Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học chương sóng ánh sáng vật lý lớp 12 trung học phổ thông với sự hỗ trợ của website dạy học (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÝ THANH XUÂN VŨ TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÝ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÝ THANH XUÂN VŨ

TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG”

VẬT LÝ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE DẠY HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS LÊ CÔNG TRIÊM

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các

số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Lý Thanh Xuân Vũ

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và nghiên cứu hoàn thành luận văn, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ tận tình quý báu của Quý thầy cô giáo, bạn bè và gia đình Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến:

 Ban Giám Hiệu Truờng Ðại học Sư phạm Huế, Phòng Đào tạo Sau đại

học, Khoa Vật lí trường Đại học Sư Phạm Huế, Quý thầy đã tận tình giảng dạy trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp;

 Ban Giám Hiệu Truờng Ðại học An Giang, Phòng Đào tạo, Quý thầy đã

tận tình giảng dạy và tạo điều kiện tốt trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp;

 Ban Giám hiệu, Quý thầy cô giáo tổ Vật lí Trường THPT Nguyễn Hữu

Cảnh, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm;

 PGS.TS Lê Công Triêm, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ,

động viên tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn;

 Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè thân hữu đã

dành tình cảm, động viên và giúp đỡ tôi học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Huế, tháng 8 năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục tiêu của đề tài 8

3 Giả thuyết khoa học 8

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

5 Đối tượng nghiên cứu 8

6 Phạm vi nghiên cứu 8

7 Lịch sử nghiên cứu 9

8 Phương pháp nghiên cứu 10

9 Cấu trúc luận văn 11

NỘI DUNG 12

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE DẠY HỌC 12

1.1 Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học vật lý 12

1.1.1 Hoạt động nhận thức vật lý của học sinh 12

1.1.2 Tính tích cực trong hoạt động nhận thức 13

1.1.3 Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học 16

1.1.4 Các biện pháp phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh 18

1.1.5 Ý nghĩa của việc tích cực hóa hoạt động nhận thức 20

1.2 Website h trợ dạy học Vật lý và việc tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh 20

1.2.1 Website dạy học 20

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.2 Nguyên tắc xây dựng Website dạy học 22

1.3 Các chức năng h trợ của Website dạy học 24

1.3.1 Chức năng h trợ hoạt động dạy của giáo viên 24

1.3.2 Chức năng h trợ học tập của H 25

1.3.3 Chức năng h trợ, kiểm tra, đánh giá kiến thức của học sinh 25

1.3.4 Chức năng ph biến kiến thức 25

1.4 Những định hư ng sư phạm của việc sử dụng Website dạy học nh m tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh 26

1.4.1 ử dụng Website tạo ra môi trường tương tác để học sinh làm quen v i máy vi tính, Website và Internet 26

1.4.2 ử dụng Website như công cụ h trợ giảng dạy 26

1.4.3 ử dụng Website như công cụ h trợ học tập 26

1.5 Hình thức triển khai ứng dụng Website trong dạy học 27

1.6 Vai trò của Website h trợ dạy học trong dạy học Vật lý 28

1.7 Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng Website dạy học 28

1.8 Những hạn chế cần khắc phục khi sử dụng Website làm phương tiện dạy học 29

Kết luận chương 1 31

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY HỌC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÝ 12 THPT NHẰM TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH 33

2.1 Khái quát nội dung chương “ óng ánh sáng” Vật lý l p 12 33

2.1.1 Một số vấn đề chung phần “Quang học sóng” Vật lý l p 12 33

2.1.2 Cấu trúc logic nội dung chương “ óng ánh sáng” Vật lý l p 12 34

2.1.3 Mức độ yêu cầu nội dung kiến thức, kĩ năng học sinh cần nắm vững và thái độ cần hình thành ở học sinh khi dạy học các kiến thức về " óng ánh sáng" 34

2.1.4 Một số khó khăn trong quá trình dạy học chương “ óng ánh sáng” Vật lý l p 12 38

2.2 Thiết kế Website dạy học chương “ óng ánh sáng” 40

2.2.1 Xác định mục tiêu của Website 40

2.2.2 Xác định hình thức t chức dạy học v i sự h trợ của Website 41

2.2.3 Nội dung cơ bản của Website h trợ dạy học vật lý chương “ óng ánh sáng” 42

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.3 ử dụng Website h trợ dạy học chương “ óng ánh sáng” 45

2.3.1 Đối v i GV 45

2.3.2 Đối v i H 47

2.4 Xây dựng tiến trình dạy và học một số bài trong chương “ óng ánh sáng” nh m tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh v i sử h trợ của Website 48

2.4.1 Giáo án 1: Thiết kế tiến trình dạy học bài: "Tán sắc ánh sáng" 48

2.4.2 Giáo án 2: Thiết kế tiến trình dạy học bài : “Giao thoa ánh sáng, nhiễu xạ ánh sáng” 57

2.4.3 Giáo án 3: Thiết kế tiến trình dạy học bài “ Các loại quang ph ” 68

Kết luận chương 2 75

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 77

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 77

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 77

3.2 Đối tượng và nội dung của thực nghiệm sư phạm 78

3.2.1 Đối tượng của thực nghiệm sư phạm 78

3.2.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 78

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 78

3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm 78

3.3.2 Các bư c tiến hành thực nghiệm 79

3.3.3 Phiếu điều tra 80

3.3.4 Bài kiểm tra 80

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 80

3.4.1 Đánh giá về định tính 80

3.4.2 Đánh giá định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm 82

3.4.3 Kiểm định giả thuyết thống kê 86

Kết luận chương 3 88

KẾT LUẬN CHUNG 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

8 QPLT Quang ph liên tục

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ

Trang

BẢNG

Bảng 3.1 Bảng kết quả điều tra sau thực nghiệm 81

Bảng 3.2 Bảng thống kê các điểm số (Xi) của bài kiểm tra 82

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần suất của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng 83

Bảng 3.4 Thống kê số H đạt điểm Xi trở xuống 83

Bảng 3.5 Bảng phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng 84

Bảng 3.6 Bảng phân loại theo học lực 85

Bảng 3.7 Bảng t ng hợp các tham số thống kê của cả hai nhóm 86

BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Biểu đồ phân phối điểm của hai nhóm 82

Biểu đồ 3.2 Biểu đồ phân phối tần suất của hai nhóm 83

Biểu đồ 3.3 Biểu đồ phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm 84

Biểu đồ 3.4 Biểu đồ phân loại theo học lực của hai nhóm 85

ĐỒ THỊ Đồ thị 3.1 Đồ thị phân phối tần suất của hai nhóm 83

Đồ thị 3.2 Đồ thị phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm 84

HÌNH VẼ Hình 2.1: Trang chủ Website h trợ dạy - học vật lý chương V: óng ánh sáng Vật lý 12 THPT 42

Hình 2.2: ite “Bài giảng điện tử” 43

Hình 2.3: ite “Phiếu học tập” 43

Hình 2.4: ite “Tóm tắt lý thuyết” 43

Hình 2.5: ite “Kiểm tra” 44

Hình 2.6: ite “Thí nghiệm vật lý” 44

Hình 2.7: ite “Ôn tập” 45

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xã hội của thế kỷ XXI là một xã hội “Dựa vào tri thức” biết vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống một cách có hiệu quả ự phát triển của xã hội luôn đặt

ra cho nền giáo dục của m i quốc gia trên thế gi i nhiệm vụ là phải luôn thay đ i mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu cho tương lai Cùng v i xu thế phát triển chung của các nền giáo dục trên thế gi i, sự nghiệp giáo dục và đào tạo của nư c ta được Đảng và Nhà nư c quan tâm và đã nêu rõ trong Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá

X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI: “Đ i m i chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hư ng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện” và trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020:

“Tiếp tục đ i m i phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo

hư ng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” [3], [8]

Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã khẳng định: đ i m i căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định

hư ng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế [25]

Đ i m i phương pháp dạy học sao cho trong dạy học phải đảm bảo được sự phát triển năng lực sáng tạo của H , bồi dưỡng tư duy khoa học, năng lực tự lực tìm kiếm kiến thức nh m chiếm lĩnh tri thức, năng lực giải quyết vấn đề để thích ứng được v i cuộc sống và sự phát triển của khoa học

Tuy nhiên, thực trạng giáo dục ph thông hiện nay vẫn còn đề cao việc giảng dạy kiến thức, coi nhẹ năng lực hoạt động của H Nội dung chương trình còn nặng

về lý thuyết, PPDH chủ yếu vẫn còn truyền thụ một chiều, chưa chú trọng giáo dục

kỹ năng sống, phát huy tính sáng tạo, năng lực thực hành của H [8] Việc tạo điều kiện để học sinh tự học chưa được GV quan tâm nhiều, trong khi đó đó là một trong những định hư ng quan trọng của việc đ i m i PPDH [17] Từ đó, H m i phát

Demo Version - Select.Pdf SDK

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học … Điều 9, Luật Giáo dục quy định: “Phát triển giáo dục phải gắn v i nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ khoa học, công nghệ, …” [27] Và trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020: “Phát triển các chương trình giáo dục thường xuyên, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông nh m mở rộng các hình thức học tập đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của mọi người, giúp mọi người hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp v i yêu cầu công việc và nâng cao chất lượng cuộc sống” [8]

Hiện nay sự phát triển của công nghệ thông tin nói chung, Internet nói riêng

đã mở ra triển vọng to l n trong việc đ i m i phương pháp dạy học Trong dạy học vật lí, v i sự h trợ của website dạy học, giáo viên có thể t chức quá trình dạy học theo hư ng tích cực hóa HĐNT của H , từ đó nâng cao chất lượng dạy học Tuy nhiên, ở các trường ph thông việc sử dụng website để h trợ cho quá trình dạy học chưa thật sự đạt được kết quả mong muốn m i chỉ được dùng nh m h trợ cho công tác giảng dạy của GV và công tác quản lý của nhà trường, còn về việc sử dụng website để h trợ việc học tập và đặc biệt là h trợ việc tích cực hóa HĐNT cho HS chưa được chú trọng phát triển

Trong chương trình vật lý l p 12 THPT, phần sóng có nội dung trọng tâm,

cơ bản Tuy nhiên, kiến thức phần này khó và trừu tượng đối v i H , đặt biệt là chương " óng ánh sáng" Các thí nghiệm về hiện tượng tán sắc ánh sáng, giao thoa ánh sáng cũng như các tia không nhìn thấy khó thành công Vì vậy, trong dạy học chương này, giáo viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc giúp H hiểu rõ bản chất của sóng ánh sáng và các ứng dụng của các kiến thức này phải luôn được cập nhật liên tục theo tốc độ phát triển của các nghiên cứu khoa học, nhưng những điều này lại có thể tìm thấy một cách dễ dàng và phong phú nhờ vào website dạy học trên internet Chính vì vậy, việc t chức dạy học theo hư ng rèn tích cực hóa HĐNT v i

sự h trợ của website sẽ giúp H nắm vững kiến thức hơn, tích cực học tập hơn, để

từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học chương " óng ánh sáng" nói riêng, vật

lý l p 12 nói chung

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn nói trên, tôi tiến hành nghiên cứu thử

Demo Version - Select.Pdf SDK

nghiệm đề tài: “Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học

chương Sóng ánh sáng Vật lý lớp 12 trung học phổ thông với sự hỗ trợ của website dạy học”

2 Mục tiêu của đề tài

Xây dựng và sử dụng được website h trợ việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học chương óng ánh sáng Vật lý 12 trung học ph thông

3 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng được website h trợ cho quá trình dạy học thì sẽ góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh qua đó chất lượng dạy học môn Vật lý sẽ được nâng cao

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu lý luận dạy học về tích cực hóa hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lý THPT

+ Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc sử dụng Website trong dạy học

+ Hệ thống hóa những tính năng của Website dạy học có thể h trợ cho quá trình dạy học

+ Thiết kế Website dạy học h trợ trong quá trình dạy học Vật lí

+ Nghiên cứu nội dung, chương trình GK vật lí 12 Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn trong việc t chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học chương óng ánh sáng Vật lý 12 THPT

+ Thiết kế một số giáo án trong chương Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT v i

sự h trợ của Website dạy học

+ Thực nghiệm sư phạm tại trường trung học ph thông Nguyễn Hữu Cảnh, huyện Chợ M i, tỉnh An Giang để đánh giá tính khả thi của phương án đề xuất

5 Đối tƣợng nghiên cứu

Hoạt động dạy học chương "Sóng ánh sáng" Vật lí 12 THPT v i sự h trợ của website dạy học

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu trong chương Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT

và thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh tỉnh An Giang

Demo Version - Select.Pdf SDK

7 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay việc nghiên cứu để t chức hoạt động nhận thức cho HS trong dạy học đạt hiệu quả đang là một vấn đề rất quan trọng Nó quyết định hiệu quả của việc

đ i m i phương pháp dạy học mà trọng tâm là lấy người học làm trung tâm Thực tế khẳng định t chức hoạt động nhận thức cho học sinh v i sự h trợ của máy vi tính, của thí nghiệm, của phiếu học tập, đã mang lại những hiệu quả nhất định trong việc nâng cao chất lượng dạy học Đặc biệt hiện nay việc thiết kế, khai thác và sử dụng các trang Web, các Website nh m h trợ cho quá trình dạy học đang được chú trọng Ngoài các trang Web h trợ dạy học Vật lý của Bộ giáo dục và đào tạo, của các trường đại học, cao đẳng hiện nay đã có một số giáo viên của các trường ph thông cũng đã thiết kế các trang Website vận dụng vào quá trình dạy học như: Website của Trương Hữu Phong, website của Lê Nhất Trưởng Tuấn, Bên cạnh đó cũng đã có nhiều luận văn thạc sĩ đề cập đến việc thiết kế và sử dụng Website dạy học để phục vụ cho quá trình dạy và học Vật lí như: "Thiết kế Website h trợ dạy học phần cơ sở Tĩnh điện" của tác giả Nguyễn Thị Nhị [24], "Thiết kế Website h trợ dạy học phần Vật lý hạt nhân" của Lê Ngọc Đào [11], "Thiết kế Website h trợ dạy học chương Động lực học chất điểm" của tác giả Hồ Đắc Vinh [40], "Thiết kế tài liệu điện tử h trợ dạy học phần nhiệt vật lí 10 trung học ph thông" của tác giả Phan Nhật Khánh [22], các công trình nghiên cứu này đã đề xuất được một định

hư ng m i trong việc h trợ dạy học Vật lý b ng cách thiết kế các website dạy học

Ngày nay, ngoài các công trình nghiên cứu trong nư c mà hiệu quả đã được thực tế khẳng định, trên thế gi i đã có rất nhiều trang Web tích hợp rất nhiều các nội dung phong phú h trợ cho tốt cho quá trình dạy học vật lí như:

http://www.hk-phy.org/resources/images

http://www.upscale.utoronto.ca

http://www.physics.nad.ru

http://www.hk-phy.org/resources/mak_video/index_e.html

http://www.physics.usyd.edu.au/super/therm/tpteacher,

http:/newton.physics.wwu.edu:8082/jstewart/scied/science.html

http//www.phycisclassroom.com,

Demo Version - Select.Pdf SDK