Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học chương “mắt và các dụng cụ quang học” vật lý 11 cơ bản theo hình thức blended learning (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM VŨ MẠNH THẮNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT VÀ CÁC DỤNG CỤ QUANG HỌC” VẬT LÍ 11 CƠ BẢN THEO HÌNH THỨC BLENDED L

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ MẠNH THẮNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CHO HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT VÀ CÁC DỤNG CỤ QUANG HỌC” VẬT LÍ 11 CƠ BẢN THEO HÌNH THỨC BLENDED LEARNING

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS PHAN GIA ANH VŨ

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Vũ Mạnh Thắng

Trang 3

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Ban Chủ nhiệm, quý Thầy Cô giáo Khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Huế và quý Thầy Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, quý Thầy Cô giáo trong tổ Vật lí Trung tâm GDTX Kiên Giang, Ban Giám hiệu, quý thầy cô giáo trong

tổ Vật lí trường THPT An Biên, huyện An Biên tỉnh Kiên Giang, cùng quý thầy (cô) đã nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy TS Phan Gia Anh Vũ - người trực tiếp hướng dẫn khoa học cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với gia đình, người thân và bạn bè đã luôn giúp đỡ và động viên tôi trong thời gian thực hiện luận văn này

Huế, tháng 8 năm 2017 Tác giả luận văn

Vũ Mạnh Thắng

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ 6

MỞ ĐẦU 8

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 8

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 9

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 11

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 11

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 12

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 12

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN 13

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 13

NỘI DUNG 14

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC THEO BLENDED LEARNING TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 14

1.1 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 14

1.1.1 Khái niệm hoạt động nhận thức 14

1.1.2 Hoạt động nhận thức Vật lý 14

1.1.3 Cơ sở khoa học của việc tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh 15

1.1.4 Tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học Vật lý 19

1.1.5 Nguyên tắc dạy học vật lý trong trường phổ thông 22

1.2 B-LEARNING 23

1.2.1 Khái niệm b-Learning 23

Trang 5

1.2.2 Cấu trúc b-Learning 24

1.2.3 Mô hình b-Learning 25

1.2.4 Đặc điểm b-Learning 28

1.3 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ THEO B-LEARNING 30

1.3.1 Xây dựng mô hình b-Learning 30

1.3.2 Quy trình tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học Vật lý theo b-Learning 30

1.4 THỰC TRẠNG DẠY HỌC THEO B-LEARNING Ở TRƯỜNG THPT 32

1.4.1 Mục tiêu điều tra 32

1.4.2 Phương pháp điều tra 32

1.4.3 Kết quả tổng hợp và đánh giá 32

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 36

Chương 2 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CHƯƠNG “MẮT VÀ CÁC DỤNG CỤ QUANG HỌC” THEO BLENDED LEARNING 37

2.1 ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “MẮT VÀ CÁC DỤNG CỤ QUANG HỌC” 37

2.1.1 Vị trí, nhiệm vụ 37

2.1.2 Mục tiêu dạy học 39

2.1.3 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức 40

2.2 XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY HỌC THEO B-LEARNING 41

2.2.1 Phân loại website dạy học 41

2.2.2 Giới thiệu về phần mềm mã nguồn mở Moodle 41

2.2.3 Vai trò của website trong dạy học vật lý 44

2.3 XÂY DỰNG MÔ HÌNH B-LEARNING ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “MẮT VÀ CÁC DỤNG CỤ QUANG HỌC” VẬT LÝ 11 44

2.3.1 Mô hình 1: Dạy học truyền thống ở lớp, website chỉ là tài liệu tham khảo 45

Trang 6

2.3.2 Mô hình 2: Giáo viên thiết kế, đóng gói và truyền tải nội dung học tập, tạo diễn đàn, hướng dẫn học sinh tự học trên website song song với việc dạy học trên

lớp truyền thống 46

2.3.3 Mô hình 3: Học sinh phải tự học một vài đơn vị kiến thức trên website để giảm tải việc học tại lớp 47

2.3.4 Mô hình 4: Học sinh hoàn toàn tự học một nội dung bài học trên website 48

2.4 XÂY DỰNG CẤU TRÚC BÀI DẠY TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC VÀO MỘT BÀI CỤ THỂ 50

2.4.1 Bài Kính lúp 50

2.4.2 Bài Kính hiển vi 54

2.4.3 Bài Kính thiên văn 57

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 61

3.1 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 61

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 61

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 61

3.2 ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 61

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 61

3.2.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 62

3.3 PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 62

3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm sư phạm 62

3.3.2 Quan sát giờ học 63

3.3.3 Bài kiểm tra 64

3.4 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 64

3.4.1 Kết quả định tính 64

3.4.2 Kết quả định lượng 65

3.5 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 65

3.5.1 Đánh giá định tính 65

3.5.2 Đánh giá định lượng 66

3.5.3 Kiểm định giả thuyết thống kê 70

Trang 7

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO 76 PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ

Trang

BẢNG

Bảng 1.1 Mức độ truy cập mạng internet sử dụng cho bài giảng của giáo viên 32

Bảng 1.2 Mức độ truy cập mạng internet của học sinh 34

Bảng 2.1 Cấu trúc nội dung kiến thức chương “Mắt và các dụng cụ quang học” 37

Bảng 2.2 Mục tiêu chương “Mắt và các dụng cụ quang học” 39

Bảng 2.3 Phân loại Website trong giáo dục và đào tạo 41

Bảng 3.1 Bảng sĩ số của HS được chọn làm mẫu TN 63

Bảng 3.2 Bảng thống kê các điểm số (Xi) của các bài kiểm tra 66

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần suất 67

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần suất lũy tích 68

Bảng 3.5 Bảng phân loại theo học lực của hai nhóm 69

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp các tham số thống kê của cả hai nhóm 70

BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Biểu đồ phân phối tần suất của hai nhóm 67

Biểu đồ 3.2 Biểu đồ phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm 68

Biểu đồ 3.3 Biểu đồ phân loại theo học lực của hai nhóm 69

ĐỒ THỊ Đồ thị 3.1 Đồ thị phân phối tần suất của hai nhóm 67

Đồ thị 3.2 Đồ thị phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm 68

HÌNH Hình 1.1 Lý thuyết Blended Learning 24

Hình 1.2 Cấu trúc B-Learning 25

Hình 1.3 Mô hình B-Learning 26

Hình 2.1 Giao diện chính của website 45

Hình 2.2 Dạy học truyền thống ở lớp, website chỉ là tài liệu tham khảo 46

Hình 2.3 Học sinh tự học trên website song song với việc dạy học trên lớp truyền thống 47

Hình 2.4 Học sinh hoàn toàn tự học một nội dung bài học trên website 49

Trang 10

Hình 2.6 Số bội giác của kính lúp 52 Hình 2.7 Sự tạo ảnh qua kính hiển vi 55 Hình 2.8 Sự tạo ảnh qua kính thiên văn 58

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ chu trình sáng tạo khoa học của V G Razumôpxki 16

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ tiến trình hoạt động giải quyết vấn đề 17

Sơ đồ 1.3 Sơ đồ tiến trình xây dựng, bảo vệ tri thức mới trong nghiên cứu khoa học 18

Sơ đồ 2.1 Cấu trúc chương: “Mắt và các dụng cụ quang học” 40

Sơ đồ 2.2 Học sinh học một vài kiến thức trên mạng kết hợp học tại lớp 48

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo có nêu: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức,

kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [2] Khẩu hiệu của UNESCO đặt ra mục tiêu cho giáo dục của thế kỷ XXI là “Học ở mọi nơi, học ở mọi lúc, học suốt đời, dạy cho mọi người với mọi trình độ tiếp thu khác nhau” Để làm được như vậy, việc tổ chức dạy học không chỉ còn giới hạn trong phạm vi nhà trường

mà phải được mở rộng hơn về không gian và thời gian và đa dạng hơn về hình thức tổ chức, đáp ứng nhu cầu “tự học” và “học suốt đời” của mọi người Điều đó cho thấy việc nghiên cứu hình thức tổ chức dạy học theo blended learning là hết sức cần thiết

Trong những năm gần đây, sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin nói chung và Internet nói riêng đã mang lại những thay đổi đáng kể trong cuộc sống Internet đã thật sự là môi trường thông tin liên kết mọi người trên toàn thế giới gần lại với nhau, cùng chia sẻ những vấn đề mang tính toàn xã hội Internet ngày càng trở nên gần gũi và quen thuộc với người Việt Nam, đặc biệt ở khu vực thành thị, trong giới trí thức và giới trẻ Sự tồn tại của Internet đã thay đổi cách thức làm việc, trao đổi thông tin, kể cả cách học tập, nghiên cứu của nhiều người Trên phạm vi toàn cầu, Internet chứa một khối lượng thông tin khổng lồ phân tán ở hàng chục ngàn mạng con ở khắp các nước trên thế giới Các dịch vụ Internet cũng ngày càng trở nên đa dạng và hữu ích hơn Chính vì thế, sự hiểu biết về Internet và khả năng sử dụng, khai thác thông tin trên Internet cũng ngày càng trở nên quan trọng

và thiết thực cho mỗi người Tận dụng môi trường Internet, xu hướng phát triển của

Trang 12

hành không phụ thuộc vào vị trí địa lý cũng như hệ điều hành; tạo điều kiện cho mọi người có thể trao đổi, tìm kiếm thông tin, học tập một cách dễ dàng và thuận tiện Việc chọn hình thức dạy học theo b-learning cũng theo xu hướng này

Thực tế cho thấy việc giảng dạy ở các trường, cũng như việc học tập của người học đang gặp nhiều khó khăn Việc xây dựng một mô hình giảng dạy trên Internet với việc ứng dụng mã nguồn mở là thật sự cần thiết, nó sẽ giúp cho người học giảm thiểu được những khó khăn trong quá trình học tập cũng như trong quá trình giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng dạy học ở các trường Dạy học theo blended learning là một trong những giải pháp đó

Chính vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Tổ chức hoạt động nhận

thức cho học sinh trong dạy học chương “Mắt và các dụng cụ quang học” vật lý

11 cơ bản theo hình thức Blended Learning”

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Nghiên cứu ở nước ngoài

Blended Learning hiện nay đang là một trong những mô hình học tập được rất nhiều người quan tâm Học tập kết hợp xuất phát từ các quốc gia phát triển sau khi họ khai thác mô hình học e-learning (học trực tuyến) không hoàn toàn thành công Công nghệ mang lại sự tiện nghi, nhanh gọn và tiết kiệm chi phí, tuy nhiên lại làm học viên sẽ dễ dàng mất đi động cơ học tập và mất đi cơ hội giao tiếp liên nhân như trong các lớp học truyền thống Chính vì vậy, các buổi học trực tiếp (face-to-face) vẫn giữ được nhiều giá trị mà việc tự học với máy tính không thể nào bù đắp được Ngược lại, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và việc xuất hiện các chương trình ứng dụng trên mạng thì việc truyền đạt thuần túy không thể cung cấp cho người học được nguồn kiến thức khổng lồ và những thông tin thức thời Vai trò

hỗ trợ của học trực tuyến lúc này được thể hiện rất rõ nét

Vào thập niên 1990, tại Khoa công nghệ và Khoa học Ứng dụng của Đại học Harvard, ông Trưởng Khoa Eric Mazur và giáo sư Vật lý và Vật lý ứng dụng Balkanski (NewsRx Health, 2012) đã sử dụng mô hình với tên gọi là Peer Instruction (học lẫn nhau) sau khi giáo sư này thấy rằng mặc dù bài giảng của ông ta được đánh giá cao, nhiều sinh viên vẫn chưa thật sự hiểu các khái niệm Vật lý trong

Trang 13

ngắn qua các đoạn băng video và sau đó tất cả phải trả lời câu hỏi kiểm tra khái niệm trên hệ thống quản lý học Kế đến người học tham gia vào các hoạt động thảo luận nhóm trên lớp học và giáo viên sẽ phản hồi để điều chỉnh những câu trả lời sai Một trang mạng có tên là Peer Instruction Network cũng được tạo ra và đến nay đã

có hơn 1900 nhà giáo từ các cấp trường khác nhau ở nhiều quốc gia khác nhau như Ê-ti-ô-pi, It-xra-en, Singa-po, Phần Lan, Hi Lạp, Đức, Nam Phi và kể cả Việt Nam tham gia và chia sẻ kinh nghiệm sử dụng mô hình Trong lĩnh vực giáo dục về kinh

tế, năm 2000, Maureen Lage, Glenn Platt, và Michael Treglia cũng công bố cách dạy theo mô hình này trên Tạp chí Giáo dục Kinh tế khi họ nhận thấy rằng cách dạy truyền thống không phù hợp với một số phong cách của người học

Trong một báo cáo tổng hợp “Research and Quality Assurance in Blended

Learning” của Charles D Dziuban và Patsy D Moskal - University of Central

Florida (2010) đã đưa ra các kết quả về việc áp dụng mô hình học kết hợp được áp dụng ở trường của họ Báo cáo đánh giá mức độ thành công, mức độ hài hài lòng của sinh viên trong khóa học của trường 2009-2010 Làn sóng nghiên cứu về học

kết hợp không chỉ xảy ra ở các trường đại học hàng đầu, nó là lĩnh vực đang được các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới quan tâm, từ Hàn quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, đến châu Phi , châu Âu, châu Mỹ …[3]

2.2 Nghiên cứu tại Việt Nam

Ở Việt Nam học kết hợp đang có những biểu hiện phát triển ban đầu, các trường đại học cũng đưa các trang web hỗ trợ tài liệu cho sinh viên học tập như đại học kinh tế Đà Nẵng (http://elearning.due.edu.vn/) , đại học Bách Khoa thành phố HCM

(http://elearning.ftu.edu.vn/) …bên cạnh đó môi trường học truyền thống vẫn tồn tại song song Đáng lưu ý ở đây đó chỉ đơn thuần là một trang web thông báo các thông tin của trường và hỗ trợ tài liệu, có rất ít sự tương tác qua lại giữa giảng viên và học sinh

Môi trường học kết hợp cũng như những môi trường học tập khác, đều có những ưu nhược điểm riêng của nó, để đánh giá được chất lượng của việc học kết hợp ta đi sang xét những lợi ích và hạn chế của riêng nó

(1) Tác giả Phạm Xuân Lam, Xây dựng mô hình học kết hợp để dạy sinh học

Trang 14

ĐHSP Hà Nội (2010) [12] Tác giả đã bước đầu tìm hiểu các vấn đề về mô hình b-learning, thiết kế các bài giảng, tiến hành giảng dạy thử thông qua phần mềm Moodle

(2) Tác giả Nguyễn Quang Trung, Xây dựng và sử dụng mô hình học tích hợp trong DH chương “Điện tích - Điện trường” Vật lý 11, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Huế (2010) [27]

(3) Tác giả Nguyễn Thị Lan Ngọc, Tổ chức hoạt động tự học cho HS phần Quang hình học Vật lý 11 THPT theo mô hình b-learning, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Huế (2013) [17]

(4) Tác giả Hồ Thị Minh, Tổ chức hoạt động ôn tập và kiểm tra đánh giá chương “Dòng điện không đổi” Vật lý 11 nâng cao theo mô hình b-learning, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Huế (2014) [14]

(5) Tác giả Hồ Thị Trà My, Tổ chức hoạt động DH chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lý 11 NC theo b-learning với sự hỗ trợ của phiếu học tập, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Huế (2014) [15]

(6) Trần Văn Nhật, Tổ chức DH các ƯDKT phần “Điện học Điện từ học” Vật lý 11 THPT theo b-learning, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Huế (2014) [19]

Tuy nhiên, tổ chức dạy học theo hình thức b-learning trong chương trình vật

lý 11, cụ thể là chương “ Mắt và các dụng cụ quang học” hiện nay vẫn chưa có tác giả nào thực hiện

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Thiết kế và tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học chương “Mắt

và các dụng cụ quang học” vật lý 11 cơ bản theo hình thức Blended Learning

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động nhận thức vật lý (chương “Mắt và các dụng cụ quang học”, Vật lý

11 cơ bản) theo hình thức b-Learning

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung kiến thức các bài thuộc chương “Mắt và các dụng cụ quang học” vật lí 11 cơ bản

- Học sinh lớp 11 Trung tâm GDTX Kiên Giang

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	1,79 MB