Quy hoạch xây dựng khu du lịch Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn đến năm 2030

Chương 8 Đánh giá môi trường chiến lược 8.1 Đánh giá sự phù hợp mục tiêu quy hoạch và mục tiêu môi trường khi quy hoạch 8.1.1 Mục tiêu và chỉ tiêu môi trường thực hiện quy hoạch Kiểm so

Chương 8 Đánh giá môi trường chiến lược

8.1 Đánh giá sự phù hợp mục tiêu quy hoạch và mục tiêu môi trường khi quy hoạch

8.1.1 Mục tiêu và chỉ tiêu môi trường thực hiện quy hoạch

Kiểm soát ô nhiễm nguồn nước mặt các sông suối và môi trường không khí đặc biệt tại các khu vực dự kiến xả thải, khu du lịch, khu khai khoáng và các khu vực làng nghề; các khu xử lý CTR và nghĩa trang

Cải thiện và sử dụng bền vững tài nguyên đất, xây dựng theo điều kiện địa hình tự nhiên, hạn chế san lấp Xây dựng khu xử lý chất thải rắn, nghĩa trang tập trung cho đô thị Giảm thiểu tai biến môi trường Hạn chế ảnh hưởng của hiện tượng sạt lở, cháy rừng, khai thác rừng trái phép

Bảo vệ cảnh quan môi trường, các thảm thực vật, bảo vệ phát triển các hệ sinh thái

tự nhiên, đảm bảo tỷ lệ diện tích đất cây xanh, mặt nước

Đảm bảo nâng cao điều kiện xã hội, chất lượng cuộc sống dân cư hiện trạng: đến năm 2030 90% dân cư được dùng nước sạch, 90% chất thải rắn sinh hoạt và dịch vụ dô thị được xử lý đảm bảo vệ sinh môi trường

8.1.2 Sự phù hợp giữa mục tiêu quy hoạch và mục tiêu môi trường

Đánh giá sự thống nhất giữa mục tiêu quy hoạch và mục tiêu môi trường; xem xét,

so sánh và đánh giá phương án quy hoạch thực hiện phù hợp hay chưa phù hợp với các mục tiêu môi trường

Bảng 8.1.2: Liên hệ giữa mục tiêu quy hoạch và mục tiêu môi trường

Mục tiêu quy hoạch Mục tiêu môi trường

Bảo vệ hệ sinh thái đô thị,

hệ sinh thái rừng - Phù hợp với mục tiêu môi trường.- Hệ động thực vật trong khu vực có cơ hội bảo tồn và phát

triển về giống loài

Bảo tồn, tôn tạo các công

trình di tích lịch sử, công

trình di sản kiến trúc hiện

có

- Phù hợp với mục tiêu môi trường

- Bảo tồn được kho tàng có giá trị về văn hóa-lịch sử và kiến trúc phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch của địa phương

Xác định các khu vực phát

triển và khu vực hạn chế

phát triển

- Phù hợp với mục tiêu môi trường

- Tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý môi trường khu vực

Xây dựng các công trình

dịch vụ phục vụ phát triển - Phù hợp với mục tiêu môi trường- Phát triển du lịch vừa góp phần phát triển kinh tế địa

du lịch địa phương phương vừa nâng cao đời sống cho người dân.

- Việc xây dựng các công trình này có những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường trong quá trình xây dựng và hoạt động Các ảnh hưởng bao gồm:

+ Nước thải và CTR không được thu gom xử lý

+ Ô nhiễm bụi trong quá trình thi công xây dựng

Hoàn thiện hệ thống hạ

tầng kỹ thuật

- Phù hợp với mục tiêu môi trường

- Giảm thiểu ô nhiễm môi trường đặc biệt là nước thải và chất thải rắn không được thu gom và xử lý

- Nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương

- Trong quá trình thi công xây dựng có những tác động tiêu cực đến môi trường nhưng có thể khắc phục được bằng các giải pháp kỹ thuật và các tác động này chỉ là những tác động tạm thời

Khai thác, sử dụng tiết

kiệm, hiệu quả quỹ đất

hiện có

- Phù hợp với mục tiêu môi trường

- Tiết kiệm, bảo vệ tài nguyên đất

8.2 Xu hướng và diễn biến môi trường khi không thực hiện quy hoạch.

Xu hướng những năm gần đây đã cho thấy tính thiếu ổn định và một số nguy cơ tiềm ẩn Các hoạt động du lịch và sinh hoạt chưa được kiểm soát chặt chẽ nguồn thải đã gây nên các điểm ô nhiễm cục bộ Các ảnh hưởng về môi trường thể hiện rất rõ qua sự suy giảm chất lượng nước suối, hồ, giảm mực nước ngầm

Hạ tầng chưa phát triển đầy đủ đặc biệt về giao thông gây khó khăn cho hoạt động sinh hoạt cũng như du lịch, vào mùa du lịch

Đời sống nhân dân còn khó khăn, ngành nghề chủ yếu là lao động đơn giản với quy

mô nhỏ, dân trí chưa cao; giáo dục và y tế còn kém phát triển tại các khu vực xã vùng sâu, giao thông tiếp cận khó khăn Các vấn đề về xã hội này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và sự tham gia đóng góp của người dân trong việc bảo vệ môi trường

Các tai biến môi trường chưa được kiểm soát tốt, hiện tượng sạt lở, cháy rừng thường xuyên xảy ra

Khi quy hoạch không được thực hiện các xu hướng này sẽ tiếp tục diễn ra theo chiều hướng xấu hơn

8.3 Dự báo xu hướng và diễn biến môi trường khi thực hiện quy hoạch.

Dự báo tác động và diễn biến môi trường khi thực hiện quy hoạch

Theo định hướng phát triển không gian đô thị và phân vùng chức năng của các phương án quy hoạch, dự báo được các xu hướng môi trường của từng phương án, làm

cơ sở để lựa chọn phương án quy hoạch

8.3.1 Tổng hợp các tác động

Bảng 8.3.1a : Liệt kê các tác động

sống nhân dân

Đất, hệ sinh thái

MT nước

Không khí, tiếng ồn

CTR

Ghi chú: Tác động tích cực: T Tác động tiêu cực: M - mạnh; N - nhẹ; TB – trung bình

Bảng 8.3.1b: Ma trận xác định tác động môi trường của quy hoạch du lịch Ba Bể – tỉnh Bắc Kạn đến 2030.

TT Các định hướng quy hoạch

Môi trường và tài nguyên Kinh tế – xã

hội

Chất lượng cuộc sống Cộng

Đất, hệ sinh thái

Môi trường nước

MT không khí, tiếng ồn

Chất thải rắn

Phát triển kinh tế

Xã hội, văn hoá

Sức khoẻ cộng đồng

Chất lượng sống

Công ăn việc làm

Tác động tích cực

Tác động tiêu cực

I Giai đoạn chuẩn bị và thi công xây dựng

1.1 Giải phóng mặt bằng, di dân, tái

1.4 Xây dựng các công trình dịch vụ,

công cộng, công nghiệp

+8

-1 +8

-40

II Giai đoạn vận hành, hoạt động

8-5

2.2 Giao thông vận tải tăng 0 0 -3 0 +3 0 -2 +3 +2 +8 -5

+2

-1

-29

Ghi chú:Tác động mạnh: 3; tác động trung bình: 2; tác động nhẹ: 1; tác động không đáng kể hay không tác động: 0; tác động tích cực:

dấu “+”; tác động tiêu cực dấu “-“.

Sơ đồ đánh giá môi trường chiến lược

8-7

8.3.2 Ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội

-Tác động tích cực

+ Quy hoạch định hướng phát triển đô thị theo hướng Tây Nam - Đông Bắc là trục hành lang kinh tế dọc QL279 và TL 254, TL 258 góp phần phát triển du lịch, dịch vụ liên kết các khu vực Chợ Rã, Buốc Lốm, Đồn Đèn với vườn Quốc Gia Ba Bể, Đồn Đèn, Pó Lù và một số khu vực trọng điểm du lịch Vườn quốc gia Ba Bể là khu bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường sinh thái, khu vực bảo vệ an ninh quốc phòng có thể khai thác phục vụ du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học …

+ Các khu vực có chức năng là trung tâm dịch vụ, khách sạn, du lịch, văn hoá của vùng

sẽ thu hút được đầu tư xây dựng và con người đến đây Điều này cho thấy người dân trong vùng sẽ được sống tại các khu vực này nhiều hơn, các văn minh đô thị tiên tiến sẽ được áp dụng vào cấu trúc cảnh quan và hạ tầng khu vực theo hướng bền vững môi trường sinh thái Các khu quy hoạch mở rộng không những tạo ra giá trị sống cho con người trong đô thị mà còn là động thúc đẩy phát triển vùng

+ Lao động trong các ngành du lịch, dịch vụ sẽ tương ứng tăng lên Do cơ sở hạ tầng kinh

tế và xã hội phát triển, ngành Khách sạn, dịch vụ, du lịch được đầu tư nhiều khu kinh tế thương mại và các khu du lịch sinh thái dần hình thành và được đầu tư thích hợp GDP bình quân đầu người năm 2025 dự báo đạt 1500 - 1700 USD/người tại khu vực đô thị thu nhập bình quân đầu người sẽ tăng cao hơn nhiều và chủ yếu thu nhập từ các ngành dịch

vụ du lịch

- Tác động tiêu cực

+ Bên cạnh các ảnh hưởng tích cực, quy hoạch không tránh khỏi những tác động xấu đến chất lượng môi trường sinh thái Sự mất đi không gian xanh bởi việc quy hoạch

mở rộng các khu vực thông làng, bản bằng cảm quan thấy được sự suy giảm yếu tố tạo ra O2 hằng ngày và chức năng của nó giữ đất chống sạt lở, xói mòn Khi số người ngày càng đông hơn tại các khu vực quy hoạch, họ sẽ đi sâu hơn và xâm nhập các vùng bảo vệ sinh cảnh Hệ thống quy hoạch mới và hệ thống giao thông từ quy hoạch này đã vô tình tạo ra cơ hội để người dân địa phương chặt phá rừng, săn bắt các loài động vật vốn đang tồn tại trong đó và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của nhiều hộ dân trong quá trình xây dựng đô thị Các khu dịch vụ du lịch phát triển sẽ làm tăng lao động và dân cư, dễ phát sinh các tệ nạn xã hội như (ma tuý, mại dâm, cờ bạc )

+ Một vấn đề có tác động trực tiếp đến sức khoẻ người dân, mà phần lớn tác động tiêu cực là quá trình thực hiện dự án quy hoạch Quá trình xây dựng các dự án luôn tác động lớn đến môi trường qua các yếu tố: địa chất công trình, địa chất thuỷ văn, hệ sinh thái và các chất thải rắn, lớp bụi hằng ngày do xây dựng tạo ra Khi đó các hàm lượng BOD5, COD, SS cao lên, ngoài ra môi trường có thể bị ô nhiễm bẩn dầu, mỡ, dung môi sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường vùng lõi hồ Ba Bể nếu như không

có các phương pháp xử lý triệt để

+ Quy hoạch đến năm 2030 làm một phần quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp và ao,

hồ, đồi trọc bị thu hẹp, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của những người dân làm nông nghiệp và lâm nghiệp bị thu hồi, mất đất Những người dân trong những diện bị thu hồi đất sẽ có nguy cơ thất nghiệp nếu như họ không có khả năng đáp ứng các nhu cầu công việc mới (như làm công nhân trong các nhà máy, buôn bán lẻ ) điều này sẽ ảnh

hưởng lớn đến phát triển cân bằng xã hội tại khu vực Hơn nữa diện tích các loại đất lâm nghiệp, nông nghiệp, ao hồ bị thu hẹp sẽ ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái

+ Quá trình hoạt động của các khu vực dịch vụ du lịch sẽ thải ra một lượng lớn các chất ô nhiễm trong nước thải, khí thải và chất thải rắn Nếu không có các biện pháp bảo

vệ môi trường hợp lý sẽ có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái hồ Ba

Bể và sức khoẻ của người dân

8.3.3 Ảnh hưởng đến văn hoá - lịch sử

Quy hoạch đến năm 2030 toàn vùng sẽ hình thành các điểm quy hoạch mới tại các thôn, bản Các điểm quy hoạch này tạo động lực phát triển các vùng sâu, vùng xa là điều kiện để giao lưu văn hoá giữa các dân tộc và giữa các bản làng với nhau Những dân tộc thiểu số có thói quen sống ở các sườn núi và vùng cao đi lại bằng chân đất sẽ được tiếp cận nhiều với giao thông đường bộ đi lại bằng xe đạp, xe máy, các hoạt động bám đường

sẽ được phát triển

Các điểm quy hoạch này sẽ kéo văn hoá làng bản với thói quen sinh hoạt tự cung tự cấp chuyển sang nét văn hoá đô thị với việc phát triển tiểu thương, phát triển tiểu thủ công nghiệp làng nghề Các sản phẩm thêu, đan lát của các dân tộc sẽ được giới thiệu nhiều hơn với du khách trong nước và quốc tế thông quan hoạt động thương mại, du lịch tại các đô thị, tại các thị xã Dân tộc thiểu số trong vùng như người Tày, Dao, Mông sẽ

có nhiều điều kiện tiếp cận với văn hoá người Kinh, văn hoá của người nước ngoài; bên cạnh đó sẽ có điều kiện nhiều hơn để học tập, sinh hoạt văn hoá tại các cơ sở được xây dựng tại đô thị Người dân có cơ hội nâng cao trình độ dân trí, tiếp cận với văn hoá và các nền văn minh trên thế giới Đồng thời, thông qua việc đẩy mạnh phát triển hoạt động du lịch, du khách đến tham quan cũng như người dân bản địa càng có điều kiện sâu hơn về những giá trị tự nhiên và nhân văn của khu vực

Các công trình kiến trúc lịch sử, danh lam thắng cảnh sẽ được nhiều khách du lịch tham quan, đặc biệt là di sản thiên nhiên hồ nước ngọt Ba Bể và một số di tích ở Chợ Rã

Sự phát triển của thôn, bản cũng như hệ thống giao thông vùng là điều kiện cho người dân và chính quyền địa phương bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích lịch sử, di sản tại địa phương Tuy nhiên qua quá trình xây dựng phát triển ngành, xây dựng phát triển

hệ thống đô thị sẽ thay đổi ảnh hướng xấu đến nét văn hoá và gây khó khăn trong việc bảo tồn các di sản thiên nhiên, cần có các biện pháp thích hợp để hạn chế

Dưới góc độ bảo tồn và phát huy các di sản thiên nhiên, quy hoạch đã làm cho giá trị của các di sản tăng lên Cơ sở hạ tầng và thu nhập đã giúp người dân tiếp cận nhiều hơn với các di sản thông qua các chuyến du lịch, nhằm thoả mãn ngày càng lớn nhu cầu người tìm hiểu về các di sản thiên nhiên Quần thể di sản cấp quốc gia hồ Ba Bể ( đang được đề nhị UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới) là điểm nhấn cho phát triển giá trị di sản này Tuy nhiên, quy hoạch sẽ thúc đẩy phát triển nhanh hệ thống hạ tầng do đó nếu không có các biện pháp thích hợp trong quản lý thực hiện các dự án sẽ làm ảnh hưởng đến bảo tồn các di sản, di tích Rung động địa chấn đất, bụi trong không khí bởi thực hiện xây dựng sẽ tổn hại đến tuổi thọ của các di tích lịch sử và mỹ quan di sản thiên nhiên

8-9

8.4.1 Môi trường nước

* Nguồn tác động

Nước thải sinh hoạt của người dân và khách du lịch là nguồn gây tác động đến chất lượng môi trường nước Các chất ô nhiễm đặc trưng trong nước thải sinh hoạt là nhu cầu oxi sinh hoá, nhu cầu oxi hoá học và cặn lơ lửng Hơn nữa, các chất nitơ, photphat cũng

là nguồn ô nhiễm

Tại các thị trấn như Chợ Rã, các điểm phát triển đô thị và trọng điểm du lịch nguồn thải từ các cơ sở kinh doanh, dịch vụ nhà hàng khách sạn có nồng độ các chất hữu cơ cao

* Tải lượng ô nhiễm

Theo số liệu của WHO tới 2025 tải lượng các chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt hàng ngày cũng đáng kể, được dự báo ở bảng sau:

Bảng 8.4.1a : Tải lượng các chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt tại huyện Ba Bể.

huyện

Các chất ô nhiễm

Năm 2015 Ba Bể 843,3 1880,8 1022,18 1865,5 168,7 20,4 Năm 2025 Ba Bể 924,64 2062,2d 1120,78 2045,4 184,9 22,4

Ngoài lượng chất ô nhiễm phát sinh từ dân cư trong vùng, quy hoạch đã tạo điều kiện thuận lợi cho lượng khách đến tham quan các điểm du lịch của vùng đến năm 2025 tăng lên Chính vì vậy, các chất ô nhiễm phát sinh từ lượng khách du lịch khá đáng kể, được dự báo ở bảng bên cạnh

Bảng 8.4.1b: Tải lượng các chất ô nhiễm có trong nước thải phát sinh từ du khách

TT Các chất ô nhiễm Năm 2015

(kg/ngày)

Năm 2025 (kg/ngày)

(Nguồn: Quy hoạch vùng Ba Bể tới 2025)

Đơn vị: kg/ngày

Nhìn chung, quy hoạch phát triển sẽ phát sinh nồng độ và tải lượng ô nhiễm trong môi trường nước ngày một tăng Tuy nhiên, với giải pháp thu gom, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn môi trường thì các tác động tiêu cực tới môi trường sẽ được giảm thiểu

8.4.2 Môi trường không khí, tiếng ồn

* Tải lượng ô nhiễm

Theo quy hoạch định hướng phát triển hệ thống đô thị, hệ thống giao thông, phát triển các vùng du lịch, tốc độ phát triển kinh tế và hiện trạng lượng hành khách và hàng hoá lưu chuyển đến thị trấn và các khu trọng điểm du lịch Với quy mô các loại phương tiện xe tải, xe khách và xe máy tham gia giao thông gia tăng nhanh vào năm 2030 Theo phương pháp hệ số phát thải của các phương tiện giao thông của tổ chức Y tế thế giới WHO, đồng thời theo nghiên cứu điều tra thành phần và hệ số ô nhiễm của các khí thải tại các đô thị dự báo tải lượng các chất ô nhiễm trong không khí tại huyện như sau:

Bảng 8.4.2a: Tải lượng các chất trong ô nhiễm không khí

Tổng lượng chất thải trong môi trường không khí, phần lớn được phát sinh từ hoạt động giao thông vận tải (ở hình bên được biểu thị bằng phần chấm đen) Ngoài ra, môi trường không khí trong khu vực còn chịu tác động bởi các hoạt động của người dân như đun nấu và những hoạt động tại các khu,khu du lịch (tại hình bên được biểu thị bằng phần chấm trắng)

* Nồng độ ô nhiễm và dự báo tác động đến môi trường

Các chất ô nhiễm khi khuyếch tán trong không khí có nồng độ ô nhiễm tại mỗi vị trí phụ thuộc rất nhiều yếu tố như: tốc độ gió, khoảng cách với nguồn ô nhiễm, cấp độ ổn

8-11

trường không khí ta sử dụng mô hình Gauss và xem cấp độ ổn định của khí quyển là trung tính, vận tốc gió lấy theo hiện trạng đo là 3 m/s Từ đó dự báo nồng độ các chất ô nhiễm trong môi trường không khí tại một số địa điểm trong vùng như sau:

Bảng 8.4.2b: Nồng độ các chất trong môi trường không khí

TT Các chất ô nhiễm Khu vực

nông thôn

Khu vực

đô thị

QCVN 05:2009

Theo kết quả dự báo cho thấy nồng độ các chất ô nhiễm trong môi trường không khí tại khu vực đô thị cao hơn khu vực nông thôn từ 9-11 lần Tuy nhiên so với quy chuẩn chất lượng môi trường xung quanh 05:2009 thì chất lượng không khí tại đô thị của vùng vẫn có số liệu thấp hơn nhiều lần tiêu chuẩn

Về tiếng ồn khu vực, theo hiện trạng cho thấy một số tuyến đường thủy ở khu vực

hồ Ba Bể và dọc tuyến sông Năng Các phương tiện tàu, thuyền chạy chủ yếu bằng ca nô máy, và sử dụng nguyên liệu chạy là dầu máy gây ra tình trạng ô nhiễm tiếng ồn khu vực làm ảnh hưởng tới chất lượng dịch vụ của khu du lịch và dân cư sống xung quanh

8.4.3 Môi trường đất

Ảnh hưởng lớn nhất đến môi trường đất là thay đổi mục đích sử dụng đất Quá trình thực hiện xây dựng các dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật, đô thị, du lịch làm thay đổi mạnh cơ cấu sử dụng đất của khu vực làm thay đổi tính chất cơ lý của đất

Việc xây dựng hạ tầng và đô thị sẽ tác động tới môi trường đất trong khu vực bởi các hoạt động đào đắp, xói mòn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, cảnh quan môi trường Xói mòn sẽ làm gia tăng quá trình lắng đọng bùn đất trong các hệ thống cống rãnh thoát nước và có thể gây úng ngập, giảm chất lượng nước mặt, ảnh hưởng đến hệ sinh thái nước

Ngoài ra các chất thải của hoạt động khu dân cư, các cơ sở dịch vụ đều có tác động gây ô nhiễm môi trường đất, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và môi trường khu vực lân cận

8.4.4 Hệ sinh thái

Theo quy hoạch xây dựng thì vùng Ba bể được ưu tiên phát triển du lịch sinh thái,

du lịch lịch sử, nên chú ý phát triển bền vững