Những Vấn Đề Cơ Bản, Cốt Lõi Về Tư Tưởng, Đạo Đức, Phong Cách Hồ Chí Minh

Trước hết, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến các đồng chí lãnh đạo BanTuyên Giáo trung ương, tới tất cả các đồng chí đã tạo điều kiện cho tôi có một cơ hộitốt để được tiếp xúc, là

TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH

(Bài giảng của GS.TS Hoàng Chí Bảo - Học viện Chính trị Quốc gia

Hồ Chí Minh, tại HN báo cáo viên Trung ương tháng 10-2016)

Kính thưa, đồng chí Mai Văn Ninh - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên Giáo Trung ương;

Kính thưa, tất cả các đồng chí!

Đây là niềm vinh hạnh lớn đối với tôi và cũng là trách nhiệm rất nặng nề đượcphục vụ các đồng chí trong việc thể hiện của những nội dung cốt lõi của tư tưởng,đạo đức, phong cách của Hồ Chí Minh theo Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị (khóa XII)

Trước hết, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến các đồng chí lãnh đạo BanTuyên Giáo trung ương, tới tất cả các đồng chí đã tạo điều kiện cho tôi có một cơ hộitốt để được tiếp xúc, làm quen và giới thiệu với các đồng chí về di sản vĩ đại của Bác

Hồ, phục vụ cho việc học tập, làm theo Bác theo Chỉ thị của Đảng ta hiện nay

Tôi xin chúc các đồng chí sức khỏe, thành tựu, hạnh phúc.

Chúc cho việc học tập, làm theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phong cách của Hồ Chí Minh của chúng ta ngày càng đạt được kết quả tốt đẹp hơn nữa!

Tôi xin nói tập trung vào những nội dung cốt lõi của tư tưởng, đạo đức, phong

cách của Hồ Chí Minh, tập trung vào 3 vấn đề sau đây:

1 Từ góc nhìn nghiên cứu, chúng ta thử nhận thức một cách khái quát giá trị

và ý nghĩa Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị (khoá XII) để tìm hiểu những điểm mới và

khác so với trước đây xung quanh một tư tưởng lớn, một chủ trương lớn của Đảng ta

là học tập, làm theo Bác

2 Đi vào nội dung cốt lõi của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh,

trong đó, đặc biệt nhấn mạnh vấn đề phong cách bởi vì phong cách là nơi hội tụ, kết

tinh những giá trị tốt đẹp nhất cả tư tưởng, lẫn đạo đức và phương pháp của Người

3 Chúng ta cùng nhau nói đến một trong những động lực tinh thần quan trọng

giúp chúng ta thực hiện tốt việc học tập, làm theo Bác, đó là ôn lại Bản Di chúc lịch

sử, thiêng liêng mà Bác để lại trước lúc Bác đi xa Một tác phẩm cuối cùng của Bác

mà kết tinh vào 1.000 từ mà trong đó toát lên tất cả tầm vóc vĩ đại, tâm hồn caothượng, phong phú của Người, lối sống thanh cao, giản dị của Người, đặc biệt là tìnhthương yêu vô hạn của Người với đồng bào, đồng chí và bạn bè quốc tế

- Bản Di chúc đó bây giờ là một trong 5 tác phẩm đã được Đảng và Nhà nướcxếp hạng là bảo vật quốc gia Chúng ta học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức và phongcách của Bác thì Bản Di chúc đó sẽ mãi mãi đồng hành của chúng ta trong cuộc đời

và sự nghiệp của mình

1 Tầm vóc, ý nghĩa, giá trị của Chỉ thị 05

Thưa tất cả các đồng chí!

- Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị Khoá XII về học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức,phong cách Hồ Chí Minh, là sự phát triển mới, bổ sung, điều chỉnh rất quan trọng củaĐảng so với Chỉ thị 03 (khoá XI)

- Từ năm 2007, trong bối cảnh của Đại hội X, Đảng ta đã nêu ra một chủ

trương chiến lược quan trọng là: Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân học tập, làm

theo tấm gương đạo đức của Bác Chỉ thị 03 (khoá XI) đặc biệt nhấn mạnh vấn đề

học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ

- Nói đến Hồ Chí Minh, là một nhà tư tưởng kiệt xuất, nhà tư tưởng Mác - xítsáng tạo, có thể nói là bậc nhất của nước ta trong thế kỷ XX (thế kỷ mà Người sống vàhoạt động) Cho nên, Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà tư tưởng Mác - xít vĩ đại, cảcuộc đời và sự nghiệp của Người nổi bật ở tấm gương đạo đức, nhất là đạo đức cách

mạng “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”

- Vì vậy, Chỉ thị của Đảng ta nhấn mạnh việc học tập, làm theo tấm gương đạođức của Bác là hoàn toàn cần thiết và đúng đắn Nhưng nhận thức về Bác Hồ của mỗichúng ta, kể cả của Đảng ta là cả một quá trình Nếu chỉ dừng lại ở tấm gương đạođức không thôi thì sẽ là không đủ Ở đây, có tương tác giữa mối quan hệ cần và đủ.Chỉ thị 05 mở rộng nội dung hết sức toàn diện: Từ tư tưởng đến đạo đức và phongcách Như thế, có thể nói nó bổ sung thêm rất nhiều cho Chỉ thị 03, tức là nhữngnhận thức trước đây của chúng ta

- Lần này, Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh học tập Bác từ tư tưởng đến đạo đức vàphong cách để chúng ta thấu hiểu một trong những điều quan trọng của Hồ Chí Minh

là lý luận gắn liền với thực tiễn Cuộc đời, sự nghiệp hơn sáu thập kỷ hoạt động,

Người đã sử dụng rất thành công nguyên lý của phép biện chứng Mác - xít là thốngnhất lý luận với thực tiễn, Người coi đây là nguyên tắc, bản chất tối cao của chủnghĩa Mác - Lênin

- Trong đạo đức của Người cũng có tư tưởng về đạo đức, có thái độ tình cảm

về đạo đức, nhất là biểu hiện về hành vi, lối sống đạo đức

- Tư tưởng của Hồ Chí Minh đồng thời là phương pháp sáng tạo của Hồ ChíMinh, phương pháp tư duy, phương pháp hành động, phương pháp ứng xử

- Phong cách chính là con người, là kết tinh độc đáo nhất những giá trị của tưtưởng và đạo đức Hồi tưởng lại thời ấu thơ, trong những năm tháng học tập ở nhàtrường, bài thơ của nhà thơ Minh Huệ “Đêm nay Bác không ngủ” nói về một câuchuyện cảm động, tình thương yêu của Bác đối với bộ đội, chiến sĩ: Bác thức trắngđêm để đi chăm sóc từng giấc ngủ cho chiến sĩ và kết luận bài thơ đó là:

“Vì một lẽ thường tình; Bác là Hồ Chí Minh.”

+ Hồ Chí Minh - tên gọi của Người cũng chính là tư tưởng, đạo đức, phong

cách của Người, kết tinh, hội tụ ở phong cách “Phong cách chính là con người”,

đấy là lời của Bi-phon-te ( B.Fontenelle) - một nhà tư tưởng lớn của châu Âu

- Cho nên, phong cách Hồ Chí Minh là nơi hội tụ tất cả những giá trị tốt đẹp,

cả lý luận lẫn thực tiễn trong cuộc đời và sự nghiệp của Người Nói rộng hơn, đó là

di sản Hồ Chí Minh, trong đó tư tưởng là cốt lõi

- Chính vì lẽ đó, lần này chúng ta đón nhận Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị về họctập, làm theo Bác với một nội dung toàn diện, hệ thống và rất chặt chẽ, nhất là nhấn

mạnh về vấn đề phong cách Hồ Chí Minh Phong cách hành động, phong cách sáng

tạo, giản dị mà vĩ đại và thật sự vĩ đại cho nên giản dị đến mức tự nhiên như chính

cuộc sống của Người, xét ra đây là cả một bản lĩnh văn hoá

- Chỉ thị lần này mà ta tiếp xúc đến tinh thần, lời văn của Chỉ thị thì các đồng

chí đều biết là Bộ Chính trị nhấn mạnh “phổ biến tới tận từng chi bộ” Đồng chí

Tổng Bí thư, Ban Bí thư trực tiếp chỉ đạo việc học tập, làm theo Bác trong toànĐảng, toàn dân, toàn quân; để các cấp ủy, nhất là người đứng đầu cấp uỷ sẽ chịutrách nhiệm trực tiếp chỉ đạo thực hiện ở cấp mình, địa phương mình, ngành nghềcủa mình

- Đây là cuộc học tập, làm theo Bác rộng lớn, sâu xa; có lẽ cũng là một điểmmới chưa từng có Điều này rất cần thiết để thực hiện cho được quyết tâm của Đảng và

của Nhân dân ta là: “Xây dựng Đảng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh, ngang tầm với nhiệm vụ, xứng đáng là một Đảng lãnh đạo và cầm quyền, xứng đáng với niềm tin cậy của nhân dân dành cho Đảng”.

- Một chi tiết rất cảm động cần lưu ý, Chỉ thị 05 được ký ngày 15 tháng 5 năm

2016 và ngày 15 tháng 5 là ngày Bác viết xong Di chúc, cách đây đã 51 năm (Bản dichúc của Bác được khởi thảo lần đầu tiên vào dịp sinh nhật Bác lần thứ 75, Bác viếtvào ngày 10/5 và kết thúc vào ngày 15/5), sự trùng hợp có ý nghĩa nhắc nhở chúng tasuốt đời học tập làm theo Bác, nhất là Bản Di chúc thiêng liêng Bác để lại

- Các đồng chí đều biết, khi viết Bản Di chúc Bác dặn thư ký Vũ Kỳ1: Chú nhờgiữ bí mật cho Bác, tuyệt đối bí mật như Bác ghi trên trang đầu tiên của Bản Di chúc

ở lề trái, còn lề phải Bác ghi mừng sinh nhật 75 tuổi Bác dặn: Chỉ khi nào Bác đi rồi, chú hãy báo với Trung ương là Bác có bức thư để lại đó

+ Đức tính kiêm nhường của Hồ Chí Minh làm cho chúng ta hết sức xúc động

và đây cũng là một trong những biểu hiện về tâm hồn và lối sống cao thượng củaNgười (Bác coi đó là bức thư là mấy lời để lại cho đồng bào, đồng chí trước lúc đi xa,trước khi trở về với Mác, Lênin, với thế giới người hiền; còn chúng ta gọi là Di chúcnhư một tác phẩm cuối đời trang trọng của Bác)

- Các đồng chí quan sát Bản Di chúc có chữ ký của Bác, dưới dòng chữ đề HàNội, ngày 15 tháng 5 Bên này, Bác viết trước dòng chữ chứng kiến của Bí thư thứnhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng - đồng chí Lê Duẩn được Bác mời đến kýchứng kiến

- Bản Di chúc để lại cho chúng ta, Bác coi đó là bức thư để lại, còn với chúng

ta, Đảng ta là một văn kiện chính trị, pháp lý vô cùng quan trọng ở tầm chiến lượccho nên phải có chữ ký chứng kiến của người đứng đầu cơ quan Trung ương củaĐảng - là đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn Toàn bộ những sự kiện đã trải qua 51 năm,còn từ khi Bác mất và chúng ta lần đầu tiên biết đến Di chúc của Bác với 5 lời thềvĩnh biệt Bác thì cũng đã 47 năm

- Trong chúng ta, là sự gặp gỡ của rất nhiều thế hệ, từ thế hệ sinh ra lúc Bácviết Di chúc, lúc Bác mất, lúc giải phóng miền Nam, sinh ra trong hòa bình, các thế

hệ nối tiếp nhau học tập và làm theo Bác

1 Đồng chí Vũ Kỳ là một trong tám Thư ký của Bác, người phục vụ Bác lâu nhất, 24 năm liên tục, thậm chí tới khi tang lễ Bác xong Trung ương mới cử đồng chí Vũ Kỳ làm Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh.

- Chỉ thị 05 ký ngày 15 tháng 5 như có một hàm ý nhắc nhở mọi thế hệ, cán

bộ, đảng viên, chiến sĩ, đồng bào cả nước học tập và làm theo Bác Nhất là từ khiĐảng và Nhà nước xếp 5 tác phẩm điển hình, tiêu biểu của Bác vào danh mục bảovật quốc gia, thì việc quảng bá tư tưởng, việc học tập đạo đức, việc rèn luyện theophong cách Hồ Chí Minh trở thành một nhu cầu văn hoá, nó được nội tâm hoá trongmỗi con người, mỗi tổ chức Cho nên, Đảng ta nói rằng là: Học Bác một cách tự giác,chủ động, sáng tạo và biến nó thành nhu cầu như lối sống hàng ngày vậy Đấy là mộtđôi điều vắn tắt để nói với các đồng chí về tầm vóc, ý nghĩa, giá trị của Chỉ thị 05

- Đây có thể nói là sự nhận thức mới của Đảng về Hồ Chí Minh, di sản và tưtưởng Hồ Chí Minh

- Các đồng chí biết, không phải tới Chỉ thị 05 thì chúng ta mới nhấn mạnh là tưtưởng, đạo đức và phong cách đâu Trong diễn văn kỷ niệm 125 năm Ngày sinh củaChủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/2015) trước khi Đại hội XII diễn ra Trong diễn văn đọc

tại Lễ kỷ niệm đó, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng nói: Học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và sau Đại hội XII - Đại hội để

lại dấu ấn nổi bậc trọng lịch sử Đảng ta thời kỳ đổi mới thì Văn kiện, Nghị quyết của

Đảng lại ghi rõ là: “Xây dựng, chỉnh Đảng trong sạch, vững mạnh theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI; đồng thời gắn liền với việc học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” Như vậy, có thể nói nhận thức mới này

đã có từ trong dịp kỷ niệm 125 năn Ngày sinh của Bác, đến văn kiện Đại hội XII và

nó được cụ thể hóa Nghị quyết của Đại hội bằng Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị

- Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị trở thành một tài liệu gốc cơ bản giúp chúng tatriển khai trong toàn đảng, toàn quân, toàn dân về việc học tập và làm theo Bác

2 Những nội dung cơ bản, cốt lõi của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

a Tư tưởng Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh là một nhà Mác - xít sáng tạo vào bậc nhất của các mạng ViệtNam, người đầu tiên truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, Người sáng lập

ra Đảng, Nhà nước, Quân đội, Mặt trận các đoàn thể ở nước ta trên tư cách một nhà

tư tưởng

- Lúc sinh thời, Bác tự nhận mình là học trò nhỏ của Lênin Trong cuộc đời,Người sử dụng đồng thời cả 3 thuật ngữ: Chủ nghĩa Mác, Chủ nghĩa Lênin, vàonhững năm 60 thế kỷ 20 Người đặc biệt nhấn mạnh Chủ nghĩa Mác - Lênin; phạm trù

rất quan trọng trong lý luận Mác - xít là phạm trù thực tiễn Người cũng sử dụng một cách rất khoáng đạc Bác nhấn mạnh thực tiễn, thực hành và thực tế.

- Đây chính là sự gợi mở sâu sắc cho chúng ta trong việc tìm hiểu tư tưởng củaNgười Tư tưởng có cốt lõi là lý luận, trong lý luận Hồ Chí Minh qua nghiên cứu các

tác phẩm của Người, nhất là hoạt động thực tiễn, ta thấy có cả một học thuyết giải

phóng, triết lý nhân sinh và hành động, có một chủ thuyết phát triển Việt Nam.

Đây là đều rất hạnh phúc cho Đảng và nhân dân ta được kế thừa, phát huy di sản củaBác

- Học thuyết giải phóng của Hồ Chí Minh dựa trên nguyên lý chủ nghĩa cách

mạng Mác - Lênin, giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng dân tộc, giải phóng xãhội loài người và giải phóng đến từng con người Nhưng ở Hồ Chí Minh Nét độc

đáo, sáng tạo ở chỗ Người đặt lên hàng đầu việc giải phóng dân tộc để giành độc

lập cho dân tộc và hạnh phúc, tự do cho đồng bào mình

+ Ba giá trị cốt lõi Bác thường xuyên nhấn mạnh “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” Cho nên, việc giải quyết thành công mối quan hệ:

+ Giữa dân tộc với giai cấp;

+ Giữa giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp.

Nhưng trên lập trường giai cấp công nhân đây là chỗ đặc biệt quan trọng Báckhông giải quyết vấn đề dân tộc theo các ý thức hệ khác đâu, vượt qua ý thức hệphong kiến, vượt qua những hạn chế của ý thức hệ tư sản để suốt đời trung thành vànhất quán với ý thức hệ tiên tiến của thời đại là Chủ nghĩa Mác - Lênin, là bản chấtcủa giai cấp công nhân hiện đại thì đã giải quyết được vấn đề dân tộc, giải phóng dântộc trên lập trường giai cấp công nhân Đấy cũng là bản lĩnh Hồ Chí Minh, một trongnhững điểm sáng tạo của Người về lý luận Mác - xít

- Đặc biệt, ở Hồ Chí Minh có một triết lý nhân sinh là hành động thể hiện

sâu sắc chủ nghĩa nhân đạo, nhân văn của Người

- Các đồng chí liên tưởng đến 1 sự kiện này, Bác sống cùng chúng ta 79 mùaxuân, nhưng Bác mang trong mình tất cả 175 cái tên, riêng điều này đã là huyềnthoại; huyền thoại Hồ Chí Minh là huyền thoại đã trở thành hiện thực, chứ khôngphải là cái gì siêu thoát đâu

- Trong 175 cái tên của Bác, chúng ta lưu ý đặc biệt 2 cái tên Nguyễn Ái Quốc

và Nguyễn Ái Dân

+ Tên Nguyễn Ái quốc khi Người tìm đường cứu nước, Người mang tên nàykhi ở phương Tây, đi vòng quanh khắp thế giới trong 30 năm tìm đường cứu nước rồi

trở về Pắc Pó, Cao Bằng, Bác đã đi qua gần 40 nước trong điều kiện lịch sử bấy giờ

là một kỳ tích, đã đi vào lịch sử như một sự kiện nổi bật và nổi tiếng

+ Khi là nguyên thủ Quốc gia - Chủ tịch nước, Bác lấy tên là Nguyễn Ái Dân.Xuất xứ dùng tên rất cảm động, khi Bác gửi thư cho Ngành Y tế, Bác coi y đức làhàng đầu, lương y như từ mẫu, thầy thuốc như mẹ hiền, phải chăm sóc người bệnh,nhất là phụ nữ, trẻ em như người ruột thịt của mình, Bác không ký tên là Hồ ChíMinh nên không ai biết, Bác cũng không ký tên là Bác Hồ như một tiếng gọi quenthuộc, trìu mến nên cũng không ai nhận ra, Bác ký tên là Ái Dân Bức thư được đăngtrên các phương tiện báo chí, người ta cứ nghĩ là một vị lãnh đạo cấp cao Ngành ycăn dặn các đồng sự, đồng nghiệp của mình trong ngành, nhưng khi biết là tên Bácthì người ta mới cảm nhận ra một đều, suốt đời Người chỉ có 2 chữ: Dân và nước,nước và dân “ái Quốc thì ái dân, mà ái dân chính là ái Quốc”, yêu nước thì phải yêudân, yên dân thương dân là thước đo của lòng yêu nước

- Bác là người sáng lập ra Đảng, Đảng tồn tại, hoạt động, phát triển cũng chỉ vìdân, vì nước mà thôi Đảng ta nói không ngừng bồi đắp mối quan hệ máu thịt, mậtthiết giữa Đảng với Nhân dân, giữa Nhà nước với Nhân dân là như vậy Thì đâychính là nằm trong chiều sâu triết lý nhân văn của Bác

- Cho nên, nói tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách hệ thống các quan điểm,nguyên tắc lớn ở tầm chiến lược về cách mạng Việt Nam, có tầm ảnh hưởng rộng đến

cách mạng thế giới thì ta nhấn mạnh điểm đầu tiên là: Tư tưởng giải phóng dân tộc

để giải phóng giai cấp, xã hội và con người Đây chính là đều gắn liền với sự phát hiện ra quy luật cách mạng Việt Nam trong thời đại mới, đây là công lao công

hiến đặc biệt xuất sắc của Hồ Chí Minh Ta vẫn thường nói: “Độc lập dân tộc gắnliền với chủ nghĩa xã hội” là phát hiện của Bác từ trong hoạt động và tổng kết thựctiễn, từ nghiên cứu thế giới mà tìm ra con đường phát triển của Việt Nam trong thế kỷXX

- Đặc biệt, Hồ Chí Minh phát hiện ra quy luật đặc thù của Đảng ta

+ Đảng Cộng sản ở các nước ra đời theo tính quy luật phổ biến, tức là sản phẩm

của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân.

+ Riêng Việt Nam Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng không chỉ có chủ nghĩa Mác

- Lênin và phong trào công nhân còn phải có sự kết hợp sâu sắc với phong trào yêu nước của Nhân dân ta.

+ Đấy là quy luật đặc thù trên nền tính phổ biến của Đảng ta khi ra đời Riêngđiều này gợi mở cho chúng ta một đều sâu sắc khác, đó là ngay từ khi ra đời trongbản chất của Đảng, Đảng đã gắn liền với máu thịt của Nhân dân Nhân dân và chủnghĩa yêu nước của dân tộc, chính là bệ đỡ tinh thần cho sự phát triển của Đảng, đểtạo nên những kỳ tích trong lịch sử cách mạng Việt Nam mà Đảng ta làm nên với sựgiúp đỡ của Nhân dân

- Để cho các đồng chí hiểu thêm, trong đời mình Bác luôn luôn căn dặn chúng

ta phải dựa vào dân mà xây dựng Đảng, nhất là trong tác phẩm “Sửa đổi lối làmviệc”- tác phẩm đầu tiên về đổi mới của Bác trong điều kiện Đảng đã cầm quyền,

Bác viết ở Chiến khu Việt Bắc năm 1947 Bác nói: Dựa vào dân mà xây dựng Đảng, dựa vào dân mà kiểm tra đường lối nghị quyết của Đảng đúng hay sai? Đúng thì phát huy, sai phải sửa chữa, phải bổ sung; dựa vào dân để chấn chỉnh tổ chức bộ máy; dựa vào dân để giáo dục, rèn luyện kiểm tra cán bộ, đảng viên.

- Bác đề cao chữ dân như vậy, đấy cũng chính là nằm trong cả tư tưởng, lýluận, nhất là phần triết lý nhân sinh hành động của Người

- Triết lý nhân sinh hành động, có thể nói là cảm động nhất là trong giây

phút vĩnh biệt chúng ta Bác đi xa Các đồng chí nhớ lại thời kỳ đó, từ ngày 25 tháng

8 đến mùng 2 tháng 9 năm 1969 là tuần lễ cuối cùng Bác lâm bệnh nặng

+ Lúc bấy giờ, chiến tranh chống Mỹ rất ác liệt ở miền Bắc, Mỹ định đưamiền Bắc trở lại thời kỳ đồ đá Nên phương án nếu không giữ được Hà Nội thì có thểnói chìm trong biển nước khi bị phá vỡ các đoạn đê nào của miền Bắc Cho nên,Đảng, Nhân dân rất lo lắng, đồng chí Lê Duẩn có lần đến thăm và mời Bác rời HàNội để về Ba Vì (vùng đá chông k9) để dưỡng bệnh cho Đảng, Nhân dân yên tâm

Bác khóc, Bác nói: “Bác không đi đâu cả, Bác không thể bỏ dân mà đi được, để Bác

ở đây thôi Đưa Bác đi, các chú chỉ đưa được một mình Bác thôi, còn dân các chú tính sao?”

+ Chữ dân trở đi, trở lại thấm đẩm nhất, nổi bậc nhất trong tư tưởng Hồ Chí

Minh, trong triết lý nhân sinh hành động của Người là vì vậy

+ Tại sao trong lúc tỉnh, lúc mê, trong những giây phút cuối cùng khi tỉnh dậy

câu đầu tiên Bác hỏi là dành cho miền Nam: “chiến trường Miền Nam hôm nay thắng ở đâu, đê vỡ có nhiều không, có kịp sơ tán dân đi không, sắp đến ngày khai

giảng rồi các chú có chuẩn bị trường, sở, sách, bút cho các cháu đến đâu rồi?” Có

thể nói, Bác Hồ của chúng ta là người: Quên nổi mình đau để nhớ chung, sữa để emthơ, lụa để tặng già

- Triết lý nhân sinh, hành động của người chỉ vì dân Chính vì dân như vậy chonên Hồ Chí Minh có một bản lĩnh, chúng ta phải học tập suốt đời Đó là, suốt đời

đứng ngoài vòng danh lợi, suốt đời đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân.

+ Đặc biệt đối với Người, trong bức thư gửi cho quốc dân đồng bào nhân sựkiện Bác được Quốc hội khóa đầu tiên tín nhiệm tuyệt đối bầu làm Chủ tịch nước

chính thức Việt Nam Dân chủ cộng hoà Bác nói: Tôi như là một người lính vâng lệnh quốc dân đồng bào ra mặt trận thì hết lòng, hết sức phục vụ đồng bào, còn khi đồng bào cho tôi thôi tôi sẵn sàng lui, tôi sẽ làm một ngôi nhà nhỏ bên bờ suối, sớm ngày vui cùng em nhỏ và bạn già, tuyệt đối tôi không màng danh lợi, cả đời tôi, tôi nguyện ở ngoài vòng danh lợi.

+ Hồ Chí Minh là người nói và làm đi đôi với nhau, nhất quán với nhau và

đời Bác là minh chứng sinh động, cảm động cho triết lý sống vì dân, vì nước màchúng ta phải suốt đời học tập và noi theo

- Đặc biệt nữa, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủnghĩa xã hội Việt Nam

+ Mục tiêu độc lập dân tộc thuộc về phạm trù cách mạng giải phóng dân tộc,chủ nghĩa xã hội nằm trong mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa Bác đã sống,hành động, dâng hiến đến trọn đời cho cả hai tiến trình cách mạng vĩ đại đó ở ViệtNam

+ Không ai nói chủ nghĩa xã hội thấm đẫm chất nhân văn như Hồ Chí Minh vàđây là điểm sáng tạo lớn của Người trong việc bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác -Lênin

+ Bác nói: Chủ nghĩa xã hội Việt Nam chỉ cần 5 chữ: Lý kết hợp với tình.

Chúng ta đều biết xuất sứ cảm động của câu nói này, trong một lần Bác hỏi một nhà

lãnh đạo của chúng ta: “Chú cho Bác biết Chủ nghĩa xã hội Việt Nam là gì?” Chúng

ta nghĩ là Bác hỏi về lý luận, thế là bao nhiêu chữ nghĩa, sách vở “thánh hiền” ta nóilưu loát, Bác nghe rất chăm chú, Bác có thái độ văn hoá là tôn trọng người đối thoại,

Bác nghe hết, nghe xong Bác nói: Theo Bác chỉ cần 5 chữ thôi chú “lý kết hợp với tình”; “lý” ở đây là lý luận, là khoa học, là cách mạng, là sáng tạo; “tình” không phải

là biểu hiện bề ngoài đơn giản đời sống tình cảm, cảm tính của chúng ta đâu, “tình” ởđây là chiều sâu của chủ nghĩa nhân văn, của giá trị nhân văn mà cao nhất là conngười, độc lập, tự do, hạnh phúc cho sự phát triển toàn diện các năng lực sẵn có của

con người Bác trả lời đồng chí Hà Huy Giáp: “lý kết hợp với tình đó là chủ nghĩa xã hội Việt Nam”.

+ Ở đây, hé lộ tư duy về biện chứng và hài hoà của Hồ Chí Minh, bây giờ là

một trong những yêu cầu rất quan trọng để phát triển bền vững; thực chất là sự pháttriển hài hoà các lĩnh vực, trong đó trung tâm cốt lõi là con người, mục tiêu hướng tới

vì hạnh phúc của con người

- Tại sao Bác lại nói là: Đời sống có 4 mặt ngang nhau, quan trọng như nhaukhông được xem nhẹ một mặt nào: Kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và phải đối xửcác mặt đó bằng chính sách, bằng biện pháp (Bác gọi là cách làm) sao cho đem lại lợi

ích thiết thực, hiệu quả nhất cho Nhân dân, thì tư duy của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa

xã hội là một tư duy biện chứng và hài hoà

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội có thể nói là một tư tưởng sáng

tạo bởi vì Người đã dựa trên quan điểm thực tiễn, quan điểm phát triển, quan điểm

đổi mới để nhận thức về chủ nghĩa xã hội

+ Trong hàng trăm, hàng nghìn luận điểm của Bác, tôi muốn đặc biệt nhấn

mạnh luận điểm này, Bác nói: Chủ nghĩa xã hội Việt Nam, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Việt Nam là làm sao cho đời sống vật chất ngày càng tăng, đời sống tinh thần ngày càng tốt, xã hội càng văn minh, tiến bộ; có những lĩnh vực rộng lớn

nhất của xã hội thì đều dựa trên quan điểm phát triển tăng tiến từ lượng đến chất vàcuối cùng đạt đến mục tiêu về văn minh và tiến bộ

- Khi so sánh hai lời nói điển hình của Bác, hai thời điểm khác nhau:

+ Một là, trong bài Diễn văn đọc tại Lễ Kỷ niệm Đảng Lao động Việt Nam ra

mắt hoạt động công khai sau Đại hội II (năm 1951 ở Việt Bắc)

+ Hai là, lời cuối cùng của Bác (ta gọi là tâm nguyện trong Di chúc)

Bác nói: Toàn bộ đường lối, chính sách của Đảng chỉ cần đúc vào 01 câu thôi

(đúc tức là cô động lại) “Một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ

và phú cường” Đến Di chúc Bác viết: “Điều mong cuối cùng của tôi là xây dựng thành công một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào cách mạng thế giới” Bác chỉ thay từ “phú cường” bằng

“giàu mạnh” cho dễ hiểu trong tâm trí, nhận thức của Nhân dân thôi

+ Như vậy là sự nhất quán triệt để về mục tiêu, các giá trị phát triển về chủ

nghĩa xã hội Bác nói: “Tiến nhanh, tiến mạnh nhưng phải tiến vững chắc không được làm bừa, làm ẩu, làm từng bước một và cách làm tốt nhất để có chủ nghĩa xã hội Việt Nam là dựa vào dân, đem tài dân, sức dân, lực lượng của dân để phục vụ nhân dân, mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân” Điều này, chúng ta gọi là giải pháp,

biện pháp còn Bác gọi một cách dung dị là cách làm Đây vừa là tư tưởng của Bác,đây cũng còn là phương pháp của Bác mà kết tinh thần phong cách của Bác, phongcách lãnh đạo, chỉ đạo thiết thực, giản dị, sâu sắc mà thấu đáo

- Tư tưởng Hồ Chí Minh còn là tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc mà bác

đã tổng kết thành nguyên tắc “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; thành công, thành công, đại thành công”

+ Chúng ta rất cảm động khi nhìn thấy tấm ảnh Bác cầm cây đủa chỉ huy bàihát Kết đoàn như một người Nhạc trưởng, đấy là bài hát mà Bác ưa thích nhất vàchúng ta liên tưởng đến một chi tiết cảm động trong giờ phút Bác vĩnh biệt chúng ta.Các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước đứng quanh giường của Bác tự khoác taynhau hát bài Kết đoàn trong nước mắt để Bác đi cho thanh thản

+ Đoàn kết là một vấn đề linh thiêng, đoàn kết là nhân tố quyết định cho sứcmạnh của Đảng, của dân tộc; đoàn kết là nhân tố quyết định thắng lợi cho cách mạng;

mà đoàn kết là một điều trong tâm linh của Bác, trong hành động của Bác trở thànhphong cách, lối sống của Bác Bác là biểu tượng của linh hồn đại đoàn kết toàn dân

tộc Tư tưởng ấy cũng là một tư tưởng chính trị hết sức quan trọng mà rộng ra đó là tư

tưởng văn hoá chính trị

+ Các đồng chí đọc trong Văn kiện Đại hội XII, Đảng ta nhấn mạnh phải xâydựng văn hoá trong Đảng, đưa văn hoá vào trong đời sống của Đảng, Nhà nước, đoànthể, Mặt trận và hệ thống chính trị Như thế, có thể nói đoàn kết đã trở thành một giátrị văn hoá.

+ Tại sao Bác lại định nghĩa chính trị là đoàn kết và thanh khiết? Từ cảm quan

đạo đức học, từ cảm quan văn hoá chính trị và đoàn kết mà xây dựng

+ Đặc biệt Hồ Chí Minh không chỉ đoàn kết dân tộc mà còn mở rộng đoàn kếtquốc tế; Người là biểu tượng kiệt xuất của chủ nghĩa quốc tế chân chính, thủy chungson sắc, trước sau như một, ăn ở như bát nước đầy với bạn bè, đồng chí Bác căn dặnchúng ta và Bác nêu gương như vậy Đoàn kết là một tư tưởng lớn cả về lý luận, cả

về phương pháp cách mạng

- Tư tưởng Hồ Chí Minh còn là tư tưởng xây dựng Công an nhân dân, Quân độinhân dân chính quy, tinh nhuệ để xây dựng thành một lực lượng bảo vệ chế độ, bảo vệcách mạng mà sâu xa là bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, trong đó có bảo vệĐảng với tư cách là một đảng lãnh đạo, cầm quyền

- Tư tưởng Hồ Chí Minh còn là tư tưởng về đường lối đối ngoại, chính sáchngoại giao linh hoạt, mềm dẻo, thêm bạn bớt thù tranh thủ tối đa môi trường hòabình, ổn định để phát triển

- Tư tưởng Hồ Chí Minh còn là tư tưởng về văn hóa con người, môi trường

Có thể nói, một tư tưởng bao quát, toàn diện hệ thống các lĩnh vực của đời sống xãhội của hoạt động con người mà liên quan đến xây dựng chế độ mới, cốt lõi của nó chính

là hệ giá trị độc lập, tự do, hạnh phúc cho muôn dân.

- Một số sự kiện liên quan đến thể hiện tư tưởng của Bác

+ Ví dụ: Khi nói về Công an tại sao Bác lại đưa ra triết lý “Công an nhân dân

vì nước quên thân, vì dân phục vụ” Bác có 6 Điều dạy Công an nổi tiếng từ năm

1948 trong bức thư gửi cho đồng chí Hoàng Mai là Giám đốc Công an khu 12 lúcbấy giờ, Bác ghi:

Với tự mình phải cần, kiệm, liêm chính

Với đồng sự phải thân ái giúp đỡ

Với nhân dân phải kính trọng, lễ phép

Với Chính phủ phải tuyệt đối trung thành

Với công việc phải tận tuỵ

Với kẻ địch phải cương quyết, khôn khéo.

Chỉ 6 Điều dạy đấy, có thể hình dung, tư duy của Bác là tư duy trên các lớpquan hệ; tư duy của Người là tuy duy bằng con người, sự kiện, sự việc, hoạt động vàđều đề ra những chuẩn mực, những nguyên tắc để thực hiện Bây giờ, không chỉ làlời dạy cho công an đâu mà công an làm nòng cốt thôi, những điều này thật thấm thíadạy cho toàn Đảng, toàn dân

+ Ở đây có sự kiện rất tinh tế, tại sao Bác lại nhấn mạnh với Chính phủ phảituyệt đối trung thành mà Bác không nói về Đảng Các đồng chí nhớ lại, Đảng ta dưới

sự lãnh đạo của Bác, hồi CMT8 năm 1945 đã đi một nước cờ rất táo bạo, đầy bản lĩnh,

mùng 02/9/1945 Bác đọc Tuyên ngôn độc lập nhưng tháng 11/1945, Trung ương vàBác quyết định công bố giải tán Đảng, đây là giải tán sách lược để bảo toàn lực lượng,

để rút lui Đảng vào hoạt động bí mật trong khi vận Đảng, vận nước đang gặp rất nhiềukhó khăn: Thù trong, giặc ngoài, ngàn cân treo sợi tóc Cho nên Bác đã quyết địnhcùng với Trung ương tuyên bố công khai giải tán Đảng Đây chỉ là giải tán sách lượcthôi để rút lui vào hoạt động bí mật chứ không phải giải tán xóa bỏ các đồng chí

+ Đến tận năm 1951, sau Đại hội II, Đảng ta mới ra công khai, lấy tên gọiĐảng Lao động Việt Nam, thì trong bối cảnh ấy năm 1948 không thể nói về Đảngđược, phải nói: Với Chính phủ phải tuyệt đối trung thành, tức là ở đây đã có sự hóathân

+ Và khái niệm về Đảng trong nội bộ Đảng chúng ta cũng gọi như vậy, nhưngđối với nhân dân phải nói là đoàn thể như: Mặt trận Việt Minh, lúc bấy giờ Đảng tamang 1 hình thức rất độc đáo là Hội Nghiên cứu truyền bá chủ nghĩ Mác Năm 1951,Đại hội II, Đảng chính thức ra công khai là Đảng Lao động Việt Nam, Đảng Laođộng Việt Nam thực chất cội nguồn sâu xa của nó, gốc gác của nó là Đảng Cộng sảnđúng như Bác đặt tên khi Bác thành lập Đảng năm 1930 và Bác viết Chính cương,Sách lược vắn tắt của Đảng, Bác khởi thảo Điều lệ Đảng và Bác có đọc thư kêu gọiquốc dân, đồng bào nhân sự kiện Đảng ra đời Sự nhất quán ấy để chúng ta thấy thêmphương diện giá trị, ý nghĩa của tư tưởng HCM

+ Sự kiện năm 1948 như đã nói, chính là trong hoàn cảnh Đảng đã rút lui vào

hoạt động bí mật, sau này Đảng ra hoạt động công khai thì lời dạy quân đội là: Trung với Đảng, trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng Thì lúc bấy giờ trong bối cảnh Đảng

đã chính thức ra công khai rồi Sự phân biệt này rất tinh tế để chúng ta lưu ý đểnghiên cứu các tác phẩm của người gắn chặt với hoàn cảnh lịch sử, bối cảnh tình

hình lúc bấy giờ để hiểu thấu thêm sự nhất quán trong tư tưởng của Bác và sự

uyển chuyển, linh hoạt, mềm dẻo trong phương pháp của HCM

- Tư tưởng HCM, có thể nói là tư tưởng của 1 nhà cách mạng thể hiện sâu sắc

1 bản lĩnh: Độc lập, tự chủ, sáng tạo, làm chủ mọi hoàn cảnh và đặc biệt nữa là 1

niềm tin lạc quan vô hạn vào tương lai, để nắm bắt được xu thế của lịch sử, nhận

thức đúng quy luật, hành động đúng như quy luật, Bác tổng kết lại thiên thời, địa

lợi, nhân hòa và lấy nhân hòa làm gốc và luôn luôn có 1 tầm nhìn chiến lược

- Nhân đây xin các đồng chí lưu ý, chúng ta ôn lại 1 trong những tác phẩmthuộc về quốc bảo của Người “Nhật ký trong tù”

+ Một tập thơ của Bác, Bác không chỉ là nhà tư tưởng lớn, Bác còn là nhà vănhóa kiệt xuất, 1 nhà thơ nổi tiếng, dù Bác rất khiêm nhường, không bao giờ nhậnmình là nhà thơ chuyên nghiệp Bác chỉ coi Bác là người có tấm lòng yêu thơ màthôi Bác nói như vậy, khi chúng ta xin phép Bác dịch tập thơ này ra tiếng Việt rồiquảng bá rộng rãi trong toàn dân, còn bây giờ dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới

- những hạt ngọc văn chương đấy các đồng chí

+ 135 bài thơ chữ Hán trong tập thơ này viết trong 1 hoàn cảnh bị tù đày, Bác

bị giam cầm 14 tháng liền trong các nhà tù của Tưởng Giới Thạch ở Quảng Tây,trong hoàn cảnh sống khắc nghiệt như thế, khác với đời thường, không có điều kiệntối thiểu của 1 con người bình thường như súc vật vậy, mà Bác vẫn có thể làm thơ thì

đây là 1 điều kỳ tích đấy các đồng chí, một điều kỳ diệu thuộc về trí tuệ, tâm hồn,nghị lực vô song của HCM

+ Tập thơ ấy trong bối cảnh hiện nay, chúng ta học tập làm theo Bác cả về tưtưởng, đạo đức và phong cách thì xin các đồng chí đừng quên 2 bài thơ rất ý nghĩa: 1

là “Nghe tiếng giã gạo”, 2 là “Học đánh cờ”

Gạo đem vào giã bao đau đớn Gạo giã xong rồi trắng tựa bông Sống ở trên đời người cũng vậy Gian nan rèn luyện ắt thành công.

+ Đấy là 1 triết lý về rèn luyện đạo đức, đó là lời căn dặn, nhắn nhủ chúng ta nhất

là thế hệ trẻ trong việc rèn đạo đức, chống chủ nghĩa cá nhân, đánh bại giặc nội xâm thìphải chấp nhận 1 cuộc rèn luyện đau đớn như giã gạo vậy và phải suốt đời Bác nóichống giặc nội xâm, chống chủ nghĩa cá nhân, sau này Bác nói chống lại chính bản thânmình, những thói hư, tật xấu, những hư hỏng thoái hóa trong mình, cho nên sẽ có không

ít sự đau đớn ở trong lòng

+ Sau này Bác còn nói, muốn đánh bại chủ nghĩa cá nhân thì phải chấp nhậnđau đớn cho việc rèn luyện và phải rèn luyện suốt đời và CNXH cũng chỉ thành côngkhi mà đánh bại được chủ nghĩa cá nhân Bây giờ điều đề này trở nên rất thời sự đốivới Đảng và nhân dân chúng ta

+ Điểm đặc biệt nữa, là Bác 24 năm liền Bác làm nguyên thủ quốc gia - là chủtịch nước, Bác rất chú trọng đến việc dùng người, vấn đề chính sách cán bộ, Bác dạy

chúng ta 1 điều giản dị mà cảm động như thế này các đồng chí, Bác bảo: Rèn đạo đức thì như giã gạo nhưng dùng người thì tuyệt đối không dùng theo lối giã gạo, hình

tượng Bác dùng là “nhấc lên, đập xuống” ý Bác phê bình chúng ta không quan tâmgiáo dục, chăm sóc, cứ để cho cán bộ tự phát trong phong trào, thấy tốt thì nhấc lên, đềbạt, bổ nhiệm, rồi không kiểm tra, giáo dục, giám sát, mắc lỗi lầm thì vùi dập xuống.Bác bảo: Cứ nhấc lên đập xuống như vậy 3 lần thì hỏng cả 1 đời cán bộ Cho nên, phảinghiêm khắc mà bao dung; nghiêm khắc với khuyết điểm nhưng bao dung nhân ái để

mở rộng đường cho con người hướng thiện và hoàn lương, đấy là triết lý nhân đạo,nhân sinh của Bác, cả tư tưởng, đạo đức và phong cách của Bác

* Vì thế cho nên, chúng ta lưu ý việc tiếp nhận tư tưởng HCM là cả trong tácphẩm, trong hoạt động thực tiễn của Người

+ Hay bài học đánh cờ cũng vậy thôi:

Phải nhìn cho rộng, suy cho kỹ

Kiên quyết không ngừng thế tiến công

Lạc nước 2 xe đành bỏ phí

Gặp thời 1 tốt cũng thành công.

Nghĩa đen chỉ là đánh cờ thôi nghĩa bóng là tầm nhìn chiến lược, tư duy chiếnlược, thuộc về phẩm chất trí tuệ của Đảng, của mỗi cán bộ đảng viên để xứng đáng làngười lãnh đạo của nhân dân Đấy là điều đáng lưu ý trong khi tiếp nhận tư tưởng,tình cảm của Bác

* Nói tóm lại, tư tưởng HCM là 1 hệ thống lớn, như Đảng ta nhấn mạnh trong

Cương lĩnh là những quan điểm, nguyên tắc về phương pháp chiến lược, sách lượccách mạng Việt Nam, đó còn là ảnh hưởng ở tầm rộng lớn của Bác với phong tràocách mạng thế giới Đặc biệt nữa, tư tưởng HCM thuộc dòng tư tưởng Mác-xít sángtạo Bác của chúng ta hết sức sáng tạo, không giáo điều, biệt phái; Bác tiếp nhận CNMác - Lênin trung thành vô hạn đến tận cuối đời nhưng trung thành trên cơ sở sángtạo, trung thành bằng sự phát triển, độc lập tự chủ chứ không giáo điều sách vở

* Có thể rút ra mấy đặc điểm rất quan trọng về tư tưởng HCM như thế này:

- Người chú trọng kinh nghiệm thực tiễn nhưng để rồi lý luận hóa kinh nghiệmchứ không rơi vào chủ nghĩa kinh nghiệm dung tục, tầm thường; Người rất thực tếthực tiễn nhưng rất không thực dụng, thiễn cận và rất coi trọng lý luận; Người đọcthiên kinh vạn quyển để có trí tuệ uyên bác, lỗi lạc đến thế giới cũng phải ngưỡng mộnhưng không rơi vào bệnh sách vở chữ nghĩa đâu,Người khoáng đạt làm chủ tất cả.HCM là con người của cách tân, của đổi mới, sáng tạo là thế

- Người giản dị nhưng không hề giản đơn Cái nhầm của chúng ta là biến cáigiản dị của Bác thành cái sự giản đơn bề ngoài, chỗ này có liên quan đến phươngpháp học Bác Học Bác là học cái tâm, cái trí của Bác, để làm tốt những việc đượcphân công theo chức năng, vị trí, nhiệm vụ, trách nhiệm của mình để phục vụ tốt nhấtcuộc sống của dân, chứ không phải bắt chước Bác, không thể bắt chước Bác mộtcách máy móc được đâu các đồng chí Vì hoàn cảnh, điều kiện lịch sử thay đổi, nênhọc cái tâm, cái đức của Bác, động cơ, mục đích, nghị lực phi thường và nhất là đạođức trong sáng của Bác

- Bác giản dị chứ không hề giản đơn, một danh ngôn nổi tiếng của thế giới nói

là: Giản dị của bậc vĩ nhân đó là nỗ lực cao nhất của thiên tài Giản dị của Bác đến

mức cái lõi của cuộc sống rồi, không cần trang trí, tô vẽ, nó tự nhiên như cuộc sốngvậy Còn chúng ta nhiều khi giản đơn là hời hợt, bề ngoài, mô phỏng, sao chép, bắtchước, chứ còn giản dị là cả 1 bản lĩnh văn hóa Bao nhiêu câu chuyện xảy ra xungquanh vấn đề này chúng ta đều biết cả, những tư liệu rất cảm động các đồng chí

+ Ai đời các đồng chí lãnh đạo, cán bộ của mình ở các địa phương được tin Bác

về thăm đi đón Bác, thế là các vị nhà mình để cho Bác khen là giản dị, ăn mặc toànquần nâu, áo vải cả, ô tô Bác đến càng gần Bác càng thấy lạ, ở đây sao đoàn ngườigiống nhau như thế, Bác hỏi ra toàn chúng ta, toàn cán bộ chủ chốt cả, Bác phê bình,

Bác bảo: Các chú đóng kịch khéo lắm

+ Đời Bác không bao giờ nặng lời với ai các đồng chí, Bác có năng lực kiềmchế đến mức người ta gọi là năng lực văn hóa, không nặng lời với ai, nhưng Bác phêbình rất tinh tế, thâm thúy, sâu sắc, thấm thía lắm Cái đấy cũng là tư tưởng, đạo đức,phong cách đấy các đồng chí Thế mà chúng ta cũng có hiểu đâu, thế là về thay quần

áo để đợi Bác làm việc, lại bảo nhau: Cứ tưởng Bác khen, ai ngờ Bác lại không hàilòng, Bác chê, thôi thì lần sau đón Bác phải mặc thật diện vào cho Bác vui vậy, lại cứBác nghĩ như thế các đồng chí?

+ Lần sau cứ diện toàn quần áo mới sang trọng, lịch sự, com - lê đón Bác, Bác

lại cười: Hôm nay Bác rủ các chú đi tát nước đấy

+ Thế thì rõ ràng, học Bác phải học cái tâm, cái đức chứ không phải bắt chướchình thức như thế Ở đời chỉ có 1 HCM nhưng sẽ có triệu triệu người học được tư

tưởng, đạo đức, phong cách của Bác để thể hiện trong cuộc sống bằng tất cả tấmlòng, tình cảm, tình yêu của chúng ta dành cho Bác là như thế.

- Bác dạy chúng ta là phê bình công việc, chứ không xúc phạm con người, mỗingười là 1 nhân cách, công việc làm sai, làm hỏng thì phê bình việc ấy thôi, chứ còncon người thì tôn trọng không được xúc phạm họ, thấu lý đạt tình là thế đấy các đồngchí, từ em nhỏ đến người lớn, từ người dân đến lãnh đạo, Bác đều rất tôn trọng, Báclắng nghe với tinh thần dân chủ

* Có thể nói chúng ta tìm hiểu những giá trị cốt lõi như thế trong tư tưởngHCM để thấy HCM là 1 nhà Mác-xít sáng tạo, một nhà biện chứng thực hành, mộtcon người có đầu óc cách tân, đổi mới, hội nhập rất sớm

* Nhân đây, các đồng chí cho phép tôi có 1 thông tin này, các đồng chí biếtHội đồng lý luận TW khóa mới vừa ra mắt xong, Hội đồng lý luận TW chủ trì mộtchương trình khoa học trọng điểm cấp nhà nước - mấy chục đề tài Khi nghiên cứuchương trình nghiên cứu này, chúng tôi được tiếp cận đến và được yêu cầu viết đơnđặt hàng để mời tất cả các nhà khoa học tham dự, có 1 đề tài rất quan trọng về HCM,

trong số mấy chục đề tài: Tư tưởng đổi mới, phát triển và hội nhập của HCM và

vận dụng vào thực tiễn đổi mới hiện nay Những đề tài như thế này thì phải trình

TW, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, khi Ban Bí thư có ý kiến chỉ đạo chính thức thông quathì mới chuyển sang cho Bộ KHCN để làm các thủ tục nghiên cứu, lần này thì

chương trình bắt đầu khởi động rồi, có 1 đề tài rất quan trọng: Tư tưởng đổi mới, hội

nhập và phát triển của HCM Xin mời tất các đồng chí, các nhà khoa học tham gia

vào công việc quan trọng này

- Mà chỉ thị CT 05, các đồng chí đọc có thấm thía không? Đảng ta trù tính, rồiđây sẽ đưa tư tưởng, đạo đức HCM vào dạy trong tất cả các nhà trường của nền giáodục quốc dân, hệ thống giáo dục lý luận chuyên nghiệp của Đảng, nhà nước, quânđội và đoàn thể Công việc này hệ trọng lắm, công việc này cho tương lai, cho mọithế hệ sau này, để Bác sống mãi trong lòng dân và trong trái tim nhân loại như chúng

ta từng nói

- Tư tưởng HCM nếu gọi là phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin thì trongđiều kiện hiện nay các đồng chí nhớ chỉ dẫn của Bác về thái độ, quan điểm đối với

CN Mác-Lênin

- CN Mác-Lênin có thể nói là 1 thành tựu vĩ đại của tư tưởng, trí tuệ loài người

từ nửa sau thế kỷ XIX đến nay vẫn còn nguyên giá trị và chúng ta tìm ra những giátrị bền vững để tiếp tục theo đuổi, trung thành và phát triển sáng tạo Từ lúc sinh thời,Bác căn dặn chúng ta về Mác-Lênin như thế này:

(1) Học tập, nghiên cứu CN Mác-Lênin cốt là nắm tinh thần, phương pháp

của nó (tinh thần tức là nội dung, phương pháp là phép biện chứng), để ứng xử vớicon người và công việc cho đúng Dùng CN Mác-Lênin như 1 thế giới quan khoa học

và cách mạng, như 1 phương pháp sáng tạo để phân tích đánh giá tình hình của xãhội ta, đất nước ta, để độc lập tìm ra câu trả lời cho những vấn đề của Việt Nam Thế

là, Người không bao giờ giáo điều, chỉ nắm lấy tinh thần và phương pháp, tinh hoacủa nó, sử dụng nó như 1 phương pháp để giải quyết những vấn đề thực tiễn cáchmạng Việt Nam Nhờ vậy, Bác có sáng tạo lớn, đóng góp lớn

(2) Bác nói 1 câu thấm thía như thế này về đạo đức: Đọc hàng trăm hàng ngàn quyển sách Mác-Lênin mà ăn ở với nhau không có tình có nghĩa thì làm sao gọi là Mác-Lênin được Thế là, Người nhìn CN Mác-Lênin không chỉ là khoa học đâu, mà Người còn thìn thấy ở đây là đạo đức, là văn hóa nữa Người nói: Đọc dăm ba quyển sách cốt là để có ít chữ nghĩa để đi lè thiên hạ chứ đâu phải để phục vụ nhân dân.

Bác phê phán những người học tập phù phiếm, khoa trương mà vẫn háo danh là nhưthế đấy Đấy là chỉ dẫn rất thấm thía vào lúc này đối với chúng ta

- Bác còn nói: Lý luận và thực tiễn phải gắn liền với nhau Các đồng chí biếtBác là người xử lý rất thành công trên tầm 1 của triết gia, 1 nhà triết học hai quan hệ

lý luận hóa thực tiễn, tức là nâng thực tiễn thành lý luận, rồi lại thực tiễn hóa lý

luận, tức là trả lý luận trở về với cuộc sống để thực hiện, Bác gọi là thực hành

- Tôi xin dẫn ra 3 mệnh đề quan trọng của HCM xung quanh câu chuyện lýluận Mác-Lênin mà cũng là lý luận của Đảng ta, của Bác, của Việt Nam trên con

đường phát triển Thực hành sinh ra hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận

lãnh đạo thực hành

+ Nếu chỉ nhìn về phong cách diễn đạt, phong cách tư duy thôi, các đồng thấy

là không thừa, không thiếu 1 chữ nào: Thực hành sinh ra hiểu biết, hiểu biết tiến lêntức là khái quát lên thành lý luận, không dừng ở chủ nghĩa kinh nghiệm và lý luậntìm được rồi không phải là trang sức để nhìn ngắm, không có mục đích tự thân, màphải trở về phục vụ cho đời sống, sâu xa là vì cuộc sống của dân, cho nên lý luậnlãnh đạo thực hành

+ Lý luận mà không thực hành là lý luận suông vô ích, Bác nhấn mạnh nhưvậy, còn thực hành, thực tiễn mà không có lý luận soi đường thì là thực tiễn mùquáng, tức là chủ nghĩa kinh nghiệm

+ Ngay với Đảng ta, tại sao Bác xác định: Làm cách mạng trước hết phải có Đảng, Đảng trước hết phải có chủ nghĩa làm cốt (cốt ở đây là cốt yếu), Đảng không

có chủ nghĩa giống như người không có trí khôn, đi đường không có bàn chỉ nam.

Cho nên công tác tư tưởng, lý luận của Đảng lúc này được đặt lên vị trí hàng đầu.Lãnh đạo trước hết phải có lý luận tiên phong, phải có đột phá về lý luận để dẫnđường cho sự phát triển của xã hội, đấy là nỗ lực của Đảng ta sau chặn đường dài 30năm đổi mới, bây giờ tiếp tục sau 1 thời phát triển mới của đất nước thì cần đến 1 lýluận hiện đại, đột phá thì HCM là kim chỉ nam, là chìa khóa giúp chúng ta giải quyếtvấn đề

- Nói về lý luận Mác-Lênin, sự sáng tạo của Người xin các đồng chí chú ý cho,

để giải quyết được câu chuyện này, chúng ta phải nỗ lực nghiên cứu cả đời các đồngchí

+ Mác-Ăng ghen làm háng vạn tác phẩm, trong đó có bộ tác phẩm vĩ đại củaMác là Bộ Tư bản của Mác để suốt cả đời mà viết không xong, Ăng ghen viết tiếpđến Lênin mới là người hoàn chỉnh lần cuối cùng trong thế kỷ XX, 1 bộ sách mà các

vĩ nhân viết liên tục bổ sung cho nhau suốt 2 thế kỷ từ Mác-Ăngghen đến Lênin

+ Bác Hồ đọc Bộ Tư bản ở Paris, đọc tác phẩm của Bác ta biết vì sao Bác coiMác là nhà kinh tế, Bác đọc Bộ Tư bản bằng tiếng Pháp ở Paris rồi, Bác cũng khiêmtốn thừa nhận rằng: Lúc đầu rất khó hiểu, cũng không hiểu được bao nhiêu, nhưng

rồi nghiền ngẫm sâu sắc vừa học vừa làm, tích lũy tri thức sẽ hiểu từng chút một, làthế đấy các đồng chí Mác-Ăng ghen là tầm vĩ đại như thế, hàng vạn tác phẩm.

+ Lênin sống có 54 tuổi, ông sống ngắn quá, ông mất đúng vào lúc mà xã hội

Xô Viết cần đến ông nhất, lịch sử Xô Viết đã trải qua những thăng trầm đau đớn nhưthế Nhưng Lênin để lại đến 9.000 tác phẩm các đồng chí, 1 di sản vĩ đại như vậy màbây giờ muốn chứng minh rằng Bác Hồ của chúng ta phát triển sáng tạo CN Mác-Lênin như thế nào thì bắt buộc phải làm phép so sánh So sánh: Tác phẩm, luận điểm,phương pháp, phong cách của các bậc vĩ nhân, thì chúng ta sẽ nhận ra từng bước 1những đóng góp quý giá của HCM vào kho tàng kinh điển này

+ Ví dụ: Các nhà kinh điển định nghĩa chân lý là gì? Chân lý là tri thức khoahọc phản ánh hiện thực khách quan, trùng hợp với thực tiễn thì đấy là chân lý, chân

lý tức là sự đúng đắn, khoa học

+ Bác không định nghĩa chân lý như thế đâu Đó là chuyện đương nhiên vềmặt nhận thức luận, Bác đưa ra một cảm nhận đạo đức, Bác đưa đạo đức vào định

nghĩa chân lý ấy: Chân lý là cái gì tốt cho nhân dân, cái gì lợi cho nhân dân, cái đó

là chân lý Dân là gốc, lấy dân làm gốc là thế, dân suốt đời là điểm xuất phát và là

chỗ trở về của HCM, cho nên cái gì tốt cho dân, lợi cho dân, cái đó là chân lý Đấy làmột nhận xét rất độc đáo, sáng tạo, tức là bổ sung thêm vào phạm trù chân lý khíacạnh đạo đức nữa, chứ không chỉ thuần túy khoa học, không chỉ duy lý đâu

+ Hai nữa, Bác nói: Phục vụ nhân dân là phục tùng 1 chân lý cao nhất Làmđầy tớ, công bộc cho dân là lựa chọn 1 lẽ sống cao thượng nhất Cả đời HCM nhấtquán tư tưởng đó, đấy là 1 trong những điểm sáng tạo của người vào lý luận Mác-Lênin

+ Tiếp nữa, Bác còn đặt vấn đề: Đảng là đạo đức, là văn minh

+ Lênnin nói: Đảng là lương tâm, trí tuệ, danh dự của thời đại

+ Thời Mác-Ăngghen chưa có Đảng chỉ có các Liên đoàn cộng sản

Thế đến Lênin, HCM thì yếu tố đạo đức, yếu tố văn hóa, yếu tố văn minh đượctrở thành thuộc tính, bản chất của Đảng

+ Các đồng chí đọc Sửa đổi lối làm việc nhé, ta đọc kỹ đoạn 12 Điều xây dựngĐảng cách mạng chân chính, từ điều 1 đến điều 12 vẻn vẹn có 456 từ mà nó hiện lên cả

chủ thuyết về Đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo cầm quyền

+ Vĩ đại như Lênin chỉ dùng Đảng chấp chính, nắm chính quyền, có chính

quyền sau Cách mạng tháng Tháng mười

Thật sự là người lãnh đạo, người đầy tớ trung thành, công bộc tận tụy của quần chúng, của nhân dân.

Bốn chữ “thật” trong một đoạn văn rất ngắn nói về đảng cầm quyền chính là lýluận về Đảng của Bác Hồ

+ Bác còn dặn: “trước hết nói về Đảng, trong Đảng thì thống nhất, đoàn kết từTrung ương đến chi bộ, từ chi bộ đến Trung ương như giữ gìn con ngươi của mắtmình”, về Đảng là như thế, đấy là một sự sáng tạo của Hồ Chí Minh

+ Cũng như quy luật hình thành đảng ta như tôi nói lúc đầu là Người đặc biệt

nhấn mạnh chủ nghĩa yêu nước, phong trào yêu nước chân chính của dân tộc, là

bệ đỡ tinh thần, là điều kiện cho đảng ta ra đời, tồn tại và phát triển và nó gắn bó vớinhân dân từ trong bản chất của Đảng

- Chính trị Bác định là đoàn kết và thanh khiết

+ Trong Đường Kách mệnh, Bác cũng nói về: Phải giữ chủ nghĩa cho vững, lại phải ít lòng tham muốn về vật chất Đây là sự tiên liệu rất là tầm xa, chiến lược

của Hồ Chí Minh ngay từ khi Đảng còn chưa ra đời

+ Mở đầu tác phẩm lý luận cách mạng mà lại bắt đầu từ đạo đức, tư cách của

người cách mệnh, mà hai điều cốt yếu là giữ chủ nghĩa cho vững và ít lòng tham

muốn về vật chất đấy là nét đặc sắc của Hồ Chí Minh trong sự phát triển chủ nghĩa

Mác - Lênin

+ Đặc biệt nữa, Hồ Chí Minh còn chú trọng vào một vấn đề rất quan trọng làphát triển phải thông qua đổi mới, phát triển phải thông qua hội nhập Người có tưtưởng đổi mới, hội nhập từ rất sớm Cho nên, đây là chỗ mà Người không biệt phái,không giáo điều, đặt chủ nghĩa Mác-Lênin trong tổng số văn minh chung của nhânloại và đặc biệt nữa là biết tiếp biến văn hóa để phát triển, biết tiếp thu cái hay, cáiđẹp từ bên ngoài làm phong phú chính mình để phát triển và đến khi phải xử lý cácvấn đề lý luận, Người thể hiện rất rõ một bản lĩnh kiên định, nhất quán Bác nói:

“phương Tây có gì hay cũng học, phương Đông có gì hay cũng học, học cốt để làm giàu trí tuệ mình, làm phong phú sự hiểu biết của mình để sáng tạo chứ không sao chép, không bắt chước” Đấy là một trong những chỉ dẫn điển hình về tiếp biến văn

hóa cho phát triển

+ Những năm 60 của thế kỷ XX, tình hình quốc tế rất phức tạp trong cuộc đấu

tranh chống chủ nghĩa xét lại Trong hoàn cảnh ấy Bác nói như thế này: “học tập Liên Xô, Trung Quốc và kinh nghiệm các nước anh em là rất cần thiết, nhưng Ta và Liên Xô rất khác nhau, khác nhau về trình độ phát triển, về hoàn cảnh lịch sử, về văn hóa, tập quán, cả về kinh tế nữa, cho nên làm khác với Liên Xô vẫn cứ là Người Mác-xít” Đấy là sự thể hiện rõ nhất bản lĩnh trên phương diện lý luận Còn biết bao

nhiêu ví dụ khác để nói về vấn đề sự sáng tạo của chủ nghĩa Mác-Lênin của Bác Hồ

- Định nghĩa kinh điển, đầy hàn lâm bác học của Mác về con người “bản chất

con người là tổng hòa tất cả những mối quan hệ xã hội, con người là kết cấu song trùng giữa sinh học với xã hội” nói như vậy là hoàn toàn hàn lâm, bác học, những

người có học mới hiểu được Bác không nói vậy, Bác nói: “chữ người có nhiều nghĩa Nghĩa hẹp nhất là người ruột thịt, máu mủ của một dòng máu trong gia đình, huyết tộc Nghĩa rộng hơn là đồng bào cả nước Nghĩa rộng nhất là toàn thể nhân loại”.

Chữ người có nhiều cấp độ khác nhau như vậy” Nói như thế là vừa thấm thía được