Xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học địa lí 10 trung học phổ thông (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ MÙI XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MÙI

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC

ĐỊA LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MÙI

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC

ĐỊA LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lí

Mã ngành: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS: NGUYỄN NGỌC MINH

Thừa Thiên Huế, năm 2016

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Mùi

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo - người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Ngọc Minh đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Địa lí trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo, Trường THPT Lệ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cùng các thầy cô giáo Khoa Địa lí Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế đã góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình thực hiện đề tài

Cảm ơn Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo bộ môn Địa lí của một số Trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và hợp tác cùng chúng tôi trong quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài

Lệ Thủy, tháng 9 năm 2016

Học viên Nguyễn Thị Mùi

Trang 5

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ 6

DANH MỤC CÁC BẢNG 7

PHẦN MỞ ĐẦU 8

1 Lí do chọn đề tài 8

2 Mục tiêu nghiên cứu 10

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng nghiên cứu 10

5 Phạm vi nghiên cứu đề tài 11

6 Lịch sử nghiên cứu đề tài 11

7 Điểm mới của đề tài 13

8 Phương pháp nghiên cứu 13

9 Cấu trúc đề tài 13

CHƯƠNG 1 14

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA XÂY DỰNG, SỬ DỤNG CÂU HỎI BÀI TẬP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 14

1.1 Câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá 14

1.1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài 14

1.1.2 Mục đích của kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học 17

1.1.3 Ý nghĩa của kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học 17

1.1.4 Mối quan hệ giữa kiểm tra và đánh giá 17

1.2 Kiểm tra, đánh giá theo định hướng năng lực 18

1.2.1 Khái niệm năng lực, năng lực học sinh 18

1.2.2 Khái niệm đánh giá năng lực 19

Trang 6

1.2.3 Đặc điểm năng lực 20

1.2.4 Các loại năng lực 20

1.2.5 Các hình thức kiểm tra, đánh giá theo định hướng năng lực 23

1.2.6 Mục tiêu kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực 26

1.2.7 Phân biệt đánh giá năng lực với đánh giá chuẩn kiến thức kĩ năng 26

1.3 Câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực 28

1.3.1 Đặc điểm câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực 28

1.3.2 Phân loại câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực 29

1.3.3 Các bậc trình độ trong bài tập theo định hướng phát triển năng lực 31

1.3.4 Các dạng câu hỏi và bài tập theo định hướng phát triển năng lực 31

1.4 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 10 trung học phổ thông 32

1.4.1 Đặc điểm tâm lí học sinh 32

1.4.2 Đặc điểm về hành động và phát triển trí tuệ ở học sinh lớp 10 33

1.5 Chương trình sách giáo khoa địa lí lớp 10 trung học phổ thông 35

1.5.1 Mục tiêu chương trình sách giáo khoa Địa lí lớp 10 THPT 35

1.5.2 Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí 10 cơ bản 36

1.6 Thực trạng về xây dựng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 ở THPT 36

1.6.1 Thời gian, phương pháp, địa điểm, đối tượng khảo sát điều tra 36

1.5.2 Phân tích thực trạng về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT 37

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 43

2.1 Xây dựng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT 43

2.1.1 Mục tiêu của xây dựng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT 43

2.1.2 Nguyên tắc xây dựng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT 44

Trang 7

2.1.3 Cơ sở để xây dựng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá học sinh theo định

hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 46

2.1.4 Quy trình chung về xây dựng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT 48

2.2 Sử dụng câu hỏi, bài tập để kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực 52

2.2.1.Nguyên tắc sử dụng câu hỏi, bài tập để kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực 52

2.2.2 Sử dụng câu hỏi, bài tập để kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học Địa Lí 10 THPT 53

2.3 Thiết kế minh họa về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học chương “ Địa lí ngành dịch vụ” lớp 10 THPT 67

2.3.1 Xác định chủ đề dạy học trong chương trình môn học Địa lí 10: Chương “Địa lí ngành dịch vụ” 67

2.3.2 Xác định năng lực hướng tới 67

2.3.3 Xác định và mô tả các mức yêu cầu cần đạt của các loại CH, BT đánh giá năng lực của HS trong chương “ Địa lí ngành dịch vụ” ( Xem bảng 2.2) 69

2.3.4 Thiết kế bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của chương “Địa lí ngành dịch vụ” 70

2.3.5 Sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh một số bài dạy học Địa lí 10 THPT 78

CHƯƠNG 3 89

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 89

3.1 Mục tiêu, nguyên tắc, phương pháp thực nghiệm 89

3.1.1 Mục tiêu thực nghiệm 89

3.1.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 89

3.1.3 Đối tượng và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 89

3.1.4 Phương pháp thực nghiệm 90

3.2 Bài thực nghiệm 91

Trang 8

3.3 Phân tích kết quả thực nghiệm 92

3.3.1 Kết quả bài thực nghiệm số 1 92

3.3.2.Kết quả bài thực nghiệm số 2 92

3.3.3 Tổng hợp các bài thực nghiệm: 92

3.4.5 Các tham số sử dụng thống kê 94

3.4.6 Kiểm định giả thuyết thống kê 95

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 98

1 Kết luận 98

2 Tồn tại 98

3 Kiến nghị 98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC P1

Trang 9

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Trang 10

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ các hình thức KTĐG theo định hướng năng lực của học sinh 23 Biểu đồ 3.1: Biểu đồ phân phối tần số tích lũy của hai nhóm 93 Biểu đồ 3.2 Biểu đồ phân loại học lực của 2 nhóm 93

Trang 11

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Bảng mô tả các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí 21

Bảng 1.2 Bảng về một số tiêu chí phân biệt đánh giá năng lực với đánh giá chuẩn kiến thức kĩ năng 27

Bảng 1.3 Bảng các mức độ về quá trình nhận thức và bậc trình độ nhận thức 31

Bảng 1.4 Phiếu điều tra thực trạng về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT ở giáo viên 38

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp các mức độ nhận thức môn Địa lí 47

Bảng 2.2 Mô tả mức yêu cầu cần đạt của các loại câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực của học sinh trong nội dung bài “Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và đặc điểm phân bố ngành dịch vụ” 50

Bảng 2.3 Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của nội dụng 1 51

Bảng 2.4 Xác định năng lực hình thành 56

Bảng 2.5 Các năng lực hình thành cho học sinh trong chương “Địa lí ngành dịch vụ” 68

Bảng 2.6 Mô tả mức yêu cầu cần đạt của các loại câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực của học sinh trong chủ đề Địa lí ngành dịch vụ 69

Bảng 2.9 Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong dạy học của nội dụng 3 73

Bảng 2.11 Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong dạy học của nội dụng 5 76

Bảng 3.1 Tên trường và các giáo viên tham gia thực nghiệm 90

Bảng 3.2 Các thành phần giáo viên tham gia trưng cầu ý kiến 91

Bảng 3.3 Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Trần Hưng Đạo 92

Bảng 3.4 Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Lệ Thủy 92

Bảng 3.5 Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Trần Hưng Đạo và 2 lớp của trường Lệ thủy 92

Bảng 3.6 Bảng phân phối tần suất 92

Bảng 3.6 Bảng phân loại trình độ qua các lần kiểm tra 93

Bảng 3.7 Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng 94

Trang 12

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nền giáo dục Việt Nam phải thực hiện đổi mới sâu sắc và toàn diện từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học đến đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG) học tập của học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển đất nước Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển

từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học

Để thực hiện được điều đó, dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng nhất định phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng KTĐG kết quả học tập với KTĐG trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục [9]

Theo chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo muốn đổi mới căn bản toàn diện giáo dục từ năm 2015, thì một trong những “mắt xích” cần phải tập trung, nỗ lực nhiều nhất, đầu tư nhiều thời gian, trí tuệ nhất chính là khâu đổi mới KTĐG học sinh KTĐG là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học do vậy đổi mới KTĐG sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác như đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới quản lý Nếu thực hiện được việc kiểm tra đánh giá hướng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng lực người học, thì lúc đó quá trình dạy học trở nên tích cực nhiều hơn Quá trình đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ nhắm đến mục tiêu xa hơn, là nuôi dưỡng sự hứng thú và tinh thần tự giác cho học sinh và quan trọng hơn là gieo vào lòng các em sự tự tin trong học tập và cuộc sống

Việc đổi mới KTĐG được thể hiện trong quan điểm và đường lối chỉ đạo của Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và giáo dục trung học nói riêng Điều này được thể hiện rất rõ trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Nghị quyết đã nêu rõ:

Trang 13

“Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra (KT) và đánh giá (ĐG) kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc KT và ĐG kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả ĐG trong quá trình học với ĐG cuối kỳ, cuối năm học; ĐG của người dạy với tự ĐG của người học;

ĐG của nhà trường với ĐG của gia đình và của xã hội” [8]

Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã xác định rõ: “Đổi mới hình thức thi, phương pháp thi, KT và ĐG kết quả giáo dục theo hướng ĐG năng lực của người học; kết hợp ĐG cả quá trình và ĐG cuối kì học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển” [12]

Những quan điểm, định hướng nêu trên đã tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp lí thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung và đổi mới KTĐG theo định hướng năng lực người học trong môn Địa lí nói riêng

Trong hai năm trở lại đây việc áp dụng dạy học theo định hướng năng lực trong môn Địa lí đã có được những kết quả đáng kể Trong đội ngũ quản lí giáo dục đến những giáo viên (GV) trực tiếp đứng lớp đã có những thay đổi đáng kể về nhận thức và hành động, đã góp phần không nhỏ làm cho chất lượng giáo giáo dục và dạy học từng bước được cải thiện

Tuy nhiên, quá trình đổi mới KTĐG học sinh trong môn Địa lí vẫn còn những

tồn tại những hạn chế Hoạt động kiểm tra đánh giá chưa bảo đảm yêu cầu khách

quan, chính xác, công bằng; việc kiểm tra chủ yếu chú ý đến yêu cầu tái hiện kiến thức và ĐG qua điểm số Thực trạng đó đã dẫn đến hệ quả là không rèn luyện được tính trung thực trong thi, KT Nhiều học sinh phổ thông còn thụ động trong việc học tập, khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức khoa học nói chung và Địa

lí nói riêng đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống

Để góp phần phát huy được phương pháp dạy học và KTĐG theo định hướng năng lực học sinh trong môn Địa lí, đòi hỏi người GV ngoài việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, ứng dụng khoa học công nghệ thì trong quá trình

Trang 14

dạy học phải xây dựng và sử dụng hiệu quả công cụ KTĐG chính xác, khách quan Một trong những công cụ để KTĐG được năng lực học sinh chính là hệ thống câu hỏi, bài tập trong bộ môn Địa lí Việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập hợp lí trong quá trình dạy học Địa lí sẽ giúp cho người giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức cho học sinh khai thác tri thức tích cực, chủ động và sáng tạo Qua đó, GV có thể đánh giá được năng lực của bản thân học sinh, điều chỉnh phương pháp dạy học hiệu quả

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Xây

dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 trung học phổ thông”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài nhằm mục tiêu xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí lớp 10 trung học phổ thông Qua đó thực hiện hiệu quả đổi mới giáo dục sau năm 2015 ở các trường phổ thông

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học Địa lí 10 trung học phổ thông (THPT)

- Nghiên cứu thực trạng về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí THPT

- Xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí 10 THPT

- Thực nghiệm (TN) sư phạm ở trường phổ thông Rút ra những kết luận và

đề xuất liên quan đến đề tài

4 Đối tƣợng nghiên cứu

- Câu hỏi, bài tập KTĐG

- Định hướng phát triển năng lực

- GV Địa lí, học sinh lớp 10 THPT

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	1,12 MB