Nghiên cứu thành phần hoá học và hoạt tính gây độc tế bào của cây lạc tiên (passiflora foetida l ) ở tỉnh thừa thiên huế bằng dung môi hữu cơ phân cực (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUỲNH THỊ TÝ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH GÂY ĐỘC TẾ BÀO CỦA CÂY LẠC TIÊN PASSIFLORA FOETIDA L.. Các sản phẩm ứng dụng của cây Lạc ti

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HUỲNH THỊ TÝ

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC

VÀ HOẠT TÍNH GÂY ĐỘC TẾ BÀO CỦA CÂY LẠC TIÊN ( PASSIFLORA FOETIDA L.) Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

BẰNG DUNG MÔI HỮU CƠ PHÂN CỰC

Chuyên ngành: Hóa hữu cơ

Mã số: 60 44 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ HÓA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN CHÍ BẢO

Thừa Thiên Huế, năm 2016 Demo Version - Select.Pdf SDK

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Họ tên tác giả

Huỳnh Thị Tý

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cảm Ơn

Luận văn này được hoàn thành tại phòng thí nghiệm hợp chất tự nhiên, trường Đại học sư phạm Huế

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến TS Nguyễn Chí Bảo là người đã hướng dẫn tận tình, chu đáo và tạo mọi điều kiện giúp

đỡ tôi trong thời gian thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo khoa Hóa nói chung và tổ Hóa hữu cơ nói riêng đã giúp đỡ nhiệt tình để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và cảm ơn tới Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã cổ vũ, động viên để tôi có thêm nghị lực và say mê nghiên cứu khoa học

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn Huỳnh Thị Tý

Demo Version - Select.Pdf SDK

1

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC BẢNG 3

DANH MỤC CÁC HÌNH 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục tiêu của đề tài 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Nội dung của đề tài 7

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 7

7 Cấu trúc của luận văn 7

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 8

1.1 Giới thiệu chung về họ Passifloraceae và chi Passiflora 8

1.1.1 Vài nét về họ Passifloraceae 8

1.1.2 Vài nét về chi Passiflora 10

1.1.3 Hoạt tính sinh học của các loài thuộc chi Passiflora 11

1.2 Sơ lược về cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) 17

1.2.1 Vị trí phân loại 17

1.2.2 Đặc điểm thực vật 17

1.2.3 Thành phần hoá học 18

1.2.4 Công dụng 20

1.2.5 Hoạt tính sinh học 21

1.3 Các sản phẩm ứng dụng trên thị trường 22

1.3.1 Các sản phẩm ứng dụng của một số loài thuộc chi Passiflora 22

1.3.2 Các sản phẩm ứng dụng của cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) 26

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1 Đối tượng nghiên cứu 30

2.2 Hóa chất, dụng cụ và thiết bị nghiên cứu 30

2.2.1 Hóa chất 30

2.2.2 Dụng cụ và thiết bị 30

2.3 Phương pháp nghiên cứu 31

2.3.1 Phương pháp thu hái, định danh và xử lý mẫu 31

2.3.2 Phương pháp chiết xuất 31

2.3.3 Phương pháp phân lập 32

2.3.4 Phương pháp xác định cấu trúc hóa học 33

2.4 Phương pháp đánh giá hoạt tính gây độc tế bào 33

2.4.1 Thiết bị nghiên cứu 33

2.4.2 Các dòng tế bào 33

2.4.3 Phương pháp 33

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Định danh loài 35

3.2 Hàm lượng các cao chiết 35

3.3 Kết quả thử hoạt tính gây độc tế bào của các cao chiết 37

3.4 Phân lập và khảo sát các cao chiết 38

3.4.1 Phân lập chất từ cao chiết ethyl acetate 38

3.4.2 Khảo sát cao chiết methanol bằng SKLM 42

3.5 Nhận dạng hợp chất phân lập được 43

3.5.1 Hợp chất PFE2 43

3.5.2 Hợp chất PFE1 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52 PHỤ LỤC P1

Demo Version - Select.Pdf SDK

3

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Các phương pháp phổ

Resonance Spectroscopy

Phổ cộng hưởng từ hạt nhân proton

Resonance Spectroscopy

Phổ cộng hưởng từ hạt nhân carbon 13

bằng Hz

tính bằng phần triệu

Các dòng tế bào

Carcinoma

Ung thư gan

carcinoma

Ung thư biểu mô

Các ký hiệu viết tắt khác

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1 Danh mục các loài thuộc họ Lạc tiên (Passifloraceae) ở Việt Nam 9

Bảng 1.2 Các loài thuộc chi Passiflora ở Việt Nam 11

Bảng 1.3 Hoạt tính sinh học của các loài thuộc chi Passiflora 12

Bảng 1.4 Hiệu quả gây độc tế bào của cao chiết ethanol loài Passiflora incarnata L với dòng tế bào EAC 14

Bảng 1.5 Hoạt tính kháng oxi hóa của Passiflora edulis 14

Bảng 1.6 Các sản phẩm ứng dụng của một số loài thuộc chi Passiflora 23

Bảng 1.7 Các sản phẩm từ cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) 27

Bảng 3.1 Hàm lượng các cao chiết phần trên mặt đất cây Lạc tiên 37

Bảng 3.2 Hoạt tính gây độc tế bào các cao chiết phần trên mặt đất cây Lạc tiên 37

Bảng 3.3 Số liệu phổ NMR của hợp chất PFE2 (DMSO, 125/500 MHz) và daucosterol (DMSO, 125/500 MHz) 46

Demo Version - Select.Pdf SDK

5

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1 Hình ảnh một số bộ phận cây Lạc tiên 30

Hình 3.1 Cành, lá và quả của cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) 35

Hình 3.2 Sơ đồ chiết xuất các cao chiết từ cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) 36

Hình 3.3 SKLM của chất PFE1 trong hệ dung môi dichloromethane:methanol [97:3] 40

Hình 3.4 SKLM của chất PFE2 trong hệ dung môi dichloromethane:methanol [90:10] 41

Hình 3.5 Sơ đồ phân lập chất từ cao chiết ethyl acetate 42

Hình 3.6 SKLM cao chiết methanol của cây Lạc tiên trong các hệ dung môi khác nhau 43

Hình 3.7 Phổ IR của hợp chất PFE2 43

Hình 3.8 Phổ 1H-NMR của hợp chất PFE2 44

Hình 3.9 Phổ 13C-NMR của hợp chất PFE2 45

Hình 3.10 Phổ DEPT của hợp chất PFE2 45

Hình 3.11 Cấu trúc của hợp chất PFE2 (daucosterol) 48

Hình 3.12 Phổ 1H-NMR của hợp chất PFE1 49

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, các sản phẩm từ thiên nhiên có hoạt tính sinh học tốt được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống, trong đó có y học Những năm gần đây, nhiều hợp chất thiên nhiên hoặc các sản phẩm được tổng hợp, bán tổng hợp từ hợp chất thiên nhiên được sử dụng hiệu quả trong việc phòng ngừa

và điều trị một số bệnh, đặc biệt là các bệnh hiểm nghèo

Tại Việt Nam, trong giai đoạn 2010-2015, mỗi năm có hơn 150.000 trường hợp mới mắc ung thư, trong đó có khoảng 75.000 trường hợp tử vong và con số này

có xu hướng tăng lên trong những năm tiếp theo [68] Các phương pháp điều trị ung thư thông thường như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị hay để lại tác dụng phụ Các tác dụng không mong muốn này gây ra nhiều khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân Vì vậy, việc tìm ra các giải pháp mới trong điều trị ung thư là một yêu cầu cấp thiết

Hiện nay, cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.) đang thu hút sự quan tâm của

nhiều nhà khoa học trong nước và trên thế giới Nghiên cứu ban đầu cho thấy

Passiflora foetida có hoạt tính gây độc tế bào tiềm năng [10] Cao chiết ethanol từ lá

loài này thể hiện hoạt tính tốt trên dòng tế bào ung thư vú (SKBR3) với giá trị IC50

tương đối thấp [40] Bên cạnh đó, theo kinh nghiệm dân gian, Lạc tiên được sử dụng

để trị đau bụng, chữa ho, hồi hộp, mất ngủ và suy nhược thần kinh [62], [67], [69] Vì

vậy, Passiflora foetida cần được nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và hoạt

tính gây độc tế bào để làm tăng giá trị của nó Đồng thời, để góp phần giải thích tác

dụng chữa bệnh từ loại dược liệu này, chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu thành

phần hoá học và hoạt tính gây độc tế bào của cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.)

ở tỉnh Thừa Thiên Huế bằng dung môi hữu cơ phân cực”

2 Mục tiêu của đề tài

Cung cấp thông tin về thành phần hóa học trong các cao chiết phân cực và

hoạt tính gây độc tế bào của cây Lạc tiên (Passiflora foetida L.)

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là phần trên mặt đất của cây Lạc tiên (Passiflora foetida

L.) ở tỉnh Thừa Thiên Huế

Demo Version - Select.Pdf SDK

7

4 Nội dung của đề tài

- Thu thập mẫu nguyên liệu và định danh loài

- Xử lý mẫu, chiết xuất với các dung môi có độ phân cực tăng dần

- Phân lập ít nhất một cấu tử từ cao chiết trong dung môi phân cực và xác định cấu trúc hóa học cấu tử phân lập được

- Khảo sát hoạt tính gây độc tế bào từ các cao chiết

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu hái, định danh và xử lý mẫu

- Phương pháp chiết xuất và phân lập

+ Phương pháp chiết rắn - lỏng

+ Phương pháp sắc ký cột hấp thu

+ Phương pháp sắc ký lớp mỏng

- Xác định cấu trúc hợp chất phân lập được

+ Phương pháp phổ hồng ngoại (IR)

+ Phương pháp phổ cộng hưởng từ nhân: 1H-NMR, 13C-NMR, DEPT

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Lần đầu tiên nghiên cứu để xác định thành phần hóa học các cao chiết trong

dung môi phân cực và khảo sát hoạt tính gây độc tế bào của Lạc tiên (Passiflora

foetida L.) ở tỉnh Thừa Thiên Huế nhằm giải thích kinh nghiệm sử dụng dược liệu

của người dân địa phương

7 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm 71 trang với 3 chương, 10 bảng, 13 hình, 75 tài liệu tham khảo

và 12 phụ lục Luận văn có bố cục như sau:

Mở đầu: 2 trang

Chương 1 Tổng quan: 22 trang

Chương 2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 5 trang

Chương 3 Kết quả và thảo luận: 15 trang

Kết luận và khuyến nghị: 2 trang

Tài liệu tham khảo: 7 trang

Phụ lục: 13 trang

Demo Version - Select.Pdf SDK