Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh phổ thông qua dạy học hóa học lớp 9 THCS (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ DIỄM THÙY TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 9 TRUNG H

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ DIỄM THÙY

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG

BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ DIỄM THÙY

TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG

BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ mơn Hĩa học

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trên nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Huế, tháng 9 năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Thị Diễm Thùy

Demo Version - Select.Pdf SDK

Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Ban Giám hiệu trường Đại Học Sư Phạm – Đại Học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để các học viên chúng tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình Cùng với các học viên lớp Cao học Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học, chân thành cảm ơn quý thầy cô đã tận tình giảng dạy, mở rộng và chuyển tải kiến thức chuyên môn sâu sắc

và cập nhật thông tin hiện đại về khoa học Giáo dục nói chung và Hóa học nói riêng

Đặc biệt, chúng tôi chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, thầy đã không quản ngại thời gian và công sức, hướng dẫn tận tình và vạch ra những định hướng sáng suốt giúp tôi hoàn thành tốt luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô, các em học sinh ở trường THCS Hà Thế Hạnh và THCS Nguyễn Đăng Thịnh cũng như quý thầy cô của nhiều trường THCS trong địa bàn thị xã Hương Trà đã có nhiều giúp đỡ trong quá trình tiến hành thực nghiệm

sư phạm cho đề tài

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè thân thuộc đã luôn

là chỗ dựa tinh thần vững chắc, giúp tôi thực hiện tốt luận văn này

Tác giả Trần Thị Diễm Thùy

iii

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các chữ viết tắt 4

Danh mục các bảng 5

Danh mục các sơ đồ, đồ thị 6

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 8

5 Phạm vi nghiên cứu 8

6 Giả thuyết khoa học 8

7 Những đóng góp của đề tài 9

8 Phương pháp nghiên cứu 9

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC 10

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 10

1.2 Cơ sở lí luâ ̣n về bồi dưỡng năng lực tự ho ̣c 11

1.2.1 Tự học 11

1.2.2 Năng lực tự học 15

1.2.3 Bài tập hóa học 20

1.3 Thực trạng về bồi dưỡng năng lực tự ho ̣c 23

1.3.1 Thực trạng tự học của HS ở trường THCS trên địa bàn thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế 23

1.3.2 Thực trạng của việc bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THCS của giáo viên 26

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chương 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC QUA DẠY HỌC PHẦN CÁC HỢP CHẤT VÔ CƠ VÀ HIĐROCACBON, NHIÊN

LIỆU HÓA HỌC LỚP 9 28

2.1 Giới thiệu về chương trình sách giáo khoa hoá ho ̣c lớp 9 28

2.1.1 Quan điểm xây dựng chương trình Hoá học trung học cơ sở 28

2.1.2 Cấu trúc của chương trình hóa học 9 29

2.2 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học 31

2.2.1 Đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại 31

2.2.2 Đảm bảo tính logic, hệ thống 31

2.2.3 Đảm bảo tính đầy đủ, đa dạng, phù hợp với các đối tượng học sinh 32

2.2.4 Đảm bảo tính vừa sức 32

2.2.5 Bám sát nội dung dạy học, chú trọng kiến thức trọng tâm 32

2.2.6 Gây hứng thú cho người học 32

2.2.7 Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học 33

2.2.8 Vận dụng được kiến thức và phát triển tư duy 33

2.3 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học 33

2.3.1 Nghiên cứu nội dung, xác định mục tiêu dạy học cần đạt được 33

2.3.2 Xác định kiến thức trọng tâm của bài và của chương 33

2.3.3 Lập bảng ma trận hai chiều giữa nội dung kiến thức và số lượng bài tập33 2.3.4 Tìm kiếm tư liệu, sưu tầm các dạng bài tập cần thiết 34

2.3.5 Biên soạn hệ thống bài tập 34

2.3.6 Thử nghiệm 34

2.3.7 Tham khảo ý kiến đồng nghiệp, chỉnh sửa, hoàn thiện 34

2.4 Một số biê ̣n pháp bồi dưỡng năng lực tự học 34

2.4.1 Bồi dưỡng năng lực tự học sách giáo khoa, sách tham khảo 34

2.4.2 Bồi dưỡng năng lực tự học theo chủ đề 43

2.4.3 Xây dựng hệ thống bài tập và thiết kế giáo án bồi dưỡng HS tự học phần các hợp chất vô cơ và phần hiđrocacbon, nhiên liệu hóa học lớp 9 47

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 65

3.1 Mục đích và nhiê ̣m vu ̣ của thực nghiê ̣m sư pha ̣m 65

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.1.1 Mục đích 65

3.1.2 Nhiệm vụ 65

3.2 Đối tượng thực nghiê ̣m sư pha ̣m 65

3.3 Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm 66

3.3.1 Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 66

3.3.2 Trao đổi với giáo viên dạy thực nghiệm 66

3.3.3 Tiến hành thực nghiê ̣m 66

3.4 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 67

3.4.1 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 67

3.4.2 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm 67

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 777

1 Kết luận 77

2 Kiến nghị 77

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79 PHỤ LỤC P1

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1 Điều tra việc bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THCS 26

Bảng 2.1 Lập bảng so sánh giữa các hợp chất vô cơ 39

Bảng 2.2 Lập bảng so sánh các hiđrocacbon 40

Bảng 3.1 Thống kê kết quả kiểm tra lần 1 67

Bảng 3.2 Thống kê kết quả kiểm tra lần 2 68

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích - Bài kiểm tra số 1 của lớp 9.2 và 9.4 68

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích - Bài kiểm tra số 1 của lớp 9.1 và 9.3 69

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp –

Bài kiểm tra số 1 69

Bảng 3.6 Phân phối tần suất và tần suất lũy tích - Bài kiểm tra số 2 của lớp 9.1 và 9.3 70

Bảng 3.7 Phân phối tần suất và tần suất lũy tích - Bài kiểm tra số 2 của lớp 9.2 và 9.4 70

Bảng 3.8 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp bài kiểm tra số 2 71

Bảng 3.9 Tổng hợp kết quả bài kiểm tra số 1 72

Bảng 3.10 Tổng hợp kết quả bài kiểm tra số 2 72

Bảng 3.11 Các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 1 73

Bảng 3.12 Các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 2 73

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Trang

* SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Chu trình tự học 13

Sơ đồ 1.2 Cấu trúc của hệ bài tập 21

* ĐỒ THỊ

Đồ thị 3.1 Đường lũy tích bài kiểm tra số 1 71

Đồ thị 3.2 Đường lũy tích bài kiểm tra số 2 72

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong điều kiện của xã hội hiện đại, khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ,

sự bùng nổ của cách mạng thông tin đã ảnh hưởng sâu sắc đến giáo dục nói chung và quá trình dạy học nói riêng Giáo dục ý thức tự học, tự học thường xuyên, có kế hoạch

và có phương pháp đúng đắn, khoa học cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng của giáo viên Giáo viên cần bồi dưỡng cho học sinh khả năng tự học, khả năng luôn tiềm tàng trong mỗi người nhưng đa số học sinh của chúng ta hiện nay chưa biết phát huy để đáp ứng được yêu cầu cao của quá trình học tập và sự phát triển xã hội

“Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học: bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” Do vậy, cần thiết phải đổi mới nội

dung chương trình và phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước

Để góp phần đổi mới phương pháp tự học cho học sinh thì nhiệm vụ đặt ra cho giáo viên là phải có năng lực hướng dẫn học sinh tự học, biết thu thập và xử lí thông tin để tự biến đổi mình Qua thực tế dạy học cho thấy trình độ tiếp cận những kiến thức mới của giáo viên và học sinh còn hạn chế, khả năng tự học của học sinh chưa tốt, giáo viên chưa có phương pháp bồi dưỡng hợp lí Hệ thống bài tập phục vụ cho việc tự học, tự mở rộng kiến thức cho học sinh tuy đa dạng nhưng chưa khoa học, chưa sát với nội dung chương trình,

Trong dạy học hóa học, do thời gian dạy học môn Hoá học trên lớp còn hạn hẹp, thời gian ôn tập, hệ thống hoá lí thuyết và giải bài tập chưa được nhiều, không phải học sinh nào cũng đủ thời gian để thấu hiểu, ghi nhớ và vận dụng những kiến thức mà giáo viên truyền thụ ở trên lớp Vì vậy việc tự học ở nhà của học sinh là rất

quan trọng và cần thiết

Xuất phát từ những nhu cầu và thực trạng trên tôi quyết định chọn đề tài: “TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA

HỌC LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ” Thực tế đây chỉ là phần áp dụng có tính

Demo Version - Select.Pdf SDK

minh họa đối với một phần nội dung SGK Với mong muốn giúp học sinh ở lớp 9 tự

học, tự rèn luyện và tự đánh giá trình độ bản thân Mặt khác, giúp giáo viên đáp ứng mục tiêu giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứ u cơ sở lí luâ ̣n và thực tiễn của việc bồi dưỡng năng lực tự học

- Tìm hiểu thực trạng về tự học Hóa học ở trường THCS tại một số trường trên địa bàn thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế

- Đề xuất một số biện pháp trong dạy học phần hợp chất vô cơ và phần hiđrocacbon, nhiên liệu nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh

- Thiết kế một số bài dạy học Hóa học lớp 9 theo định hướng bồi dưỡng năng lực tự học

- Vận dụng các phương pháp bồi dưỡng năng lực tự học để bồi dưỡng năng lực tự học Hóa học cho học sinh THCS

- Thực nghiệm sư phạm để đánh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã

đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Khả năng tự học môn Hóa học có vận dụng các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học của học sinh ở trường THCS

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường THCS

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Nghiên cứu khả năng vận dụng các biện pháp và hình thức tổ chức dạy học bồi dưỡng năng lực tự học phần hợp chất vô cơ và phần hiđrocacbon, nhiên liệu Hóa học lớp 9

- Địa bàn: Một số trường THCS tại thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế

- Thời gian: Từ 10/2015 đến 9/2016

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được hệ thống bài tập và đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học thì năng lực tự học của học sinh sẽ phát triển

Demo Version - Select.Pdf SDK

7 Những đóng góp của đề tài

- Đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học giúp học sinh tự học Hóa học

- Đề xuất các hình thức tổ chức giờ học trên lớp khi có áp dụng các biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học trong dạy học phần hợp chất vô cơ và phần hiđrocacbon, nhiên liệu Hóa học lớp 9

- Thiết kế một số giáo án dạy tự học phần hợp chất vô cơ và phần hiđrocacbon, nhiên liệu Hóa học lớp 9 có hướng dẫn và kiểm tra - đánh giá của giáo viên cho học sinh THCS

- Là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình học Hóa học ở trường THCS

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học, giáo dục học, phương pháp dạy học hóa học và các tài liệu liên quan đến đề tài

- Truy cập thông tin liên quan đến đề tài trên internet

- Phân tích và tổng hợp các tài liệu đã thu thập được

8.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra bằng các phiếu câu hỏi

- Phỏng vấn

- Sử dụng các phần mềm tin học

- Thực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả và tính khả thi của hệ thống bài tập

và các biện pháp đã đề xuất để bồi dưỡng năng lực tự học

Demo Version - Select.Pdf SDK