghĩ, quan điểm của bản thân về nghệ thuật, nội dung củamột chi tiết, hình ảnh thơ, chủ đề tác phẩm
- Năng lực tự học: suy nghĩ các câu hỏi, bài tập đọc hiểu trước tại nhà về tác giả, tác phẩm,hoàn cảnh ra đời bài thơ
- Năng lực hợp tác: thông qua hoạt động nhóm
II Nội dung lên lớp:
Trang 5? Theo em thì những đề tài nào sẽ là đề
tài chính nổi bật trong thơ ca giai đoạn
này?
Gv dẫn dắt
Dân tộc ta đã tiến hành 2 cuộc kháng
chiến chống Pháp, chống Mỹ và đã
giành thắng lợi vẻ vang Lẽ tất nhiên, ở
đất nước mà hơn ba mươi năm không
dời tay súng, hình ảnh anh bộ đội cụ
Hồ là hình ảnh con người đẹp nhất,
đáng yêu nhất là niềm tự hào lớn của
cả dân tộc Những chiến sỹ bộ đội cụ
Hồ – anh vệ quốc quân trước kia, anh
giải phóng quân sau này đã đi qua 2
cuộc kháng chiến và viết lên những
chiến công chói lọi: Điện Biên Phủ,
cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa
xuân năm 1968, Điện Biên Phủ trên
không, đặc biệt là cuộc tổng tiến công
và nổi dậy vĩ đại mùa xuân 1975 mang
tên chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Những chiến công đó đã đi vào lịch sử
như những Bạch Đằng, Chi Lăng,
Đống Đa của thế kỉ XX Đó là bước đi
I Khái quát chung về chủ đề
1 Khái quát về thơ ca Việt Nam 1945-1975
- Cách mạng tháng Tám thành công đã mở đầumột kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc Đồng thời mở
ra một kỉ nguyên mới cho văn học Việt Nam – một nềnthơ ca phản ánh sự bùng nổ toàn diện sức mạnh tiềmtàng của dân tộc, trước vận hội lịch sử đã tích tụ quanhiểu thế kỉ
Đọc thơ ca Việt Nam 1945 – 1975, cuồn cuộn niềm vuicủa hàng triệu người ra trận, thấy được những mất mátđau thương, những khát khao, ước vọng chân thành…
Ba mươi năm liên tục đấu tranh chống kẻ thù cũng làkhoảng thời gian văn học phát triển mạnh mẽ khôngngừng dưới sự lãnh đạo của Đảng Văn học lấy đề tàichiến tranh, viết về chiến tranh cách mạng Thơ cũngnhư văn, hết lòng ca ngợi người anh hùng, người lính,người mẹ, thanh niên xung phong… Tất cả hiện lêntrong tác phẩm với mọi tầng lớp, lứa tuổi, dân tộc… ynhư thật ở trên đời Và họ đẹp – cái đẹp tiêu biểu cho cảthời đại
2 Khái quát về hình tượng người lính trong thơ ca kháng chiến
Trang 6của người anh hùng tiếp nối con đường
rực rỡ của cha ông, đang nhịp bước
cùng thời đại với tư cách của “Người
lính đi đầu” Vì thế, trong cuộc sống
cũng như trong thơ ca, hình ảnh anh
bộ đội cụ Hồ bao giờ cũng chiếm chỗ
cao nhất trong tâm hồn quần chúng và
trong trái tim của các nhà thơ.
? Từ sự chuẩn bị ở nhà hãy trình bày
những đặc điểm chính về hình tượng
người lính trong văn học chống Pháp
? Tương tự trong thơ chống Mỹ
? Nêu một số bài thơ viết về đề tài
người lính trong hai thời kì mà em biết
Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu tác
giả, tác phẩm
Phương pháp: dự án, thuyết trình
Hình thưc tổ chức: làm việc nhóm
Hình thành năng lực: ứng dụng CNTT,
năng lực giao tiếp
GV đặt câu hỏi theo bài tập đã cho về
nhà từ tiết học trước
Nhóm 1: Trình bày những hiểu biết của
em về tác giả Chính Hữu và giới thiệu
đôi nét về bài thơ “Đồng chí”?
Nhóm 2: Trình bày những hiểu biết của
em về tác giả Phạm Tiến Duật và giới
thiệu đôi nét về “ bài thơ về tiểu đội xe
không kính”?
- Thơ ca đã giới thiệu với chúng ta hình ảnh trung thựccủa anh bộ đội cụ Hồ thời kỳ kháng chiến chống Pháp.+ Là con đẻ của nhân dân lao động nghèo khổ, ra đi từ những miền quê nghèo khắp mọi miền đất nước
+ Gắn bó với nhau trong tình đồng chí, đồng đội thiêngliêng
+ Hiện thân của chủ nghĩa anh hùng cách mạng thời đạimới: lòng yêu nước thiết tha, lòng căm thù giặc cháybỏng, tinh thần hiên ngang, tâm hồn mộng mơ…
- Người chiến sỹ trong thời đại chống Mỹ vẫn mang vẻđẹp của thế hệ chống Pháp nhưng có tầm vóc cao đẹphơn: Ý thức giác ngộ lý tưởng: độc lập tự do gắn vớiCNXH; ý thức sâu sắc trách nhiệm của thế hệ mình, họsống sôi nổi, trẻ trung, lạc quan, yêu đời-> đó là một thế
hệ anh hùng hiên ngang, mạnh mẽ
II Hình tượng người lính trong hai bài thơ “Đồng chí” và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
1 Giới thiệu chung
Trang 7+ Nhóm 3: Đoc diễn cảm hai bài thơ,
giải thích ý nghĩa nhan đề
+ Nhóm 4: Trình bày thể loại, bố cục
của 2 văn bản
- Mời đại diện nhóm 1, 2 lần lượt lên
bảng trình chiếu của slide phần
B ng ph trình chi u c a GV ảng mô tả các mức độ đánh giá theo định hướng năng lực: ụ trình chiếu của GV ết Nội dung từng tiết được phân chia như sau: ủ đề gồm 0 3tiết Nội dung từng tiết được phân chia như sau:
về tiểu đội xe không kính Tác giả - Chính Hữu, sinh năm 1926
- Là nhà thơ quân đội
- Quê Can Lộc - Hà Tĩnh
- 20 tuổi tòng quân, là chiến sĩ trung đoànthủ đô
- Đề tài viết chủ yếu về người chiến sĩ
- Ông được nhà nước trao tặng giải thưởngHCM về VHNT (2000)
Phạm Tiến Duật sinh năm 1941 - 2007.Quê: Phú Thọ
- Nhà thơ trẻ, trưởng thành trong khángchiến chống Mỹ
- Chiến đấu ở binh đoàn vận tải TrườngSơn
- Phong cách: sôi nổi, hồn nhiên, sâusắc
- Đoạt giải nhất về cuộc thi thơ của tuần
báo Văn nghệ, 1970.
- Tác phẩm chính:
+ Vầng trăng quầng lửa (1971) + Thơ một chặng đường (1994)
Tác phẩm - Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947,
Chính Hữu cùng đơn vị tham gia chiến đấu,hoàn cảnh chiến đấu thiếu thốn, khó khăn,nhờ có tình đồng chí giúp họ vượt qua
những khó khăn Tác giả viết bài thơ Đồng chí vào đầu năm 1948, tại nơi ông phải nằm
điều trị bệnh
- Lúc đầu đăng trên tờ báo của đại đội, sau
đó đăng trên báo Sự thật (báo nhân dân
ngày nay)
Bài thơ được nhạc sĩ Minh Quốc phổ nhạc
Bài thơ được tặng giải nhất cuộc thi thơcủa báo Văn nghệ 1969 và đưa vào tậpthơ “Vầng trăng-quầng lửa”
Hướng
dẫn đọc - Đọc nhịp thơ chậm, diễn tả tình cảm, cảmxúc được lắng lại, dồn nén, chú ý giọng đọc
3 câu cuối nhịp chậm hơn, lên giọng đểkhắc hoạ rõ hình ảnh vừa cụ thể vừa giàu ýnghĩa biểu tượng
- Giọng đọc vui tươi, sôi nổi, thể hiệntinh thần lạc quan, tư thế ung dung tựtại, thể hiện tinh thần dũng cảm của tuổitrẻ trước những khó khăn nguy hiểm
Thể thơ - Thể loại: Thơ tự do (các câu với số tiếng Thể thơ tự do (câu dài, 4 câu 1 khổ, nhịp
Trang 8Bố cục khác nhau, chủ yếu là vần chân, nhịp thơ
không cố định theo dòng mạch cảm xúc)
- Bài thơ có thể chia thành 2 phần:
a 6 câu thơ đầu: cơ sở hình thành tình đồng
chí đồng đội
b các câu còn lại : những biểu hiện của
tình đồng chí đồng đội
điệu linh hoạt, ít vần)
- Chủ đề: Bài thơ là cảm xúc và suy nghĩcủa tác giả về những chiếc xe khôngkính và những chiến sĩ lái xe trên đườngTrường Sơn thời đánh Mỹ
- Bảy khổ thơ đều xoay xung quanh vàlàm nổi bật chủ đề bài thơ nên khôngcần chia đoạn
Nhan đề Đồng chí: cùng chung chí hướng, lí tưởng
-> cách xưng hô của những người cùng trong
1 đoàn thể cách mạng
=> Đồng chí là bản chất Cách mạng củatình đồng đội và thể hiện sâu sắc tình đồngđội
- Dài
- Tưởng như có chỗ thừa (các từ "bài thơvề") -> mới lạ và độc đáo, thu hút người đọc
=> chất thơ của hiện thực khốc liệt trongchiến tranh, đó còn là chất thơ của tuổitrẻ hiên ngang, dũng cảm, trẻ trung,vượt lên thiếu thốn, gian khổ, nguy hiểmcủa chiến tranh
- Gv yêu cầu học sinh làm ở nhà:
? Từ những hiểu biết về hình tượng người lính trong văn học thời kì 1945-1975,
em hãy tìm các biểu hiện cụ thể trong hai bài thơ “Đồng chí” và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
2.5 Hoạt động bổ sung(3 phút)
- Hs sưu tầm thêm các bài thơ hiện đại cùng chủ đề người lính và mở rộng đề tài yêunước; nghiên cứu kĩ nội dung, nghệ thuật của các văn bản trong chương trình theo các câu hỏigợi ý ở SGK
B Hoạt động 2: Thời gian 01 tiết (Tiết 2)
Trang 9NHỮNG PHẨM CHẤT CAO ĐẸP CỦA NGƯỜI LÍNH
1 Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức:
- Cảm nhận được hoàn cảnh xuất thân, hoàn cảnh chiến đấu và vẻ đẹp chung của người lính
cụ Hồ: lý tưởng sống , lòng yêu nước, tình đồng chí, đồng đội…
- Thấy được những nét riêng của giọng điệu, ngôn ngữ trong từng bài:
+ Đồng chí: vẻ đẹp chân thực gợi cảm, giản dị của tình đồng chí, đồng đội và hình ảnhngười lính cách mạng thể hiện trong bài thơ
- Nắm được đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: chi tiết chân thực, hình ảnh gợi cảm và cô đúc, giàu ý nghĩa biểu tượng
+ Bài thơ về tiểu đội xe không kính: Cảm nhận được nét độc đáo của hình tượng nhữngchiếc xe không kính cùng hình ảnh những người lính lái xe Trường Sơn, hiên ngang, dũng cảmsôi nổi của bài thơ, nắm được những đặc sắc nghệ thuật: giản dị, hàm súc giàu chất hiện thực
và tràn đầy cảm hứng lãng mạn
2.Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng đọc – hiểu một bài thơ hiện đại
- Cảm nhận được giá trị của hình ảnh, ngôn ngữ thơ
- Rèn kỹ năng phân tích song song
4 Định hướng phát triển năng lực cho HS:
- Năng lực phát hiện chi tiết, hình ảnh thơ theo yêu cầu, phân tích vẻ đẹp ngôn từ, cảm thụ giá trị nội dung
- Năng lực hợp tác : thông qua hoạt động nhóm thảo luận câu hỏi nêu vấn đề, giải quyết tình huống về vẻ đẹp phẩm chất của người lính
- Năng lực giao tiếp: trình bày suy nghĩ về một vấn đề được đặt ra xoay quanh hoàn cảnh xuất thân và hoàn cảnh chiến đấu của người lính
2 Nội dung lên lớp:
2.1 Hoạt động khởi động (05 phút)
HS nghe một đoạn bài hát: Tôi người lái xe
2.2 Hoạt động hình thành kiến thức mới (30 phút)
TG Hoạt động của GV- HS Nội dung kiến thức cần đạt
văn học, giao tiếp
GV nêu câu hỏi
? Nêu hoàn cảnh xuất thân của người
lính trong bài thơ Đồng chí?
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày trên sỏi đá
- "Tôi với anh đôi người xa lạ
2 Vẻ đẹp hình tượng người lính trong hai bài thơ “Đồng chí” và “bài thơ về tiểu đội xe không kính”
2.1 Hoàn cảnh
* Hoàn cảnh xuất thân
- Đồng chí: Hoàn cảnh xuất thân có điểm tươngđồng: đều là người nông dân lao động nghèokhổ, cùng giai cấp
Trang 10…chẳng hẹn quen nhau,
? Phân tích ý nghĩa của hình ảnh “Súng bên
súng ”
Súng bên súng, đầu sát bên đầu"
-> hình ảnh song đôi, súng: chung nhiệm
vụ, đầu:chung lý tưởng CM
? ? Nêu hoàn cảnh xuất thân của người
lính trong Bài thơ về tiểu đội xe không
kính?
? Em có nhận xét gì về hoàn cảnh xuất
thân của những người lính
Phương pháp: phát vấn, đàm thoại, gợi mở,
xuống con đường TS thời chống Mỹ
- HS khai thác nội dung bài học và mở rộng
kiến thức qua tranh ảnh suy nghĩ câu hỏi
? Tìm những câu thơ nói về hoàn cảnh
chiến đấu của người lính trong 2 bài thơ?
Rừng hoang, sương muối em có nhận xét gì
hình ảnh thơ của hai nhà thơ?
? Giọng điệu của các câu thơ trên có gì đặc
biệt (câu thơ ngắn trong bài Đồng chí , cấu
trúc không có ừ thì của BTVTĐXKK)
Qua đó giúp e cảm nhận về hoàn cảnh chiến
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính: là nhữngchàng trai sinh viên, học sinh dưới mái trườngmiền Bắc XHCN hi sinh tuổi trẻ, hạnh phúc cánhân, giã từ bút nghiên, sách vở nhập cùng đoànquân Nam tiến chiến đấu vì sự nghiệp giáiphóng miền Nam
->Đều là những người lính của nhân dân từ
mọi phương trời xa lạ, cùng chung mục đích, lítưởng đã tập hợp lại trong hàng ngũ quân độiCách mạng và trở nên thân quen nhau, bè bạn tri
kỉ của nhau, coi nhau như ruột thịt cùng một giađình lớn và đó chính là cơ sở hình thành tìnhđồng chí của những người lính cụ Hồ trong mọithời đại lịch sử
* Hoàn cảnh chiến đấu
- Rừng hoang, sương muối
- Sốt run người
- áo –rách vai, quần- vài mảnh vá, chân- khônggiày
- Bom giật, bom rung
- Gió-xoa mắt đắng, mưa tuôn mưa xối, xekhông kính
->Hiện thực ùa vào từng câu chữ
-> Cả CH và PTD đều sử dụng giọng thơ ngangtàng, đượm chất lãng mạn, như muốn nâng đỡ
Trang 11đấu của những người lính như thế nào?
Phương pháp: phát vấn, đàm thoại, gợi mở,
Có ý kiến cho rằng hình tượng người lính
trong cả hai bài thơ tuy xuất thân khác
nhau nhưng đều cùng chung lý tưởng cao
cả, lòng yêu nước, yêu quê hương? Em có
đồng ý với ý kiến trên không? Tìm và phân
tích các câu thơ biểu hiện vẻ đẹp ấy của
người lính
? Em hiểu thế nào là “mặc kệ”
GV Liên hệ so sánh với chí khí của người
ly khách trong bài “Tống biệt hành” và
người chiến sĩ trung đoàn thu đô trong “Đất
nước” của Nguyễn Đình Thi
THẢO LUẬN NHÓM:
Có ý kiến cho rằng: Hình ảnh trái tim
kết thúc bài thơ là nhãn tự, kết đọng ý
nghĩa của cả bài thơ.
Hình ảnh “trái tim”, theo em, là một Ẩn
dụ hay Hoán dụ? Phân tích vẻ đẹp của
hình ảnh thơ
Nhóm thảo luận: theo bàn-cử đại diện
phát biểu
(Liên hệ thơ Dương Hương Ly:
Thời chống Mỹ là thời thi vị nhất
Tỏa nắng cho thơ là nắng triệu anh hùng)
Lý tưởng sống cao đẹp đã gắn kết những
người lính lại với nhau trong mối đồng
cảm thấm thía Đó là tình đồng chí, đồng
đội keo sơn
? Tìm những hình ảnh thơ cho thấy điều đó
? Trình bày cảm nhận của em về hình ảnh
“nắm tay” và “bắt tay” của những người
lính trong hai bài thơ
GV bình giảng: Tình thương giữa những
người lính được bộc lộ không ồn ào mà
lặng thầm qua cái nắm tay chân thành giản
dị, đó là những cử chỉ không lời mà dạt dào
bao cảm xúc Nói như nhà thơ Lưu Quang
con người vượt lên cái bất đắc dĩ của hoàn cảnh
-> 2.3 Những phẩm chất cao đẹp của người lính
a Lý tưởng cao cả, đẹp đẽ, lòng yêu nước, yêu quê hương
- Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
- Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước Chỉ cần trong xe có một trái tim
-> “Mặc kệ”: hai thanh trắc dứt khoát thể hiện tưthế kiên quyết, sẵn sàng từ giã gia đình, quêhương để thực hiện nhiệm vụ
-> Biện pháp hoán dụ: trái tim – khẳng định sứcmạnh của đoàn xe không kính là ở trái tim gangóc, kiên cường, tràn đầy tình yêu nước củangười chiến sĩ Hình ảnh này đã khẳng địnhchân lý: Sức mạnh gốc rễ làm nên chiến thắng làyếu tố con người Ý chí con người còn mạnhhơn sắt thép
b Tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó
- Thương nhau tay nắm lấy bàn tay
- Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi+ Nắm tay: truyền cho nhau hơi ấm, niềm tin,sức mạnh cùng nhau vững tay súng
+ Bắt tay: thay cho lời chào gặp mặt, niềm vui gặp gỡ, lời hẹn ước chiến thắng trở về
-> Một hình ảnh thơ nhưng mang dấu ấn của 2 thời đại
Trang 12Vũ “lời chưa nói nhưng bàn tay đã nói”
-> Cái bắt tay ấy trở thành biểu tượng cho
tinh thần đoàn kết, sự đồng cam cộng khổ,
chia ngọt sẻ bùi Nó là lời nhắc nhở động
viên nhau, truyền cho nhau hơi ấm, niềm tin
tất thắng
2.3 Hoạt động thực hành (5 phút)
III LUYỆN TẬP
- Gv cho học sinh vận dụng làm bài tập sau:
“Ruộng nương anh… nhớ người ra lính”
a Em có nhận xét gì về ngôn ngữ, giọng điệu của lời thơ?
b Câu thơ thứ 3 tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào?
c Câu thơ gợi nhắc tới bài ca dao nào mà ở đó cũng vời vợi một nỗi nhớ quê hương của người
ra đi?
2.4 Hoạt động ứng dụng (2 phút)
-Gv cho hs chọn câu hỏi để trả lời:
? Qua vẻ đẹp lý tưởng sống của những người lính thời chống Pháp và chống Mỹ, em cósuy nghĩ gì về vấn đề chủ quyền và lòng yêu nước của thanh niên hiện nay?
?Cả hai bài thơ đã giúp em xác định được trách nhiệm của bản thân với đất nước nhưthế nào? Trong tình hình chủ quyền biển đảo đang bị đe dọa bởi sự xâm lấn của Trung Quốc,
em thấy mỗi chúng ta nên làm gì?
2.5 Hoạt động bổ sung (3 phút)
- Tìm hiểu tiếp những câu thơ còn lại trong hai bài thơ để cảm nhận và khái quát vẻ đẹp phẩm chất của người lính