Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học chương “mắt và các dụng cụ quang” vật lí 11 THPT với sự hỗ trợ của máy vi tính (tt)

ii ỜI CAM Đ AN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các t u nghiên cứu và số li u đ cập trong luận v n là hoàn toàn trung th c, các tài li u tham h o được các đ

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGU N TH I U N

I Ư NG N NG ỰC GI I U ẾT N Đ

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT C C ỤNG CỤ UANG” ẬT Í 11 TRUNG HỌC PHỔ TH NG I SỰ H TR C A M I TÍNH

UẬN N THẠC S H A HỌC GI ỤC

THE Đ NH HƯ NG NGHI N CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGU N TH I U N

I Ư NG N NG ỰC GI I U ẾT N Đ

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT C C ỤNG CỤ QUANG” ẬT Í 11 TRUNG HỌC PHỔ TH NG I SỰ H TR C A M I TÍNH

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số: 60140111

UẬN N THẠC S H A HỌC GI ỤC

THE Đ NH HƯ NG NGHI N CỨU

NGƯỜI HƯ NG ẪN H A HỌC:

TS TR N N THẠNH

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Trang 3

ii

ỜI CAM Đ AN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các t u nghiên cứu và số li u đ cập trong luận v n là hoàn toàn trung th c, các tài li u tham h o được các đồng tác gi cho phép sử dụng và đ tài nghiên cứu này chưa từng công bố trong bất ì một công trình nào hác

Thừa Thiên Huế, ngày 18 tháng 09 năm 2017

Tác gi luận v n

NGU N TH I U N

Trang 4

Lời Cảm Ơn

n nh y nh m ơ m

hi ng Đ o sau đ c, Khoa V trư ng Đ c Sư m – Đ

c y, C o p y, đ t i trong su

c t p vừa qua

c bi t, t i xin đượ ng bi t ơn ch s u s c nh t đ n PGS.TS L C ng Tri m, TS.Tr n V nh – hai th y đ t p đ t i trong

su t th i gian th c hi i lu n v y

m ơn c th y c o t V trư ng THPT Nguy c đ nhi p đ i đi u ki n thu n lợi cho t i trong su nh th c nghi m sư m

ng, t i xin gử m ơn đ n gia đ ư i th đ

p đ , đ ng vi n t i trong su c t th c hi n lu n v y

m ơn!

ừa Thi n Hu 09 20 7

n Á D

iii

Trang 5

1

MỤC ỤC

Trang

TRANG PHỤ ÌA i

ỜI CAM Đ AN ii

ỜI C M ƠN iii

MỤC ỤC 1

ANH MỤC NH NG CH IẾT TẮT S ỤNG TR NG UẬN N 5

ANH MỤC C C NG I U 6

ANH MỤC C C HÌNH , Đ TH 7

MỞ Đ U 8

1 Lý do chọn đ tài 8

2 Lịch sử vấn đ 10

3 Mục tiêu của đ tài 11

4 Gi thuy t hoa học 12

5 Nhi m vụ nghiên cứu 12

6 ối tượng nghiên cứu 12

7 Phạm vi nghiên cứu 12

8 Phương pháp nghiên cứu 12

9 óng góp của đ tài 13

10 Cấu trúc luận v n 13

NỘI UNG 14

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ Í UẬN C A I C I Ư NG N NG ỰC GI I U ẾT N Đ CH HỌC SINH TR NG Ạ HỌC I SỰ H TR C A M I TÍNH 14

1.1 N ng l c và n ng l c đ c th bồi dư ng cho học sinh trong dạy học vật lí 14

1.1.1 hái ni m n ng l c 14

1.1.2 c điểm của n ng l c 15

1.1.3 Các n ng l c đ c th bồi dư ng cho học sinh trong dạy học vật lí 15

1.2 N ng l c gi i uy t vấn đ 18

1.2.1 hái ni m n ng l c gi i uy t vấn đ 18

Trang 6

2

1.2.2 N ng l c gi i uy t vấn đ của học sinh trong học tập vật lí 18 1.2.3 Cấu trúc n ng l c gi i uy t vấn đ của của học sinh trong học tập vật lí 20 1.2.4 Các biểu hi n n ng l c gi i uy t vấn đ của học sinh trong học tập vật lí 24 1.2.5 Các y u tố nh hư ng đ n vi c bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh trong dạy học v i s h trợ của máy vi tính 25 1.3 ử dụng máy vi tính h trợ bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh trong dạy học vật lí 27 1.3.1 ử dụng máy vi tính h trợ vi c đưa ra tình huống có vấn đ để ích thích hứng thú học tập và tạo động cơ muốn gi i uy t vấn đ của học sinh 27 1.3.2 ử dụng máy vi tính h trợ nhận bi t, tìm hiểu vấn đ và phát biểu vấn đ 28 1.3.3 ử dụng máy vi tính h trợ gi i uy t vấn đ 28 1.3.4 ử dụng máy vi tính h trợ trình bày t u và đánh giá vi c th c

hi n gi i pháp 29 1.3.5 ử dụng máy vi tính h trợ giáo viên củng cố, vận dụng i n thức, từ

đó giúp học sinh đ xuất vấn đ m i và gi i uy t vấn đ đó 29 1.3.6 ử dụng máy vi tính h trợ giáo viên iểm tra, đánh giá n ng l c gi i

uy t vấn đ của học sinh và vi c t đánh giá gi a các học sinh v i nhau 30 1.3.7 ử dụng máy vi tính h trợ giáo viên bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ của học sinh hi nhà 30 1.4 Các bi n pháp bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh trong dạy học v i s h trợ của máy vi tính 30 1.4.1 ịnh hư ng cho vi c xây d ng các bi n pháp bồi dư ng n ng l c gi i

uy t vấn đ cho học sinh trong dạy học vật lí v i s h trợ của máy vi tính 30 1.4.2 Các bi n pháp bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh trong dạy học vật lí v i s h trợ của máy vi tính 31 1.4.3 uy trình dạy học th o hư ng bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh v i s h trợ của máy vi tính 37 1.5 ánh giá n ng l c gi i uy t vấn đ của học sinh 42 1.5.1 i m i trong iểm tra đánh giá t u học tập của học sinh 42

Trang 7

3

1.5.2 iểm tra đánh giá t u học tập của học sinh b ng đánh giá th o n ng l c 42

1.5.3 Mối uan h gi a n ng l c gi i uy t vấn đ , hoạt động gi i uy t vấn đ và đánh giá n ng l c gi i uy t vấn đ 44

1.5.4 ộ tiêu chí đánh giá n ng l c gi i uy t vấn đ 44

1.6 t luận chương 1 50

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC Ạ HỌC THE HƯ NG I Ư NG N NG ỰC GI I U ẾT N Đ CHƯƠNG “MẮT C C ỤNG CỤ UANG” ẬT Í 11 TRUNG HỌC PHỔ TH NG I SỰ H TR C A M I TÍNH 51

2.1 c điểm, cấu trúc và nội dung i n thức của chương “M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 trung học ph thông 51

2.1.1 c điểm chung của chương “M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 trung học ph thông 51

2.1.2 ơ đồ cấu trúc nội dung i n thức chương “M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 trung học ph thông 52

2.1.3 Nh ng lưu ý hi dạy chương “M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 trung học ph thông 53

2.2 Thi t ti n trình dạy học th o hư ng bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ cho học sinh chương “M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 trung học ph thông v i sợ h trợ của máy vi tính 55

CHƯƠNG 3: THỰC NGHI M SƯ PHẠM 80

3.1 Mục đính và nhi m vụ của th c nghi m sư phạm 80

3.1.1 Mục đích 80

3.1.2 Nhi m vụ 80

3.2 ối tượng và nội dung của th c nghi m sư phạm 81

3.2.1 ối tượng 81

3.2.2 Nội dung 81

3.3 Phương pháp th c nghi m sư phạm 81

3.3.1 Chọn mẫu th c nghi m sư phạm 81

3.3.2 Phương pháp ti n hành 82

Trang 8

4

3.4 ánh giá t u th c nghi m sư phạm 83

3.4.1 ánh giá định tính 83

3.4.2 ánh giá định lượng 84

3.4.3 iểm định gi thuy t thống ê 88

ẾT UẬN CHUNG 90

1 t u đạt được của đ tài 90

2 Nh ng hạn ch của đ tài 90

3 Một số đ xuất, i n nghị rút ra từ t u nghiên cứu 91

4 Hư ng phát triển của đ tài 91

T I I U THAM H 92 PHỤ ỤC

Trang 9

5

DANH MỤC NH NG CH IẾT TẮT S ỤNG TR NG UẬN N

Trang 10

6

ANH MỤC C C NG I U

Trang

ng 1.1 Cấu trúc n ng l c G V của H 21

ng 1.2 o sánh các đ c điểm gi a đánh giá n ng l c và đánh giá i n thức,

n ng của ngư i học 43

ng 1.3 Thang đo n ng l c G V của H d a vào các tiêu chí đánh giá 46

ng 3.1 ng số li u H được làm chọn mẫu TN 81

ng 3.2 ng thống ê điểm số (Xi) của bài iểm tra 85

ng 3.3 ng phân phối tần suất 85

ng 3.4 ng phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm 86

ng 3.5 ng phân loại th o học l c của H 86

ng 3.6 ng t ng hợp các tham số đ c trưng 87

Trang 11

7

ANH MỤC C C HÌNH , Đ TH

Hình 1.1 Chuẩn bị các đi u i n t chức H th o hư ng bồi dư ng n ng l c G V 38 Hình 1.2 T chức th c hi n ti n trình H các bài học 39 Hình 1.3 ơ đồ t ng t, đánh giá mức độ n ng l c G V mà H đạt được sau

m i bài học 40 Hình 1.4 ơ đồ bồi dư ng n ng l c G V cho H thông ua vi c giao nhi m vụ

v nhà v i s h trợ của MVT có t nối mạng 41 Hình 1.5 Mối uan h gi a hoạt động G V , n ng l c G V và đánh giá n ng

l c G V 44 Hình 2.1 ơ đồ cấu trúc các đơn vị bài học chương “M t và các dụng cụ uang 52 Hình 2.2 ơ đồ h thống nội dung chương “M t và các dụng cụ uang 52

ồ thị 3.1 ồ thị phân phối tần suất 85

ồ thị 3.2 ồ thị phân phối tần suất lũy tích 86 Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 12

8

MỞ Đ U

1 ý do chọn ề ài

Trong một xã hội luôn bi n động, đầy thách thức như hi n nay thì vi c tìm ra

và gi i uy t vấn đ một cách ph hợp, sáng tạo và nhanh chóng là chìa hóa thành công o đó, vi c r n luy n và bồi dư ng n ng l c gi i uy t vấn đ (G V ) cho

H thật s cần thi t Từ đó, H có thể gi i uy t tốt các vấn đ trong học tập và cuộc sống Các Nghị uy t Hội nghị lần thứ tư hoá V (1993), lần thứ hai hoá V (1997) của an chấp hành Trung ương ng Cộng s n Vi t Nam và Luật Giáo dục

đã nêu rõ: “ u á h m ng h ng há giá h ng à ng i h , n

uy n à hát t i n h năng uy ngh , h năng gi i uyết n m t á h năng

ng, ậ , áng t ngay t ng uá t ình h tậ ở nhà t ng hổ thông Á

ng những h ng há giá hi n i i ng năng t uy áng t , năng gi i uyết n [14] Như vậy, vi c đào tạo theo chuẩn n ng l c tr thành

một xu th toàn cầu và tất y u trong nhà trư ng mọi nơi, mọi cấp học, bậc học Giáo dục là uốc sách hàng đầu, là n n t ng b n v ng cho s phát triển của uốc gia, nhất là trong th i ì công nghi p hóa, hi n đại hóa đất nư c như hi n nay ác Hồ cũng đã hẳng định: “Vì lợi ích mư i n m trồng cây, Vì lợi ích tr m n m trồng ngư i Vậy v i vai tr uan trọng như vậy, ngành Giáo dục cần ph i làm gì? Nhi m vụ của ngành Giáo dục là ph i tạo ra một th h ngư i có nh ng phẩm chất và n ng l c cần thi t, thích ứng được v i n n inh t thị trư ng và hội nhập uốc t , đáp ứng được yêu cầu của s nghi p công nghi p hóa, hi n đại hóa đất nư c Muốn vậy, ngành Giáo dục

nư c ta cần ph i đ i m i c v phương pháp (PP) lẫn phương ti n dạy học (PT H) Trong vài thập tr lại đây, s phát triển của CNTT đã tác động mạnh m đ n

vi c đ i m i nội dung, phương pháp, phương thức dạy học Vi c ứng dụng CNTT vào trong giáo dục và đào tạo đã tạo ra một s chuyển bi n rõ r t trong uá trình đ i m i nội dung chương trình, phương pháp gi ng dạy, vi c học của H cũng như uá trình

u n lí giáo dục V n i n ại hội ại biểu toàn uốc lần thứ X đã nêu định hư ng

phát triển Giáo dục - ào tạo: hát t i n m nh à ết h h t h giữa h t ng

h a h à ông ngh i giá à à t th hát huy ai t u á h

Trang 13

9

hàng u, t ng y nhanh ông nghi h a, hi n i h a à hát t i n inh tế

t i th [4] Th c t hi n nay, CNTT và MVT xuất hi n mọi l nh v c trong đ i

sống xã hội Trong uá trình H nói chung và H Vật lí trư ng ph thông nói riêng, MVT có nh ng ứng dụng uan trọng và cần thi t Có thể nói, MVT đã m ra nhi u triển vọng l n cho vi c đ i m i PP H Vi c sử dụng MVT trong H G V thông qua s t chức của GV giúp H vừa n m được tri thức m i vừa n m được phương pháp chi m l nh tri thức m i n th i điểm này, vi c sử dụng MVT trong H Vật lí

đã tr nên ph bi n nhưng vi c d ng MVT để h trợ các PP H tích c c như H

G V c n hạn ch , hình thức dạy học th o lối “thông báo – tái hi n vẫn c n tồn tại, chương trình v cơ b n vẫn th o hư ng ti p cận nội dung, c n n ng tính hàn lâm, Nh ng nguyên nhân này nh hư ng rất l n đ n s phát triển tư duy cũng như

n ng l c G V của H

Ngoài ra, Vật lí học là môn học có tính ứng dụng cao trong cuộc sống, phần l n

i n thức được rút ra từ th c nghi m đa dạng v i n thức và tính ứng dụng cao của vật lí học chứa đ ng nhi u ti m n ng để bồi dư ng n ng l c G V v i s h trợ của MVT Ví dụ như hi H các hái ni m, hi n tượng, định lí, định luật hay gi i bài tập vật

lí có s h trợ của MVT s thuận lợi hơn nhi u cho vi c bồi dư ng n ng l c G V cho

HS, từ đó H hoàn thành tốt các yêu cầu của GV và ti p thu hi u u các i n thức vật lí

N ng l c G V hông ch cần trong học tập mà mục đích sau c ng của giáo dục là giúp

H vận dụng linh hoạt n ng l c này để gi i uy t các vấn đ mà th c t đ t ra Chương

“M t và các dụng cụ uang Vật lí 11 THPT đáp ứng được yêu cầu này Tuy nhiên, trên

th c t , hầu h t GV chú trọng đ n vi c cung cấp i n thức cho H hơn là t chức các hoạt động H th o hư ng bồi dư ng n ng l c G V Các vấn đ trong bài học và cách

G V đó chủ y u là do GV th c hi n, vi c dạy học ít có s tương tác hai chi u gi a GV

và H , dẫn đ n n ng l c G V của học sinh c n hạn ch Chính vì vậy, cần ph i đ t

H vào nh ng tình huống có vấn đ để H t phát hi n vấn đ và t G V đó ể t ng tính hi u u trong vi c G V của H thì vi c sử dụng s h trợ của MVT để làm t ng tính tr c uan là ph hợp và vi c tạo đi u i n cho nghiên cứu sâu dạy học th o hư ng bồi dư ng n ng l c G V cho H v i s h trợ của MVT trong H nói chung và trong

H vật lí nói riêng là rất cần được uan tâm và th c hi n

Trang 14

10

Vì nh ng lí do trên tôi chọn đ tài: “ i ng năng gi i uyết n cho

h inh trong y h h ng t à á ng uang Vật í 11 THPT i

h t a máy i tính làm đ tài nghiên cứu v i mong muốn góp phần vào vi c

đ i m i phương pháp H, nâng cao chất lượng H vật lí hi n nay

2 ịch sử vấn ề

Vấn đ đ i m i phương pháp H th o hư ng bồi dư ng n ng l c G V cho

H đã nhận được s uan tâm của nhi u nư c trên th gi i, trong đó có Vi t Nam Vào đầu nh ng n m 1970, 1980, nhi u gi ng viên vật lí tại các trư ng đại học Minn sota của Mỹ b t đầu muốn c i thi n vi c gi ng dạy của mình th o hư ng phát triển n ng l c G V cho sinh viên để hiểu được nh ng hó h n mà sinh viên g p

ph i trong vi c gi i uy t các vấn đ v vật lí và đi u này được thể hi n ua bài báo của nhóm tác gi Mc rmott & r dish, “Physics Education R s arch 1999 [19] Như vậy, vi c nghiên cứu một cách có h thống v vấn đ phát triển n ng l c

G V cho H trong H vật lí đã tr thành một l nh v c nghiên cứu m i của nghiên cứu Giáo dục Vật lí

ối v i Vi t Nam, uan điểm H th o hư ng phát triển n ng l c đã được ộ Giáo dục triển hai vào đầu n m học 2013-2014 gần 2.000 trư ng tiểu học và các cấp học ph thông, coi đây là nhi m vụ trọng tâm của n m học này [9] ịnh

hư ng này cũng đã được đưa vào đ tài luận v n thạc s , ti n s như tác gi Lương

Thị L H ng “Tổ h h t ng nhận th h h inh t ng y h h ng “Từ

t ng à m ng i n từ Vật í 11 t ung h hổ thông the h ng hát t i n năng gi i uyết n i h t a máy i tính (luận án ti n s ) [5] Tác

gi đã làm rõ các ỹ n ng mà H cần r n luy n để phát triển n ng l c G V và xây d ng được uy trình dạy học chương “Từ trư ng và C m ứng đi n từ th o

hư ng phát triển n ng l c G V cho H v i s h trợ của MVT

Tác gi Trần u nh (2015) “Tổ h h t ng y h h ng “ t à á

ng uang h Vật í 11 TH T the nh h ng hát t i n năng huyên

i t môn ật í (luận v n thạc s ) [7] Tác gi đã đ xuất được uy trình t chức dạy học th o định hư ng phát triển n ng l c chuyên bi t môn vật lí trong chương M t

và các dụng cụ uang học Tuy nhiên, hư ng phát triển tư duy vẫn c n há chung chung trong hi th c ti n yêu cầu hình thành nh ng n ng l c cụ thể hơn

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	573,17 KB