Tổ chức hoạt động dạy học chương “dòng điện trong các môi trường” vật lý 11 NC theo b learning với sự hỗ trợ của phiếu học tập (tt)

BỘ GIÂO DỤC VĂ ĐĂO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Hơ THÞ TRµ MY TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÝ 11 NC THEO B-LEARNING VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA

BỘ GIÂO DỤC VĂ ĐĂO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Hơ THÞ TRµ MY

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÝ 11 NC THEO B-LEARNING VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHIẾU HỌC TẬP

Chuyín ngănh: Lý luận vă phương phâp dạy học môn Vật lý

Mê số: 60140111

LuỊn v¨n th¹c sÜ gi¸o dôc hôc

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.Ts TRÌN HUY HOµNG

Huế, Năm 2014

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của riêng tơi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được cơng bố trong bất kỳ một cơng trình nào khác

Họ và tên tác giả

(Chữ ký)

Hå ThÞ Trµ My Demo Version - Select.Pdf SDK

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phịng Đào tạo Sau đại học, Ban chủ nhiệm, quý thầy cơ giáo Khoa Vật lý trường Đại học Sư phạm Huế và quý thầy cơ trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập

Tác giả xin bày tỏ lịng cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy PGS.TS Trần Huy Hồng đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ của Ban giám hiệu và quý thầy cơ trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Thừa Thiên Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian thực nghiệm sư phạm

Tác giả cũng xin cảm ơn các anh chị học viên lớp LL&PPDH mơn Vật lí K21 đã giúp đỡ, đĩng gĩp nhiều ý kiến quý báu trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Cuối cùng, tác giả xin gởi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tác giả

Hå ThÞ Trµ My

Lời cảm ơn

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục i

Danh mục các chữ viết tắt 4

Danh mục các bảng, biểu và hình ảnh 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 8

3 Mục tiêu nghiên cứu 11

4 Giả thuyết khoa học 11

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 11

6 Đối tượng nghiên cứu 12

7 Phạm vi nghiên cứu 12

8 Phương pháp nghiên cứu 12

9 Đóng góp mới của luận văn 13

10 Cấu trúc của luận văn 13

NỘI DUNG 14

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO B-LEARNING VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHIẾU HỌC TẬP 14

1.1 Hình thức tổ chức dạy học 14

1.1.1 Khái niệm 14

1.1.2 Các hình thức tổ chức dạy học 15

1.2 Hình thức dạy học kết hợp (b-Learning) 18

1.2.1 Khái niệm 18

1.2.2 Đặc điểm của b-Learning 20

1.2.3 Các hình thức tổ chức dạy học theo b-Learning 21

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3 PHT và chức năng của PHT trong dạy học 23

1.3.1 Khái niệm PHT 23

1.3.2 Các chức năng cơ bản của PHT trong dạy học 24

1.3.3 Phân loại PHT 26

1.4 Nguyên tắc và quy trình thiết kế PHT theo b-Learning 30

1.4.1 Nguyên tắc thiết kế PHT theo b-Learning 30

1.4.2 Quy trình thiết kế PHT theo b-Learning 32

1.5 Tổ chức hoạt động dạy học theo b-Learning với sự hỗ trợ của PHT 34

1.6 Thực trạng của việc sử dụng CNTT và PHT trong dạy học vật lý ở trường THPT 37

1.6.1 Vấn đề thiết kế và sử dụng PHT trong dạy học vật lý 37

1.6.2 Vấn đề sử dụng CNTT của GV và HS trong dạy học vật lý 39

1.7 Kết luận chương 1 41

Chương 2 TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÝ 11 NC THEO B-LEARNING VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHIẾU HỌC TẬP 42

2.1 Đặc điểm và cấu trúc chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC 42

2.1.1 Đặc điểm chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC 42

2.1.2 Cấu trúc chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC 42

2.2 Thiết kế PHT trong dạy học chương chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC 45

2.2.1 Thiết kế PHT thông thường 45

2.2.2 Thiết kế PHT điện tử 47

2.3 Hệ thống e-Learning chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC 49

2.3.1 Giới thiệu hệ thống 49

2.3.2 Vận dụng mô hình b-Learning trong dạy học vật lý 51

2.4 Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC theo b-Learning với sự hỗ trợ của PHT 53

2.4.1 Thiết kế tiến trình dạy học bài 17 “Dòng điện trong kim loại” 53

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.4.2 Thiết kế tiến trình dạy học bài 19 “Dòng điện trong chất điện phân

Định luật Fa-ra-đây” 64

2.5 Kết luận chương 2 76

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 77

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 77

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 77

3.2 Nội dung và tiến trình thực nghiệm sư phạm 77

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 78

3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm 78

3.3.2 Thực hiện giảng dạy 78

3.3.3 Quan sát giờ học và kiểm tra đánh giá 79

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 80

3.4.1 Nhận xét về tiến trình dạy học 80

3.4.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 81

3.5 Kết luận chương 3 85

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

HTTCDH Hình thức tổ chức dạy học

PHT Phiếu học tập

SGK Sách giáo khoa

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU VÀ HÌNH ẢNH

Trang

Bảng

Bảng 2.1 Nội dung kiến thức cơ bản chương “Dòng điện trong các môi trường” 43

Bảng 3.1 Phân bố điểm của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 81

Bảng 3.2 Phân phối tần suất điểm của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 82

Bảng 3.3 Phân phối tần suất lũy tích hội tụ lùi của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 82

Bảng 3.4 Tổng hợp các tham số 84

Biểu đồ Biểu đồ 1.1 Vấn đề thiết kế PHT trong DH 37

Biểu đồ 1.2 Vấn đề sử dụng PHT trong DH 38

Biểu đồ 1.3 Vấn đề sử dụng CNTT trong DH của GV 39

Biểu đồ 1.4 Vấn đề sử dụng CNTT trong tự học của HS 40

Biểu đồ 3.1 Phân bố điểm của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 81

Biểu đồ 3.2 Phân phối tần suất điểm của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 82

Biểu đồ 3.3 Phân phối tần suất lũy tích hội tụ lùi của hai nhóm ĐC và TN sau khi TN 83

Hình Hình 1.1 Hình ảnh về khái niệm b-Learning 19

Hình 1.2 Sơ đồ các HTTCDH theo b-Learning 22

Hình 1.3 Quy trình tổ chức HĐDH theo b-Learning với sự hỗ trợ của PHT 34

Hình 2.1 Sơ đồ cấu trúc chương “Dòng điện trong các môi trường” 43

Hình 2.2 PHT điện tử dùng cho HS chuẩn bị kiến thức trước khi học bài 19 “Dòng điện trong chất điện phân Định luật Fa-ra-đây” 47

Hình 2.3 PHT điện tử dùng cho HS tự tìm hiểu sau khi học xong bài 22 48

“Dòng điện trong chất khí” 48

Hình 2.4 Trang chủ hệ thống b- Learning 50

Hình 2.5 Sơ đồ phương án vận hành bài dạy b-Learning 52

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, trong thời đại mà công nghệ thông tin (CNTT) phát triển với tốc

độ chóng mặt thì việc ứng dụng nó vào tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội là một điều tất yếu Thực tế phát triển ở Việt Nam cho thấy CNTT là lĩnh vực mà nước ta

có khả năng bắt kịp với các nước tiên tiến trong thời gian ngắn, và cũng là lĩnh vực thúc đẩy sự phát triển các ngành khác mạnh nhất Việc ứng dụng CNTT trong xã hội hiện nay đang phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu CNTT trên thực tế đã trở thành điểm tựa cho sự đột phá về tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục, chính trị, an ninh - quốc phòng… Trong đó việc ứng dụng CNTT vào giáo dục đã trở thành mối ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia

CNTT mà trước hết là máy vi tính (MVT), mạng vi tính được xem như là một trong những phương tiện hiện đại như chỉ thị 29/2001/CT-BDG&ĐT của Bộ

trưởng Bộ Giáo Dục –Đào tạo đã nêu: “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục

và đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng sử dụng CNTT như

là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập ở tất cả các môn học”, “CNTT có tác động mạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp, phương thức dạy và học CNTT là phương tiện tiến tới xã hội học tập…” [2]

Xã hội học tập là mục tiêu của các nền giáo dục trên thế giới nhằm tạo cơ hội học tập cho nhiều người với các trình độ khác nhau, tạo ra sự bình đẳng và dân chủ trong học tập Giáo dục dân trí ngày càng đóng vai trò quyết định trong sự phát triển

xã hội dựa trên 4 trụ cột: “học để biết”, “học để làm”, “học để cùng chung sống với nhau”, “học để làm người” Do đó việc áp dụng những thành tựu của CNTT nhằm tiến tới một xã hội học tập là một vấn đề cấp thiết như trong văn kiện Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ XI đã nêu: “Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá,

xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng

Demo Version - Select.Pdf SDK

và bảo vệ Tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời” [1]

Từ những nghiên cứu về quá trình nhận thức của con người, tức là về sự học của con người xảy ra như thế nào, người ta đã rút ra nhiều kết luận đánh giá mức độ quan trọng của sự gắn kết, sự tương tác, sự hợp tác trong quá trình học mà dạy học (DH) giáp mặt đã phần nào đáp ứng được Tuy nhiên, cũng từ những nghiên cứu quá trình học một cách cụ thể hơn cho thấy DH giáp mặt lại tỏ ra kém hiệu quả trọng việc cá nhân hóa hoạt động học tập của học sinh (HS), điều này làm hạn chế khả năng phát huy năng lực, bản sắc của từng cá nhân HS Việc này dẫn tới sự mất cân đối trong quá trình phát triển nhận thức, người học thiếu kỹ năng hoạt động độc lập- kỹ năng rất cần thiết trong thời đại hiện nay E-Learning được đưa ra như là một giải pháp hữu hiệu để khắc phục nhược điểm này của DH giáp mặt Nhưng thực tiễn dạy và học cho thấy việc tăng cường cá nhân hóa hoạt động học tập của

HS bằng e-Learning lại được thực hiện tách rời với DH giáp mặt, HS thiếu sự định hướng khi học với e-Learning Kết quả là việc học tập với e-Learning không đạt được hiệu quả cao như mong muốn

Như vậy, muốn đưa ra một giải pháp công nghệ phục vụ cho quá trình dạy học (QTDH) thì trước hết cần lưu ý đến các thế mạnh có sẵn của DH giáp mặt rồi sau đó mới xét đến giải pháp công nghệ đó có khắc phục được những hạn chế của phương thức DH hiện tại không Để làm được việc này, giáo viên (GV) cần phải nhận thức rõ rằng công nghệ không thể điều khiển sư phạm mà nó chỉ hỗ trợ cho sư phạm, giúp thực hiện tốt các giải pháp sư phạm

Theo số liệu của trang web giáo dục Schoolwires (Hoa Kỳ) [40], ngày càng nhiều GV tìm thấy câu trả lời ở hình thức dạy học b-Learning Đây là hướng ứng dụng còn khá mới mẻ ở nước ta, đã có một số công trình nghiên cứu mô hình này tuy nhiên vẫn chưa thực sự quan tâm đến việc sử dụng nó vào QTDH Đặc biệt, trong quá trình tổ chức dạy học theo b-Learning, việc giao và nhận nhiệm vụ của

GV và HS còn gặp nhiều khó khăn

Vật lý là bộ môn khoa học thực nghiệm (TN), kiến thức vật lý gắn kết một cách chặt chẽ với thực tế đời sống Trong đó, chương “Dòng điện trong các môi

Demo Version - Select.Pdf SDK

trường” Vật lý 11 nâng cao (NC) là chương bao gồm nhiều kiến thức thực tế và giúp ích cho HS trong việc giải thích các hiện tượng xảy ra trong cuộc sống hằng ngày Tuy nhiên trong QTDH chương này, GV và HS gặp phải một số khó khăn: phần lớn kiến thức của chương được xây dựng bằng con đường thực nghiệm trong khi điều kiện cơ sở vật chất của trường phổ thông chưa đáp ứng được, ngoài ra HS khi đến lớp đã mang sẵn những quan niệm của bản thân về những hiện tượng xung quanh nên phần nào ảnh hưởng đến việc lĩnh hội kiến thức mới trên lớp của nhiều em

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức hoạt động

dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC theo b-Learning với sự hỗ trợ của phiếu học tập”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Vào những năm 70 của thế kỷ XX vai trò của việc tổ chức hoạt động dạy học (HĐDH) đã được các nhà giáo dục học trên thế giới nghiên cứu Từ kết quả nghiên cứu của các tác giả Guy Brousseau, Claude Comiti thuộc Viện Đại học đào tạo giáo viên IUFM ở Grenoble (Pháp) người ta đã đề nghị đưa thêm yếu tố môi trường vào trong cấu trúc QTDH Sự xuất hiện thành tố môi trường đã làm thay đổi cả hình thái của nội dung, hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS Một phương pháp sư phạm cơ bản dựa trên ba nhân tố chính trong hoạt động sư phạm đó là: Người dạy, người học và môi trường Khi CNTT phát triển, nhiều hình thái lớp học

đã được thay đổi, từ môi trường DH “bảng đen, phấn trắng”, đến môi trường “lớp học có sử dụng CNTT” và đến môi trường “học tập điện tử online” được áp dụng cho các phương thức đào tạo khác nhau [17]

Vấn đề đưa CNTT vào giảng dạy ở các cấp học ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu, đây là vấn đề quan trọng trong xu thế hội nhập với giáo dục của thế giới Trong những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả:

GS Hoàng Tụy, PGS.TS Lê Công Triêm, PGS.TS Nguyễn Quang Lạc PGS.TS Phạm Xuân Quế, GS.TSKH Nguyễn Bá Kim, PGS.TS Trần Huy Hoàng, TS Phan Gia Anh Vũ, TS Nguyễn Huy Tú…đã bước đầu đi đến những nhận định về vai trò, những ưu khuyết điểm của việc sử dụng MVT trong DH, áp dụng trong hoàn cảnh nước ta Kết quả nghiên cứu của các công trình này cho thấy: MVT sử dụng trong

Demo Version - Select.Pdf SDK

DH có thể giải quyết được các nhiệm vụ cơ bản của HĐDH, từ truyền thụ tri thức đến phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng thực hành, ôn tập củng cố, kiểm tra đánh giá (KTĐG) cho đến giáo dục nhân cách con người mới Nó không chỉ phù hợp cấu trúc logic, đặc điểm của hoạt động dạy học mà còn có thể ứng dụng trong nhiều phương pháp, tình huống DH khác nhau Các tác giả cũng định hướng trong việc sử dụng MVT trong DH

Trong tất cả các hình thức DH có sử dụng MVT, b-Learning đang chứng tỏ được sự ưu việt của mình Điều này được thể hiện trong các nghiên cứu được công

bố của The Office for Domestic Preparedness, ODP Approach for Blended Learning (Mỹ, 2003); Các tác giả Hisham Dzakiria, Che Su Mustafa & Hassan Abu Bakar, Moving Forward with Blended Learning (BL) as a Pedagogical Alternative

to Traditional Classroom Learning, Malaysian Online Journal of Instructional Technology (MOJIT) (Malaysia, 2006); Han Seung Lock và Yong Hyun Jung, The Effect of an Offline Class Model for Blended Learning in Lowability College School Students, International Journal for Education Media and Technology (Hàn Quốc, 2008); Said HADJERROUIT, Towards a Blended Learning Model for Teaching and Learning Computer Programming: A Case Study, Informatics in Education

(Na Uy, 2008) [32] … Kết quả các công trình nghiên cứu đều cho thấy hiệu quả của

mô hình b-Learning trong việc truyền thụ tri thức, phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng thực hành, ôn tập, KTĐG Tuy nhiên, các tác giả chủ yếu nghiên cứu đối với sinh viên trong các trường đại học nước ngoài

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, việc ứng dụng CNTT vào DH theo

mô hình b-Learning đã được một số tác giả nghiên cứu theo những góc độ, khía cạnh khác nhau Trong số những luận án nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong DH vật lý, đã có công trình đề cập đến việc tổ chức HĐDH với sự hỗ trợ của e-Learning

như “Tổ chức hoạt động dạy học Vật lý đại cương trong các trường đại học theo học chế tín chỉ với sự hỗ trợ của e-Learning” của Lê Thanh Huy (ĐHSP Huế,

2013) [17] Luận án tập trung nghiên cứu các giai đoạn tổ chức HĐDH theo tín chỉ

và những khó khăn khi tổ chức hoạt động DH theo tín chỉ trong từng giai đoạn đó, đồng thời nghiên cứu những ưu điểm nổi bật của e-Learning có thể hỗ trợ khắc phục

Demo Version - Select.Pdf SDK