Xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon theo hướng tiếp cận pisa nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh THPT (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN PHÚ VI XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN DẪN XUẤT HIĐROCACBON THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHÚ VI

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN

DẪN XUẤT HIĐROCACBON THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC

CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017 Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHÚ VI

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN

DẪN XUẤT HIĐROCACBON THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA

NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC

CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRẦN TRUNG NINH

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Nguyễn Phú Vi

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cảm Ơn!

Luận văn này được hoàn thành, ngoài sự nỗ lực của bản thân còn nhờ có sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, của gia đình và bạn bè

Đầu tiên, tôi xin bày tô lòng kính trọng sâu sắc, lòng biết ơn chân thành đến Thầy giáo PGS TS Trần Trung Ninh người đã tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi cũng xin chân thành gửi lời cảm ơn đến tất cả quý thầy cô giáo khoa Hóa học, phòng Đào tạo Sau Đại học, Đại học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu

Cuối cùng tôi xin dành tất cả những tình cảm sâu sắc nhất đến gia đình và bạn bè đã quan tâm, động viên, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua, giúp tôi có được nguồn động lực để nỗ lực phấn đấu

Xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 9 năm 2017 Tác giả luận văn

Nguyễn Phú Vi

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN 4

DANH MỤC CÁC BẢNG 5

DANH MỤC CÁC HÌNH 6

PHẦN I: MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 10

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 10

5 Giới hạn của đề tài 11

6 Giả thuyết khoa học 11

7 Đóng góp mới của luận văn 11

8 Phương pháp nghiên cứu 11

9 Cấu trúc của luận văn 12

PHẦN II NỘI DUNG 13

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC TIẾP CẬN PISA NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH 13

1.1 Năng lực và quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực 13

1.1.1 Mô hình cấu trúc năng lực theo OECD 13

1.1.2 Dạy học định hướng phát triển năng lực 13

1.1.3 Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học trong dạy và học hóa học ở nhà trường phổ thông 14

1.2 Tổng quan về PISA 15

1.2.1 Một số nét khái quát về PISA 15

1.2.2 Những năng lực được đánh giá trong PISA 16

1.2.3 Nội dung, phương pháp, đối tượng đánh giá của PISA 19

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.4 Những quốc gia đã tham gia PISA và kết quả đạt được 22

1.2.5 Tiếp cận đánh giá năng lực khoa học phổ thông của OECD/PISA 25

1.3 Bài tập Hóa học tiếp cận PISA trong dạy học Hóa học ở trường THPT 26

1.3.1 Ý nghĩa của bài tập hóa học trong dạy học Hóa học ở trường THPT 26

1.3.2 Phân loại bài tập dùng trong dạy học môn Hóa học ở trường THPT 28

1.3.3 Xu hướng phát triển của câu hỏi và bài tập hóa học 31

1.3.4 Bài tâp hóa học tiếp cận PISA 32

1.4 Thực trạng về việc sử dụng bài tập PISA trong dạy học môn Hóa học ở một số trường THPT của tỉnh Quảng Ngãi 32

1.4.1 Mục đích điều tra 33

1.4.2 Nội dung điều tra 33

1.4.3 Đối tượng điều tra 33

1.4.4 Phương pháp điều tra 33

1.4.5 Kết quả điều tra 34

Tiểu kết chương I 35

Chương 2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN DẪN XUẤT HIĐROCACBON TIẾP CẬN PISA 36

2.1 Phân tích chương trình hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon ở trường THPT 36

2.1.1 Mục tiêu cơ bản của chương trình Hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon ở trường THPT 36

2.1.2 Cấu trúc nội dung chương trình Hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon ở trường THPT 37

2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon tiếp cận PISA và định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức Hóa học cho học sinh THPT 39

2.2.1 Cơ sở và nguyên tắc 39

2.2.2 Quy trình xây dựng 39

2.3 Thiết kế hệ thống bài tập hóa học phần dẫn xuất hiđrocacbon theo hướng tiếp cận PISA và định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh 41

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.4 Đề xuất một số hướng sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn phần dẫn xuất hiđrocacbon theo hướng tiếp cận PISA và định hướng phát triển năng lực vận

dụng kiến thức cho học sinh 83

2.4.1 Sử dụng khi dạy bài mới 83

2.4.2 Sử dụng khi củng cố, luyện tập, ôn tập 84

2.4.3 Sử dụng khi kiểm tra, đánh giá 84

2.4.4 Sử dụng khi tự học ở nhà hay thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp 84

Tiểu kết chương 2 85

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 86

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 86

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 86

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 86

3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 86

3.2.1 Kế hoạch thực hiện 86

3.2.2 Lựa chọn mẫu thực nghiệm và mẫu đối chứng 87

3.2.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 87

3.3 Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm 88

3.3.1 Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm 88

3.3.2 Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm 88

3.3.3 Xử lí kết quả 94

3.4.4 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 96

Tiểu kết chương 3 99

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

1 Kết luận 100

2 Kiến nghị 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

ĐMPPDH : Đổi mới phương pháp dạy học

GD & ĐT : Giáo dục và đào tạo

PISA : Programme for International Student Assessment

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Nội dung đánh giá của PISA qua các kì 20

Bảng 1.2 Kết quả PISA của các quốc gia năm 2015 22

Bảng 1.3 Thực trạng GV sử dụng bài tập trong quá trình dạy học 34

Bảng 1.4 Mức độ sử dụng các dạng bài tập hóa học gắn với thực tiễn trong dạy học 34

Bảng 1.5 Mức độ sử dụng các dạng bài tập hóa học theo hướng tiếp cận PISA 35

Bảng 3.1 Số học sinh đạt điểm Xi trước khi thực nghiệm 88

Bảng 3.2 Số lượng HS đạt điểm Xi của trường THPT Trần Kì Phong 88

Bảng 3.3 Tần suất (%) HS đạt điểm Xi của trường THPT Trần Kì Phong 89

Bảng 3.4 Tỉ lệ (%) HS đạt điểm Xi của trường THPT Trần Kì Phong 89

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp phân loại kết quả bài kiểm tra lần 1 của HS trường THPT Trần Kì Phong 90

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp phân loại kết quả bài kiểm tra lần 2 của HS trường THPT Trần Kì Phong 90

Bảng 3.7 Số lượng HS đạt điểm Xi của trường THPT Lê Trung Đình 91

Bảng 3.8 Tần suất (%) HS đạt điểm Xi của trường THPT Lê Trung Đình 91

Bảng 3.9 Tỉ lệ (%) HS đạt điểm Xi của trường THPT Lê Trung Đình 92

Bảng 3.10 Bảng tổng hợp phân loại kết quả bài kiểm tra lần 1 của HS trường THPT Lê Trung Đình 93

Bảng 3.11 Bảng tổng hợp phân loại kết quả bài kiểm tra lần 2 của HS trường THPT Lê Trung Đình 93

Bảng 3.12 Tổng hợp các tham số đặc trưng 96

Bảng 3.13 Thống kê phiếu tham khảo ý kiến của HS 96

Bảng 3.14 Thống kê phiếu tham khảo ý kiến của HS về mức độ đề kiểm tra 96

Bảng 3.15 Thống kê phiếu tham khảo ý kiến của HS về nội dung đề kiểm tra 97

Bảng 3.16 Thống kê phiếu tham khảo ý kiến của HS về dung lượng bài kiểm tra 97 Bảng 3.17 Nhận xét của học sinh về hình thức tổ chức dạy học theo hướng tiếp cận PISA 97

Bảng 3.18 Những điều HS nhận được sau khi học tập các chủ đề này 97

Bảng 3.19 Thống kê phiếu tham khảo ý kiến của HS có nên áp dụng rộng rãi bài tập hóa học nhằm tiếp cận PISA 98

Bảng 3.20 Bảng tổng hợp thăm dò ý kiến GV sau thực nghiệm 98

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Kết quả của Việt Nam so với điểm trung bình của OECD ở 3 lĩnh vực

Khoa học, Đọc hiểu và Toán học 24 Hình 3.1 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 1 - trường THPT Trần Kì Phong 89 Hình 3.2 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 2 - trường THPT Trần Kì Phong 89 Hình 3.3 Tần suất biểu diễn kết quả bài kiểm tra lần 1 của HS trường THPT Trần

Kì Phong 90 Hình 3.4 Tần suất biểu diễn kết quả bài kiểm tra lần 2 của HS trường THPT Trần

Kì Phong 91 Hình 3.5 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 1 - trường THPT Lê Trung Đình 92 Hình 3.6 Đường luỹ tích điểm kiểm tra - Lần 2 - trường THPT Lê Trung Đình 92 Hình 3.7 Tần suất biểu diễn kết quả bài kiểm tra lần 1 của HS trường THPT Lê

Trung Đình 93 Hình 3.8 Tần suất biểu diễn kết quả bài kiểm tra lần 2 của HS trường THPT Lê

Trung Đình 94

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Các chính phủ, các nhà trường, giáo viên và phụ huynh đều muốn có câu trả lời cho tất cả các câu hỏi như "Nhà trường của chúng ta đã chuẩn bị đầy đủ cho những người trẻ tuổi trước những thách thức của cuộc sống của người trưởng thành chưa?", "Phải chăng một số loại hình giảng dạy và học tập của những nơi này hiệu quả hơn những nơi khác?"

Giáo dục Việt Nam trong những năm gần đây đang tập trung đổi mới, hướng tới một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại, bắt kịp xu hướng của các nước trong khu vực

và trên thế giới Chính vì vậy, với việc dạy học nói chung và dạy học bộ môn Hóa học nói riêng, vai trò của việc vận dụng kiến thức vào thực tế là cấp thiết và mang tính thời sự Các kiến thức hoá học không chỉ cung cấp những tri thức hóa học phổ thông, cơ bản mà còn cho người học thấy được mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hoá học, môi trường và con người…Tuy nhiên, các bài tập hóa học đã và đang sử dụng hiện nay phần nào còn mang tính hàn lâm, nghèo nàn về nội dung hóa học, chưa thực sự đáp ứng được nhiệm vụ, sứ mệnh to lớn của môn Hoá học trong nhà trường Hầu hết HS chưa thực sự biết vận dụng kiến thức hóa học vào thực tế, chưa thấy được vai trò của Hóa học trong đời sống Và cũng một phần vì đó, các em chưa

có nhiều niềm đam mê, say sưa trong học tập, đặc biệt là với môn Hóa học Vì vậy,

để tạo dựng niềm đam mê học tập, giúp hóa học gần hơn với thực tiễn thì việc sử dụng bài tập môn hóa học trong dạy học có vai trò rất quan trọng

Tháng 4-2012, Giáo dục Việt Nam diễn ra một sự kiện quan trọng, lần đầu tiên nước ta có khoảng 5.100 HS ở độ tuổi 15 của 162 trường thuộc 59 tỉnh, thành phố, cùng với hơn 65 quốc gia và vùng lãnh thổ khác trên thế giới tham gia vào cuộc khảo sát chính thức của PISA 2012 - “Chương trình đánh giá HS quốc tế” do tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (“Organization for Economic Co-operation and Development”, thường được viết tắt là OECD) khởi xướng và triển khai Năm 2015, nước ta tham gia cuộc thi PISA lần thứ hai, kết quả đã được công bố vào tháng 12/2016

Demo Version - Select.Pdf SDK

Mục tiêu của chương trình PISA nhằm kiểm tra xem, khi đến độ tuổi kết thúc phần giáo dục bắt buộc, HS đã được chuẩn bị để đáp ứng các thách thức của cuộc sống sau này ở mức độ nào Nội dung đánh giá của PISA hoàn toàn được xác định dựa trên các kiến thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống tương lai, không dựa vào nội dung các chương trình giáo dục quốc gia Thay vì kiểm tra sự thuộc bài theo các chương trình giáo dục cụ thể, PISA xem xét khả năng của HS ứng dụng các kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực chuyên môn cơ bản, khả năng phân tích, lý giải và truyền đạt một cách có hiệu quả khi họ xem xét, diễn giải và giải quyết các vấn đề Theo nhận định của nhiều chuyên gia, PISA được đánh giá là cuộc khảo sát tin cậy

về năng lực của HS

Dựa trên kết quả PISA, OECD đưa ra kết quả phân tích và đánh giá về chính sách GD quốc gia và đề xuất những thay đổi về chính sách GD cho các quốc gia Những kết quả, đề xuất này sẽ góp phần chuẩn bị tích cực cho lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện GD Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII, nghị quyết 88 của Quốc Hội khóa XIII Mặt khác, kết quả PISA sẽ gợi

ý cho chúng ta đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá, đưa ra cách tiếp cận mới về dạy – học Đối với mỗi HS, tham gia làm các bài thi của PISA, các em sẽ được mở rộng hiểu biết về thế giới, cọ xát với những tình huống thực tiễn mà HS các nước phát triển đang gặp và giải quyết Cùng với đó, các

em sẽ học được cách tư duy qua các trả lời câu hỏi của PISA, vận dụng các kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Từ đó góp phần giúp các em điều chỉnh cách học tập, nghiên cứu của mình

Là người trực tiếp dạy học môn Hóa học ở trường THPT, tôi nhận thấy, việc

sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học môn Hóa học ở trường THPT là rất quan trọng, mang tính thiết thực cao Tuy nhiên, do hạn chế về khuôn khổ luận văn cũng như thời gian nghiên cứu nên trong đề tài này chúng tôi

chỉ nghiên cứu việc: “XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN

DẪN XUẤT HIĐROCACBON THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC CHO HỌC SINH THPT”

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu, sách, giáo trình, tài liệu, bài viết… liên quan đến việc việc sử dụng câu hỏi, bài tập trong dạy học nói chung và môn Hóa học nói riêng và các tài liệu nghiên cứu liên quan đến PISA như :

- Luận văn thạc sĩ: “Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo cách tiếp cận

của PISA trong dạy học hóa học vô cơ lớp 9” của Trần Thị Nguyệt Minh - lớp cao

học lý luận và dạy học môn Hóa học –K6 – Trường đại học giáo dục, đại học Quốc gia Hà Nội, 2012 Trong luận văn tác giả đã tổng quan về chương trình PISA, vây dựng và sử dụng một hệ thống bài tập hóa học tiếp cận PISA phần hóa học vô cơ lớp 9.[18]

- Luận văn thạc sĩ: “Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập hóa học 10 phần phi

kim tiếp cận PISA theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh THPT” của

Hoàng Thị Phương – chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa học K21 – Trường đại học Sư phạm Hà Nội, 2013 Trong luận văn, ngoài tổng quan về PISA, tác giả còn đề xuất quy trình thiết kế bài tập hóa học tiếp cận PISA và xây dựng, sử

dụng một hệ thống bài tấp phần phi kim lớp 10 khá phong phú và đa dạng [22]

- “Chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA) (Mục đích, tiến trình thực hiện,

các kết quả chính” của Nguyễn Thị Phương Hoa và các cộng sự trên Tạp chí Khoa

học Đại học Quốc gia Hà Nội số 25/2009 Bài báo đã giới thiệu về chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA Trong đó đã lý giải nguyên nhân thành công của nền giáo dục Phần Lan, HS của nước này liên tục dẫn đầu về Đọc hiểu, Khoa học và Toán học là do vị thế rất cao của người Thầy ở Phần Lan [15]

- “Góp phần tìm hiểu về chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)” của

Nguyễn Ngọc Sơn trên Tập san Giáo dục - Đào tạo số 3/2010 [23]

- “Chương trình đánh giá HS quốc tế PISA” của Đỗ Tiến Đạt trên Kỷ yếu Hội

thảo Quốc gia về giáo dục Toán học phổ thông năm 2011 …[7]

- Khai thác tiêu chuẩn của PISA nhằm rèn luyện khả năng toán học hóa (“Rèn

luyện HS trung học phổ thông khả năng toán học hóa theo tiêu chuẩn của PISA”

của Nguyễn Sơn Hà trên Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm Hà Nội số 4/2010…[14]

Demo Version - Select.Pdf SDK